{"id":42103,"date":"2011-08-13T21:59:58","date_gmt":"2011-08-14T01:59:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=42103"},"modified":"2018-11-14T10:13:49","modified_gmt":"2018-11-14T15:13:49","slug":"dziedzictwo-roku-1920-prof-andrzej-nowak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=42103","title":{"rendered":"Dziedzictwo roku 1920 – prof. Andrzej Nowak<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2011-08-13 9:59 pm<\/small><\/p>\r\n

Nie wolno nam zapomnie\u0107 polskiego zwyci\u0119stwa w 1920 r., je\u015bli mamy pozosta\u0107 Polakami, a Europa ma zachowa\u0107 rdze\u0144 swej duchowej to\u017csamo\u015bci: tej, w kt\u00f3rej centrum s\u0105 wolno\u015b\u0107 i chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/strong><\/em>
\r\n
\r\nWojna sowiecko-polska zacz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku 1919 roku. Oddzia\u0142y Armii Czerwonej sz\u0142y na zach\u00f3d. W po\u0142owie lutego zatrzyma\u0142 je op\u00f3r polskich formacji wojskowych na ziemi bia\u0142oruskiej, pod Berez\u0105 Kartusk\u0105. Walka mia\u0142a trwa\u0107 kolejnych 20 miesi\u0119cy.<\/p>\r\n

O co walczy\u0142a Armia Czerwona? O zwyci\u0119stwo rewolucji komunistycznej w Europie. Biuro Polityczne partii bolszewickiej (W\u0142odzimierz Lenin, Lew Trocki, Lew Kamieniew, J\u00f3zef Stalin) widzia\u0142o jedn\u0105 drog\u0119 do tego celu: drog\u0119 na Berlin, po\u0142\u0105czenie si\u0142 komunizmu sowieckiego w Rosji z pot\u0119g\u0105 niemieckiego proletariatu i przemys\u0142u. Ta droga nieuchronnie prowadzi\u0142a, jak to uj\u0105\u0142 ju\u017c w listopadzie 1918 r. Stalin, przez „polskie przepierzenie”. Armia Czerwona mia\u0142a je przebi\u0107 \u017celazn\u0105 pi\u0119\u015bci\u0105, by doj\u015b\u0107 do Berlina.<\/p>\r\n

O co walczy\u0142o Wojsko Polskie? O utrwalenie odzyskanej po wieku rozbior\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bci i o granice. Ale granice czego? Czy tylko o granice Polski? Czy czego\u015b wi\u0119cej w rezultacie? Granice ideologicznej pychy komunizmu? Granice wolno\u015bci mniejszych, po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Niemcami, narod\u00f3w? Granice Europy? Jakiej Europy?<\/p>\r\n

Rozbi\u0107 imperialne wi\u0119zienie<\/strong><\/h4>\r\n

Odpowied\u017a na te pytania sta\u0142a si\u0119 najbardziej dramatyczna wiosn\u0105 i latem 1920 roku. Wojna sowiecko-polska wesz\u0142a wtedy w decyduj\u0105c\u0105 faz\u0119. Armia Czerwona szykowa\u0142a od stycznia pot\u0119\u017cne uderzenie, kt\u00f3re mia\u0142o w maju rozbi\u0107 Wojsko Polskie na froncie bia\u0142oruskim. Naczelnik pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski chcia\u0142 uprzedzi\u0107 to uderzenie i podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 realizacji najambitniejszego zadania. Pragn\u0105\u0142 utrwali\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski poprzez ostateczne rozbicie imperialnego wi\u0119zienia narod\u00f3w na wsch\u00f3d od niej. Uzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci przez Ukrain\u0119 mia\u0142o zabezpieczy\u0107 nie tylko Polsk\u0119, ale tak\u017ce pozwoli\u0107 na wolny rozw\u00f3j mniejszych narod\u00f3w – od Kaukazu do Ba\u0142tyku.<\/p>\r\n

Tego celu nie uda\u0142o si\u0119 jednak w pe\u0142ni osi\u0105gn\u0105\u0107. \u0179ywio\u0142 niepodleg\u0142o\u015bciowy na Ukrainie okaza\u0142 si\u0119 zbyt s\u0142aby, a i si\u0142y Polski niewystarczaj\u0105ce do prowadzenia samotnej walki o przysz\u0142o\u015b\u0107 ca\u0142ej Europy Wschodniej nie tylko przeciw Rosji Sowieckiej, ale tak\u017ce wbrew stanowisku g\u0142\u00f3wnych mocarstw zachodnich (Francji, Wielkiej Brytanii i Stan\u00f3w Zjednoczonych), kt\u00f3re przyzwyczai\u0142y si\u0119 widzie\u0107 na tym obszarze tylko jeden czynnik si\u0142y: Rosj\u0119.<\/p>\r\n

Wielka Brytania w szczeg\u00f3lno\u015bci chcia\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas porozumie\u0107 z Moskw\u0105, nawet z „czerwon\u0105” Moskw\u0105 jako jedynym na wsch\u00f3d od Niemiec istotnym partnerem w uk\u0142adaniu nowego \u0142adu Europy po wielkiej wojnie. Brytyjski premier David Lloyd George d\u0105\u017cy\u0142 od kwietnia 1920 roku do bezpo\u015bredniego porozumienia z Leninem jako rzeczywistym gospodarzem nie tylko Rosji, ale tak\u017ce patronem owego nowego \u0142adu w Europie Wschodniej. Polska niepodleg\u0142a polityka, uwzgl\u0119dniaj\u0105ca istnienie innych, mniejszych pa\u0144stw na tym obszarze, a tak\u017ce zwracaj\u0105ca uwag\u0119 na ideologiczny charakter sowieckiego niebezpiecze\u0144stwa dla ca\u0142ej Europy – by\u0142a w tej perspektywie tak\u017ce tylko przeszkod\u0105.<\/p>\r\n

Na Zach\u00f3d marsz<\/strong><\/h4>\r\n

Lenin wys\u0142a\u0142 do Londynu Lwa Kamieniewa, cz\u0142onka Politbiura, by podtrzyma\u0142 iluzj\u0119 pokojowego porozumienia pa\u0144stwa sowieckiego z Zachodem (za cen\u0119 oddania pod kontrol\u0119 Moskwy ca\u0142ej Europy Wschodniej). Jednak w miar\u0119 odzyskiwania militarnej inicjatywy w wojnie z Polsk\u0105 i post\u0119p\u00f3w Armii Czerwonej na zach\u00f3d korci\u0142o go rzucenie r\u0119kawicy ca\u0142emu systemowi wersalskiemu w Europie. Front Zachodni Michai\u0142a Tuchaczewskiego mia\u0142 ruszy\u0107 „przez trupa bia\u0142ej Polski” na Berlin. Nie tylko Polska mia\u0142a by\u0107 zsowietyzowana. Skal\u0119 ambicji bolszewickiego kierownictwa latem 1920 roku oddaje najpe\u0142niej wymiana depesz mi\u0119dzy Leninem a Stalinem (kt\u00f3ry bezpo\u015brednio nadzorowa\u0142 w\u00f3wczas natarcie Armii Czerwonej na Lw\u00f3w). 23 lipca Lenin pisa\u0142 do Stalina: „Uwa\u017cam, \u017ce nale\u017ca\u0142oby w tej chwili pobudzi\u0107 rewolucj\u0119 we W\u0142oszech. Uwa\u017cam osobi\u015bcie, \u017ce nale\u017cy w tym celu sowietyzowa\u0107 W\u0119gry, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce Czechy i Rumuni\u0119”. Stalin, kt\u00f3ry obiecywa\u0142 w ci\u0105gu tygodnia zaj\u0105\u0107 Lw\u00f3w, nast\u0119pnego dnia odpowiada\u0142: „Teraz, kiedy mamy Komintern, pokonan\u0105 Polsk\u0119 i mniej czy bardziej przyzwoit\u0105 Armi\u0119 Czerwon\u0105 (…) by\u0142oby grzechem nie pobudzi\u0107 rewolucji we W\u0142oszech. (…) Nale\u017cy postawi\u0107 kwesti\u0119 organizacji powstania we W\u0142oszech i w takich jeszcze nieokrzep\u0142ych pa\u0144stwach, jak W\u0119gry, Czechy (Rumuni\u0119 przyjdzie rozbi\u0107). (…) Najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c: trzeba podnie\u015b\u0107 kotwic\u0119 i pu\u015bci\u0107 si\u0119 w drog\u0119, p\u00f3ki imperializm nie zd\u0105\u017cy\u0142 jako tako podreperowa\u0107 swojej rozwalaj\u0105cej si\u0119 fury”.<\/p>\r\n

Stalin, zanim ruszy\u0142 pod Lw\u00f3w, zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c zaj\u0105\u0107 si\u0119 opracowaniem teoretyczno-ustrojowych rozwi\u0105za\u0144, aby poszerzy\u0107 sowieckie imperium. We wcze\u015bniejszym li\u015bcie do Lenina zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce przysz\u0142e sowieckie Niemcy, sowiecka Polska, W\u0119gry czy Finlandia nie powinny by\u0107 od razu przy\u0142\u0105czone do sowieckiej Rosji na takiej samej federacyjnej zasadzie jak Baszkiria czy Ukraina, ale zas\u0142uguj\u0105 na wprowadzenie dla nich zasady konfederacji, czasowo honoruj\u0105cej tradycje ich odr\u0119bno\u015bci pa\u0144stwowej. Trocki z kolei nalega\u0142 17 lipca na zwi\u0119kszon\u0105 agitacj\u0119 w\u015br\u00f3d polskich robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w w celu zaszczepiania w ich \u015bwiadomo\u015bci nowych bohater\u00f3w narodowych, kt\u00f3rych dot\u0105d nie znali: „towarzyszy Dzier\u017cy\u0144skiego, Marchlewskiego, Radka, Unszlichta i in.”. Oni mieli zast\u0105pi\u0107 Pi\u0142sudskiego, Dmowskiego, Witosa czy Paderewskiego w nowej Polsce.<\/p>\r\n

Dobi\u0107 Polsk\u0119<\/strong><\/h4>\r\n

W Moskwie trwa\u0142 II kongres III Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Komunistycznej. Delegaci z entuzjazmem patrzyli na wielk\u0105 map\u0119, na kt\u00f3rej codziennie przesuwa\u0142y si\u0119 na zach\u00f3d czerwone chor\u0105giewki. Izaak Babel, wielki pisarz, a w lecie 1920 roku politruk towarzysz\u0105cy 1. Armii Konnej Siemiona Budionnego w wielkim rajdzie na Polsk\u0119, tak zapisywa\u0142 na gor\u0105co swoje wra\u017cenia z tego momentu: „Moskiewskie gazety z 29 lipca. Otwarcie II kongresu Kominternu, nareszcie urzeczywistnia si\u0119 jedno\u015b\u0107 lud\u00f3w, wszystko jasne: s\u0105 dwa \u015bwiaty i wojna jest wypowiedziana. B\u0119dziemy wojowa\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Rosja rzuci\u0142a wyzwanie. Ruszamy w g\u0142\u0105b Europy, aby zdoby\u0107 \u015bwiat. Czerwona Armia sta\u0142a si\u0119 czynnikiem o znaczeniu \u015bwiatowym”. Podniecony otwieraj\u0105cymi si\u0119 perspektywami Lenin jeszcze 12 sierpnia nawo\u0142ywa\u0142 ze zniecierpliwieniem na posiedzeniu Politbiura: „Z politycznego punktu widzenia jest arcywa\u017cne, aby dobi\u0107 Polsk\u0119”.<\/p>\r\n

Polska jednak dobi\u0107 si\u0119 nie da\u0142a. Rozczarowanie Lenina by\u0142o wielkie. Zderzenie z si\u0142\u0105 ugruntowanego w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa dojrza\u0142ego patriotyzmu by\u0142o dla bolszewik\u00f3w zjawiskiem nowym. Pr\u00f3ba sowietyzacji Polski rozbi\u0142a si\u0119 o to, co Richard Pipes nazwa\u0142 europejskim nacjonalizmem, a co tak korzystnie odr\u00f3\u017cnia\u0142o sytuacj\u0119 Polski od anomii spo\u0142ecznej, na kt\u00f3rej bolszewicy zbudowali sw\u00f3j sukces w Rosji, na Ukrainie czy na Bia\u0142orusi. „Przekl\u0119ta, ciemna Polska” – jak pisa\u0142 4 wrze\u015bnia Kliment Woroszy\u0142ow, towarzysz Stalina z walk pod Lwowem – wykaza\u0142a „szowinizm i t\u0119p\u0105 nienawi\u015b\u0107 do „ruskich”.” Nie by\u0142o ju\u017c mowy – przez nast\u0119pnych 20 lat – o sowieckiej Czechos\u0142owacji, W\u0119grzech, Rumunii, w mocy pozosta\u0142y traktaty pokojowe bolszewik\u00f3w z „bur\u017cuazyjnymi” rz\u0105dami ma\u0142ych republik ba\u0142tyckich. Lenin zweryfikowa\u0142 stanowczo ca\u0142o\u015b\u0107 swojej strategii: pomoc „moralna” i materialna dla sprawy rewolucji w pa\u0144stwach imperialistycznych mia\u0142a by\u0107 utrzymana, a nawet zintensyfikowana, w szczeg\u00f3lno\u015bci na terenie kolonii, natomiast wykluczone zosta\u0142o na d\u0142ugie lata bezpo\u015brednie anga\u017cowanie militarne pa\u0144stwa sowieckiego w eksporcie rewolucji: w ka\u017cdym razie na terenie Europy. System wersalski zosta\u0142 na 20 lat ocalony w Bitwie Warszawskiej, a p\u00f3\u017aniej nieme\u0144skiej. Wraz z nim ocala\u0142a szansa niepodleg\u0142ego rozwoju Europy \u015arodkowo-Wschodniej. Przynajmniej jej cz\u0119\u015bci i przynajmniej na pewien czas.<\/p>\r\n

Cena nie by\u0142a ma\u0142a. Blisko sto tysi\u0119cy poleg\u0142ych i zmar\u0142ych w tej wojnie: \u017co\u0142nierzy, m\u0142odych ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rych symbolem stali si\u0119 akademicy warszawscy walcz\u0105cy pod Radzyminem pod duchowym przyw\u00f3dztwem ksi\u0119dza Ignacego Skorupki, akademicy lwowscy z polskich Termopil – Zadw\u00f3rnej, ochotniczki broni\u0105ce bohatersko P\u0142ocka i W\u0142oc\u0142awka. Polscy je\u0144cy, kt\u00f3rzy nigdy nie wr\u00f3cili z sowieckiej niewoli. Wykazuj\u0105cy si\u0119 najwy\u017cszym po\u015bwi\u0119ceniem m\u0142odzi cz\u0142onkowie POW (Polskiej Organizacji Wojskowej), kt\u00f3rzy zbierali informacje wywiadowcze na zapleczu sowieckiego frontu.<\/p>\r\n

W cieniu czerwonej gwiazdy<\/strong><\/h4>\r\n

Racje w tej wojnie nie by\u0142y podzielone. Na pewno nie w lipcu i sierpniu 1920 roku. Agresywny, totalitarny imperializm sowiecki ni\u00f3s\u0142 przemoc fizyczn\u0105 i cywilizacyjn\u0105. Narzuca\u0142 si\u0142\u0105 zmian\u0119 to\u017csamo\u015bci swoim nowym poddanym. Mieli sta\u0107 si\u0119 wyznawcami komunistycznej ideologii, opartej w swym rdzeniu na klasowej nienawi\u015bci, na sta\u0142ym resentymencie wobec tych, kt\u00f3rym powodzi si\u0119 lepiej, wobec tych, kt\u00f3rzy wierz\u0105 w co\u015b wi\u0119kszego ni\u017c partia. Racj\u0119 mieli tylko ci, kt\u00f3rzy bronili Ossowa, bronili Polski, bronili Europy, bronili Boga. Nie ci, kt\u00f3rzy chcieli przygnie\u015b\u0107 Oss\u00f3w, Polsk\u0119, Europ\u0119 i Boga ci\u0119\u017carem czerwonej gwiazdy.<\/p>\r\n

I o tej racji, racji polskiej z sierpnia 1920 roku, nie wolno nam zapomnie\u0107. Nie wolno nam zapomnie\u0107, je\u015bli mamy pozosta\u0107 Polakami, a tak\u017ce je\u015bli Europa ma zachowa\u0107 rdze\u0144 swej duchowej to\u017csamo\u015bci: tej, w kt\u00f3rej centrum jest wolno\u015b\u0107 i chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\r\n

W maju 1920 roku, kiedy \u017co\u0142nierz polski zmaga\u0142 si\u0119 z Armi\u0105 Czerwon\u0105 o przysz\u0142o\u015b\u0107 Europy Wschodniej, w Wadowicach, w rodzinie urz\u0119dnika wojskowego, urodzi\u0142 si\u0119 Karol Wojty\u0142a. Wyobra\u017amy sobie, \u017ce Polska poddaje si\u0119 dyktatowi Lenina w sierpniu 1920 roku. \u0179e powstaje nowa, skrojona wed\u0142ug projektu Stalina, polska republika sowiecka. Czy m\u0142ody Karol m\u00f3g\u0142by us\u0142ysze\u0107 o Bogu? M\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 Polakiem? Te pytania dotycz\u0105 ca\u0142ego pokolenia – najwspanialszego bodaj w XX wieku pokolenia Polak\u00f3w: urodzonych i wychowanych w wolnej Ojczy\u017anie.
\r\nTe pytania dotycz\u0105 tak\u017ce nas, dzieci i wnuk\u00f3w tego pokolenia.<\/p>\r\n

Owe pytania, pytania o pami\u0119\u0107 roku 1920, przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 dzi\u015b w pytania jeszcze powa\u017cniejsze: czy chcemy nadal by\u0107 Polakami, czy chcemy walczy\u0107 (walczy\u0107 nasz\u0105 prac\u0105, nasz\u0105 odwag\u0105 dawania \u015bwiadectwa swojej to\u017csamo\u015bci) o Polsk\u0119 i Europ\u0119 wiern\u0105 swym najlepszym duchowym tradycjom? Czy chcemy Polski niepodleg\u0142ej, gotowej wspiera\u0107 wolno\u015b\u0107 mniejszych narod\u00f3w naszej cz\u0119\u015bci kontynentu, czy godzimy si\u0119 z rol\u0105 pionk\u00f3w, ustawianych na geopolitycznej mapie przez mocarstwa lekcewa\u017c\u0105ce mniejszych i s\u0142abszych i narzucaj\u0105ce im bezwzgl\u0119dnie dyktat swoich ideologicznych preferencji?<\/p>\r\n

Prof. Andrzej Nowak<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Autor jest historykiem, rosjoznawc\u0105 i sowietologiem z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, redaktorem naczelnym dwumiesi\u0119cznika „Arcana”.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2011-08-13 9:59 pm Nie wolno nam zapomnie\u0107 polskiego zwyci\u0119stwa w 1920 r., je\u015bli mamy pozosta\u0107 Polakami, a Europa ma zachowa\u0107 rdze\u0144 swej duchowej to\u017csamo\u015bci: tej, w kt\u00f3rej centrum s\u0105 wolno\u015b\u0107 i chrze\u015bcija\u0144stwo. Wojna sowiecko-polska zacz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku 1919 roku. Oddzia\u0142y Armii Czerwonej sz\u0142y na zach\u00f3d. W po\u0142owie lutego zatrzyma\u0142 je op\u00f3r polskich […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,195,30],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42103"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42103"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42103\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}