{"id":41979,"date":"2011-08-11T21:27:59","date_gmt":"2011-08-12T02:27:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=41979"},"modified":"2011-08-11T15:28:56","modified_gmt":"2011-08-11T20:28:56","slug":"jankiel-z-%e2%80%9epana-tadeusza%e2%80%9c-a-prawda-o-roku-1812-roku-janusz-moczulski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=41979","title":{"rendered":"Jankiel z \u201ePana Tadeusza” a prawda o roku 1812 roku – Janusz Moczulski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 dwusetna rocznica wyprawy Napoleona na Moskw\u0119, stanowi\u0105cej t\u0142o historyczne naszej epopei narodowej \u201ePan Tadeusz”, zainspirowa\u0142a wybitnego polskiego kompozytora, laureata Oscara, Jana A.P. Kaczmarka – znanego przede wszystkim jako tw\u00f3rc\u0119 muzyki do ameryka\u0144skich film\u00f3w – do napisania utworu nawi\u0105zuj\u0105cego do szczeg\u00f3lnego fragmentu tego niezwyk\u0142ego dzie\u0142a, zwanego \u201ekoncertem Jankiela” i nosz\u0105cego identyczn\u0105 z nim nazw\u0119. Przypomnijmy, \u017ce prapremierowe wykonanie\u00a0 utworu\u00a0 odby\u0142a si\u0119 w Warszawie w dniu 3 lipca br. z udzia\u0142em bia\u0142oruskich cymbalist\u00f3w.<\/p>\r\n

Od czasu kiedy chodzi\u0142em do liceum up\u0142yn\u0119\u0142o p\u00f3\u0142 wieku, a mimo to wci\u0105\u017c pami\u0119tam, jak na lekcjach polskiego pani profesor zwraca\u0142a nam uwag\u0119 na posta\u0107 wspomnianego ju\u017c Jankiela, starego \u017byda, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 w Soplicowie dwie karczmy.To w\u0142a\u015bnie on pewnego letniego dnia pami\u0119tnego roku 1812, w jednej z najwspanialszych scen poematu, przedstawiaj\u0105cej staropolsk\u0105 biesiad\u0119 w Soplicowie, w patriotycznej atmosferze wywo\u0142anej wkroczeniem na Litw\u0119 Wielkej Armii,w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzi\u0142o wiele polskich oddzia\u0142\u00f3w wykona\u0142 wspania\u0142y koncert na cymba\u0142ach na cze\u015b\u0107 genera\u0142a H. D\u0105browskiego. Tego fragmentu poematu musieli\u015bmy si\u0119 nauczy\u0107 na pami\u0119\u0107. Jankiel, jedyny \u017byd, kt\u00f3ry wyst\u0119puje w \u201ePanu Tadeuszu”, zosta\u0142 przedstawiony przez Mickiewicza jako gor\u0105cy patriota, kt\u00f3ry z rado\u015bci\u0105 powita\u0142 to wydarzenie. Nic dziwnego, \u017ce wobec braku komentarza historycznego, my, uczniowie, byli\u015bmy przekonani, \u017ce Jankiel symbolizowa\u0142 patriotyczn\u0105 postaw\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej zamieszkuj\u0105cej dawne ziemie Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Przecie\u017c ona odczuwa\u0142a niewol\u0119 rosyjsk\u0105 nawet bole\u015bniej od Polak\u00f3w i bardziej by\u0142a prze\u015bladowana.<\/p>\r\n

Obecnie nadal rozpowszechniany jest w szko\u0142ach, a tak\u017ce na forach internetowych dla uczni\u00f3w, mit \u017byda Jankiela – wielkiego polskiego patrioty. Na jednym z nich przeczyta\u0142em, \u017ce \u201ePortret Jankiela to jeden z najpi\u0119kniejszych portret\u00f3w \u017byd\u00f3w w polskiej literaturze. W kreacji tej postaci uderza przede wszystkim \u017carliwy patriotyzm.”\u00a0 Istotnie, przecie\u017c Mickiewicz napisa\u0142: \u201e\u017byd poczciwy ojczyzn\u0119 jako Polak kocha\u0142”. W innym miejscu wieszcz nawet sugeruje, \u017ce Jankiel szpiegowa\u0142 na rzecz wrog\u00f3w Rosji (czyli zwolennik\u00f3w Napoleona). Przecie\u017c major rosyjski Ryk\u00f3w powiada do S\u0119dziego:<\/p>\r\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wszak Jankiel, szpieg, kt\u00f3rego ju\u017c rz\u0105d dawno \u015bledzi
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jest twoim domownikiem,w karczmie twojej siedzi,
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mog\u0119 teraz was wszystkich wzi\u0105\u0107 w areszt od razu…<\/p>\r\n

\u00a0By\u0107 mo\u017ce Mickiewicz zna\u0142 jakiego\u015b patriotycznie nastawionego \u017byda, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 pierwowzorem Jankiela (niekt\u00f3rzy przypuszczaj\u0105 jednak, \u017ce raczej pierwowzorem by\u0142 rabin Jakub Natan z B\u0119dzina, kt\u00f3ry nic wsp\u00f3lnego z Litw\u0105 i czasami Ksi\u0119stwa Warszawskiego nie mia\u0142, poniewa\u017c wspiera\u0142 powstanie listopadowe),\u00a0 ja jednak niedawno mog\u0142em przekona\u0107 si\u0119, \u017ce postawa og\u00f3\u0142u ludno\u015bci \u017cydowskiej w 1812 roku na Litwie by\u0142a zupe\u0142nie inna.<\/p>\r\n

Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w wydanej po stu latach od wyprawy Napoleona na Moskw\u0119 ksi\u0105\u017cce historyka \u017cydowskiego Israela Friedlandera (opartej na pracach wybitnego znawcy historii \u017byd\u00f3w polskich i rosyjskich Szymona Dubnowa), dawni poddani Rzeczpospolitej nale\u017c\u0105cy do narodu \u017cydowskiego okazali wierno\u015b\u0107 Rosji.<\/p>\r\n

Oto cytat z dzie\u0142a prof. Friedlandera, kt\u00f3rego trudno pos\u0105dza\u0107 o uprzedzenia do w\u0142asnego narodu:<\/p>\r\n

\r\n

\u201ePodczas wielkich zmaga\u0144 roku 1812 przejawili \u017bydzi przez ca\u0142y czas ducha niezwyk\u0142ej lojalno\u015bci i patriotycznego po\u015bwi\u0119cenia (wobec Rosji – m\u00f3j przypisek<\/em>).Ten duch przejawia\u0142 si\u0119 w wa\u017cnych us\u0142ugach wywiadowczych \u015bwiadczonych przez ludno\u015bc cywiln\u0105 – wtedy jeszcze nie by\u0142o poboru \u017byd\u00f3w do armii- i przejawia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w popularnych ulotkach w jidisz, nawo\u0142uj\u0105cych \u017byd\u00f3w do modlitw o powodzenie rosyjskich wojsk. Wybuch patriotyzmu ze strony tej cz\u0119\u015bci ludno\u015bci, kt\u00f3ra zawsze by\u0142a w imperium kopciuszkiem, mo\u017cna przypisa\u0107 ca\u0142ej gamie okoliczno\u015bci. Zawieszenie wygnania jej ze wsi, zadekretowanego przed trzema laty, by\u0142o wed\u0142ug wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa przyj\u0119te przez \u017byd\u00f3w jako dobry omen wskazuj\u0105cy na przysz\u0142e \u017cyczliwe zamierzenia rz\u0105du. Ponadto \u017cydowskie masy w Rosji, mocno przywi\u0105zane do swego odr\u0119bego stylu \u017cycia, obawia\u0142y si\u0119 – obawa ta by\u0142a wyra\u017cana przez pewnego s\u0142awnego w owym czasie cadyka – \u017ce\u00a0 zwyci\u0119stwo Napoleona, chocia\u017c by\u0142oby korzystne dla \u017byd\u00f3w pod wzgl\u0119dem materialnym, mog\u0142oby przynie\u015b\u0107 ze sob\u0105 zarodki religijnej dezintegracji, takiej jak\u0105 mo\u017cna by\u0142o zaobserwowa\u0107 w Niemczech. W ka\u017cdym razie lojalno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w pozostawa\u0142a w du\u017cym kontra\u015bcie do postawy t.zw. ludno\u015bci tubylczej to jest Polak\u00f3w. […]<\/p>\r\n

Ta patriotyczna postawa \u017byd\u00f3w by\u0142a zaskoczeniem i sta\u0142a si\u0119 obiektem podziwu ze strony w\u0142adz rosyjskich. W Grodnie, w kt\u00f3rym za nielojalno\u015b\u0107 zawieszono polskich urz\u0119dnik\u00f3w, nadz\u00f3r policyjny powierzono \u017cydowskiemu kaha\u0142owi. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\r\n

Sam car Aleksander z uczuciem m\u00f3wi\u0142 o patrioty\u017amie \u017cydowskich poddanych i przy wielu okazjach obiecywa\u0142 im popraw\u0119 losu.”<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Tyle napisa\u0142 prof. I.Friedlander w 1915 r., wyra\u017anie aprobuj\u0105c postawy, jak\u0105 zaj\u0119li jego ziomkowie w 1812 r.<\/p>\r\n

By\u0107 mo\u017ce, \u017ce to g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki informacjom dostarczanym przez \u017cydowskich szpieg\u00f3w uda\u0142o si\u0119\u00a0 Barcleyowi de Tolly (dow\u00f3dcy pierwszej armii rozmieszczonej pocz\u0105tkowo w rejonie mi\u0119dzy Kownem a Wilnem) oraz\u00a0 Bagrationowi (dow\u00f3dcy drugiej armii rozlokowanej mi\u0119dzy Niemnem a Bugiem), zr\u0119cznymi manewrami wyprowadzi\u0107 swoje wojska ze strefy zagro\u017cenia atakiem Wielkiej Armii i po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w Smole\u0144sku. Plan Napoleona zniszczenia\u00a0 nieprzyjaciela swoimi przewa\u017caj\u0105cymi si\u0142ami ju\u017c w strefie przygranicznej Rosji, a wi\u0119c na terenach dawnego Wk.Ksi\u0119stwa Litewskiego, leg\u0142 w gruzach. Zawa\u017cy\u0142o to fatalnie na losach ca\u0142ej kampanii i zniweczy\u0142o wi\u0105zane ze zwyci\u0119stwem Napoleona nad Rosj\u0105 nadzieje Polak\u00f3w na odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n

Zapewne w przysz\u0142ym roku Rosja b\u0119dzie hucznie \u015bwi\u0119towa\u0107 dwusetn\u0105 rocznic\u0119 wielkiego zwyci\u0119stwa odniesionego nad Napoleonem. Mo\u017ce wi\u0119c warto by\u015bmy r\u00f3wnie\u017c przy okazji tego dla nas wa\u017cnego wydarzenia historycznego pog\u0142\u0119bili nasz\u0105 wiedz\u0119 o tamtej ciekawej epoce, nie ograniczaj\u0105c si\u0119 tylko do powt\u00f3rnego przeczytania \u201ePana Tadeusza”. Jak wida\u0107, nasz wielki poeta, pomimo ogromnego talentu, nie zawsze pisa\u0142 zgodnie z prawd\u0105 historyczn\u0105.<\/p>\r\n

\u00a0Janusz Moczulski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

lipiec 2011<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 dwusetna rocznica wyprawy Napoleona na Moskw\u0119, stanowi\u0105cej t\u0142o historyczne naszej epopei narodowej \u201ePan Tadeusz”, zainspirowa\u0142a wybitnego polskiego kompozytora, laureata Oscara, Jana A.P. Kaczmarka – znanego przede wszystkim jako tw\u00f3rc\u0119 muzyki do ameryka\u0144skich film\u00f3w – do napisania utworu nawi\u0105zuj\u0105cego do szczeg\u00f3lnego fragmentu tego niezwyk\u0142ego dzie\u0142a, zwanego \u201ekoncertem Jankiela” i nosz\u0105cego identyczn\u0105 z nim nazw\u0119. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[18],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41979"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41979"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41979\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}