{"id":41300,"date":"2011-07-28T18:40:55","date_gmt":"2011-07-28T23:40:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=41300"},"modified":"2011-07-28T18:40:55","modified_gmt":"2011-07-28T23:40:55","slug":"smierc-kultury-slowa-piotr-jaroszynski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=41300","title":{"rendered":"\u015amier\u0107 kultury s\u0142owa – Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jedn\u0105 z najcudowniejszych dziedzin kultury zachodniej jest teatr. \u0141\u0105czy bowiem w sobie r\u00f3\u017cne sztuki takie jak malarstwo, rze\u017aba, architektura, muzyka, taniec, \u015bpiew, poezja. Ale centralnym punktem teatru nie jest ani obraz, ani muzyka, lecz ludzkie s\u0142owo. To prawdziwe, pierwotne s\u0142owo, s\u0142owo \u017cywe, czyli wypowiadane. Cho\u0107 wi\u0119c do teatru idziemy po to, \u017ceby co\u015b obejrze\u0107 (greckie s\u0142owo \u201eteatr\u201d pochodzi od s\u0142owa ogl\u0105da\u0107), to tak naprawd\u0119 do teatru chodzi\u0142o si\u0119 po to, \u017ceby s\u0142ucha\u0107. Nie tylko wys\u0142ucha\u0107, ale w\u0142a\u015bnie s\u0142ucha\u0107. Wys\u0142ucha\u0107 mo\u017cna raz, ale s\u0142ucha\u0107 mo\u017cna bez ko\u0144ca. Dlatego na przedstawienia, w kt\u00f3rym brali udzia\u0142 mistrzowie, chodzi\u0142o si\u0119 wielokrotnie. Gdyby o\u017cy\u0142a Modrzejewska, to czy\u017c nie znale\u017aliby si\u0119 ch\u0119tni, \u017ceby s\u0142ucha\u0107 i s\u0142ucha\u0107, jak mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 po polsku?<\/strong><\/p>\r\n

S\u0142owo ludzkie to z jednej strony cz\u0142owiek, kt\u00f3ry m\u00f3wi, cz\u0142owiek \u201ez krwi i ko\u015bci\u201d. Bo mowa jest przecie\u017c aktem fizycznym, to s\u0105 r\u00f3\u017cne d\u017awi\u0119ki, jakie cz\u0142owiek z siebie wydaje przy pomocy r\u00f3\u017cnych organ\u00f3w. Z drugiej strony s\u0142owo to przestrze\u0144, w kt\u00f3rej mowa si\u0119 uobecnia. Mo\u017ce to by\u0107 \u0142\u0105ka, las, ulica, pok\u00f3j, samoch\u00f3d, klasa, aula i wreszcie sala teatralna. Istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wypowiadanego s\u0142owa jest w\u0142a\u015bnie ta przestrze\u0144, bo przecie\u017c je\u015bli kogo\u015b s\u0142uchamy, to s\u0142uchamy gdzie\u015b, w jakiej\u015b przestrzeni, czyli na ulicy, w pokoju lub w teatrze. Uwarunkowania fizyczne s\u0142owa wypowiadanego s\u0105 wi\u0119c dwojakie: ten, kto m\u00f3wi i gdzie m\u00f3wi.<\/p>\r\n

Uwagi powy\u017csze mog\u0105 si\u0119 wydawa\u0107 banalne (przecie\u017c to ka\u017cdy wie<\/em>) albo zbyt akademickie (t\u0142umaczenie rzeczy oczywistych). A jednak sprawa nie jest taka prosta, co wi\u0119cej, sprawa jest donios\u0142a. Je\u017celi bowiem wsz\u0119dzie wok\u00f3\u0142 nas rozbrzmiewa ludzkie s\u0142owo, to czy u\u015bwiadamiamy sobie wystarczaj\u0105co jasno, jak bardzo, a czasami wr\u0119cz potwornie s\u0142owo to bywa zniekszta\u0142cone? Wskutek r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w, i wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych, ale mowa nasza jest deformowana nieustannie, tak cz\u0119sto, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to codzienno\u015bci\u0105, do kt\u00f3rej si\u0119 przyzwyczaili\u015bmy i mo\u017ce dlatego, przestajemy na to zwraca\u0107 uwag\u0119. Jak do huku maszyn przyzwyczaja si\u0119 robotnik, a do gor\u0105ca piekarz, tak nam nie przeszkadza poturbowane s\u0142owo. Nie przeszkadza, bo przecie\u017c tak si\u0119 m\u00f3wi, bo tak ludzie m\u00f3wi\u0105, bo tak m\u00f3wi polityk, urz\u0119dnik, dziennikarz, nauczyciel, profesor, a bywa, \u017ce i aktor.<\/p>\r\n

Dlaczego mamy m\u00f3wi\u0107 inaczej, je\u017celi inaczej nie nauczono nas m\u00f3wi\u0107 ani w domu, ani w szkole? Niemo\u017cliwe, \u017ceby w szkole by\u0142a nauka czytania, skoro m\u0142odzie\u017c nasza m\u00f3wi fatalnie. By\u0107 mo\u017ce kto\u015b uczy sk\u0142adania liter w wyrazy. By\u0107 mo\u017ce uczy czytania wyraz po wyrazie, ale czy wyra\u017anie? Przecie\u017c zwyk\u0142e wyrazy s\u0105 dzi\u015b wypowiadane niewyra\u017anie, co uderza w sam\u0105 istot\u0119 wyrazu. Wyraz niewyra\u017any nie jest wyrazem. A co m\u00f3wi\u0107 o frazie i intonacji? Takie elementy mowy – najwa\u017cniejsze! – przesta\u0142y w naszym j\u0119zyku funkcjonowa\u0107. A to oznacza, \u017ce nie bierze ich pod uwag\u0119 ani nauczyciel w szkole, ani profesor na uniwersytecie, ani polonista. Nie zna ich aktor, ani dziennikarz. Mowo polska, gdzie jeste\u015b!<\/p>\r\n

Bywa, \u017ce kto\u015b stara si\u0119 ze wszystkich si\u0142, by jednak m\u00f3wi\u0107 na wysokim poziomie. Stara si\u0119 i stara, ale praca jego jest daremna. C\u00f3\u017c, wa\u017cne jest nie tylko kto i jak m\u00f3wi, ale gdzie m\u00f3wi. Je\u017celi m\u00f3wi tam, gdzie panuje ha\u0142as i harmider, to ju\u017c w punkcie wyj\u015bcia znajduje si\u0119 na pozycji straconej, jego s\u0142owo te\u017c b\u0119dzie elementem ha\u0142asu, jak mleko dolane do ka\u0142u\u017cy staje si\u0119 ka\u0142u\u017c\u0105. Ale mo\u017ce panowa\u0107 cisza, a s\u0142owo nasze nie dotrze do odbiorcy tak jak powinno, bo sala jest antyakustyczna, sala, kt\u00f3ra ma mo\u017ce mie\u0107 tylko 20 metr\u00f3w kwadratowych, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o du\u017cych pomieszczeniach, \u0142\u0105cznie z nowoczesnymi ko\u015bcio\u0142ami, gdzie s\u0142owo odbite od \u015bcian, hula, gdzie i jak che.<\/p>\r\n

Miejscem, kt\u00f3re w swym za\u0142o\u017ceniu, przes\u0142aniu, misji mia\u0142o by\u0107 ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowane s\u0142owu, by\u0142 w \u015bwiecie zachodnim w\u0142a\u015bnie teatr. To tam mo\u017cna by\u0142o s\u0142ucha\u0107 s\u0142owa doskona\u0142ego, na kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142a si\u0119 najwy\u017csza kultura m\u00f3wcy i najwy\u017cszy poziom akustyki. Przemy\u015blno\u015b\u0107 konstrukcji teatru greckiego by\u0142a osza\u0142amiaj\u0105ca. Zbudowa\u0107 teatr na odkrytym powietrzu, kt\u00f3ry jest w stanie pomie\u015bci\u0107 nawet kilkana\u015bcie tysi\u0119cy widz\u00f3w, to nie jest wielka sztuka, ale sprawi\u0107, \u017ceby ka\u017cdy z widz\u00f3w by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie s\u0142uchaczem, kt\u00f3ry doskonale i czysto s\u0142yszy wypowiadane wyrazy i frazy, to sztuka niepoj\u0119ta. A to w\u0142a\u015bnie Grecy potrafili. W takim teatrze ka\u017cdy obywatel, czyli wolny cz\u0142owiek, kt\u00f3ry by\u0142 wsp\u00f3\u0142odpowiedzialny za jak\u0105\u015b cz\u0105stk\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego, m\u00f3g\u0142 osobi\u015bcie us\u0142ysze\u0107, czym jest, a w\u0142a\u015bciwie jaka powinna by\u0107 ludzka mowa. Wzory te przenosi\u0142 p\u00f3\u017aniej do urz\u0119du, kt\u00f3ry sprawowa\u0142, na forum, gdzie rozmawia\u0142, do domu, w kt\u00f3rym mieszka\u0142.<\/p>\r\n

Teatr grecki przez wieki, a nawet tysi\u0105clecia by\u0142 wzorem dla kultury zachodniej. Bo cho\u0107 zmienia\u0142y si\u0119 rozwi\u0105zania architektoniczne, cho\u0107 ewoluowa\u0142a koncepcja dramatu, cho\u0107 wkracza\u0142y nowe j\u0119zyki, to misja i cel teatru zogniskowane by\u0142y wok\u00f3\u0142 doskona\u0142ej kultury s\u0142owa. W takim teatrze mo\u017cna by\u0142o pooddycha\u0107 s\u0142owem i uczy\u0107 si\u0119 s\u0142owa najwy\u017cszych lot\u00f3w. Mo\u017cna by\u0142o, ale czy mo\u017cna teraz?<\/p>\r\n

Obserwujemy powoln\u0105 \u015bmier\u0107 kultury s\u0142owa. Sztuka na\u015bladuj\u0105 ulic\u0119, ulica na\u015bladuje telewizj\u0119, telewizja realizuje wytyczne w\u0142adzy, nauczyciel uczy z wytycznych ministerstwa, wytyczne napisa\u0142 kto\u015b, kto nigdy nie by\u0142 w klasycznym teatrze, architekci projektuj\u0105 przestrze\u0144 antyakustyczn\u0105, w teatrze aktor na\u015bladuje zwyk\u0142e \u017cycie i m\u00f3wi do mikrofonu. Ko\u0142o si\u0119 zamyka. B\u0142\u0119dne ko\u0142o. Bo nie ma kultury ludzkiej bez kultury \u017cywego s\u0142owa, a tej bez prawdziwego teatru. Dlatego prawdziwy teatr musi powr\u00f3ci\u0107.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Piotr Jaroszy\u0144ski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jedn\u0105 z najcudowniejszych dziedzin kultury zachodniej jest teatr. \u0141\u0105czy bowiem w sobie r\u00f3\u017cne sztuki takie jak malarstwo, rze\u017aba, architektura, muzyka, taniec, \u015bpiew, poezja. Ale centralnym punktem teatru nie jest ani obraz, ani muzyka, lecz ludzkie s\u0142owo. To prawdziwe, pierwotne s\u0142owo, s\u0142owo \u017cywe, czyli wypowiadane. Cho\u0107 wi\u0119c do teatru idziemy po to, \u017ceby co\u015b obejrze\u0107 (greckie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[159,97],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41300"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41300"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41300\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}