{"id":41943,"date":"2011-08-10T21:26:12","date_gmt":"2011-08-11T02:26:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=41943"},"modified":"2011-08-10T21:26:12","modified_gmt":"2011-08-11T02:26:12","slug":"zanim-wybuchla-cristiada-prof-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=41943","title":{"rendered":"Zanim wybuch\u0142a cristiada – prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

W obliczu antykatolickiej furii rewolucji meksyka\u0144skiej Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mia\u0142 innego wyj\u015bcia, jak z\u0142o\u017cy\u0107 krwaw\u0105 ofiar\u0119.<\/em><\/h4>\r\n

Podczas \u015awiatowych Dni M\u0142odzie\u017cy, 17 sierpnia, odb\u0119dzie si\u0119 w Madrycie r\u00f3wnie\u017c \u015bwiatowa prapremiera filmu Deana Wrighta „Cristiada”. Ta najdro\u017csza w historii kina meksyka\u0144skiego produkcja, z gwiazdorsk\u0105 obsad\u0105, opowiada o powstaniu meksyka\u0144skich katolik\u00f3w w latach 1926-1929 przeciwko tyranii maso\u0144sko-liberalno-socjalistycznej, nazywanym cristiad\u0105, guerra cristera albo powstaniem cristeros, czyli „chrystusowc\u00f3w”.<\/strong>

Miejmy nadziej\u0119, \u017ce film ten dotrze r\u00f3wnie\u017c do Polski, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozproszenia powszechnej ignorancji w przedmiocie tego, co naprawd\u0119 dzia\u0142o si\u0119 w tym katolickim do szpiku ko\u015bci kraju w ubieg\u0142ym stuleciu. W tym miejscu natomiast pragniemy przedstawi\u0107 okoliczno\u015bci i powody, kt\u00f3re sprawi\u0142y, i\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 meksyka\u0144ski nie mia\u0142 ju\u017c innego wyj\u015bcia, jak z\u0142o\u017cy\u0107 ten „og\u00f3lny sakrament ofiary krwawej” – by u\u017cy\u0107 pi\u0119knego sformu\u0142owania francuskiego historyka cristiady Jeana Meyera.

„Najgorsza rzecz po prostytucji”<\/strong><\/p>\r\n

Do 1910 roku Meksykiem rz\u0105dzi\u0142 od czterech dziesi\u0119cioleci gen. Porfirio D\u00c3\u00adaz Mori (1830-1915). By\u0142 on wprawdzie, tak samo jak jego poprzednicy, masonem i libera\u0142em, ale maj\u0105cym na tyle rozs\u0105dku, \u017ceby nie rani\u0107 katolickiej to\u017csamo\u015bci narodu. Za jego rz\u0105d\u00f3w przeto formalnie wci\u0105\u017c obowi\u0105zywa\u0142y antykatolickie tzw. prawa Reformy z lat 1857-1861, ale nie by\u0142y one wykonywane, tote\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 cieszy\u0142 si\u0119 wolno\u015bci\u0105 de facto. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 diametralnie, kiedy 5 pa\u017adziernika 1910 roku wybuch\u0142o powstanie radykalnych (jakobi\u0144skich) libera\u0142\u00f3w, kt\u00f3re przesz\u0142o do historii pod nazw\u0105 rewolucji meksyka\u0144skiej. Od 1913 roku przesz\u0142a ona w stan wojny domowej, toczonej przez kilka frakcji rewolucjonist\u00f3w, kt\u00f3rym przewodzili genera\u0142owie: Venustiano Carranza (1859-1920), Emiliano Zapata (1879-1919) i Doroteo Arango, zwany Pancho Villa (1878-1923).<\/p>\r\n

W ka\u017cdym zdobytym przez rewolucjonist\u00f3w mie\u015bcie mordowano, torturowano, poni\u017cano b\u0105d\u017a deportowano ksi\u0119\u017cy, profanowano naczynia liturgiczne, pl\u0105drowano ko\u015bcio\u0142y oraz urz\u0105dzano w nich orgie i ta\u0144ce; palono te\u017c biblioteki, a tak\u017ce konfesjona\u0142y, jako… meble wykorzystywane do konspirowania przeciwko rewolucji. Po opanowaniu stan\u00f3w p\u00f3\u0142nocnych gen. Carranza nakaza\u0142 wydalenie jezuit\u00f3w; wyp\u0119dzani byli te\u017c biskupi, zakazywano odprawiania Mszy \u015awi\u0119tych, bicia w dzwony i spowiadania. Co najwa\u017cniejsze, nast\u0105pi\u0142a instytucjonalizacja antykatolickiego terroru. 14 lipca 1914 roku rewolucyjny gubernator stanu Nuevo Le\u00f3n – gen. Antonio I. Villarreal (1879-1944) wyda\u0142 edykt karz\u0105cy „zepsuty i reakcyjny kler” oraz nakazuj\u0105cy zniesienie „konfesjona\u0142u i zakrystii”, kt\u00f3re s\u0105 „tak niebezpieczne, jak dom publiczny”. Edykt postanawia\u0142 przeto: ograniczenie liczby \u015bwi\u0105ty\u0144 w Monterrey (stolica stanu) do pi\u0119ciu, a godzin ich otwarcia do siedmiu na dob\u0119; usuni\u0119cie z ko\u015bcio\u0142\u00f3w konfesjona\u0142\u00f3w, zakaz spowiadania oraz przebywania wiernych w zakrystiach; zakaz u\u017cywania dzwon\u00f3w, wyj\u0105wszy (obligatoryjnie!) uczczenie zwyci\u0119stw rewolucjonist\u00f3w; wygnanie wszystkich ksi\u0119\u017cy obcokrajowc\u00f3w oraz jezuit\u00f3w bez wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107, a tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy nie udowodnili swojej abstynencji politycznej; zamkni\u0119cie wszystkich szk\u00f3\u0142 katolickich, kt\u00f3re nie przyjm\u0105 narzuconych podr\u0119cznik\u00f3w i nauczycieli ze „szk\u00f3\u0142 normalnych”. W \u015blad za nim posz\u0142y inne zrewolucjonizowane stany. Na przyk\u0142ad gubernator stanu Meksyk gen. Arnulfo R. G\u00f3mez (1890-1927) wyda\u0142 dekret zakazuj\u0105cy wyg\u0142aszania kaza\u0144, udzielania chrzt\u00f3w i spowiedzi, p\u0142acenia dziesi\u0119cin, odprawiania Mszy \u015awi\u0119tych za zmar\u0142ych i… ca\u0142owania kap\u0142an\u00f3w w r\u0119k\u0119. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce bardzo aktywna w wypieraniu katolicyzmu by\u0142a tak\u017ce rola p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich protestant\u00f3w, m.in. doradcy prezydenta Woodrowa Wilsona, Johna Linda, kt\u00f3ry jednemu z ksi\u0119\u017cy, interweniuj\u0105cemu w sprawie zniewa\u017cenia zakonnic z Veracruz, odpowiedzia\u0142: „Najgorsz\u0105 rzecz\u0105 po prostytucji jest w Meksyku Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Obie musz\u0105 znikn\u0105\u0107”.<\/p>\r\n

Kiedy w maju 1915 roku tymczasowy prezydent de facto gen. Carranza umocni\u0142 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119 po pokonaniu najgro\u017aniejszych rywali w obozie rewolucji: Villi i Zapaty, rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 kolejny okres gwa\u0142townych prze\u015bladowa\u0144 Ko\u015bcio\u0142a. Wszyscy biskupi zostali aresztowani albo wygnani z kraju, zamordowano ponad 160, a uwi\u0119ziono oko\u0142o 100 ksi\u0119\u017cy, liczb\u0119 kap\u0142an\u00f3w w poszczeg\u00f3lnych stanach ograniczono od jednego do trzech na 5-10 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, w zale\u017cno\u015bci od uznania danego gubernatora. Zamkni\u0119to wszystkie klasztory i szko\u0142y katolickie, skonfiskowano dobra ko\u015bcielne, na\u0142o\u017cono ogromne kontrybucje.

Konstytucyjna delegalizacja Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/p>\r\n

We wrze\u015bniu 1916 roku Carranza wyda\u0142 dekret naznaczaj\u0105cy wybory do Kongresu Konstytucyjnego. Zebra\u0142 si\u0119 on 1 grudnia 1916 roku w Quer\u00c3\u00a9taro, a znale\u017ali si\u0119 w nim wy\u0142\u0105cznie rewolucjoni\u015bci, r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 tylko stopniem wrogo\u015bci do religii (o sk\u0142adzie deputowanych przes\u0105dza\u0142 art. 4 dekretu konwokacyjnego, kt\u00f3ry pozbawia\u0142 biernego prawa wyborczego osoby s\u0142u\u017c\u0105ce w instytucjach rz\u0105d\u00f3w i frakcji „wrogich sprawie konstytucjonalistycznej”). Projekt konstytucji przedstawiony przez Carranz\u0119 uchodzi\u0142 w tej materii za umiarkowany, bo zak\u0142ada\u0142 „tylko” rygorystyczny rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa oraz egzekwowanie praw Reformy. Znacznie dalej chcieli i\u015b\u0107 jakobini, kt\u00f3rymi by\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 deputowanych oraz gubernator\u00f3w stanowych: dla nich prawa Reformy by\u0142y ju\u017c niewystarczaj\u0105ce, poniewa\u017c ich celem by\u0142o zniszczenie Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Najbardziej burzliwa by\u0142a dyskusja nad art. 3, dotycz\u0105cym edukacji. Projekt Carranzy zak\u0142ada\u0142 wolno\u015b\u0107 nauczania, z zastrze\u017ceniem laicko\u015bci w szko\u0142ach publicznych oraz z zakazem uczestniczenia korporacji religijnych i os\u00f3b duchownych w procesie nauczania. Projekt Komisji Konstytucyjnej natomiast rozszerza\u0142 wym\u00f3g laicko\u015bci na szko\u0142y prywatne (poddaj\u0105c je te\u017c nadzorowi pa\u0144stwa) i ustanawia\u0142 zakaz zak\u0142adania jakichkolwiek szk\u00f3\u0142 przez osoby duchowne i korporacje religijne. Cz\u0142onkowie Komisji: gen. Francisco J. M\u015bgica (1884-1954) – jej przewodnicz\u0105cy, socjalista Enrique Recio (1882-1927) i Enrique Colunga (1876-1946), uzasadniali to tym, \u017ce „t\u0142umaczenie abstrakcyjnych idei” (tworz\u0105cych dogmat religijny) deformuje „ducha” (esp\u00c3\u00adritu) dziecka, podobnie jak z\u0142e \u0107wiczenia gimnastyczne deformuj\u0105 fizycznie. Nie wystarczy zatem ogranicza\u0107 nauczania religijnego, lecz trzeba przed nim chroni\u0107 dzieci, a nawet odebra\u0107 rodzicom prawo do przekazywania im wierze\u0144 religijnych. M\u015bgica twierdzi\u0142, \u017ce nauczanie religijne degeneruje i moralnie, i fizycznie, a kler jest najbardziej perwersyjnym wrogiem ojczyzny, kt\u00f3ry wpaja dzieciom idee absurdalne oraz sprzeczne z tym, czego naucza\u0142 „pierwszy demokrata Jezus Chrystus”. M\u00f3wca utrzymywa\u0142, \u017ce istniej\u0105 powody, dla kt\u00f3rych Meksykanie maj\u0105 prawo „nawet eksterminowa\u0107 t\u0119 hydr\u0119, zwan\u0105 klerem”, i nie powinni spocz\u0105\u0107, „dop\u00f3ki nie doprowadzimy do znikni\u0119cia niewielkiej liczby wampir\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 mamy w Meksyku, dop\u00f3ki nie zdo\u0142amy ich zg\u0142adzi\u0107”. Deputowany Rom\u00e1n Rosas y Reyes (1890- -1966) ujmowa\u0142 ten postulat bardziej poetycko: „Na zawsze musi znikn\u0105\u0107 ta bezwstydna tyrania, kt\u00f3ra przez tyle wiek\u00f3w upodla\u0142a ras\u0119 meksyka\u0144sk\u0105; na zawsze musi znikn\u0105\u0107 ten degraduj\u0105cy wp\u0142yw, kt\u00f3ry przez tyle wiek\u00f3w cierpie\u0144 i \u0142ez wywierali na masy bezwiedne ci okropni inkwizytorzy ludzkiego sumienia, ci wieczni wyzyskiwacze tajemnic domowych, te plugawe i oszuka\u0144cze nietoperze, kt\u00f3re schyla\u0142y wszystkie czo\u0142a, te ohydne o\u015bmiornice, kt\u00f3re poch\u0142ania\u0142y nie tylko bogactwo, nie tylko wiar\u0119, nie tylko uczucie; ale r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142anie, impuls, \u015bwiat\u0142o, tak\u017ce prawd\u0119”. Wt\u00f3rowa\u0142 mu deputowany (zreszt\u0105 poeta) Alfonso Cravioto (1883-1955), popisuj\u0105c si\u0119 dewiz\u0105 w stylu Diderota: „Je\u015bli braknie sznur\u00f3w do wieszania tyran\u00f3w, moje r\u0119ce zaplot\u0105 w\u0105tpia zakonnika”. Recio wnioskowa\u0142 te\u017c o wprowadzenie konstytucyjnego zakazu spowiedzi, tym samym za\u015b wyzwolenia ludu meksyka\u0144skiego „ze szpon\u00f3w przebieg\u0142ego zakonnika, czyni\u0105cego si\u0119 panem sumie\u0144 po to, by rozwija\u0107 sw\u0105 nikczemn\u0105 prac\u0119 prostytucji”. Przeciwstawi\u0142 si\u0119 temu jednak (skutecznie) deputowany Fernando Lizardi (1883-1956), kt\u00f3ry wprawdzie zgodzi\u0142 si\u0119 z twierdzeniem o niemoralno\u015bci spowiedzi, ale zauwa\u017cy\u0142, \u017ce s\u0105 r\u00f3\u017cne inne czyny niemoralne.<\/p>\r\n

Konstytucja zosta\u0142a uchwalona 5 lutego 1917 roku. Nakazywa\u0142a ona (w art. 3) nauczanie laickie w szko\u0142ach wszelkiego typu oraz zakazywa\u0142a zak\u0142adania i kierowania szko\u0142ami podstawowymi jakimkolwiek zakonom religijnym lub kap\u0142anom jakiejkolwiek religii. Wycofano si\u0119 jedynie z zakazu nauczania dla wyznawc\u00f3w jakiejkolwiek religii. Nauka podstawowa stawa\u0142a si\u0119 przy tym obowi\u0105zkowa, a prywatne szko\u0142y podstawowe zosta\u0142y poddane kontroli pa\u0144stwa. W art. 5 zakazywano sk\u0142adania \u015blub\u00f3w zakonnych (jako uw\u0142aczaj\u0105cych wolno\u015bci jednostki!), a w konsekwencji wprowadzono zapis, i\u017c prawo nie pozwala na tworzenie zakon\u00f3w monastycznych. Artyku\u0142 24 deklarowa\u0142 wprawdzie wolno\u015b\u0107 wyznawania wierze\u0144 i uprawiania praktyk religijnych, ale zakazywa\u0142 wszelkich akt\u00f3w kultu poza \u015bwi\u0105tyniami, a i te poddawa\u0142 czujno\u015bci (vigilancia) w\u0142adz. Artyku\u0142 27 pozbawia\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 wszelkiej w\u0142asno\u015bci nieruchomej, \u0142\u0105cznie ze \u015bwi\u0105tyniami, seminariami, pa\u0142acami biskup\u00f3w, kolegiami, klasztorami i jakimikolwiek innymi budynkami opr\u00f3cz pomieszcze\u0144 instytucji dobroczynnych: stawa\u0142y si\u0119 one w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa i mog\u0142y by\u0107 jedynie udost\u0119pniane – pod nadzorem urz\u0119dnik\u00f3w – na potrzeby „ministr\u00f3w kultu” i wiernych.<\/p>\r\n

Najbardziej i najszerzej restrykcyjny by\u0142 art. 130 konstytucji. Proklamuj\u0105c zasad\u0119 bezwzgl\u0119dnej wy\u017cszo\u015bci pa\u0144stwa nad Ko\u015bcio\u0142em, wycofano si\u0119 zatem z istniej\u0105cego w konstytucji z 1857 roku zapisu o ich wzajemnej niezale\u017cno\u015bci. W konsekwencji pozbawiono osobowo\u015bci prawnej wszelkie „ugrupowania religijne nazywane (denominadas) ko\u015bcio\u0142ami”, traktuj\u0105c „ministr\u00f3w kultu” jako indywidualne osoby wykonuj\u0105ce sw\u00f3j zaw\u00f3d i w tym zakresie poddane bezpo\u015brednio prawom, kt\u00f3re ich dotycz\u0105. Legislaturom stanowym przyznano kompetencj\u0119 reglamentacji liczby duchownych uprawnionych do wykonywania zawodu. Zabroniono sprawowania kultu na obszarze pa\u0144stwa meksyka\u0144skiego osobom nieb\u0119d\u0105cym Meksykanami z urodzenia. Kap\u0142anom zabroniono zbiorowego uczestnictwa w jakichkolwiek zgromadzeniach, tak publicznych, jak i prywatnych, uprawiania propagandy religijnej, a nawet krytykowania „praw fundamentalnych kraju”, jego w\u0142adz, a w szczeg\u00f3lno\u015bci rz\u0105du. Pozbawiono ich r\u00f3wnie\u017c biernego i czynnego prawa wyborczego, a tak\u017ce prawa testamentowego spadkobrania. Ten sam artyku\u0142 nakazywa\u0142, aby w ka\u017cdej \u015bwi\u0105tyni by\u0142a osoba \u015bwiecka odpowiedzialna przed w\u0142adzami cywilnymi za wykonywanie praw dotycz\u0105cych dyscypliny religijnej i przedmiot\u00f3w kultu. Wydawnictwom periodycznym o charakterze konfesyjnym zakazano komentowania krajowych wydarze\u0144 politycznych oraz informowania o aktach w\u0142adz pa\u0144stwowych, w szczeg\u00f3lno\u015bci tych, kt\u00f3re dotycz\u0105 bezpo\u015brednio funkcjonowania instytucji publicznych. Zakazano te\u017c tworzenia ugrupowa\u0144 politycznych oraz stowarzysze\u0144, kt\u00f3rych sama nazwa lub jakakolwiek po\u015brednia wskaz\u00f3wka (t\u00c3\u00adtulo… o indicaci\u00f3n cualquiera) mog\u0142aby odnosi\u0107 si\u0119 do jakiegokolwiek wyznania religijnego. Z formalnoprawnego punktu widzenia Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki przestawa\u0142 zatem, w \u015bwietle nowej konstytucji, istnie\u0107, a ksi\u0119\u017ca nie mogli by\u0107 odt\u0105d traktowani jako cz\u0142onkowie kleru czy Ko\u015bcio\u0142a jako korporacji duchowo-materialnej, lecz jedynie jako osoby prywatne, \u015bwiadcz\u0105ce okre\u015blone „us\u0142ugi” wyznawcom danej religii.

Kij i marchewka<\/strong><\/p>\r\n

Promulgowanie nowej konstytucji zosta\u0142o uroczy\u015bcie oprotestowane przez przebywaj\u0105cych na wygnaniu pra\u0142at\u00f3w meksyka\u0144skich (5 arcybiskup\u00f3w, 7 biskup\u00f3w i 2 wikariuszy), wspartych przez Papie\u017ca Benedykta XV, we wsp\u00f3lnym li\u015bcie pasterskim z 24 lutego 1917 roku. W kraju dochodzi\u0142o do demonstracji i protest\u00f3w katolik\u00f3w \u015bwieckich. W stanie Jalisco od 1 sierpnia 1918 roku po raz pierwszy wypr\u00f3bowano metod\u0119 \u017ca\u0142obnego zawieszenia kultu oraz akcj\u0119 bojkotu transportu publicznego i gazet. Tak jaskrawe prze\u015bladowania religijne odbi\u0142y si\u0119 te\u017c na mi\u0119dzynarodowej pozycji Meksyku, czego przejawem by\u0142o wykluczenie go z udzia\u0142u w konferencji pokojowej w Wersalu. Prezydent (ju\u017c konstytucyjny) Carranza stara\u0142 si\u0119 wi\u0119c hamowa\u0107 jakobin\u00f3w. W styczniu 1919 roku przyj\u0105\u0142 pronotariusza apostolskiego, a pod koniec roku zezwoli\u0142 na powr\u00f3t do kraju biskup\u00f3w i ksi\u0119\u017cy oraz zapowiedzia\u0142 przywr\u00f3cenie swob\u00f3d religijnych. W pa\u017adzierniku 1919 roku zezwolono na uroczyst\u0105 procesj\u0119 dla upami\u0119tnienia koronacji obrazu Matki Bo\u017cej z Gwadelupy.<\/p>\r\n

Niezadowolony z tego obrotu rzeczy dotychczasowy stronnik Carranzy gen. \u00c3\u00a7lvaro Obreg\u00f3n (1880-1928) zawi\u0105za\u0142 przeciwko prezydentowi spisek. Jego g\u0142\u00f3wnym partnerem politycznym sta\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas cz\u0142owiek, kt\u00f3ry w nadchodz\u0105cych latach okryje najbardziej ponurym cieniem ziemi\u0119 meksyka\u0144sk\u0105 – potomek \u017byd\u00f3w sefardyjskich, przyby\u0142ych do Meksyku w XVIII wieku, gen. Plutarco El\u00c3\u00adas Calles (1877-1945), za\u0142o\u017cyciel i przyw\u00f3dca socjalistycznej Meksyka\u0144skiej Partii Pracuj\u0105cych, jakobin i gorliwy mason 33. stopnia wtajemniczenia, kt\u00f3ry sam okre\u015bla\u0142 si\u0119 jako „osobisty wr\u00f3g Boga” i el anticristo. Carranza zosta\u0142 obalony oraz zastrzelony wraz z synem podczas pr\u00f3by ucieczki do Veracruz. Prezydentem zosta\u0142 najpierw Adolfo de la Huerta, a nast\u0119pnie (od 1 grudnia 1920 roku) Obreg\u00f3n, ale i oni nie stosowali drako\u0144skich przepis\u00f3w konstytucji zbyt \u015bci\u015ble. Obejmuj\u0105c urz\u0105d, Obreg\u00f3n zapowiedzia\u0142 nawet zwr\u00f3cenie Ko\u015bcio\u0142owi wszystkich \u015bwi\u0105ty\u0144 skonfiskowanych pomi\u0119dzy 1914 a 1919 rokiem (czego dotrzyma\u0142), a 25 pa\u017adziernika 1924 roku wyda\u0142 dekret wyra\u017caj\u0105cy zgod\u0119 na pobyt w kraju sta\u0142ego przedstawiciela Stolicy Apostolskiej. Wielk\u0105 demonstracj\u0105 duchowej i spo\u0142ecznej pot\u0119gi meksyka\u0144skiego katolicyzmu sta\u0142 si\u0119 Narodowy Kongres Eucharystyczny w stolicy kraju, rozpocz\u0119ty 5 pa\u017adziernika 1924 roku.<\/p>\r\n

Odwrotn\u0105 stron\u0105 medalu by\u0142a wzmo\u017cona aktywno\u015b\u0107 terrorystyczna inspirowanych przez w\u0142adze stanowe boj\u00f3wek maso\u0144skich, Antyklerykalnej Federacji Meksyka\u0144skiej oraz Regionalnej Konfederacji Robotnik\u00f3w Meksyka\u0144skich (CROM), na kt\u00f3rej czele sta\u0142 fanatyczny Luis N. Morones (1890-1964). Szczyt tej aktywno\u015bci przypad\u0142 na rok 1921, kiedy to nast\u0105pi\u0142a seria zamach\u00f3w bombowych, kolejno na: pa\u0142ac arcybiskupa Meksyku (6 lutego), katedr\u0119 w Morelii (13 maja), rezydencj\u0119 arcybiskupa Guadalajary (4 czerwca) i wreszcie na najwi\u0119ksz\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 katolik\u00f3w meksyka\u0144skich – sanktuarium w bazylice Virgen de Guadalupe (14 listopada). 1 maja 1922 roku socjalistyczni zwi\u0105zkowcy zaatakowali siedzib\u0119 Katolickiego Stowarzyszenia M\u0142odzie\u017cy Meksyka\u0144skiej (ACJM), bronion\u0105 przez katolik\u00f3w z okrzykiem: „Viva Cristo Rey!”, zabijaj\u0105c sze\u015bciu obro\u0144c\u00f3w.

„Chwycili\u015bmy Ko\u015bci\u00f3\u0142 za gard\u0142o…”<\/strong><\/p>\r\n

Najgorsze dla katolik\u00f3w czasy nadesz\u0142y, gdy prezydentem kraju zosta\u0142 1 grudnia 1924 roku Calles, zdecydowany zniszczy\u0107 religi\u0119 katolick\u0105. Zacz\u0105\u0142 od pr\u00f3by odg\u00f3rnego stworzenia synkretycznej „religii narodowej”, cz\u0119\u015bciowo na bazie wierze\u0144 azteckich, inspiruj\u0105c schizm\u0119 w Ko\u015bciele meksyka\u0144skim pod nazw\u0105 Katolicki Apostolski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Meksyka\u0144ski (Iglesia Cat\u00f3lica Apost\u00f3lica Mexicana – ICAM), demonstruj\u0105cy sw\u00f3j nacjonalizm, przejawiaj\u0105cy si\u0119 m.in. wprowadzeniem liturgii w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim. Samozwa\u0144czym „patriarch\u0105” tego „ko\u015bcio\u0142a” og\u0142osi\u0142 si\u0119 ks. Jos\u00c3\u00a9 Joaqu\u00c3\u00adn P\u00c3\u00a9rez Budar (1851-1931), nie pierwszy ju\u017c raz popadaj\u0105cy w konflikt z dogmatyk\u0105 katolick\u0105 i dyscyplin\u0105 ko\u015bcieln\u0105. 21 lutego 1925 roku ks. P\u00c3\u00a9rez (przy wsparciu boj\u00f3wek CROM) zaj\u0105\u0142 si\u0142\u0105 parafi\u0119 Nuestra Se-ora de la Soledad w stolicy i sze\u015b\u0107 innych \u015bwi\u0105ty\u0144 w kraju. Zosta\u0142 oczywi\u015bcie natychmiast ekskomunikowany jako heretyk i schizmatyk przez arcybiskupa Meksyku. Schizma obj\u0119\u0142a jednak zaledwie trzynastu „ksi\u0119\u017cy-patriot\u00f3w”, z kt\u00f3rych siedmiu powr\u00f3ci\u0142o p\u00f3\u017aniej do Ko\u015bcio\u0142a (r\u00f3wnie\u017c ks. P\u00c3\u00a9rez umar\u0142 pojednany z Ko\u015bcio\u0142em).<\/p>\r\n

Wobec tak mizernego rezultatu pr\u00f3by „nacjonalizacji” Ko\u015bcio\u0142a Calles rozpocz\u0105\u0142 \u015bcis\u0142e egzekwowanie zapis\u00f3w konstytucji, poczynaj\u0105c od zamykania szk\u00f3\u0142 katolickich i ekspulsji wszystkich ksi\u0119\u017cy zagranicznych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i katolicy \u015bwieccy pr\u00f3bowali zrazu unika\u0107 konfrontacji, stosuj\u0105c metod\u0119 pokojowego dochodzenia swoich praw poprzez petycje. W odpowiedzi na prze\u015bladowania i schizm\u0119 9 marca 1925 roku, z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem Episkopatu, na bazie ACJM i innych stowarzysze\u0144 laikatu oraz partii Zjednoczenie Ludowe (Uni\u00f3n Popular – UP), utworzona zosta\u0142a Krajowa Liga Obrony Wolno\u015bci Religijnej (Liga Nacional para la Defensa de la Libertad Religiosa – LNDLR). Cel Ligi okre\u015blono jako odzyskanie (conquistar) wolno\u015bci religijnej i innych wynikaj\u0105cych z niej wolno\u015bci spo\u0142ecznych i ekonomicznych, uj\u0119tych w cztery punkty: 1) pe\u0142na wolno\u015b\u0107 (libertad plena) nauczania; 2) prawo powszechne (derecho com\u015bn) dla katolik\u00f3w; 3) prawo powszechne dla Ko\u015bcio\u0142a; 4) prawo powszechne dla robotnik\u00f3w katolickich. Na czele LNDLR stan\u0119li najwybitniejsi katoliccy intelektuali\u015bci tej epoki: jako jej przewodnicz\u0105cy Rafael Ceniceros y Villarreal (1855-1933) i Miguel Palomar y Vizcarra (1880-1968) jako wiceprzewodnicz\u0105cy. Pomimo pokojowych zamiar\u00f3w i taktyki LNDLR zosta\u0142a przez rz\u0105d uznana za nielegaln\u0105 i rych\u0142o doczeka\u0142a si\u0119 te\u017c pierwszego m\u0119czennika (el primer m\u00e1rtir) w osobie 66-letniego kupca Jos\u00c3\u00a9 Garcii Farfana, zastrzelonego 26 czerwca 1925 roku w Puebli.<\/p>\r\n

Arcybiskup, prymas Meksyku Jos\u00c3\u00a9 Mora y del R\u00c3\u00ado (1854-1928) o\u015bwiadczy\u0142 w imieniu Episkopatu, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 i katolicy nie uznaj\u0105 artyku\u0142\u00f3w 3, 5, 27 i 130 konstytucji i b\u0119d\u0105 je zwalcza\u0107, poniewa\u017c ich przyj\u0119cie by\u0142oby „zdrad\u0105 naszej wiary i naszej religii”. 21 kwietnia 1926 roku biskupi wydali wsp\u00f3lny list pasterski, w kt\u00f3rym napisali: „Duch i litera nowej konstytucji, zachowanie si\u0119 rz\u0105du, solidarno\u015b\u0107 z nim wykazywana przez lo\u017ce maso\u0144skie, oficjalne poparcie udzielane mu przez protestant\u00f3w i schizmatyk\u00f3w, wszystko to pokazuje, \u017ce ostatecznym celem przyj\u0119tym przez rz\u0105d jest ca\u0142kowite unicestwienie katolicyzmu (…). Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce istnie\u0107 bez datk\u00f3w wiernych, bez w\u0142asno\u015bci, bez zakonnik\u00f3w, nawet \u015bwi\u0105ty\u0144, ale w \u017cadnym wypadku nie mo\u017ce przetrwa\u0107 bez wolno\u015bci, bez niezawis\u0142o\u015bci (…). Moment, aby powiedzie\u0107 non possumus, w\u0142a\u015bnie nadszed\u0142”.<\/p>\r\n

Odpowiedzi\u0105 Callesa by\u0142o wezwanie stan\u00f3w do natychmiastowego wdro\u017cenia przepis\u00f3w wykonawczych do art. 130, rozpocz\u0119cie wykonywania art. 3 w postaci Tymczasowych Przepis\u00f3w dla Szk\u00f3\u0142 Prywatnych Dystryktu i Terytori\u00f3w Federalnych, oznaczaj\u0105cych zamkni\u0119cie w ci\u0105gu 60 dni prywatnych szk\u00f3\u0142 podstawowych, je\u015bli nie poddadz\u0105 si\u0119 przepisom prawa laickiego. Nie kto inny, jak sam Calles, poda\u0142 (w przem\u00f3wieniu przed Kongresem 1 wrze\u015bnia 1926 roku) statystyki represji zwi\u0105zane z wdra\u017caniem dekret\u00f3w wykonawczych do konstytucji: zamkni\u0119cie 42 \u015bwi\u0105ty\u0144 i 7 klasztor\u00f3w, wydalenie 185 ksi\u0119\u017cy obcokrajowc\u00f3w, zamkni\u0119cie 7 o\u015brodk\u00f3w „propaguj\u0105cych religi\u0119”, kt\u00f3re posiada\u0142y kaplice, gdzie sprawowano kult bez zezwolenia. Dwaj biskupi – ordynariusz Tac\u00e1mbaro – Leopoldo Lara y Torres (1874-1939) oraz Huejutli – Jos\u00c3\u00a9 de Jes\u015bs Manr\u00c3\u00adquez y Z\u00e1rate (1884-1951) – zostali oskar\u017ceni o pod\u017ceganie do buntu i postawieni przed s\u0105dem. Wydalony zosta\u0142 delegat apostolski. 21 czerwca 1926 roku og\u0142oszony zosta\u0142 drako\u0144ski dekret zatytu\u0142owany „Ustawa reformuj\u0105ca Kodeks Karny” (Ley Reformando el C\u00f3digo Penal). Dekret zawiera\u0142 33 artyku\u0142y, w tym nast\u0119puj\u0105ce: „We wszystkich szko\u0142ach publicznych i prywatnych nauczanie religijne jest zakazane” (art. 3); „Wszelkie zak\u0142ady zakon\u00f3w religijnych s\u0105 zniesione” (art. 6); „Wszelka krytyka praw i w\u0142adz przez duchownych, nawet na zebraniach prywatnych, jest zakazana pod surowymi karami” (art. 10); „Nauki uko\u0144czone w seminariach nie maj\u0105 \u017cadnego znaczenia wobec Pa\u0144stwa” (art. 12); „Wszystkie czynno\u015bci religijne odbywa\u0107 si\u0119 mog\u0105 tylko we wn\u0119trzu ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 pod nadzorem Pa\u0144stwa” (art. 17); „Na zewn\u0105trz ko\u015bcio\u0142\u00f3w zabrania si\u0119 nosi\u0107 stroju duchownego” (art. 18); „Wszystkie ko\u015bcio\u0142y, budynki zakonne, tak przytu\u0142ki, jak klasztory, og\u0142asza si\u0119 za w\u0142asno\u015b\u0107 Pa\u0144stwa” (art. 21). Na ksi\u0119\u017cy na\u0142o\u017cono obowi\u0105zek zarejestrowania si\u0119 przed w\u0142adzami cywilnymi, aby mogli wykonywa\u0107 sw\u00f3j „zaw\u00f3d” (art. 19); ci, kt\u00f3rzy tego by nie uczynili, byli zagro\u017ceni aresztem. Kar\u0105 grzywny zagro\u017cone zosta\u0142o te\u017c publiczne u\u017cywanie jakichkolwiek oznak religijnych (krucyfiks\u00f3w, obraz\u00f3w, rze\u017ab, a nawet medalik\u00f3w) oraz j\u0119zykowych odniesie\u0144 do Boga, \u0142\u0105cznie z najbardziej powszechnym w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim po\u017cegnaniem: „Adios” (Z Bogiem). Przepisy te mia\u0142y wej\u015b\u0107 w \u017cycie od 31 lipca 1926 roku. Jak si\u0119 wyrazi\u0142 sekretarz rz\u0105du gen. Sixto Adalberto Tejeda (1883-1960): „Chwycili\u015bmy Ko\u015bci\u00f3\u0142 za gard\u0142o i zrobimy wszystko, aby go udusi\u0107”.

Bojkot<\/strong><\/p>\r\n

11 lipca 1926 roku biskupi postanowili (za zgod\u0105 Papie\u017ca) zawiesi\u0107 kult publiczny w ca\u0142ym kraju od 1 sierpnia do odwo\u0142ania. Ko\u015bcio\u0142y mia\u0142y by\u0107 otwarte dla wiernych na prywatne modlitwy i powierzone opiece \u015bwieckich. Kap\u0142ani mieli odprawia\u0107 jedynie Msze prywatne, a sakrament\u00f3w udziela\u0107 tylko w razie wyra\u017anej konieczno\u015bci. 14 lipca Episkopat zaakceptowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c plan bojkotu ekonomicznego rz\u0105du, kt\u00f3ry opracowa\u0142 dzia\u0142acz LNDLR oraz za\u0142o\u017cyciel Uni\u00f3n Popular – a ju\u017c nied\u0142ugo potem m\u0119czennik cristiady (beatyfikowany w 2005 roku przez Papie\u017ca Benedykta XVI) – Anacleto Gonz\u00e1lez Flores (1888-1927). Bojkot mia\u0142 obj\u0105\u0107 cztery sektory: rozrywk\u0119, szkolnictwo, handel i transport. Oznacza\u0142o to rezygnacj\u0119 katolik\u00f3w z ucz\u0119szczania do kin, teatr\u00f3w, kawiar\u0144 i restauracji, wypowiedzenie przez nauczycieli pracy w szko\u0142ach publicznych, zaniechanie kupowania gazet oraz papieros\u00f3w z pa\u0144stwowych fabryk, wycofywanie oszcz\u0119dno\u015bci z upa\u0144stwowionych bank\u00f3w, zaniechanie korzystania ze \u015brodk\u00f3w transportu publicznego, ograniczenie do minimum u\u017cywania energii elektrycznej. W reakcji na to 25 lipca 1926 roku przyw\u00f3dcy Ligi zostali aresztowani; mimo to bojkot rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 zgodnie z planem 31 lipca. Pocz\u0105tkowo akcja przybra\u0142a masowe rozmiary, gro\u017c\u0105ce nawet bankructwem sektora publicznego, jednak w pa\u017adzierniku za\u0142ama\u0142a si\u0119, g\u0142\u00f3wnie z winy zamo\u017cniejszych katolik\u00f3w.
Episkopat meksyka\u0144ski podj\u0105\u0142 jeszcze jedn\u0105 pr\u00f3b\u0119 porozumienia si\u0119 z rz\u0105dem. 21 sierpnia 1926 roku z Callesem spotkali si\u0119: metropolita Michoac\u00e1n ks. abp Leopoldo Ruiz y Flores (1865-1941) i ordynariusz Tabasco ks. bp Pascual D\u00c3\u00adaz y Barreto (1875-1936). Spotkanie jednak nie tylko nie przynios\u0142o pozytywnego skutku, lecz Calles bez os\u0142onek da\u0142 biskupom do zrozumienia, \u017ce jego celem jest sprowokowanie katolik\u00f3w do buntu zbrojnego po to, aby m\u00f3c go zgnie\u015b\u0107. W odpowiedzi na pro\u015bb\u0119 o przynajmniej od\u0142o\u017cenie wykonania dekretu reformuj\u0105cego kodeks karny powiedzia\u0142: „Poka\u017c\u0119 panom, i\u017c kwestia nie istnieje, gdy\u017c jedyny [problem], kt\u00f3ry mogliby\u015bcie stworzy\u0107, to rozpocz\u0105\u0107 bunt przeciwko rz\u0105dowi, a w\u00f3wczas rz\u0105d b\u0119dzie doskonale przygotowany, \u017ceby was zwyci\u0119\u017cy\u0107. Powiedzia\u0142em ju\u017c, i\u017c macie panowie tylko dwie drogi: podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 prawu, a je\u015bli nie jest ono zgodne z waszymi zasadami, to rozpocz\u0105\u0107 walk\u0119 zbrojn\u0105 i pr\u00f3bowa\u0107 obali\u0107 rz\u0105d, aby ustanowi\u0107 nowy, kt\u00f3ry podyktuje prawa zgodne z pan\u00f3w sposobem my\u015blenia; w drugim jednak przypadku, powtarzam, jeste\u015bmy doskonale przygotowani, aby zwyci\u0119\u017cy\u0107”.<\/p>\r\n

Ksi\u0105dz arcybiskup Mora i ks. bp D\u00c3\u00adaz z\u0142o\u017cyli w imieniu Episkopatu projekt reformy art. 3, 5, 24, 27 i 130 konstytucji do Kongresu, ale by\u0142o oczywiste, \u017ce w izbie, w kt\u00f3rej zasiadali wy\u0142\u0105cznie rewolucjoni\u015bci, w wi\u0119kszo\u015bci nale\u017c\u0105cy do Sojuszu Partii Socjalistycznych, mia\u0142o to jedynie sens demonstracji. Zreszt\u0105 petycja zosta\u0142a odrzucona z powod\u00f3w formalnych, albowiem Komisja ds. Petycji poda\u0142a do publicznej wiadomo\u015bci, \u017ce biskupi, kt\u00f3rzy og\u0142osili, i\u017c nie podporz\u0105dkuj\u0105 si\u0119 prawu, w my\u015bl art. 37 konstytucji utracili status obywateli, tym samym za\u015b zdolno\u015b\u0107 prawn\u0105 do zg\u0142aszania petycji. \u0179adnego skutku nie odnios\u0142o r\u00f3wnie\u017c uzyskanie przez LNDLR dw\u00f3ch milion\u00f3w podpis\u00f3w meksyka\u0144skich obywateli pod petycj\u0105 o przeprowadzenie referendum w sprawie reformy konstytucji. Wszystkie \u015brodki pokojowe zosta\u0142y wi\u0119c wyczerpane i pozosta\u0142 tylko – usprawiedliwiony w tej sytuacji – op\u00f3r czynny przeciwko tyranii.<\/p>\r\n

Prof. Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Autor jest kierownikiem Katedry Hermeneutyki Polityki na Wydziale Politologii i Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu.<\/p>\r\n

Zanim wybuch\u0142a cristiada<\/h3>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W obliczu antykatolickiej furii rewolucji meksyka\u0144skiej Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mia\u0142 innego wyj\u015bcia, jak z\u0142o\u017cy\u0107 krwaw\u0105 ofiar\u0119. Podczas \u015awiatowych Dni M\u0142odzie\u017cy, 17 sierpnia, odb\u0119dzie si\u0119 w Madrycie r\u00f3wnie\u017c \u015bwiatowa prapremiera filmu Deana Wrighta „Cristiada”. Ta najdro\u017csza w historii kina meksyka\u0144skiego produkcja, z gwiazdorsk\u0105 obsad\u0105, opowiada o powstaniu meksyka\u0144skich katolik\u00f3w w latach 1926-1929 przeciwko tyranii maso\u0144sko-liberalno-socjalistycznej, nazywanym cristiad\u0105, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41943"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41943"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41943\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}