{"id":42204,"date":"2011-08-16T21:15:32","date_gmt":"2011-08-17T02:15:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=42204"},"modified":"2011-08-16T21:15:32","modified_gmt":"2011-08-17T02:15:32","slug":"patriotyzm-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=42204","title":{"rendered":"Patriotyzm – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

PATRIOTYZM<\/strong> (\u0142ac. patria<\/em> – ojczyzna, od gr. patriotes<\/em> – rodak, wsp\u00f3\u0142obywatel) – cnota moralna mi\u0142o\u015bci do ojczyzny, jej dziedzictwa kulturalnego i \u0142adu moralno-spo\u0142ecznego, uformowanego przez normy cywilizacji i religii, po\u0142\u0105czona z gotowo\u015bci\u0105 do ponoszenia dla niej wszelkich ofiar.<\/p>\r\n

Patriotyczny habitus<\/em> ze\u015brodkowany jest g\u0142. w czterech kr\u0119gach odniesienia: 1\u00ba ojczystej ziemi, z wytworami materialnej i duchowej tw\u00f3rczo\u015bci zamieszkuj\u0105cych j\u0105 ludzi; 2\u00ba narodzie; 3\u00ba politycznym zwierzchniku wsp\u00f3lnoty, tworz\u0105cym z niej pa\u0144stwo; 4\u00ba \u0142adzie moralno-spo\u0142ecznym, opartym na zasadach cywilizacji, kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3lnota przyj\u0119\u0142a i w kt\u00f3rej \u017cyje.<\/p>\r\n

P. jest naturaln\u0105 ludzk\u0105 postaw\u0105, zgodn\u0105 ze spo\u0142eczn\u0105 natur\u0105 cz\u0142owieka; opr\u00f3cz wsp\u00f3lnoty podstawowej, czyli rodziny, najbardziej typow\u0105, trwa\u0142\u0105, konieczn\u0105 i wytwarzaj\u0105c\u0105 najsilniejsze zobowi\u0105zania wzajemne jest nar\u00f3d (gentes<\/em>, nationes<\/em>), przy czym presupozycja na rzecz ojczyzny i narodu nie jest ani arbitralna, ani nie wyklucza poszanowania i sympatii dla innych narod\u00f3w, lecz wynika z naturalnego porz\u0105dku mi\u0142o\u015bci (ordo caritatis<\/em>), daj\u0105cego pierwsze\u0144stwo temu, co najbli\u017csze.<\/p>\r\n

Na poziomie elementarnym p. jest dyspozycj\u0105 psychiczn\u0105, prymarnie emocjonaln\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do kraju ojc\u00f3w; uczucie patriotyczne jest rozumnym aktem woli, sprawno\u015bci\u0105 etyczn\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 wype\u0142nianie obowi\u0105zk\u00f3w wzgl\u0119dem ojczyzny; ujmowane od strony negatywnej, obejmuje powstrzymywanie si\u0119 od szkalowania jej dobrego imienia, niszczenia d\u00f3br narodowej kultury, nieuchylanie si\u0119 od obowi\u0105zku toczenia wojny w obronie ojczyzny, a od strony pozytywnej – trosk\u0119 o jej bezpiecze\u0144stwo i si\u0142\u0119, piel\u0119gnowanie j\u0119zyka i kultury ojczystej, pos\u0142usze\u0144stwo prawowitej w\u0142adzy; rozw\u00f3j i wzbogacanie p. warunkuje pog\u0142\u0119bianie w\u0142asnej wiedzy o ojczy\u017anie, jej historii i kulturze; nieod\u0142\u0105czna od mi\u0142o\u015bci do ojczyzny jest gotowo\u015b\u0107 do po\u015bwi\u0119cenia na jej rzecz, tym cenniejsza, im bardziej egzystencjalnie wa\u017cne dla ka\u017cdej osoby s\u0105 takie warto\u015bci jak: pomy\u015blno\u015b\u0107 w\u0142asna lub bliskich, maj\u0119tno\u015b\u0107, osobista kariera, \u017cyciowe pasje, zdrowie, a nawet \u017cycie.<\/p>\r\n

Realny p. zbudowany jest na zmys\u0142owym do\u015bwiadczeniu konkret\u00f3w; temu p. substancjalnemu cz\u0119sto przeciwstawia si\u0119 p. konstytucyjny; kolebka prawie ka\u017cdej wsp\u00f3lnoty ojczystej by\u0142a najpierw terytorium zdobytym (cudzym albo niczyim, bezludnym), a fenomen zakorzenienia, identyfikacji z okre\u015blonym terytorium by\u0142 zawsze procesem d\u0142ugim i ewolucyjnym; pierwsze i najbardziej podstawowe jest uczucie przywi\u0105zania do domostwa i gospodarstwa rodzinnego (oikos<\/em>), kt\u00f3re jest przekazywan\u0105 z pokolenia na pokolenie ojcowizn\u0105; dopiero z intensyfikacj\u0105 kontakt\u00f3w poczucie tego, co \u201emoje\u201d i \u201enasze\u201d rozszerza si\u0119 na s\u0105siedztwo, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0105 krewniacy z tego samego pnia rodowego, na gmin\u0119, w kt\u00f3rej \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 d\u0105\u017cenia i interesy wielu rodzin i rod\u00f3w, dalej na prowincj\u0119, ziemi\u0119 czy region, kt\u00f3rego mieszka\u0144cy s\u0105 cz\u0119sto depozytariuszami nigdy niewygas\u0142ej tradycji odr\u0119bnego bytu politycznego, a dopiero na ko\u0144cu (i nie zawsze, je\u015bli proces budowy pa\u0144stwa narodowego nie zosta\u0142 zako\u0144czony) rozszerza si\u0119 ono na ca\u0142o\u015b\u0107 terytorium pa\u0144stwowego; p. jest tym bogatszy i dojrzalszy, im bardziej nasycony tre\u015bci\u0105 uczu\u0107, prze\u017cy\u0107 i lojalno\u015bci ze wszystkimi szczeblami wsp\u00f3lnot terytorialnych i osobowych, w kt\u00f3rych egzystuje ja\u017a\u0144 poszczeg\u00f3lna, czyli zazwyczaj poszerzon\u0105 o kr\u0105g s\u0105siedzki i przyjacielski ojcowizn\u0105, lokaln\u0105 i\/lub prowincjonaln\u0105, \u201ema\u0142\u0105 ojczyzn\u0105\u201d oraz ojczyzn\u0105 sensu proprio<\/em> – \u201edu\u017c\u0105\u201d, identyczn\u0105 w normalnych warunkach z suwerennym pa\u0144stwem.<\/p>\r\n

Harmonia wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania kr\u0119g\u00f3w patriotycznego zakorzenienia jest jednak zak\u0142\u00f3cana przez unifikacyjny i uniformistyczny centralizm nowoczesnego pa\u0144stwa – jego prawzorem by\u0142a \u201egeometryczna pasja\u201d rewolucjonist\u00f3w franc., tworz\u0105cych \u201ejedn\u0105 i niepodzieln\u0105\u201d (une et<\/em> indivisibile<\/em>) republik\u0119 przez likwidacj\u0119 prowincji i wsp\u00f3lnot lokalnych, zast\u0105pionych siatk\u0105 r\u00f3wnych cz\u0119\u015bci, nazwanych departamentami, oraz przez (przeciwstawny centralizmowi) partykularny separatyzm; jego sednem jest egoizm etniczny, kt\u00f3ry grup\u0119 po\u015bredni\u0105 (dzielnica, szczep, niekiedy nawet narodowo\u015b\u0107) traktuje jako najwy\u017csz\u0105 i wy\u0142\u0105czn\u0105; swe s\u0142uszne prawo do istnienia i piel\u0119gnowania w\u0142asnej odr\u0119bno\u015bci wypacza ona w\u00f3wczas w odmow\u0119 dzielenia odpowiedzialno\u015bci z innymi dzielnicami, szczepami czy narodowo\u015bciami, kt\u00f3re historia z\u0142\u0105czy\u0142a w jeden nar\u00f3d i jedno pa\u0144stwo, b\u0119d\u0105ce ich wsp\u00f3lnot\u0105 przeznaczenia.<\/p>\r\n

Czynnikiem narodotw\u00f3rczym, integruj\u0105cym ludzi i plemiona, jest w\u0142adza skoncentrowana w pa\u0144stwie; t\u0119 narodotw\u00f3rcz\u0105 funkcj\u0119 spe\u0142nia\u0142a dynastia narodowa – Kapetyngowie utworzyli Francj\u0119, Plantageneci – Angli\u0119, Arpadowie – W\u0119gry, Piastowie – Polsk\u0119; lapidarna formu\u0142a, opisuj\u0105ca w starych kronikach zaistnienie wsp\u00f3lnot politycznych w historii: rex erectus est<\/em> (\u201ekr\u00f3l jest wywy\u017cszony\u201d), wyra\u017ca konieczno\u015b\u0107 ustanowienia w\u0142adzy spersonifikowanej w \u201ereprezentancie egzystencjalnym\u201d, umo\u017cliwiaj\u0105cym \u201epolityczn\u0105 artykulacj\u0119\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa (E. Voegelin); zwi\u0105zek ten jest jednak zobowi\u0105zaniem dwustronnym; nar\u00f3d winien jest wierno\u015b\u0107 swojemu w\u0142adcy, a on musi by\u0107 opiekunem i sprawiedliwym w\u0142odarzem dobra wsp\u00f3lnego (\u201enie kr\u00f3lestwo jest dla kr\u00f3la, lecz kr\u00f3l dla kr\u00f3lestwa\u201d – \u015bw. Tomasz z Akwinu); kiedy p. odrywa si\u0119 od wierno\u015bci (fidelitas<\/em>) \u201eojcu ojczyzny\u201d, nadchodzi epoka \u201epartyzant\u00f3w politycznych\u201d i nie wiadomo ju\u017c kto jest suwerenem (monopolizuj\u0105cym sfer\u0119 polityczn\u0105 oraz reprezentuj\u0105cym \u201emo\u017cliwie najbardziej intensywn\u0105\u201d polityczn\u0105 jedno\u015b\u0107 – C. Schmitt), a pa\u0144stwowy sens polityki ulega degradacji do poziomu partyjnego, na kt\u00f3rym zwalczaj\u0105ce si\u0119 partie zacieraj\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy lojalno\u015bci\u0105 wobec niej a lojalno\u015bci\u0105 wobec pa\u0144stwa; intensyfikacj\u0105 \u201eupartyjnionego\u201d zwyrodnienia p. jest wprz\u0119gniecie go w s\u0142u\u017cb\u0119 kt\u00f3rej\u015b z ideologii, co nadaje mu posta\u0107 idolatrii deifikuj\u0105cej zrewoltowany \u201enar\u00f3d biedak\u00f3w\u201d (szowinizm <\/em>jakobi\u0144ski), Pa\u0144stwo-Absolut (statolatria <\/em>faszystowska), \u201eczysty rasowo\u201d Volk<\/em> niem. robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w (rasizm hitlerowski) czy \u201eojczyzn\u0119 mi\u0119dzynarodowego proletariatu\u201d (p. socjalistyczny).<\/p>\r\n

P. musi pozosta\u0107 moralnie i duchowo zdefektowany, je\u017celi przywi\u0105zanie i mi\u0142o\u015b\u0107 do ojczyzny nie b\u0119d\u0105 podnoszone (a jednocze\u015bnie moderowane w swych potencjalnych ni\u017cszych, szowinistycznych, sk\u0142onno\u015bciach) przez absorpcj\u0119 cywilizacji, w kt\u00f3rej ukszta\u0142towana zosta\u0142a dana ojczyzna, oraz kultury, wytworzonej przez nar\u00f3d \u017cyj\u0105cy w obr\u0119bie danej cywilizacji; jako \u017ce cywilizacje nie s\u0105 sobie r\u00f3wne (zw\u0142aszcza pod wzgl\u0119dem moralnym), jako\u015b\u0107 p. zale\u017cy od metody \u017cycia zbiorowego; najdoskonalsz\u0105 ze wszystkich dot\u0105d wykszta\u0142conych jest cywilizacja \u0142ac., zwana te\u017c klasyczno-chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 (jako prawomocna spadkobierczyni cywilizacji gr. i rzym.); jej istot\u0105 jest prymat ducha nad materi\u0105, moralno\u015bci nad prawem oraz osoby nad zbiorowo\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

R. Dmowski, Nasz patriotyzm<\/em>, Warszawa 1893, 2005; M. Barr\u00c3\u00a8s, La Terre<\/em> et les Morts<\/em>, Paris 1899; H. Delassus, L\u2019esprit familial dans <\/em>la Maison<\/em>, dans la cit\u00c3\u00a9 et dans l\u2019Etat<\/em>, Lille 1911 (Duch rodzinny w domu, spo\u0142ecze\u0144stwie i pa\u0144stwie<\/em>, Krak\u00f3w 2005); J.K. Kochanowski, Polska w \u015bwietle psychiki w\u0142asnej i obcej. Rozwa\u017cania<\/em>, Cz\u0119stochowa 1925; I.M. Boche\u0144ski, O patriotyzmie<\/em>, Londyn 1942, Warszawa 1989; A. MacIntyre, Is Patriotism a Virtue?<\/em>, [w:] The Lindley Lecture<\/em>, Kansas 1984 (Czy patriotyzm jest cnot\u0105?<\/em>, [w:] Komunitarianie. <\/em>Wyb\u00f3r tekst\u00f3w<\/em>, Warszawa 2004); L. C. Johnson, Patriotism<\/em>, New York 1990; C. Simpson, The Value of Patriotism<\/em>, New York 1993; M. Viroli, For Love of Country. An Essay on Patriotism and Nationalism<\/em>, Oxford 1995; Patriotyzm Polak\u00f3w. <\/em>Studia z historii idei<\/em>, red. J. Kloczkowski, Kr 2006; Z dziej\u00f3w polskiego patriotyzmu. <\/em>Wyb\u00f3r tekst\u00f3w<\/em>, red. J. Kloczkowski, Kr 2006.<\/p>\r\n

\r\n

Pierwodruk w: Encyklopedia Katolicka<\/em>, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II, t. XV, Lublin 2011, ss. 51-53.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"PATRIOTYZM (\u0142ac. patria – ojczyzna, od gr. patriotes – rodak, wsp\u00f3\u0142obywatel) – cnota moralna mi\u0142o\u015bci do ojczyzny, jej dziedzictwa kulturalnego i \u0142adu moralno-spo\u0142ecznego, uformowanego przez normy cywilizacji i religii, po\u0142\u0105czona z gotowo\u015bci\u0105 do ponoszenia dla niej wszelkich ofiar. Patriotyczny habitus ze\u015brodkowany jest g\u0142. w czterech kr\u0119gach odniesienia: 1\u00ba ojczystej ziemi, z wytworami materialnej i duchowej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"class_list":["post-42204","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-bartyzel"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42204"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42204\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}