{"id":42239,"date":"2011-08-17T21:44:08","date_gmt":"2011-08-18T02:44:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=42239"},"modified":"2011-08-17T21:44:08","modified_gmt":"2011-08-18T02:44:08","slug":"plutokracja-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=42239","title":{"rendered":"Plutokracja – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

PLUTOKRACJA<\/strong> (gr. ploutokrat\u00c3\u00ada<\/em>, ze z\u0142o\u017cenia s\u0142\u00f3w: plo\u00c3\u00batos<\/em> – bogactwo i kr\u00e1tos<\/em> – w\u0142adza, moc) – system rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3rych podstaw\u0105 jest bogactwo (\u201ew\u0142adza bogaczy\u201d), a tak\u017ce spo\u0142eczna warstwa ludzi najbogatszych, niezale\u017cnie od ich pochodzenia (zw. finansjer\u0105); mo\u017cna j\u0105 r\u00f3wnie\u017c zdefiniowa\u0107 jako w\u0142adz\u0119 podmiot\u00f3w finansowych nad wszelkimi przejawami ludzkiej aktywno\u015bci w dziedzinie gospodarczej, spo\u0142ecznej, politycznej, a nawet \u015bwiatopogl\u0105dowej; rzadko u\u017cywanym terminem bliskoznacznym do p. jest \u201echryzokracja\u201d (gr. chrys\u00f3s<\/em> – z\u0142oto).<\/p>\r\n

Poj\u0119cie p., pochodz\u0105ce z j\u0119zyka potocznego, nieostre i trudne do zidentyfikowania wprost z instytucjami w\u0142adzy, nie jest stosowane w filozoficznej lub politologicznej systematyce ustroj\u00f3w politycznych; rzadko pos\u0142uguje si\u0119 nim socjologia polityki, zw\u0142. w badaniach nad stratyfikacj\u0105 i cyrkulacj\u0105 elit spo\u0142ecznych w spo\u0142ecze\u0144stwie (G. Mosca, V. Pareto, R. Michels); jest r\u00f3wnie\u017c rzecz\u0105 znamienn\u0105, \u017ce jeszcze nigdy w historii \u017caden ustr\u00f3j czy system rz\u0105dzenia sam nie okre\u015bli\u0142 si\u0119 (ani nie chcia\u0142 by\u0107 postrzegany) jako plutokratyczny, co dowodzi, \u017ce jest to okre\u015blenie z gruntu pejoratywne. Z teoretycznego punktu widzenia nale\u017cy jednak odr\u00f3\u017cni\u0107 p. w zasadzie jawn\u0105 (kiedy np. cenzus maj\u0105tkowy decyduje o przynale\u017cno\u015bci do cia\u0142a politycznego, b\u0119d\u0105c niejako zasad\u0105 \u201ekonstytucyjn\u0105\u201d) od p. ukrytej, wyst\u0119puj\u0105cej np. w demokracji, gdzie obowi\u0105zuje formalna r\u00f3wno\u015b\u0107 wszystkich; tylko w tym drugim wypadku zachodzi zjawisko korupcji politycznej, jako \u017ce w jawnej p. plutokraci nie maj\u0105 potrzeby korumpowania samych siebie.<\/p>\r\n

W klasycznej typologii ustroj\u00f3w politycznych poj\u0119ciem, kt\u00f3rego desygnat pokrywa\u0142 si\u0119 ze znaczeniem terminu p., by\u0142a oligarchia (\u201epanowanie nielicznych\u201d); u Platona cechy zbli\u017cone do p. wykazywa\u0142 te\u017c ustr\u00f3j nazwany przez niego timokracj\u0105 lub timarchi\u0105 (gr. time<\/em> – oszacowanie), powstaj\u0105cy z degeneracji arystokracji, z kt\u00f3r\u0105 \u0142\u0105czy go fakt sprawowania w nim w\u0142adzy przez szlachetnie urodzonych wojownicy, r\u00f3\u017cni natomiast to, \u017ce zostali ow\u0142adni\u0119ci przez k\u0142\u00f3tliwo\u015b\u0107 i chciwo\u015b\u0107 pieni\u0105dza; jako ustr\u00f3j \u201epomieszany ze z\u0142ego i z dobrego\u201d (Pa\u0144stwo<\/em>, 548c) timokracja degeneruje si\u0119 w oligarchi\u0119, w kt\u00f3rej traci znaczenie dzielno\u015b\u0107, a zyskuje bogactwo; oligarchi\u0119 zdefiniowa\u0107 mo\u017cna jako ustr\u00f3j z cenzusem maj\u0105tkowym: \u201erz\u0105dz\u0105 bogaci, a ubogi nie ma udzia\u0142u w rz\u0105dach\u201d (tam\u017ce<\/em>, 550d); wprowadzony przez ni\u0105 faktyczny podzia\u0142 na \u201epa\u0144stwo ubogich\u201d i \u201epa\u0144stwo bogatych\u201d, w kt\u00f3rym czyhaj\u0105 \u201ejedni na drugich\u201d (tam\u017ce<\/em>, 551d), skutkuje nagromadzeniem zawi\u015bci nieposiadaj\u0105cych i przewrotem antyoligarchicznym; w nast\u0119pstwie zostaje ustanowiony przemoc\u0105 ustr\u00f3j jeszcze bardziej zepsuty – demokracja, daj\u0105cy ubogim i bogatym (wyj\u0105wszy pozabijanych b\u0105d\u017a wygnanych) r\u00f3wny dost\u0119p do urz\u0119d\u00f3w; wskazuj\u0105c na oligarchi\u0119 jako zwyrodnia\u0142y odpowiednik arystokracji (rz\u0105d\u00f3w \u201eludzi znamienitych\u201d) po stronie ustroj\u00f3w b\u0119d\u0105cych z formalnego punktu widzenia \u201erz\u0105dami niewielu\u201d, r\u00f3wnie\u017c Arystoteles i \u015bw. Tomasz z Akwinu akcentuj\u0105 czynnik bogactwa jako podstaw\u0119 w\u0142adania, gdzie \u201enieliczni dla bogactwa uciskaj\u0105 (opprimunt<\/em>) plebs, r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 od tyrana tylko liczebno\u015bci\u0105 (De regno<\/em>, 2,3).<\/p>\r\n

Fenomen p., wyj\u0105tkowy lub marginalny w tradycyjnych wsp\u00f3lnotach politycznych, w kt\u00f3rych podstaw\u0105 rz\u0105dzenia (i g\u0142. \u017ar\u00f3d\u0142em presti\u017cu) by\u0142o urodzenie, a nie maj\u0105tek, nabiera\u0142 znaczenia wraz z rozk\u0142adem tych form i wzrostem roli mieszcza\u0144stwa w okresie nowo\u017cytnym, zw\u0142. kupiectwa i bankier\u00f3w, a od rewolucji przemys\u0142owej tak\u017ce w\u0142a\u015bcicieli fabryk; w schy\u0142kowej fazie \u015bredniowiecza (XV w.) bogac\u0105ce si\u0119 mieszcza\u0144stwo rywalizowa\u0142o ze stanami duchownym i rycerskim, a wykorzystuj\u0105c napi\u0119cia i spory mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 duchow\u0105 i \u015bwieck\u0105 o prymat w Christianitas<\/em>, zdo\u0142a\u0142o zmieni\u0107 tr\u00f3jdzieln\u0105 struktur\u0119 tradycyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa i przygotowa\u0107 grunt pod dominacj\u0119 dawnego \u201estanu trzeciego\u201d; jego g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowili zamo\u017cni kupcy i przedsi\u0119biorcy; ich zamiarom sprzyja\u0142y nowo\u017cytne pr\u0105dy intelektualne i ideologie; liberalizm przeformu\u0142owa\u0142 cel polityki z poszukiwania dobra wsp\u00f3lnego i realizacja cn\u00f3t publicznych (w filozofii klasycznej), na racj\u0119 stanu (N. Machiavelli), egzystencjalne bezpiecze\u0144stwo ka\u017cdej jednostki (Th. Hobbes), lub zabezpieczenie posiadania i w\u0142asno\u015bci osobistej (J. Locke), co oznacza\u0142o rehabilitacj\u0119 \u017c\u0105dzy zysku; spo\u0142ecze\u0144stwo cywilne, postulowane przez stan trzeci, przeciwstawione \u201eo\u0142tarzowi\u201d i \u201etronowi\u201d, uczyni\u0142o osi\u0105 wsp\u00f3lnoty pa\u0144stwowej ideologi\u0119 liberalizmu i\/lub socjalizmu.<\/p>\r\n

Konsolidacja w\u0142adzy bur\u017cuazji osi\u0105gni\u0119ta przez kompromis z tradycyjnymi elitami (Anglia) lub rewolucj\u0119 (po 1789 Francja i inne kraje) stanowi\u0142a wypadkow\u0105: 1\u00ba przewrotu umys\u0142owego, zw\u0142. os\u0142abienia wiary religijnej, autorytetu Ko\u015bcio\u0142a i monarchii; 2\u00ba wyrugowania tradycyjnych hierarchii d\u00f3br i warto\u015bci oraz zast\u0105pienia ich charakterystycznym dla obyczaj\u00f3w i mentalno\u015bci stanu trzeciego utylitaryzmem i kontraktualizmem (kontrakt – wymiana – zysk); 3\u00ba formalnego zniesienia odr\u0119bno\u015bci stan\u00f3w spo\u0142ecznych (zr\u00f3\u017cnicowanych hierarchicznie wedle spe\u0142nianej funkcji: oratores – bellatores – laboratores<\/em>), cz\u0119sto po\u0142\u0105czonego z grabie\u017c\u0105 d\u00f3br ko\u015bcielnych, koronnych i szlacheckich, kt\u00f3rej beneficjentami byli najbogatsi przedstawiciele bur\u017cuazji; wg postulatu ks. E.-J. Siey\u00c3\u00a8sa (Qu\u2019est-ce que le Tiers-\u00c3\u2030tat?<\/em>, 1789) w nowym spo\u0142ecze\u0144stwie formalnie r\u00f3wnych przed prawem jednostek stan trzeci sta\u0142 si\u0119 \u201ewszystkim\u201d, czyli \u201enarodem\u201d; likwidacja dotychczasowych przywilej\u00f3w i zwi\u0105zanych z nim kryteri\u00f3w presti\u017cu (przynale\u017cno\u015b\u0107 do stanu kap\u0142a\u0144skiego, tytu\u0142y szlacheckie) sprawi\u0142y, \u017ce jedynym faktycznym przywilejem oraz \u017ar\u00f3d\u0142em presti\u017cu sta\u0142 si\u0119 maj\u0105tek lub stan konta bankowego; post\u0119puj\u0105ce zbur\u017cuazyjnienie mentalne spo\u0142ecze\u0144stwa nie omin\u0119\u0142o elit tradycyjnych (porzucanie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cego stroju – monarchowie zast\u0105pili galowy mundur wojskowy, a ko\u015bcielni hierarchowie sutann\u0119 szarym uniformem biznesmena).<\/p>\r\n

Strukturalnym wyk\u0142adnikiem plutokratyzacji ustroju politycznego sta\u0142 si\u0119 w XIX w. cenzus maj\u0105tkowy (g\u0142. w postaci okre\u015blonego progu podatkowego) w systemie wyborczym do parlamentu; przyk\u0142adem niemal ostentacyjnej p. by\u0142a Monarchia Lipcowa we Francji po rewolucji 1830, z \u201emieszcza\u0144skim\u201d kr\u00f3lem – uzurpatorem Ludwikiem Filipem z dynastii orlea\u0144skiej i bankierami (J. Laffitte, C. Perier) na czele rz\u0105d\u00f3w; wg A.-Ch.-H. de Tocqueville\u2019a w monarchii orlea\u0144skiej Dom Francji (Maison de France<\/em>) zosta\u0142 urz\u0105dzony jak dom handlowy (maison de commerce<\/em>) – obraz ukazany w Komedii ludzkiej<\/em> H. de Balzaca; symbolem plutokratycznej ideologii orleanizmu jest stanowisko premiera F. Guizota wobec drobnych przedsi\u0119biorc\u00f3w prosz\u0105cych o obni\u017cenie cenzusu wyborczego: \u201eboga\u0107cie si\u0119 przez prac\u0119 i oszcz\u0119dzanie\u201d (enrichissez-vous par le travail et l\u2019\u00c3\u00a9pargne<\/em>); w systemie orleanistycznym uk\u0142ad g\u0142\u00f3wnych si\u0142 politycznych establishmentu by\u0142 wyk\u0142adnikiem stopnia partycypacji w p.: \u201eprawica\u201d reprezentowa\u0142a interesy wysokiej (haute<\/em>), \u201ecentrum\u201d – \u015bredniej (moyenne<\/em>), a \u201elewica\u201d – drobnej (petite<\/em>) bur\u017cuazji; mimo zmian ustrojowych (cesarstwo, republika) w epoce tej ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 trwale system oddzia\u0142ywania finansjery na w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105, nazwany przez historyk\u00f3w panowaniem \u201edynastii bur\u017cuazyjnych\u201d (E. Beau de Lom\u00c3\u00a9nie) lub \u201e200 rodzin u w\u0142adzy\u201d (H. Coston).<\/p>\r\n

Krytyk\u0119 p. podejmowali konserwatywni obro\u0144cy tradycyjnego \u0142adu (L.-G.-A. de Bonald przestrzega\u0142, \u017ce skutkiem \u201erz\u0105d\u00f3w bankier\u00f3w\u201d b\u0119dzie ateizm i n\u0119dza robotnik\u00f3w), oraz ruch socjalistyczny rodz\u0105cy si\u0119 w XIX w. na skrajnej lewicy; charakterystycznym rysem wczesnego socjalizmu, zw\u0142. we Francji, gdzie rozwin\u0105\u0142 si\u0119 najwcze\u015bniej, by\u0142o identyfikowanie p. z kapita\u0142em \u017cyd., tak dalece, \u017ce s\u0142owa \u201ekapitalista\u201d i \u201e\u017byd\u201d w j\u0119zyku \u00f3wczesnych socjalist\u00f3w by\u0142y stosowane zamiennie; tak\u017ce u K. Marksa, zw\u0142. w korespondencji, s\u0105 sformu\u0142owania sugeruj\u0105ce t\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107; pogl\u0105dowi temu przeciwstawili si\u0119 niem. socjaldemokraci, kt\u00f3rzy od drugiej po\u0142owy XIX w. zdominowali mi\u0119dzynarodowy ruch socjalistyczny (F. Lassalle antysemityzm nazwa\u0142 \u201esocjalizmem dla g\u0142upc\u00f3w\u201d), przez co anty\u017cyd. nastawienie wczesnych socjalist\u00f3w uleg\u0142o wyparciu; przetrwa\u0142o natomiast w narodowej odmianie socjalizmu, staj\u0105c si\u0119 fundamentem rasistowskiej ideologii i praktyki nazizmu (hitleryzmu). Identyfikacja p. z \u017cydostwem, lecz bez w\u0105tk\u00f3w rasistowskich, wyst\u0119powa\u0142a tak\u017ce w nurtach prawicowo-nacjonalistycznych (E.-A. Drumont, M. Barr\u00c3\u00a8s, Ch. Maurras) i spo\u0142eczno-katolickich (\u201e\u017c\u00f3\u0142ty socjalizm\u201d), do czego asumpt m.in. grabie\u017ccza \u201edezamortyzacja\u201d maj\u0105tk\u00f3w ko\u015bcielnych w Hiszpanii za rz\u0105d\u00f3w premiera J. de \u00c3\u0081lvareza Mendiz\u00e1bala, doprowadzenie przez bank Rotszyld\u00f3w do krachu banku katolickiego Union G\u00c3\u00a9n\u00c3\u00a9rale, a zw\u0142. \u201eafera panamska\u201d; w jej wyniku setki tysi\u0119cy Francuz\u00f3w, kt\u00f3rzy wykupili akcje kompanii maj\u0105cej finansowa\u0107 budow\u0119 Kana\u0142u Panamskiego, straci\u0142o oszcz\u0119dno\u015bci; sprawcy afery – spekulanci gie\u0142dowi (bar. J. Reinach, M. L\u00c3\u00a9vy-Cremieux i C. Herz) zastosowali po raz pierwszy na wielk\u0105 skal\u0119 takie metody, jak jednoczesne korumpowanie parlamentarzyst\u00f3w z przeciwstawnych oboz\u00f3w politycznych, aby uchwalali emisje obligacji na finansowanie przedsi\u0119wzi\u0119cia w \u00f3wczesnych warunkach niewykonalnego, oraz korumpowanie prasy przez zamawianie tzw. artyku\u0142\u00f3w sponsorowanych, zach\u0119caj\u0105cych do nabywania akcji, maj\u0105cych te\u017c wp\u0142ywa\u0107 uspokajaj\u0105co na opini\u0119 publiczn\u0105, a w ostatniej fazie afery organizowa\u0107 krytyk\u0119 polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili b\u0105d\u017a wycofali si\u0119 ze wspierania projektu kosztem podatnik\u00f3w.<\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nasilaniu si\u0119 zjawiska plutokratyzacji sfery politycznej sprzyjaj\u0105 okoliczno\u015bci na szczeblu pa\u0144stw narodowych (trac\u0105cych suwerenno\u015b\u0107), ponadnarodowym i globalnym; w liberalnej demokracji masowej konsekwencj\u0105 przyj\u0119cia przez pa\u0144stwo obowi\u0105zku zapewnienia obywatelom odpowiedniego poziomu \u017cycia, pracy, p\u0142acy i zabezpiecze\u0144 socjalnych (pa\u0144stwo dobrobytu lub opieku\u0144cze) jest konieczno\u015b\u0107 finansowania wzrostu wydatk\u00f3w bud\u017cetowych, kt\u00f3rych nie pokrywa progresja podatkowa (stanowi\u0105ca funkcjonalny ekwiwalent wyw\u0142aszczenia socjalistycznego); pa\u0144stwo fiskalne przeobrazi\u0142o si\u0119 w \u201epa\u0144stwo zad\u0142u\u017cenia\u201d (P. Sloterdijk); poszukiwanie sposob\u00f3w pozyskiwania \u015brodk\u00f3w na niedobory podatkowe sk\u0142oni\u0142o rz\u0105dy (ju\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym) do odej\u015bcia od odnoszenia systemu walutowego do parytetu z\u0142ota (co poprzedzi\u0142o i warunkowa\u0142o utworzenie instytucji Banku Centralnego, daj\u0105cego bankierom w\u0142adz\u0119 nad gospodark\u0105, w tym mo\u017cliwo\u015b\u0107 tworzenia sztucznej hossy i powstrzymywania nadchodz\u0105cej po niej bessy), b\u0119d\u0105cego obiektywnym i trwa\u0142ym miernikiem warto\u015bci pieni\u0105dza w obiegu krajowym i mi\u0119dzynarodowym; pieni\u0105dz sta\u0142 si\u0119 jedynie (niemaj\u0105cym pokrycia w towarze) znakiem warto\u015bci, kt\u00f3rej jedynym gwarantem jest zaufanie do si\u0142y i stabilno\u015bci pa\u0144stwa (pieni\u0105dz fiducjalny); umo\u017cliwi\u0142o to politykom d\u0105\u017c\u0105cym do zaspokajania oczekiwa\u0144 wyborc\u00f3w tworzenie d\u0142ugu publicznego (obci\u0105\u017caj\u0105cego przysz\u0142e pokolenia); banki pa\u0144stwowe i prywatne (coraz bardziej powi\u0105zane z rz\u0105dami), zyska\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 manipulowania kursami i stopami procentowymi, daj\u0105cego im wielkie zyski, maj\u0105c pewno\u015b\u0107, \u017ce rz\u0105dy w obawie o spo\u0142eczne nast\u0119pstwa za\u0142amania si\u0119 systemu finansowego b\u0119d\u0105 ratowa\u0142y je przed skutkami katastrof wynikaj\u0105cych z operacji spekulacyjnych; ponadpa\u0144stwowe instytucje finansowe, z Mi\u0119dzynarodowym Funduszem Walutowym i Bankiem \u015awiatowym na czele, mog\u0105 wykorzystywa\u0107 te same instrumenty do dyktowania pa\u0144stwom warunk\u00f3w, tak\u017ce politycznych, korzystnych dla \u015bwiatowej finansjery.<\/p>\r\n

Na plutokratyzacj\u0119 wp\u0142ywa tak\u017ce umasowienie polityki we wsp\u00f3\u0142czesnej demokracji; polityk\u0119 (zw\u0142. kampanie wyborcze) upodabnia si\u0119 do strategii i zachowa\u0144 rynkowych (marketing polityczny); demokratyczny polityk wyst\u0119puje na \u201erynku politycznym\u201d jako oferent \u201eproduktu\u201d; warunkiem skuteczno\u015bci jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 dotarcia do jak najszerszego kr\u0119gu \u201enabywc\u00f3w\u201d, zapewniana sta\u0142\u0105 obecno\u015bci\u0105 w mediach; w \u201edemotelekracji\u201d o istnieniu polityka i jego pozytywnym czy negatywnym wizerunku w elektoracie (czerpi\u0105cym wiedz\u0119 g\u0142. z mass medi\u00f3w) decyduj\u0105 koncerny medialne, stanowi\u0105ce \u201etwarde j\u0105dro\u201d wsp\u00f3\u0142czesnej p.; w tych warunkach koszty polityki powoduj\u0105 dope\u0142niaj\u0105ce si\u0119 formy korupcji politycznej, utrwalaj\u0105ce oligarchizacj\u0119 sceny politycznej: z jednej strony finansowanie partii politycznych z bud\u017cetu pa\u0144stwa, z drugiej – dotacje koncern\u00f3w; inn\u0105 form\u0105 korumpowania polityk\u00f3w przez p. jest zatrudnianie by\u0142ych parlamentarzyst\u00f3w, ministr\u00f3w i wysokich urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych w tych koncernach (m.in. w radach nadzorczych) w oczekiwaniu, \u017ce po powrocie do \u017cycia politycznego w kolejnych wyborach b\u0119d\u0105 realizowali postulaty plutokrat\u00f3w; ten stan rzeczy my\u015bliciele wsp\u00f3\u0142cze\u015bni (S. Panunzio, P. Siena, A. Buela) okre\u015blaj\u0105 mianem \u201ekryptopolityki\u201d (criptopol\u00c3\u00adtica<\/em>), definiowanej jako przej\u015bcie od naturalnego \u0142adu politycznego do wsp\u00f3\u0142czesnego rozdarcia, powoduj\u0105cego \u201ekryzys warto\u015bci i instytucji\u201d.<\/p>\r\n

Globalne wymiary p. wyst\u0119puj\u0105 na p\u0142aszczy\u017anie instytucjonalno-politycznej (organizacje mi\u0119dzynarodowe, struktury ponadpa\u0144stwowe: Unia Europejska) i finansowo-ekonomicznej (mi\u0119dzynarodowe instytucje finansowe, kosmopolityczne korporacje i koncerny przemys\u0142owe); multiplikuje si\u0119 wyst\u0119puj\u0105cy wcze\u015bniej na poziomie lokalnym (pa\u0144stw narodowych) anonimowy, rozproszony i zmienny charakter w\u0142asno\u015bci, co odbiera jej pi\u0119tno osobowe oraz zwi\u0105zane z tym poczucie lojalno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asno\u015b\u0107 wobec konkretnych wsp\u00f3lnot, od rodziny po nar\u00f3d i pa\u0144stwo; co wi\u0119cej, o ile uk\u0142adem odniesienia dla wsp\u00f3lnoty politycznej jest terytorium, to dla w\u0142adztwa plutokratycznego jest nieznaj\u0105cy granic rynek; o ile w klasycznym kapitalizmie rynki by\u0142y w pa\u0144stwach, o tyle obecnie pa\u0144stwa znajduj\u0105 si\u0119 w (strefach) rynk\u00f3w; t\u0119 kosmopolityczn\u0105 p. mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako panowanie \u201eanonimowej oligarchii lichwiarzy\u201d (R. Calder\u00f3n Bouchet); sprz\u0119\u017cenie \u201ekleptokracji\u201d p\u00f3\u0142socjalistycznego pa\u0144stwa fiskalnego ze spekulacyjnymi praktykami i chciwo\u015bci\u0105 kosmopolitycznych \u201ebankster\u00f3w\u201d potwierdza tez\u0119 Sloterdijka o bezpodstawno\u015bci, a przynajmniej anachroniczno\u015bci tezy Marksa o podstawowym znaczeniu antagonizmu mi\u0119dzy kapita\u0142em a prac\u0105; nowoczesny spos\u00f3b gospodarowania \u201ekryje si\u0119 raczej w antagonistycznym zwi\u0105zku wierzycieli i d\u0142u\u017cnik\u00f3w\u201d, kt\u00f3rymi s\u0105 i przedsi\u0119biorcy, i konsumenci (P. Sloterdijk, Pa\u0144stwo to kradzie\u017c, czyli nieuchronny upadek lewicowych mit\u00f3w<\/em>, \u201eEuropa\u201d 2009, nr 272, 4); p. mo\u017cna zatem okre\u015bli\u0107 jako system w\u0142adzy ekonomicznej zdepersonalizowanego kapita\u0142u finansowego, kt\u00f3ry przer\u00f3s\u0142 system w\u0142adzy politycznej i narzuci\u0142 ca\u0142ej wsp\u00f3lnocie politycznej aksjologi\u0119 podporz\u0105dkowan\u0105 jego interesom.<\/p>\r\n

Zjawisko p., sprzeczne z kategori\u0105 dobra wsp\u00f3lnego jako g\u0142. celu ka\u017cdej wsp\u00f3lnoty politycznej, jest pi\u0119tnowane w katolickiej nauce spo\u0142ecznej; w encyklice Caritas in veritate<\/em> (29 VI 2009) papie\u017c Benedykt poucza m.in., i\u017c \u201eosoby kieruj\u0105ce polityk\u0105 finansow\u0105 powinny odkry\u0107 etyczny fundament swojej dzia\u0142alno\u015bci, by nie nadu\u017cywa\u0107 tych wyrafinowanych narz\u0119dzi, kt\u00f3re mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 do zdrady oszcz\u0119dzaj\u0105cych\u201d (\u00a7 65).<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

R. Michels, Zur sozologie des Parteiwesens in der modernen Demokratie. Untersuchungen \u00fcber die oligarchischen Tendenzen des Gruppenlebens<\/em>, Leipzig 1911, Stuttgart 1970\u00b2; V. Pareto, Trasformazione della democrazia<\/em>, Milano 1921; E. Beau de Lom\u00c3\u00a9nie, Les responsabilit\u00c3\u00a9 des dynasties bourgeoises<\/em>, I-IV, Paris 1943-63; G. Mosca, Partiti e sindicati nella crisi del regime parlamentare<\/em>, Bari 1949; H. Coston, Les Financiers qui m\u00c3\u00a8nent le monde<\/em>, Paris 1955, 1989\u00b2; C. Wright Mills, The Power Elite<\/em>, Washington 1956 (Elita w\u0142adzy<\/em>, Warszawa 1961); U. Jaeggi, Die gesellschaftliche Elite. <\/em>Eine Studie zum Problem der Sozialen Macht<\/em>, Bern 1960, 1967\u00b2; H. Coston, L\u2019Europe des banquiers<\/em>, Paris 1963; T.B. Bottomore, Elites and Society<\/em>, London 1964, 1968\u00b2; R. Michels, Elite e\/o democrazia<\/em>, Roma 1972; G. Mosca, La classe politica<\/em>, Bari 1972, 1994; H. Coston, Dictionnaire des dynasties bourgeoises et du monde des affaires<\/em>, Paris 1975; Idem, Les 200 familles au pouvoir<\/em>, Paris 1977; Idem, L\u2019argent et la politique<\/em>, Paris 1994; J. Garrigues, Les scandales de <\/em>la R\u00c3\u00a9publique.<\/em> De<\/em> Panama \u00c3\u00a0 l\u2019affaire Elf<\/em>, Paris 2004; P. Siena, La Espada<\/em> de Perseo. <\/em>Itinerarios metapol\u00c3\u00adticos<\/em>, Santiago de Chile 2007; R. Calder\u00f3n Bouchet, El esp\u00c3\u00adritu del Capitalismo<\/em>, Buenos Aires 2008; Idem, La luz que viene del Norte<\/em>, Buenos Aires 2009.<\/p>\r\n

\r\n

Rozszerzona wersja has\u0142a w Encyklopedii Katolickiej<\/em>, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II, t. XV, Lublin 2011, ss. 838-841.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"PLUTOKRACJA (gr. ploutokrat\u00c3\u00ada, ze z\u0142o\u017cenia s\u0142\u00f3w: plo\u00c3\u00batos – bogactwo i kr\u00e1tos – w\u0142adza, moc) – system rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3rych podstaw\u0105 jest bogactwo (\u201ew\u0142adza bogaczy\u201d), a tak\u017ce spo\u0142eczna warstwa ludzi najbogatszych, niezale\u017cnie od ich pochodzenia (zw. finansjer\u0105); mo\u017cna j\u0105 r\u00f3wnie\u017c zdefiniowa\u0107 jako w\u0142adz\u0119 podmiot\u00f3w finansowych nad wszelkimi przejawami ludzkiej aktywno\u015bci w dziedzinie gospodarczej, spo\u0142ecznej, politycznej, a nawet […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42239"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42239"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42239\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}