{"id":41923,"date":"2011-08-09T15:11:54","date_gmt":"2011-08-09T20:11:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=41923"},"modified":"2011-08-09T15:11:54","modified_gmt":"2011-08-09T20:11:54","slug":"o-wyrownywaniu-szans-edukacyjnych-na-przykladzie-usa-pawel-lepkowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=41923","title":{"rendered":"O wyr\u00f3wnywaniu szans edukacyjnych na przyk\u0142adzie USA – Pawel Lepkowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Mija p\u00f3\u0142 wieku, odk\u0105d w Stanach Zjednoczonych na wi\u0119kszo\u015bci uczelni wprowadzono system obni\u017conych kryteri\u00f3w rekrutacji dla mniejszo\u015bci etnicznych, w tym g\u0142\u00f3wnie dla Murzyn\u00f3w i Latynos\u00f3w. Akcja afifmatywna udowodni\u0142a, \u017ce nawet specjalne uprzywilejowanie tych mniejszo\u015bci nie wyr\u00f3wnuje intelektualnej i kulturowej przepa\u015bci dziel\u0105cej rasy ludzkie zamieszkuj\u0105ce USA.<\/strong><\/p>\r\n

R\u00f3\u017cnego typu preferencje stosowane przy naborze na uczelnie nie s\u0105 wymys\u0142em Amerykan\u00f3w. Dob\u00f3r uczni\u00f3w z klucza wyznaniowo-\u015bwiatopogl\u0105dowego jest stary jak \u015bwiat.<\/p>\r\n

Numerus clausus<\/strong><\/p>\r\n

Ju\u017c tysi\u0105ce lat temu obowi\u0105zywa\u0142y ograniczenia w dost\u0119pie okre\u015blonych grup spo\u0142ecznych czy etnicznych do nauki. W staro\u017cytnym Egipcie ka\u017cdy Egipcjanin m\u00f3g\u0142 wst\u0105pi\u0107 do szko\u0142y przy\u015bwi\u0105tynnej i kszta\u0142ci\u0107 si\u0119 na kap\u0142ana o wybranej specjalizacji. Nie mogli jednak tego czyni\u0107 cudzoziemcy – Grecy, Fenicjanie czy Asyryjczycy zamieszkuj\u0105cy Dolne i G\u00f3rne Kr\u00f3lestwo. Prawdziwie hermetyczny system dost\u0119pu do \u201eszkolnictwa\u201d obowi\u0105zywa\u0142 w staro\u017cytnym Izraelu, gdzie wiedza kap\u0142a\u0144ska by\u0142a przekazywana jedynie przedstawicielom rodu Aarona.<\/p>\r\n

Nawet Akademia Plato\u0144ska przez 900 lat swojego istnienia wprowadza\u0142a sporadycznie ograniczenia narodowo\u015bciowe przy rekrutacji kandydat\u00f3w na studia. Kierowa\u0142a si\u0119 ona jednak g\u0142\u00f3wnie zasad\u0105 \u201eniech nie wchodzi nikt nie obeznany z geometri\u0105\u201d – co wskazywa\u0142o, \u017ce wiedza i tylko wiedza powinna by\u0107 jedynym kryterium przyjmowania nowych uczni\u00f3w.<\/p>\r\n

Jednak dopiero spo\u0142ecze\u0144stwa \u015bredniowieczne stworzy\u0142y i w pe\u0142ni usankcjonowa\u0142y zasad\u0119 \u201ezamkni\u0119tej liczby student\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra wyra\u017ca\u0142a si\u0119 w podzia\u0142ach wed\u0142ug klucza klasowego i religijnego. Dotyczy\u0142o to zar\u00f3wno szkolnictwa wy\u017cszego w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie, jak i na obszarach zdominowanych przez kultur\u0119 islamu.<\/p>\r\n

Nam jednak zasada numerus clausus kojarzy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z oczernionym przez \u00a0peerelowskich historyk\u00f3w okresem mi\u0119dzywojennym, kiedy niekt\u00f3re uczelnie aprobowa\u0142y ograniczenie liczby student\u00f3w z przyczyn politycznych lub czysto praktycznych. Wsp\u00f3\u0142czesna historiografia zachodnia skupia si\u0119 przede wszystkim na mocno przesadzonych opisach dyskryminacji, \u201eprze\u015bladowa\u0144\u201d i wyklucze\u0144 z \u017cycia uczelni student\u00f3w \u017cydowskich. Jest to\u00a0klasyczne wyolbrzymianie i przerysowywanie fakt\u00f3w. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce podobnego przerysowania w swojej biografii dopu\u015bci\u0142 si\u0119 Adolf Hitler, kt\u00f3ry do ko\u0144ca \u017cycia twierdzi\u0142, \u017ce nie zosta\u0142 przyj\u0119ty w poczet student\u00f3w Akademie der bildenden K\u00fcnste w Wiedniu z przyczyn politycznych i \u015bwiatopogl\u0105dowych.<\/p>\r\n

Jednak prawdziwie monstrualne proporcje system preferencji okre\u015blonych grup spo\u0142ecznych przybra\u0142 w ustroju sowieckim, gdzie afirmacj\u0119 kandydat\u00f3w pochodzenia robotniczo-ch\u0142opskiego nazwano wbrew wszelkiej logice \u201esprawiedliwo\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Czym my\u015bli Shaquille O\u2019Neal?<\/strong><\/p>\r\n

W jednym z program\u00f3w telewizyjnych Tomasza Lisa, kt\u00f3re ze szkod\u0105 dla polskiej kultury s\u0105 nadal emitowane w drugim programie TVP, o ameryka\u0144skiej akcji afirmatywnej soczy\u015bcie wypowiedzia\u0142 si\u0119 wicemarsza\u0142ek\u00a0Sejmu Stefan Niesio\u0142owski. W rzadkim przyp\u0142ywie zdrowego rozs\u0105dku\u00a0profesor Niesio\u0142owski okre\u015bli\u0142 jako skandaliczny fakt, \u017ce na ameryka\u0144skich uczelniach przyjmowani s\u0105 w spos\u00f3b uprzywilejowani \u201emurzy\u0144scy analfabeci\u201d, kt\u00f3rzy dostaj\u0105 si\u0119 na studia jedynie ze wzgl\u0119du na system\u00a0preferencji rasowej i odbieraj\u0105 tym samym miejsca naprawd\u0119 zdolnym reprezentantom innych spo\u0142eczno\u015bci. Zakrzyczany natychmiast przez g\u0142\u00f3wn\u0105 ciotk\u0119 polskiego feminizmu marsza\u0142ek Niesio\u0142owski zapomnia\u0142 doda\u0107, \u017ce cz\u0119st\u0105 przyczyn\u0105 rekrutacji murzy\u0144skich student\u00f3w jest zapewnieni\u00a0uniwersyteckiej dru\u017cynie koszyk\u00f3wki lub futbolu ameryka\u0144skiego kilku sprawnych osi\u0142k\u00f3w o inteligencji dobrze rozwini\u0119tego szympansa.<\/p>\r\n

Gwiazdami ameryka\u0144skich uczelni s\u0105 sportowcy, u kt\u00f3rych umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania i pisania jest por\u00f3wnywalna ze zdolno\u015bciami polskich dzieci ucz\u0119szczaj\u0105cych do dw\u00f3ch pierwszych klas szko\u0142y podstawowej.<\/p>\r\n

Amerykanie uwielbiaj\u0105 cytowa\u0107 swoich olbrzymich czarnosk\u00f3rych ulubie\u0144c\u00f3w z NBA. Ich s\u0142owa \u015bwiadcz\u0105 o przebiegu ich proces\u00f3w my\u015blowych. Patrick Ewing zwany King Kongiem zapytany o duchowy sens gry w koszyk\u00f3wk\u0119 odpowiedzia\u0142 po d\u0142u\u017cszym namy\u015ble: \u201ezarabiamy du\u017co pieni\u0119dzy, ale te\u017c i du\u017co wydajemy\u201d. Powszechnie uwielbiany Shaquille O\u2019Neal, chc\u0105c popisa\u0107 si\u0119 swoj\u0105 wiedz\u0105 wyniesion\u0105 ze szko\u0142y, stwierdzi\u0142: \u201eposiadam wiele wiedzy, kt\u00f3ra jest zgromadzona w mojej medulla oblongata\u201d. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce
rdze\u0144 przed\u0142u\u017cony jest odpowiedzialny za wiele rzeczy, ale na pewno nie gromadzenie tak przepastnych zasob\u00f3w wiedzy jakimi dysponuje Shaq. Obszar ten jest odpowiedzialny za ssanie, \u017cucie, po\u0142ykanie czy ziewanie, co zreszt\u0105 w przypadku tego ponad dwumetrowego absolwenta Wydzia\u0142u Zarz\u0105dzania Biznesem na Uniwersytecie w Phoenix mo\u017ce mie\u0107 istotne\u00a0znaczenie.<\/p>\r\n

Zadaniem wprowadzonej blisko p\u00f3\u0142 wieku temu akcji afirmatywnej by\u0142o\u00a0\u201ezlikwidowanie istniej\u0105cych aktualnie nier\u00f3wno\u015bci w traktowaniu mniejszo\u015bci\u00a0oraz osi\u0105gni\u0119cie r\u00f3wno\u015bci w przysz\u0142o\u015bci\u201d. Min\u0119\u0142o 50 lat i r\u00f3wno\u015bci nie ma. \u00a0Murzyni i Latynosi rzadko korzystaj\u0105 z przywileju otrzymania dodatkowych\u00a0200-300 punkt\u00f3w na 1600 mo\u017cliwych, kt\u00f3re otwiera\u0142yby im drog\u0119 do wy\u017cszego wykszta\u0142cenia. Z roku na rok zmniejsza si\u0119 liczba czarnosk\u00f3rych student\u00f3w, mimo \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczelni zach\u0119ca ich tak\u017ce ca\u0142kiem przyzwoitymi programami stypendialnymi.<\/p>\r\n

Dla przyk\u0142adu: w ci\u0105gu zaledwie jednej dekady Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles odnotowa\u0142 spadek liczby czarnosk\u00f3rych student\u00f3w o blisko 50%.<\/p>\r\n

R\u00f3wno\u015b\u0107? Nie dla feministek!<\/strong><\/p>\r\n

Niestety ameryka\u0144ski system prawny nie zawsze pozwala uczelniom na autonomiczne kontynuowanie lub rezygnacj\u0119 z programu akcji afirmatywnej.\u00a0W czerwcu 2003 roku S\u0105d Najwy\u017cszy USA zmieni\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny wyrok z 1978\u00a0roku i uzna\u0142 legalno\u015b\u0107 preferencji rasowych dla kandydat\u00f3w na studia wy\u017csze. Tym samym zaakceptowa\u0142 zasad\u0119, kt\u00f3ra w spos\u00f3b ewidentny narusza regu\u0142y XIII poprawki do konstytucji, m\u00f3wi\u0105cej o r\u00f3wnym traktowaniu wszystkich obywateli przez wszystkie instytucje pa\u0144stwowe. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce konstytucja ameryka\u0144ska w \u017cadnym paragrafie nie zawiera\u00a0jednoznacznego przepisu ustanawiaj\u0105cego r\u00f3wno\u015b\u0107 wszystkich obywateli.<\/p>\r\n

W 1972 roku podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 uchwalenia \u201eprawa o r\u00f3wno\u015bci\u201d, kt\u00f3re jednak najbardziej nie spodoba\u0142o si\u0119 wszelkiej ma\u015bci mniejszo\u015bciom. Jej najwi\u0119kszymi przeciwnikami by\u0142y organizacje feministyczne, obawiaj\u0105ce si\u0119 utraty przywilej\u00f3w socjalnych kobiet i mniejszo\u015bci etnicznych.<\/p>\r\n

Gdyby ta poprawka konstytucyjna wesz\u0142a w \u017cycie, wszystkie pomys\u0142y pokroju\u00a0akcji afirmacyjnej, przywilej\u00f3w socjalnych ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 czy pochodzenie etniczne zapewne utraci\u0142yby podstawy prawne.<\/p>\r\n

\u201eR\u00f3wno\u015b\u0107\u201d gwarantowana konstytucyjnie oznacza\u0142aby na przyk\u0142ad likwidacj\u0119\u00a0105 uprzywilejowanych uczelni murzy\u0144skich, kt\u00f3re s\u0105 kierowane przez nauczycieli murzy\u0144skich i przeznaczone wy\u0142\u0105cznie dla czarnosk\u00f3rych student\u00f3w. Tego typu szko\u0142y dla bia\u0142ych zosta\u0142yby zapewne uznane za przejaw dyskryminacji i ksenofobii. Jednak z obawy o oskar\u017cenie o rasizm nikt nie podwa\u017ca sensu i legalno\u015bci ich istnienia w przypadku mniejszo\u015bci\u00a0murzy\u0144skiej.<\/p>\r\n

James Watson – autorytet zakazany<\/strong><\/p>\r\n

Nie wszystkie uczelnie, kt\u00f3re chc\u0105 odrzuci\u0107 system preferencji rasowych,\u00a0mog\u0105 to uczyni\u0107. Kilka lat temu z akcji afirmacyjnej zrezygnowa\u0142y uczelnie kalifornijskie i teksaskie. Niedawno w ich \u015blad chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 Uniwersytet stanowy w Michigan. Za podstaw\u0119 swojej decyzji uczelnia uzna\u0142a referendum stanowe, w kt\u00f3rym 58% obywateli opowiedzia\u0142o si\u0119 przeciw przywilejom rasowym. Spotka\u0142o si\u0119 to natychmiast z reakcj\u0105 murzy\u0144skich \u201eobro\u0144c\u00f3w praw obywatelskich\u201d, kt\u00f3rzy zaskar\u017cyli referendum w s\u0105dzie stanowym.<\/p>\r\n

Decyzj\u0105 dw\u00f3ch s\u0119dzi\u00f3w z trzyosobowego sk\u0142adu orzekaj\u0105cego uznano, \u017ce\u00a0wynik referendum znosz\u0105cy akcj\u0119 afirmacyjn\u0105 \u201ejest sprzeczny z konstytucj\u0105, poniewa\u017c niedopuszczalnie obci\u0105\u017ca mniejszo\u015bci rasowe\u201d.<\/p>\r\n

Konstytucj\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 znam na tyle dobrze, \u017ce nie znalaz\u0142em w niej \u017cadnej wzmianki o \u201eobci\u0105\u017caniu mniejszo\u015bci rasowych\u201d. Tym bardziej mnie to zdumiewa, \u017ce istnieje orzeczenie S\u0105du Najwy\u017cszego Stan\u00f3w Zjednoczonych z 1978 roku, kt\u00f3re jednoznacznie uznaje za niezgodne z konstytucj\u0105 rezerwowanie sta\u0142ej liczby miejsc na uczelni ze wzgl\u0119du na pochodzenie student\u00f3w. Jakim wi\u0119c sposobem s\u0119dziowie z Michigan dopatrzyli si\u0119 niezgodno\u015bci konstytucyjnej?<\/p>\r\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce orzeczenie S\u0105du Najwy\u017cszego z 1978 roku nie zakazuje\u00a0uczelniom stosowania w\u0142asnej polityki rekrutacyjnej opartej na kryteriach rasowych. Oznacza to, \u017ce s\u0105d stanowy w Michigan kierowa\u0142 si\u0119 poprawno\u015bci\u0105 polityczn\u0105, kt\u00f3rej w \u017caden rozs\u0105dny spos\u00f3b nie potrafi\u0142 nawet uzasadni\u0107.<\/p>\r\n

Orzeczenie S\u0105du Najwy\u017cszego z 1978 roku pozostawia uczelniom daleki zakres suwerenno\u015bci w polityce rekrutacyjnej. Nauczyciele akademiccy nie s\u0105 zobligowani do stosowania jakichkolwiek uprzywilejowanych form oceny post\u0119p\u00f3w w nauce swoich student\u00f3w. Maj\u0105 tak\u017ce pe\u0142ne prawo do wypowiadania uwag krytycznych wobec okre\u015blonych grup spo\u0142ecznych czy etnicznych. A jednak nie wszystkie opinie s\u0105 traktowane jednakowo.<\/p>\r\n

W 2007 profesor James Dewey Watson – wyk\u0142adowca Uniwersytetu\u00a0Harvarda w Cambridge, wsp\u00f3\u0142odkrywca kodu DNA i laureat nagrody Nobla z dziedziny fizjologii za rok 1962 roku ju\u017c jako kanclerz Cold Spring Harbor\u00a0Laboratory w Nowym Jorku udzieli\u0142 wywiadu dla \u201eThe Sunday Times\u201d. Bez\u00a0ogr\u00f3dek oceni\u0142 w trakcie rozmowy, \u017ce Afryka nie ma szans na r\u00f3wnomierny rozw\u00f3j, dop\u00f3ki na kontynencie tym w\u0142adz\u0119 sprawuj\u0105 Afryka\u0144czycy. Zapytany o sens pomocy humanitarnej spo\u0142ecze\u0144stwom Czarnego L\u0105du wielki uczony stwierdzi\u0142 wprost: \u201epolityka spo\u0142eczna w tej kwestii opiera si\u0119 na przekonaniu, i\u017c przedstawiciele rasy czarnej dor\u00f3wnuj\u0105 inteligencj\u0105 przedstawicielom rasy bia\u0142ej. Tymczasem badania pokazuj\u0105, \u017ce jest inaczej\u201d.\u00a0Za to jedno jedyne zdanie profesor Watson – jeden z najwi\u0119kszych naukowc\u00f3w naszych czas\u00f3w; cz\u0142owiek, kt\u00f3ry dokona\u0142 wraz z Francisem Crickiem i Rosalind Franklin kopernika\u0144skiego prze\u0142omu w biologii i medycynie – zosta\u0142 natychmiast zwolniony z Cold Spring Harbor Laboratory, a Science Museum w Londynie i Uniwersytet Edynburski odwo\u0142a\u0142y jego wyk\u0142ady. Watson nie z\u0142ama\u0142 prawa, nie sk\u0142ama\u0142 i nie udawa\u0142 poprawnego politycznie komedianta, kt\u00f3ry powiela pogl\u0105dy nurtu g\u0142\u00f3wnego. Mimo to poni\u00f3s\u0142 konsekwencje dyscyplinarne.<\/p>\r\n

Pawel Lepkowski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mija p\u00f3\u0142 wieku, odk\u0105d w Stanach Zjednoczonych na wi\u0119kszo\u015bci uczelni wprowadzono system obni\u017conych kryteri\u00f3w rekrutacji dla mniejszo\u015bci etnicznych, w tym g\u0142\u00f3wnie dla Murzyn\u00f3w i Latynos\u00f3w. Akcja afifmatywna udowodni\u0142a, \u017ce nawet specjalne uprzywilejowanie tych mniejszo\u015bci nie wyr\u00f3wnuje intelektualnej i kulturowej przepa\u015bci dziel\u0105cej rasy ludzkie zamieszkuj\u0105ce USA. R\u00f3\u017cnego typu preferencje stosowane przy naborze na uczelnie nie s\u0105 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[25,31],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41923"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41923"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41923\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}