{"id":41041,"date":"2011-07-21T19:22:25","date_gmt":"2011-07-22T00:22:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=41041"},"modified":"2011-07-21T19:22:25","modified_gmt":"2011-07-22T00:22:25","slug":"przemilczane-ludobojstwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=41041","title":{"rendered":"Przemilczane ludob\u00f3jstwo"},"content":{"rendered":"

Stalinowskie represje lat 1937-1938 obj\u0119\u0142y do miliona Polak\u00f3w, obywateli Zwi\u0105zku Sowieckiego<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Z profesorem Wojciechem Materskim, dyrektorem Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN, badaczem re\u017cimu stalinowskiego rozmawia \u0141ukasz Kudlicki <\/strong><\/p>\r\n

Jaka by\u0142a sytuacja Polak\u00f3w w ZSRS po traktacie ryskim, kt\u00f3ry w marcu 1921 roku zako\u0144czy\u0142 wojn\u0119 polsko-bolszewick\u0105 i ustali\u0142 granic\u0119 polsko-sowieck\u0105?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Przez kilka lat po traktacie ryskim trwa\u0142a repatriacja. Ludzie mogli optowa\u0107, czyli zg\u0142asza\u0107 si\u0119 do wyjazdu, wybieraj\u0105c \u017cycie w Polsce. Ta akcja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w czerwcu 1924 roku. Szacuje si\u0119, \u017ce po tej dacie na terenie ZSRS pozosta\u0142o jeszcze oko\u0142o 1,5 miliona Polak\u00f3w. Byli oni poddani krzepn\u0105cemu re\u017cimowi komunistycznemu, podobnie jak i inne narody pa\u0144stwa \u201enowego\u201d typu. Polski obw\u00f3d autonomiczny (Polrajon) Marchlewszczyzna utworzony w 1925 roku na obszarze zamieszka\u0142ym przez zwarte skupiska ludno\u015bci pochodzenia polskiego na Wo\u0142yniu w Ukrai\u0144skiej SRR mia\u0142 by\u0107 o\u015brodkiem przygotowuj\u0105cym kadry dla Polski komunistycznej. Jednak ten projekt zawi\u00f3d\u0142. Polacy z trudem poddawali si\u0119 indoktrynacji, ale nie chcieli si\u0119 wyrzec religii, a kolektywizacja wzbudzi\u0142a u nich zdecydowan\u0105 niech\u0119\u0107. W\u0142adze nie mog\u0142y sobie pozwoli\u0107 na takie odst\u0119pstwo od sowieckich regu\u0142. W latach 30. pojawi\u0142y si\u0119 okoliczno\u015bci, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 brutalnych represji wymierzonych w t\u0119 ludno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Czy polscy historycy maj\u0105 dost\u0119p do sowieckich dokument\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych w tej sprawie?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Ostatnio sytuacja w tej kwestii nieco si\u0119 zmieni\u0142a. Niedawno, w 2010 roku, ukaza\u0142 si\u0119 tom sowieckich dokument\u00f3w opracowany i samodzielnie wydany przez dr. Tomasza Sommera Rozstrzela\u0107 Polak\u00f3w. Ludob\u00f3jstwo Polak\u00f3w w Zwi\u0105zku Sowieckim w latach 1937-1938. Dokumenty z Centrali. Mo\u017cna tam znale\u017a\u0107 szereg wa\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, g\u0142\u00f3wnie proweniencji centrali NKWD. S\u0105 te\u017c dokumenty w Instytucie Pami\u0119ci Narodowej, kt\u00f3re dotycz\u0105 szczytu operacji przeciwko Polakom. Historycy na og\u00f3\u0142 datuj\u0105 pocz\u0105tek represji na 1933 rok, kiedy zosta\u0142 aresztowany Boles\u0142aw Skarbek, dzia\u0142acz komunistyczny na Marchlewszczy\u017anie. Trzeba jednak liczy\u0107 od 1931 roku, czyli od aresztowania Sylwestra Wojew\u00f3dzkiego.<\/p>\r\n

Kim by\u0142 Wojew\u00f3dzki?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

To polski komunista, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Niezale\u017cnej Partii Ch\u0142opskiej, wcze\u015bniej oficer Legion\u00f3w i pracownik Oddzia\u0142u II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, czyli wojskowego kontrwywiadu. Trafi\u0142 on do Sowiet\u00f3w w ramach tzw. wymiany personalnej. W jej ramach oba pa\u0144stwa wydawa\u0142y drugiej stronie w\u0142asnych obywateli skazanych na najwy\u017cszy wymiar kary b\u0105d\u017a na d\u0142ugoletnie wi\u0119zienie – Sowieci g\u0142\u00f3wnie ksi\u0119\u017cy katolickich i agent\u00f3w wywiadu, Polska – czo\u0142owych komunist\u00f3w, dywersant\u00f3w i tak\u017ce agent\u00f3w wywiadu. Po wyje\u017adzie w tym trybie do ZSRR Wojew\u00f3dzki wkr\u00f3tce zosta\u0142 rozpoznany jako by\u0142y oficer, aresztowany i stracony. By\u0142 to pocz\u0105tek akcji przeciwko Polakom, z czasem nazwanej \u201eOperacj\u0105 polsk\u0105\u201d b\u0105d\u017a \u201eOperacj\u0105 przeciwko Polskiej Organizacji Wojskowej\u201d.<\/p>\r\n

Czy rzeczywi\u015bcie by\u0142a taka organizacja?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Owszem, ale w latach wojny \u015bwiatowej. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, w grudniu 1918 roku zosta\u0142a wcielona do Wojska Polskiego. NKWD pos\u0142u\u017cy\u0142o si\u0119 t\u0105 nazw\u0105, sugeruj\u0105c, i\u017c POW na terenie Sowiet\u00f3w nadal dzia\u0142a\u0142a jako dywersyjne podziemie. Oskar\u017cenia o przynale\u017cno\u015b\u0107 do POW wysuni\u0119to nie tylko w stosunku do Wojew\u00f3dzkiego, ale wielu innych poddanych represjom Polakom obywatelom ZSRR. By\u0142y one g\u0142\u00f3wnym pretekstem rozpocz\u0119cia \u201ew\u0142a\u015bciwej\u201d rozprawy z nimi na skal\u0119 masow\u0105, czyli tzw. operacji polskiej.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Prof. Wojciech Materski: W lipcu 1937 roku szef NKWD Niko\u0142aj Je\u017cow wyda\u0142 rozkaz dokonania ludob\u00f3jstwa na obywatelach sowieckich pochodzenia polskiego<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

By\u0142y to dzia\u0142ania na skal\u0119 ludob\u00f3jstwa. Kiedy si\u0119 zacz\u0119\u0142y?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Operacja na skal\u0119 masow\u0105 zacz\u0119\u0142a si\u0119 w lipcu 1937 roku, kiedy szef NKWD Niko\u0142aj Je\u017cow wyda\u0142 specjalny rozkaz operacyjny, w kt\u00f3rym kaza\u0142 przyspieszy\u0107 dzia\u0142ania przeciwko Polakom i faktycznie dokona\u0107 ludob\u00f3jstwa na obywatelach sowieckich pochodzenia polskiego, przede wszystkim w dw\u00f3ch okr\u0119gach autonomicznych, czyli na Dzier\u017cy\u0144szczy\u017anie i Marchlewszczy\u017anie. Rozkaz dawa\u0142 trzy miesi\u0105ce na zlikwidowanie Polak\u00f3w. Potem by\u0142 kilkukrotnie przed\u0142u\u017cany, bo machina zbrodni nie dawa\u0142a rady mordowa\u0107 tak szybko, jak tego sobie \u017cyczy\u0142a centrala. Ostatnie przed\u0142u\u017cenie prze\u017cy\u0142o samego Je\u017cowa w roli szefa NKWD, bo w listopadzie 1938 roku zosta\u0142 stracony. Jego miejsce zaj\u0105\u0142 \u0141awrientij Beria. Sankcjonuj\u0105cy mordowanie Polak\u00f3w rozkaz operacyjny Je\u017cowa obowi\u0105zywa\u0142 jeszcze do ko\u0144ca grudnia 1938 roku. Czyli operacja mordowania Polak\u00f3w na skal\u0119 masow\u0105 mia\u0142a miejsce od lipca 1937 roku do grudnia 1938 roku. System zachowywa\u0142 pozory praworz\u0105dno\u015bci: wyroki wed\u0142ug maksymalnie skr\u00f3conej procedury wydawa\u0142y specjalne dw\u00f3jki i tr\u00f3jki. Jednak cz\u0119sto by\u0142o tak, \u017ce dopiero po zamordowaniu rejestrowano ludzi i wpisywano wyrok, kiedy oni ju\u017c nie \u017cyli.<\/p>\r\n

Ile ofiar poch\u0142on\u0119\u0142a specjalna operacja NKWD przeciw Polakom?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Wed\u0142ug pierwszej kategorii represji, czyli skazanych na kar\u0119 \u015bmierci, liczba ofiar wynosi\u0142a oko\u0142o 140 tysi\u0119cy. \u0141\u0105cznie z drug\u0105 kategori\u0105 represji – zsy\u0142k\u0105 i \u0142agrami – dotyczy\u0142a miliona os\u00f3b! Dla por\u00f3wnania polskie ofiary \u015bmiertelne na Wschodzie od 17 wrze\u015bnia 1939 roku do maja 1945 roku to oko\u0142o 150 tysi\u0119cy ludzi. Czyli operacja polska NKWD jest z nimi por\u00f3wnywalna. S\u0142usznie m\u00f3wi si\u0119 o polskiej hekatombie na Wschodzie w czasie wojny, ale o podobnej liczbie ofiar operacji NKWD z lat 1937? 1938 do niedawna nikt nie m\u00f3wi\u0142, a ma\u0142o kto w og\u00f3le o niej wiedzia\u0142.<\/p>\r\n

Jaki by\u0142 profil spo\u0142eczny ofiar akcji NKWD z lat 30.?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Obok szczeg\u00f3lnie zawzi\u0119cie mordowanych polskich komunist\u00f3w, dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych i o\u015bwiatowych, na og\u00f3\u0142 byli to ludzie pro\u015bci, niewykszta\u0142ceni, kt\u00f3rzy po prostu \u201esiedzieli u siebie\u201d – zostali na terenie ZSRS, bo granica odrodzonej Polski ich nie obj\u0119\u0142a. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce po zako\u0144czeniu masowej repatriacji w po\u0142owie lat 20. na terenie ZSRS zosta\u0142o jeszcze oko\u0142o 1,5 mln Polak\u00f3w. To jest ogromna liczba. Oko\u0142o miliona z nich zosta\u0142o poddane represjom w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci w latach 1937-1938.<\/p>\r\n

Czy zachowa\u0142y si\u0119 jakie\u015b \u015bwiadectwa przedstawiaj\u0105ce spos\u00f3b dokonania zbrodni?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Jest taka relacja J. Sinickiego o likwidacji jednej wsi na Marchlewszczy\u017anie na Ukrainie, kt\u00f3ra dobrze ilustruje spos\u00f3b dzia\u0142ania NKWD. \u201eOddzia\u0142 NKWD otoczy\u0142 nasz\u0105 wie\u015b w nocy i od wczesnego ranka rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 intensywna praca selekcyjna. Ca\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 podzielono na trzy grupy: pierwsza – m\u0119\u017cczy\u017ani (kt\u00f3rych na podstawie dora\u017anych s\u0105d\u00f3w \u00c5\u00a4tr\u00f3jki\u00c5\u00a5 w wi\u0119kszo\u015bci natychmiast rozstrzeliwano w pobliskim lasku), druga – kobiety z ma\u0142ymi dzie\u0107mi (kierowano ich na wysiedlenie do obwodu kokczetowskiego w Kazachstanie) i trzecia – dzieci powy\u017cej 10 lat (kierowano je do tzw. dietdom\u00f3w-sieroci\u0144c\u00f3w) w celu wychowania na oddanych w\u0142adzy radzieckiej patriot\u00f3w ZSRR i ca\u0142kowitego izolowania od jakichkolwiek zwi\u0105zk\u00f3w z polsko\u015bci\u0105\u201d. W czasie podobnych akcji na Dzier\u017cy\u0144szczy\u017anie wymordowano nie mniej ni\u017c 10 tys. ofiar.<\/p>\r\n

Zbrodnie te spe\u0142niaj\u0105 definicj\u0119 ludob\u00f3jstwa.<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Tak, to by\u0142o ludob\u00f3jstwo w czystej postaci. O ile w kwestii Katynia niekt\u00f3rzy prawnicy maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci co do charakteru ludob\u00f3jczego, to w przypadku operacji z lat 30. nie ma \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. Mordowano Polak\u00f3w w\u0142a\u015bnie za to, \u017ce byli Polakami. Jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em, najcz\u0119\u015bciej dopiero po masowych mordach dorabiano procedur\u0119 wyroku wydawanego przez tr\u00f3jki i dw\u00f3jki. Dzier\u017cy\u0144szczyzna to by\u0142 obszar niewielkiego naszego powiatu wok\u00f3\u0142 Dzier\u017cy\u0144ska, czyli naszego Kojdanowa. Podobnie jak w dw\u00f3ch polskich okr\u0119gach narodowo\u015bciowych by\u0142o w przypadku innych skupisk polskich, m.in. w Leningradzie czy Moskwie. Polak\u00f3w aresztowano i mordowano, a potem dorabiano dokumenty, dopisuj\u0105c wyroki.<\/p>\r\n

Jaki by\u0142 pow\u00f3d, motyw re\u017cimu stalinowskiego, kt\u00f3ry zdecydowa\u0142 si\u0119 na wdro\u017cenie operacji likwidacji Polak\u00f3w na tak masow\u0105 skal\u0119?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Motyw nie zosta\u0142 wyra\u017anie wykrystalizowany. W kierownictwie partii panowa\u0142o narzucone przez Stalina przekonanie, \u017ce polskie skupiska to \u015brodowisko prowokator\u00f3w, szpieg\u00f3w, zdrajc\u00f3w itd. Impulsu do akcji upatrywa\u0142bym w\u0142a\u015bnie w psychice i psychozach Stalina, kt\u00f3ry alergicznie reagowa\u0142 na wszystko, co polskie. Mia\u0142 zreszt\u0105 pewne do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re bardzo zaci\u0105\u017cy\u0142y na jego nastawieniu. Jako komisarz frontu po\u0142udniowo-zachodniego w wojnie z Polsk\u0105 w 1920 roku nie spieszy\u0142 si\u0119 z udzieleniem pomocy atakuj\u0105cemu Warszaw\u0119 Tuchaczewskiemu, co postawi\u0142o go w pozycji wsp\u00f3\u0142winnego kl\u0119ski, nabawi\u0142o \u201ekompleksu polskiego\u201d. Drugie takie do\u015bwiadczenie to komisja polska V Kongresu Kominternu w lipcu 1924 roku, kiedy ca\u0142e kierownictwo Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, tzw. wi\u0119kszo\u015bciowc\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli Adolf Warski (Adolf Warszawski), Wera Kostrzewa (Maria Koszutska) i Max Horwitz (Maksymilian Walecki) oskar\u017cono o trockizm i pod naciskiem Stalina rozp\u0119dzono. Zakonotowa\u0142 sobie, \u017ce ci polscy komuni\u015bci to trocki\u015bci, czyli w\u0142a\u015bciwie zdrajcy. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 proces, kt\u00f3ry w lipcu 1938 roku doprowadzi\u0142 do krwawej likwidacji KPP. Bezpo\u015brednim powodem operacji polskiej NKWD by\u0142a kl\u0119ska projektu Marchlewszczyzny, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 laboratorium produkuj\u0105cym sowieckich Polak\u00f3w i aktyw przysz\u0142ej polskiej Armii Czerwonej, a tak\u017ce jej poprawionej wersji, powsta\u0142ej w 1932 roku Dzier\u017cy\u0144szczyzny. W obu wypadkach system sowiecki poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119. Ludzie byli oporni. Zawiod\u0142a koncepcja stworzenia aktywu dla przysz\u0142ej polskiej republiki komunistycznej. Dlatego m.in. do akcji wesz\u0142o NKWD z operacj\u0105 specjaln\u0105.<\/p>\r\n

Pod pretekstem akcji klasowej uderzono w narodowo\u015b\u0107.<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Przecie\u017c tam nie by\u0142o \u201eklas posiadaj\u0105cych\u201d! Wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili pro\u015bci ch\u0142opi, kt\u00f3rzy nieufnie przyjmowali rozwi\u0105zania sowieckie i czasem o tym wprost m\u00f3wili, co ju\u017c wystarcza\u0142o do rozp\u0119tania terroru. A po pierwszej fali represji w ZSRS, rozp\u0119tanej u zarania sowieckiej pa\u0144stwowo\u015bci przez CzeKa Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego, terror by\u0142 uznany za najlepsz\u0105 form\u0119 rz\u0105dzenia: niszczy\u0142 wrog\u00f3w, zastrasza\u0142 potencjalnych wrog\u00f3w, dyscyplinowa\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo. Dlatego terror nie ustawa\u0142, obejmuj\u0105c kolejne grupy: po bia\u0142ych i kontrrewolucjonistach zaj\u0119to si\u0119 ch\u0142opami, nazwanymi ku\u0142akami, potem wrogami ukrytymi, szpiegami przemys\u0142owymi, wrogami w wojsku itd. System opiera\u0142 si\u0119 na tym, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o zastraszone, ka\u017cdy na ka\u017cdego donosi\u0142. Nieustannie tropiono wroga. Ta metoda obowi\u0105zywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej budowali PRL. Przecie\u017c Biuro Informacyjne Komunist\u00f3w Polskich by\u0142o specyficzn\u0105 policj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a weryfikowa\u0107 tych, kt\u00f3rych nie by\u0142o w kartotekach i nie byli sprawdzeni. Tym zajmowali si\u0119 Zawadzki, R\u00f3\u017ca\u0144ski, Radkiewicz: sprawdzali towarzyszy, do kt\u00f3rych nie mieli zaufania. Do kt\u00f3rych zaufania nie mia\u0142 Stalin, bo Polska by\u0142a taka, \u017ce nawet do komunist\u00f3w stamt\u0105d nie mia\u0142 zaufania.<\/p>\r\n

Pa\u0144stwo sowieckie mia\u0142o odej\u015b\u0107 od kryteri\u00f3w narodowo\u015bciowych, obejmuj\u0105c rewolucj\u0105 wiele nacji, ale jednak Stalin stosowa\u0142 kryteria narodowo\u015bciowe w ramach represji<\/span>.<\/strong><\/p>\r\n

Kryterium narodowo\u015bciowe zastosowano, ale na \u201enie\u201d, to znaczy wskazywano, kt\u00f3re narody nie nadaj\u0105 si\u0119 na ludzi sowieckich, nie pasuj\u0105 do tego projektu. By\u0142y zatem operacje przeciw Korea\u0144czykom, Polakom, a potem i innym narodom. Nie mia\u0142o znaczenia, \u017ce mordowano polskich komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli likwidacji niepodleg\u0142ej Polski. Jednak w Zwi\u0105zku Sowieckim uznano ich za ukrytych wrog\u00f3w, trockist\u00f3w, zdrajc\u00f3w, bo byli Polakami.<\/p>\r\n

Czy wiadomo, jak wielki aparat represji zosta\u0142 zaanga\u017cowany w operacj\u0119 przeciw Polakom?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Operacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 na dobre w 1934 roku, kiedy szefem OGPU, p\u00f3\u017aniej NKWD, zosta\u0142 Gienrich Jagoda (w\u0142. Herszel Jehuda). We wrze\u015bniu 1936 roku zast\u0105pi\u0142 go Niko\u0142aj Je\u017cow i to on osobi\u015bcie wydawa\u0142 kolejne rozkazy operacyjne, dyscyplinuj\u0105c podw\u0142adnych do bardziej sprawnego mordowania. Nastanie \u0141awrientija Berii w listopadzie 1938 roku paradoksalnie po\u0142o\u017cy\u0142o kres tym represjom, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142y si\u0119 w grudniu 1938 roku. Paradoksem by\u0142o, \u017ce po krwawych Jagodzie i Je\u017cowie nadej\u015bcie Berii w roli szefa NKWD ocaleni Polacy odebrali jako nastanie praworz\u0105dno\u015bci. Kolejne represje przeciwko Polakom rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 \u201edopiero\u201d w lutym 1940 roku, wraz z pierwsz\u0105 masow\u0105 zsy\u0142k\u0105 z teren\u00f3w Drugiej Rzeczypospolitej, zagrabionych po agresji z 17 wrze\u015bnia 1939 roku. Potem by\u0142a druga zsy\u0142ka w kwietniu, kiedy to, r\u00f3wnolegle, NKWD zaj\u0119\u0142o si\u0119 akcj\u0105 likwidacji oboz\u00f3w jenieckich w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku, znan\u0105 nam jako zbrodnia katy\u0144ska.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Warszawski Pomnik Poleg\u0142ym i Pomordowanym na Wschodzie
Fot. Dominik R\u00f3\u017ca\u0144ski<\/em><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Czy do wybuchu wojny w 1939 roku Polacy w kraju mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 zbrodni, jaka spotka\u0142a ich rodak\u00f3w w ZSRS?<\/span><\/strong><\/p>\r\n

Ale\u017c sk\u0105d! Nasz wywiad, kt\u00f3ry na tle innych s\u0142u\u017cb zachodnich ca\u0142kiem nie\u017ale radzi\u0142 sobie w Sowietach, mia\u0142 jednak w tej sprawie tylko szcz\u0105tkowe informacje. St\u0105d interwencja ambasadora Wac\u0142awa Grzybowskiego, kt\u00f3ry pyta\u0142 w\u0142adze sowieckie, czy to prawda, \u017ce odbywa si\u0119 operacja przeciw Polakom, \u017ce Marchlewszczyzna jest likwidowana. Ale us\u0142ysza\u0142 wy\u0142\u0105cznie zaprzeczenia i stwierdzenia, \u017ce nic si\u0119 nie zmieni\u0142o, a polski rejon funkcjonuje bez zak\u0142\u00f3ce\u0144.<\/p>\r\n

Jaki jest stan wiedzy Rosjan i rosyjskich historyk\u00f3w na ten temat? Czy z Pa\u0144skiego udzia\u0142u w pracach Grupy ds. Trudnych mo\u017cna wnioskowa\u0107 o jakich\u015b zmianach w tej sprawie?<\/strong><\/p>\r\n

Jest grono znakomitych historyk\u00f3w rosyjskich, kt\u00f3rzy badaj\u0105 te kwestie, cz\u0119sto kosztem w\u0142asnych karier. Poza tym jest \u015brodowisko \u201eMemoria\u0142u\u201d, kt\u00f3re zawodowo po\u015bwi\u0119ca si\u0119 kwestiom praw cz\u0142owieka. Jednocze\u015bnie z ich strony s\u0142yszymy refleksj\u0119, \u017ce w Polsce jest jednak inne podej\u015bcie: nas w Polsce interesuje ustalenie imiennych list ofiar, a u nich nikt w takie szczeg\u00f3\u0142y nie wchodzi, ogranicza si\u0119 do suchych liczb. Nie tylko dlatego, \u017ce Rosjanie mog\u0105 liczy\u0107 w\u0142asne ofiary w miliony, ale te\u017c w konsekwencji dziesi\u0119cioleci edukowania spo\u0142ecze\u0144stwa w duchu: jednostka niczym, masy wszystkim. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce za przyk\u0142adem Polski i oni zacz\u0119li rozumie\u0107, i\u017c zebranie wiedzy na temat poszczeg\u00f3lnych represjonowanych os\u00f3b, spisanie imiennych list ofiar, to czasem jedyna forma ho\u0142du, jaki mo\u017cemy odda\u0107 zamordowanym.<\/p>\r\n

Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/span><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Stalinowskie represje lat 1937-1938 obj\u0119\u0142y do miliona Polak\u00f3w, obywateli Zwi\u0105zku Sowieckiego Z profesorem Wojciechem Materskim, dyrektorem Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN, badaczem re\u017cimu stalinowskiego rozmawia \u0141ukasz Kudlicki Jaka by\u0142a sytuacja Polak\u00f3w w ZSRS po traktacie ryskim, kt\u00f3ry w marcu 1921 roku zako\u0144czy\u0142 wojn\u0119 polsko-bolszewick\u0105 i ustali\u0142 granic\u0119 polsko-sowieck\u0105? Przez kilka lat po traktacie ryskim trwa\u0142a repatriacja. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,50,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41041"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41041"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41041\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}