{"id":40953,"date":"2011-07-20T09:01:34","date_gmt":"2011-07-20T14:01:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=40953"},"modified":"2011-07-20T09:01:34","modified_gmt":"2011-07-20T14:01:34","slug":"igor-iljuszyn-poszukiwania-pomiedzy-%e2%80%9edwiema-prawdami%e2%80%9d","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=40953","title":{"rendered":"Igor Iljuszyn: poszukiwania pomi\u0119dzy \u201edwiema prawdami”"},"content":{"rendered":"

Poni\u017cej prezentujemy tekst ukrai\u0144skiego historyka, Igora Iljuszyna. Publikujemy, go poniewa\u017c mimo, i\u017c ten ukrai\u0144ski badacz relatywizuje fakt dokonanego przez UPA ludob\u00f3jstwa, t\u0142umacz\u0105c r\u00f3\u017cnice w liczbie ofiar r\u00f3\u017cnicami potencja\u0142\u00f3w militarnych AK i UPA na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej, to jednak domaga si\u0119 od Ukrainy pot\u0119pienia \u201emorderstw\u201d, jak nazywa akcj\u0119 depolonizacji dokonan\u0105 przez ukrai\u0144skie podziemie.<\/strong><\/p>\r\n

Tekst ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie na stronach internetowych ukrai\u0144skiej prawdy, 13.07.2011, pod tytu\u0142em: Tragedia Wo\u0142y\u0144ska w latach 1943-1944,: poszukiwania pomi\u0119dzy \u201edwoma prawdami\u201d. [link<\/a>]

<\/p>\r\n

Tragedia Wo\u0142y\u0144ska w latach 1943-1944,: poszukiwania pomi\u0119dzy \u201edwoma prawdami\u201d. <\/strong><\/h2>\r\n

<\/strong>
Z ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki Wo\u0142odymyra Serhijczuka „Tragedia Wo\u0142y\u0144ska: przyczyny i przebieg konfliktu polsko-ukrai\u0144skiego w czasie II wojny \u015bwiatowej”

Polacy, wij\u0105c si\u0119 na bagnetach, prosili: „Darujcie nam \u017cycie, ja nie jestem niczemu winien”.\u00a0 A z ty\u0142u czotowy O. wydziwia: „Nasze dzieci, nasi starcy, czy oni byli winni, \u017ce ich \u017cywcem wrzucali do ognia?” …Po kr\u00f3tkiej walce my podpalili\u015bmy domy z Lachami, gdzie si\u0119 oni spalili.”

Doktor nauk historycznych, profesor Igor Iljuszyn wchodzi w sk\u0142ad grupy roboczej ekspert\u00f3w przeprowadzaj\u0105cych dodatkowe badania tragicznych wydarze\u0144 na Wo\u0142yniu w latach 1943 – 1944 roku, a w \u015brodowisku naukowym jest uwa\u017cany za najwi\u0119kszego specjalist\u0119 z kwestii konfliktu polsko-ukrai\u0144skiego w czasie II wojny \u015bwiatowej.
\u0141askawie zezwoli\u0142 Historycznej Prawdzie na przedruk jednego z jego starych tekst\u00f3w o tamtych tragicznych wydarzeniach, kt\u00f3rych rocznica up\u0142ywa w po\u0142owie lipca.

Gdzie b\u0119dzie przebiega\u0142a wschodnia granica Polski.<\/strong>

Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn polsko-ukrai\u0144skiego konfliktu mi\u0119dzy – etnicznego w czasie wojny by\u0142 fakt, \u017ce Polacy ani przez chwil\u0119 nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci: to terytorium\u00a0 jest polskie. Oni wysoko oceniali sw\u00f3j w\u0142asny, faktycznie bardzo istotny gospodarczy i kulturalny wk\u0142ad w rozw\u00f3j zachodniego ukrai\u0144skiego terytorium, i b\u0142\u0119dnie uwa\u017cali, \u017ce wk\u0142adu tego nie zaneguje jakikolwiek kraj.

Wed\u0142ug strony polskiej, jedynym narodem, z kt\u00f3rym nale\u017cy si\u0119 liczy\u0107 przy ustalaniu powojennego statusu Wo\u0142ynia i Galicji Wschodniej, byli miejscowi Ukrai\u0144cy.

Ponadto czo\u0142owe polskie wojskowe i polityczne kr\u0119gi rozpatrywa\u0142y ten problem, po pierwsze, jako wewn\u0119trzn\u0105 spraw\u0119 Polski, ignoruj\u0105c istnienie \u201eWielkiej Ukrainy\u201d, a po drugie, w trakcie negocjacji w kwestii rozwi\u0105zania spor\u00f3w terytorialnych, traktowali miejscowych ukrai\u0144skich partner\u00f3w jako nier\u00f3wnoprawnych. Od tych ostatnich wymagano przede wszystkim, aby ??pozostali lojalni do Polski jako jej dawni obywatele.

O podobnym stanowisku \u015bwiadczy dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskiego rz\u0105du na emigracji oraz podleg\u0142ego mu podziemia Armii Krajowej (AK), kt\u00f3ra funkcjonowa\u0142a na zachodniej Ukrainie. A to by\u0142o sprzeczne z planami najbardziej wp\u0142ywowej w tym czasie w spo\u0142ecze\u0144stwie zachodniej Ukrainy si\u0142y politycznej – Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w (OUN) frakcji Bandery: ona chcia\u0142a stworzy\u0107 na wszystkich, bez wyj\u0105tku, ukrai\u0144skich etnicznych ziemiach ukrai\u0144skich jednolite niepodleg\u0142e pa\u0144stwo.

Spowodowa\u0142o to napi\u0119cia w stosunkach polsko-ukrai\u0144skich, a by\u0142y one nie lada wyzwaniem nawet w przedwojennych czasach.

W 1943 roku kierownictwo krajowe OUN-b na Wo\u0142yniu i Polesiu zosta\u0142o zmuszone do zorganizowania na szerok\u0105 skal\u0119 akcji depolonizacji ziem Zachodniej Ukrainy<\/span>, kt\u00f3rej celem by\u0142o usuni\u0119cie stamt\u0105d miejscowych Polak\u00f3w. Na pocz\u0105tku dzia\u0142ania ukrai\u0144skich powsta\u0144c\u00f3w by\u0142y skierowane przeciwko polskim wsp\u00f3\u0142pracownikom niemieckiej administracji, kt\u00f3rzy pracowali w s\u0142u\u017cbie ochrony las\u00f3w, szlak\u00f3w komunikacyjnych i gospodarstw pa\u0144stwowych.

Stopniowo rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na polskich ch\u0142op\u00f3w – przy czym zar\u00f3wno na kolonist\u00f3w okresu mi\u0119dzywojennego, jak i na autochton\u00f3w. Od lutego 1943 antypolskie akcje ogarn\u0119\u0142y wschodnie powiaty Wo\u0142ynia – Sarny, Kostopol, R\u00f3wne i Zdo\u0142bun\u00f3w.

W czerwcu morderstwa zdarza\u0142y si\u0119 w powiatach Dubno, Krzemieniec i \u0141ucku, w lipcu – Horoch\u00f3w, W\u0142odzimierz i Kowel, a pod koniec sierpnia – w ostatnim powiecie Wo\u0142ynia – Luboml.

Polskie zagro\u017cenie i jego przeciwnicy.<\/strong>

Od drugiego kwarta\u0142u 1943 roku mordy na Polakach na Wo\u0142yniu rzeczywi\u015bcie sta\u0142y si\u0119 masowe. Banderowcy tworzyli w\u0142asne powsta\u0144cze oddzia\u0142y, wspiera\u0142a ich cz\u0119\u015b\u0107 miejscowych Ukrai\u0144c\u00f3w.

Wa\u017cn\u0105 przyczyn\u0105 akcji antypolskiej by\u0142o tak\u017ce za\u0142o\u017cenie kierownictwa OUN-b, \u017ce wojna dobiega ko\u0144ca. W przeddzie\u0144 decyduj\u0105cych dla obu narod\u00f3w wydarze\u0144 nale\u017ca\u0142o zneutralizowa\u0107 ch\u0119\u0107 potencjalnego pretendenta do przywr\u00f3cenia w\u0142adzy nad ukrai\u0144skimi etnicznymi terytoriami, gdzie w tym czasie nadal mieszkali razem i Ukrai\u0144cy, i Polacy.

W marcu i kwietniu 1943 r. do szereg\u00f3w UPA przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 oko\u0142o pi\u0119ciu tysi\u0119cy uzbrojonych policjant\u00f3w ukrai\u0144skich, kt\u00f3rzy wtedy byli w s\u0142u\u017cbie niemieckiej. Do\u0142\u0105czy\u0142a do niej m\u0142odzie\u017c ukrai\u0144ska, kt\u00f3rej grozi\u0142o wywiezienie na roboty przymusowe do Rzeszy.

Wkr\u00f3tce UPA podporz\u0105dkowa\u0142a sobie formacje wojskowe politycznych przeciwnik\u00f3w banderowc\u00f3w, w tym oddzia\u0142y UPA (\u201ePoleska Sicz\u201d) Tarasa Bulby-Borowcia, kt\u00f3ra od ko\u0144ca 1942 roku dzia\u0142a\u0142a na terytorium powiat\u00f3w Sarny i Kostopol a tak\u017ce oddzia\u0142\u00f3w OUN-Melnyka. W po\u0142owie 1943 r. w UPA by\u0142o do 10-12 tysi\u0119cy os\u00f3b.

Ale daleko nie wszyscy, nawet w Krajowym Prowydzie OUN-b na Wo\u0142yniu i Polesiu, jak r\u00f3wnie\u017c w Centralnym Prowydzie, nie wspominaj\u0105c o politycznych przeciwnikach banderowc\u00f3w, podzielali opini\u0105 jego kierownika K\u0142yma Sawura (Dmytro K\u0142aczkiwskij) o konieczno\u015bci „oczyszczenia powsta\u0144czego terytorium z polskiej obecno\u015bci”.
Dokumenty wskazuj\u0105, \u017ce wyst\u0105pi\u0142 przeciwko temu Maksym Ruban (Myko\u0142a \u0141ebied\u017a), Serhyj (Mychaj\u0142o Stepaniak) i inni.

Szczeg\u00f3lnie ostro wyst\u0105pi\u0142 Taras Bulba-Borowe\u0107. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z listem otwartym do cz\u0142onk\u00f3w kierownictwa OUN-b, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142:

„Ju\u017c w trakcie negocjacji, zamiast prowadzi\u0107 akcj\u0119 zgodnie z wsp\u00f3lnie wytyczon\u0105 lini\u0105, oddzia\u0142y wojskowe OUN pod mark\u0105 UPA, a tak\u017ce rzekomo z rozkazu Bulby, sz\u0142y niszczy\u0107 w haniebny spos\u00f3b polsk\u0105 ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 i inne mniejszo\u015bci narodowe…

Czy prawdziwy rewolucjonista – pa\u0144stwowiec mo\u017ce podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 Prowydowi partii, kt\u00f3ra rozpoczyna budow\u0119 pa\u0144stwa od wyr\u017cni\u0119cia mniejszo\u015bci narodowych i bezsensownego palenia ich dom\u00f3w? Ukraina ma gro\u017aniejszych wrog\u00f3w ni\u017c Polacy.

Ka\u017cde dziecko wie, \u017ce poprzez zag\u0142ad\u0119 setek Polak\u00f3w w niekt\u00f3rych obwodach nie zostanie zlikwidowane polskie zagro\u017cenie dla Ukrainy. Nar\u00f3d polski mimo wszystko nadal istnieje, i jak d\u0142ugo b\u0119dzie on w tej samej niewoli, co my, tak d\u0142ug\u0105 si\u0142\u0105 okoliczno\u015bci nie jest naszym wrogiem, lecz sojusznikiem.”

Jeden z badaczy dzia\u0142alno\u015bci UPA (\u201ePoleska Sicz\u201d) A. \u0179ukowskij uwa\u017ca nawet, \u017ce ??w\u0142a\u015bnie niszczenie polskiej ludno\u015bci przez formacje banderowskie, kt\u00f3re przyw\u0142aszczy\u0142y sobie nazw\u0119\u00a0 UPA, zmusi\u0142o atamana do rezygnacji z tej nazwy, aby odci\u0105\u0107 si\u0119 od tego typu dzia\u0142a\u0144.

W czerwcu 1943 roku Borowe\u0107 publiczne pot\u0119pi\u0142 mordowanie Polak\u00f3w i zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do delegatury polskiego emigracyjnego rz\u0105du na Wo\u0142yniu z ofert\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy.

„Gniew narodu ukrai\u0144skiego spadnie na Polak\u00f3w”.
<\/strong>
Jednak antypolsk\u0105 akcj\u0119 UPA wspar\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 miejscowych Ukrai\u0144c\u00f3w. Przede wszystkim przez\u00a0 polityk\u0119 roln\u0105 kierownictwa OUN-b na Wo\u0142yniu, odebran\u0105 Polakom ziemi\u0119 rozdzielano w\u015br\u00f3d ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w. Bez \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, w\u0142a\u015bnie wspieranie UPA przez ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 uzbrojon\u0105 w kosy, wid\u0142y, siekiery i no\u017ce, nada\u0142o wydarzeniom na Wo\u0142yniu szczeg\u00f3lnie krwawy charakter.

Kierownictwo OUN-b uzasadnia\u0142o konieczno\u015b\u0107 antypolskich wyst\u0105pie\u0144 tak\u017ce innymi czynnikami, w tym:

– haniebn\u0105 polityk\u0105 rz\u0105d\u00f3w II Rzeczypospolitej w stosunku do mniejszo\u015bci ukrai\u0144skiej;

– wsp\u00f3\u0142prac\u0105 cz\u0119\u015bci miejscowych Polak\u00f3w z Niemcami, kt\u00f3ry poszli do s\u0142u\u017cby niemieckiej (po ucieczce z niej ukrai\u0144skich szucman\u00f3w) g\u0142\u00f3wnie po to, aby otrzyma\u0107 bro\u0144 i zem\u015bci\u0107 si\u0119 na Ukrai\u0144cach;

– wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z sowieckimi oddzia\u0142ami partyzanckimi, kt\u00f3re cz\u0119sto z polskich osad robili swoje bazy zaopatrzeniowe i \u017cywno\u015bciowe;

– zab\u00f3jstwami dokonywanymi przez polskich partyzant\u00f3w na ukrai\u0144skich dzia\u0142aczach spo\u0142ecznych na Che\u0142mszczy\u017anie w latach 1942-1943 podczas przesiedle\u0144 i ustanawiania niemieckiego terytorium osadniczego (tzw. Himmlerstadtu).

W tym ostatnim przypadku zauwa\u017cmy, \u017ce dzi\u015b ju\u017c trudno jest ustali\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo, w jakim stopniu anty – ukrai\u0144skie dzia\u0142ania Polak\u00f3w na Che\u0142mszczy\u017anie i Hrubieszowszczy\u017anie wp\u0142yn\u0119\u0142y na\u00a0 ogromny antypolski terror oddzia\u0142\u00f3w UPA na Wo\u0142yniu.

Ale dokumenty ukrai\u0144skiego podziemia dowodz\u0105, \u017ce w\u0142a\u015bnie dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci miejscowych Polak\u00f3w popchn\u0119\u0142a OUN-b do podj\u0119cia decyzji o przeprowadzeniu \u201edepolonizacji\u201d na Wo\u0142yniu.

Jednym z dokument\u00f3w najbardziej to ilustruj\u0105cych jest odezwa Krajowego Prowydu OUN na Wo\u0142yniu i Polesiu w dnia 18 maja 1943 roku z apelem do lokalnej spo\u0142eczno\u015bci polskiej, aby wp\u0142yn\u0119\u0142a na rodak\u00f3w i zmusi\u0142a ich do opuszczenia s\u0142u\u017cby w niemieckich organach administracji i policji. Je\u015bli nie, to „…gniew narodu ukrai\u0144skiego spadnie na wszystkich tych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 na ziemi ukrai\u0144skiej”. Apel ten pozosta\u0142 bez odpowiedzi.

„Darujcie nam \u017cycie…”<\/strong>

Tragedia sytuacji polega\u0142a przede wszystkim na tym, \u017ce ca\u0142kowicie uzasadniona z punktu widzenia ukrai\u0144skich interes\u00f3w narodowych antypolska akcja wkr\u00f3tce nabra\u0142a nie widzianych kiedykolwiek rozmiar\u00f3w, ostatecznie wci\u0105gn\u0119\u0142a w sw\u00f3j krwawy wir ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo Ukrainy Zachodniej.

Ten tragizm potwierdzaj\u0105 archiwalne dokumenty. Zacytujmy fragment sprawozdania z antypolskiego napadu ukrai\u0144skiego na wioski G\u00f3rka Po\u0142onka i Horodyszcze w powiecie \u0141uck w czerwcu 1943 r. Jego autor, kt\u00f3ry nie poda\u0142 swojego nazwiska ani pseudonimu, informuje:

„Dosta\u0142em rozkaz, aby zniszczy\u0107 dwa folwarki G\u00f3rk\u0119 Po\u0142onk\u0119 i Horodyszcze… Bez \u017cadnego wystrza\u0142u wdzieramy si\u0119 w \u015brodek folwarku. Spod stajni pada strza\u0142 wartownika. W odpowiedzi zabrzmia\u0142y nasze strza\u0142y. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 kr\u00f3tka, ale zawzi\u0119ta walka. Polacy ostrzeliwuj\u0105 si\u0119 spoza mur\u00f3w.

Dla lepszej orientacji, by widzie\u0107, sk\u0105d wr\u00f3g uderza, zapalili\u015bmy s\u0142om\u0119. Lachy zacz\u0119\u0142y ucieka\u0107 z folwarku. Powsta\u0144cy zdobywali budynek za budynkiem. Spod budynk\u00f3w wyci\u0105gali Lach\u00f3w i r\u017cn\u0119li ich, m\u00f3wi\u0105c: „To dla Was za nasze wioski i rodziny, kt\u00f3re wy\u015bcie spalili.”

Polacy wili si\u0119 na d\u0142ugich sowieckich bagnetach, b\u0142agali: „Na mi\u0142o\u015b\u0107 Boga, darujcie nam \u017cycie! ja nic nie jestem winien i ja nic nie jestem winna”. A z ty\u0142u czotowy O., z rozbit\u0105 g\u0142ow\u0105, wydziwia: „Nasze dzieci, nasi starcy, czy oni byli winni, \u017ce wrzucali ich \u017cywcem do ognia?” I robota idzie dalej… Po kr\u00f3tkiej walce podpalili\u015bmy domy z Lachami, gdzie oni si\u0119 spalili.”

Po 11-13 lipca 1943 roku, kiedy niemal r\u00f3wnocze\u015bnie oddzia\u0142y UPA zaatakowa\u0142y ponad sto polskich osiedli, ich mieszka\u0144cy zacz\u0119li szuka\u0107 ocalenia w sowieckich partyzant\u00f3w. Tak wi\u0119c, polsko-ukrai\u0144skich stosunki pogorszy\u0142y si\u0119 jeszcze bardziej. Na Wo\u0142yniu w sk\u0142adzie sowieckich oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich walczy\u0142o kilkana\u015bcie tysi\u0119cy polskich ch\u0142op\u00f3w.

Inn\u0105 konsekwencj\u0105 masowych antypolskich lipcowych atak\u00f3w sta\u0142o si\u0119 to, \u017ce dow\u00f3dztwo AK Okr\u0119gu Wo\u0142y\u0144skiego zdecydowa\u0142o si\u0119 wreszcie na cz\u0119\u015bciow\u0105 dekonspiracj\u0119 swoich si\u0142 i zastosowanie radykalnych \u015brodk\u00f3w w celu stawienia oporu oddzia\u0142om UPA i miejscowym Ukrai\u0144com.

Do tego momentu AK na Zachodniej Ukrainie za g\u0142\u00f3wne swoje zadanie uwa\u017ca\u0142a przygotowanie si\u0119 do powszechnego powstania przeciw Niemcom, tak\u017ce gromadzenie broni, szkolenie wojskowe przysz\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w, opracowanie odpowiednich plan\u00f3w itp.

Powstanie powinno wybuchn\u0105\u0107 w najbardziej odpowiednim momencie w centralnych regionach Polski. Podziemie Armii Krajowej w tym czasie dopiero si\u0119 organizowa\u0142o i zlokalizowane by\u0142o g\u0142\u00f3wnie w miastach, a zatem nie mog\u0142o w por\u0119 zapewni\u0107 pomocy dla polskich ch\u0142op\u00f3w.

Radykalne \u015brodki zosta\u0142y zastosowane dopiero w drugiej po\u0142owie 1943 roku. Stworzono w\u0142asne oddzia\u0142y partyzanckie, w\u0142\u0105czono oficer\u00f3w i szeregowych \u017co\u0142nierzy z kadry AK do zak\u0142adania w polskich osiedlach baz samoobrony.

Jednak o\u015brodki samoobrony ju\u017c istnia\u0142y. Stworzyli je mieszka\u0144cy bez jakiejkolwiek pomocy ze strony Armii Krajowej. Pierwsze pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w kwietniu.

Do najpot\u0119\u017cniejszych polskich baz samoobrony mo\u017cna zaliczy\u0107 te, kt\u00f3re powsta\u0142y miejscowo\u015bciach Przebra\u017ce (do 1921 – Przebrod\u017a) w regionie \u0142uckim, Huta Stepa\u0144ska i Huta Stara w regionie kostopolskim, Pa\u0144ska Dolina w regionie dubie\u0144skim, Zasmyki w regionie kowelskim, Bielin ko\u0142o W\u0142odzimierza i wiele innych. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 punkt\u00f3w polskiego oporu nie przetrwa\u0142a naporu jednostek UPA i zosta\u0142a zniszczona.

Polacy uciekali przez granic\u0119 do Generalnego Gubernatorstwa (administracyjnej jednostki w III Rzeszy, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a ziemie po\u0142udniowej Polska i Galicji – Historyczna Prawda) lub zgadzali si\u0119 na dobrowolny wyjazd na roboty do Niemiec.

Przetrwa\u0107 w walkach z ukrai\u0144skimi formacjami zbrojnymi uda\u0142o si\u0119 tylko kilku bardzo licznym i dobrze wyszkolonym polskim bazom samoobrony i tym, kt\u00f3rzy korzystali z pomocy partyzant\u00f3w sowieckich (szczeg\u00f3lnie w zalesionych regionach wschodniego i p\u00f3\u0142nocnego Wo\u0142ynia).

Niekt\u00f3rym polskim wioskom na Wo\u0142yniu bro\u0144 dawali Niemcy lub polska policja pomocnicza, aby Polacy mogli broni\u0107 si\u0119 samodzielnie. Z regu\u0142y zdarza\u0142o si\u0119 to na tych obszarach (g\u0142\u00f3wnie \u0141uck, Krzemieniec, Horoch\u00f3w), sk\u0105d okupanci wywozili ziarno (na przyk\u0142ad kolonia Gali w pobli\u017cu Sarn). Dzi\u0119ki temu Polacy, na przyk\u0142ad w miejscowo\u015bci Huta Stepa\u0144ska, mogli utrzyma\u0107 obron\u0119 przed atakami boj\u00f3wek UPA od 16 do 18 lipca 1943 roku.

Naje\u017ad\u017acy pr\u00f3bowali wykorzystywa\u0107 polsk\u0105 samoobrony tak\u017ce do walki z UPA, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c ros\u0142a w si\u0142\u0119 oraz przeciwko tym Ukrai\u0144com, kt\u00f3rzy wspierali jej dzia\u0142ania. 28 lipca 1943 r. wo\u0142y\u0144ski przedstawiciel polskiego rz\u0105du emigracyjnego zaapelowa\u0142 do Polak\u00f3w „w \u017cadnym wypadku nie wspiera\u0107 Niemc\u00f3w”.

W apelu podkre\u015blono:

„Wszyscy Polacy, kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani, powinni by\u0107 w szeregach polskiej niezale\u017cnej samoobrony… nale\u017cy zrobi\u0107 wszystko, aby Niemcy jako najmniej os\u00f3b wywie\u017ali na roboty. Wst\u0119powanie do niemieckiej policji i \u017candarmerii jest ci\u0119\u017ckim przest\u0119pstwem przeciwko narodowi polskiemu.

Policjanci – Polacy, kt\u00f3rzy bior\u0105 udzia\u0142 w niszczenie dom\u00f3w a tak\u017ce w mordowaniu ukrai\u0144skich kobiet i dzieci zostan\u0105 wykluczeni z narodu polskiego i surowo ukarani…

Wsp\u00f3\u0142praca z bolszewikami jest takim samym przest\u0119pstwem jak wsp\u00f3\u0142praca z Niemcami. Wst\u0119powanie do sowieckich oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich jest przest\u0119pstwem. \u0179aden Polak nie powinien tam by\u0107”.

Jednak nie wszyscy Polacy zastosowali si\u0119 do rad lokalnych przedstawicieli polskiego rz\u0105du emigracyjnego lub dow\u00f3dc\u00f3w z AK. Decyduj\u0105cym czynnikiem nie by\u0142y rozkazy\u00a0 przyw\u00f3dc\u00f3w podziemia, lecz instynkt samozachowawczy.

Polscy nacjonali\u015bci na Ukrainie nie byli bez winy.<\/strong>

Niemiecka administracja okupacyjna i sowieccy partyzanci byli jedyn\u0105 si\u0142\u0105, jak si\u0119 Polakom wydawa\u0142o, na kt\u00f3r\u0105 mogli liczy\u0107.

W\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 udzia\u0142u polskich policjant\u00f3w i \u017candarm\u00f3w (w\u015br\u00f3d tych ostatnich by\u0142o wielu przywiezionych przez Niemc\u00f3w z Generalnej Guberni) ucierpia\u0142o na Wo\u0142yniu najwi\u0119cej miejscowych Ukrai\u0144c\u00f3w. Jednak spo\u0142ecze\u0144stwo polskie, tak samo jak i ukrai\u0144skie, nie powinno ponosi\u0107 odpowiedzialno\u015bci za dzia\u0142ania tych, kt\u00f3rzy przeszli na s\u0142u\u017cb\u0119 niemieckiego nazistowskiego re\u017cimu. Nale\u017cy ich zbrodnie uwa\u017ca\u0107 za zbrodnie tego re\u017cimu.

Naci\u0119cia (karby) na karabinie.<\/strong>

Poza g\u0142\u00f3wnym swoim celem – obron\u0105 ludzi, cz\u0142onkowie polskich baz samoobrony, szczeg\u00f3lnie najsilniejszych z nich, podejmowali inne akcje. Od po\u0142owy lata, a zw\u0142aszcza jesieni\u0105 1943 r. organizowali oni \u201eprewencyjne\u201d napady na o\u015brodki UPA lub napady odwetowe w odpowiedzi na dzia\u0142ania oddzia\u0142\u00f3w UPA, wreszcie atakowali s\u0105siednie wsie ukrai\u0144skie rozwi\u0105zuj\u0105c w ten spos\u00f3b problemy zaopatrzenia w \u017cywno\u015b\u0107 Polak\u00f3w zgromadzonych w punktach oporu.

W wyniku takich dzia\u0142a\u0144 cz\u0119sto cierpieli ukrai\u0144scy cywile, kt\u00f3rzy nie uczestniczyli w antypolskich napadach. Jednak w 1943 roku to miejscowi Polacy byli stron\u0105, kt\u00f3ra si\u0119 broni\u0142a. Si\u0142y UPA pod koniec roku osi\u0105gn\u0119\u0142y 15-20 tysi\u0119cy ludzi. Ponadto antypolskie dzia\u0142ania UPA wspierali miejscowi Ukrai\u0144cy, a to prawie 80% ludno\u015bci na Wo\u0142yniu, podczas gdy Polacy – to nie wi\u0119cej ni\u017c 15%.

Natomiast, wed\u0142ug danych wo\u0142y\u0144skiego dow\u00f3dztwa AK, polskie oddzia\u0142y partyzanckie liczy\u0142y nie wi\u0119cej ni\u017c 1300 \u017co\u0142nierzy. Jeszcze oko\u0142o 3600 os\u00f3b dzia\u0142a\u0142o w bazach samoobrony. To umo\u017cliwia wyja\u015bnienie uderzaj\u0105cej r\u00f3\u017cnicy w liczbie ofiar tragedii. Po stronie ukrai\u0144skiej – kilka tysi\u0119cy, z polskiej – kilka dziesi\u0105tk\u00f3w tysi\u0119cy.

Dopiero utworzenie w pierwszych miesi\u0105cach 1944 roku tzw. 27 Wo\u0142y\u0144skiej Dywizji Piechoty AK uratowa\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w od \u015bmierci i wspar\u0142o dzia\u0142ania polskich formacji zbrojnych, wskutek czego wzros\u0142a liczba ofiar – Ukrai\u0144c\u00f3w.

Dost\u0119pne dokumenty obalaj\u0105 twierdzenia niekt\u00f3rych polskich autor\u00f3w, \u017ce dzia\u0142ania tej dywizji, przeznaczonej do walki z nazistami w ramach tzw. planu \u201eBurza\u201d nie mia\u0142y charakteru „dzia\u0142a\u0144 odwetowych” i by\u0142y spowodowane wy\u0142\u0105cznie konieczno\u015bci\u0105 \u201eoczyszczenia\u201d terenu od oddzia\u0142\u00f3w UPA.
<\/span>
Na poparcie tego twierdzenia zacytujmy fragment raportu skierowanego do przedstawiciela polskiego rz\u0105du emigracyjnego na Wo\u0142yniu. Jeden z podw\u0142adnych informowa\u0142 go w dniu 31 stycznia 1944 roku:

„To, co si\u0119 teraz dzieje w miejscowo\u015bciach wiejskich, niczym nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od zezwierz\u0119cenia, kt\u00f3re do niedawna przejawia\u0142y ukrai\u0144skie bandy w swoim stosunku do Polak\u00f3w.

Polskie oddzia\u0142y partyzanckie organizuj\u0105 napady na ukrai\u0144skiej wioski, wyp\u0119dzaj\u0105 z nich Ukrai\u0144c\u00f3w, odbieraj\u0105 inwentarz a wsie pal\u0105 w ca\u0142o\u015bci. Tych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 uciec, zastrzelili w miejscu, nie robi\u0105c wyj\u0105tku, jak si\u0119 wydaje, nawet dla kobiet i dzieci.”

W innym dokumencie uczestnik tych wydarze\u0144 podkre\u015bli\u0142:

„Polacy w swoich dzia\u0142aniach zastosowali zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej i na napady, rozb\u00f3j i rabunek odpowiadali zab\u00f3jstwami, rekwizycjami, rabunkiem.
Zab\u00f3jstwa zosta\u0142y uznane za spraw\u0119 honoru. M\u0142odzi ch\u0142opcy, kt\u00f3rzy stracili rodziny, na kolbach karabin\u00f3w robili naci\u0119cia, licz\u0105c swoje ofiary. Ludzka sprawiedliwo\u015b\u0107 przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w zwierz\u0119c\u0105 zemst\u0119.”

Jakie b\u0119dzie zado\u015b\u0107uczynienie ?<\/strong>

W okresie powojennym dla uzasadnienia zbrodni wojennych cz\u0119sto powo\u0142ywano si\u0119 na niezgodne z prawem post\u0119powanie przeciwnej strony jako podstaw\u0119 dopuszczalno\u015bci tych zbrodni. Jednak w Konwencji Genewskiej z 1949 r., kt\u00f3ra z kolei opiera si\u0119 na normach XXII artyku\u0142u Konwencji Haskiej z 1907 r. dotycz\u0105cego praw i zwyczaj\u00f3w wojennych, jasno sformu\u0142owano zasad\u0119 ograniczenia walcz\u0105cych w doborze \u015brodk\u00f3w i metod prowadzenia dzia\u0142a\u0144 bojowych i przewidziano kary za naruszenie tych ogranicze\u0144.

Ponadto, w tym przypadku chodzi o odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105 wszystkich os\u00f3b, kt\u00f3re dopu\u015bci\u0142y si\u0119 zbrodni wojennych, niezale\u017cnie od tego, czy by\u0142y one przedstawicielami rz\u0105du, funkcjonariuszami publicznymi czy te\u017c osobami prywatnymi.

Jednak w praktyce wszystko jest to o wiele bardziej z\u0142o\u017cone. Bardzo w\u0105tpi\u0119, czy Komisja do spraw \u015bcigania zbrodni przeciwko narodowi polskiemu Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, kt\u00f3ra od 1990 roku prowadzi \u015bledztwa w sprawach masowych mord\u00f3w w czasie wojny dawnych obywateli II Rzeczypospolitej (zar\u00f3wno Polak\u00f3w jak i Ukrai\u0144c\u00f3w), mo\u017ce poci\u0105gn\u0105\u0107 kogokolwiek do odpowiedzialno\u015bci karnej.

Wiele os\u00f3b zaanga\u017cowanych w te zab\u00f3jstwa zosta\u0142o ju\u017c ukarane swego czasu na Ukrainie i w Polsce. Ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 kary, zmarli.

Obci\u0105\u017canie odpowiedzialno\u015bci\u0105 karn\u0105 narodowo-wyzwole\u0144czych formacji UPA i AK, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142y praktycznie wszystkie oddzia\u0142y, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w zab\u00f3jstwach cywil\u00f3w – to \u015bcie\u017cka niebezpieczna.<\/span> Przecie\u017c wtedy odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodnie wojenne mo\u017ce spa\u015b\u0107 na ludzi, kt\u00f3rzy prowadzili \u015bwi\u0119t\u0105 walk\u0119 przeciwko prawdziwym okupantom i nie brali udzia\u0142u w akcjach przeciwko nieuzbrojonej ludno\u015bci cywilnej innej narodowo\u015bci.

Teraz, gdy polska strona domaga si\u0119 od Ukrainy pewnej satysfakcji „za zbrodnie pope\u0142nione przez Ukrai\u0144c\u00f3w na Polakach”, kompromisowy krok, wed\u0142ug mojej opinii, powinien by\u0107 taki. Ukraina powinna uzna\u0107 fakt mordu na Wo\u0142yniu w latach 1943-1944, pope\u0142nionego na tysi\u0105cach niewinnych Polak\u00f3w, nazywa\u0107 to zbrodni\u0105 i bez zastrze\u017ce\u0144 j\u0105 pot\u0119pi\u0107<\/strong>.

Dopiero wtedy, moim zdaniem, mo\u017cna oczekiwa\u0107 takiego samego ruchu ze strony polskiej – pot\u0119pienia morderstw pope\u0142nionych przez Polak\u00f3w na ukrai\u0144skich cywilach w czasie wojny.

Igor Iljuszyn<\/em><\/strong>

T\u0142umaczy\u0142: Wies\u0142aw Tokarzczuk<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Poni\u017cej prezentujemy tekst ukrai\u0144skiego historyka, Igora Iljuszyna. Publikujemy, go poniewa\u017c mimo, i\u017c ten ukrai\u0144ski badacz relatywizuje fakt dokonanego przez UPA ludob\u00f3jstwa, t\u0142umacz\u0105c r\u00f3\u017cnice w liczbie ofiar r\u00f3\u017cnicami potencja\u0142\u00f3w militarnych AK i UPA na Wo\u0142yniu i w Galicji Wschodniej, to jednak domaga si\u0119 od Ukrainy pot\u0119pienia \u201emorderstw\u201d, jak nazywa akcj\u0119 depolonizacji dokonan\u0105 przez ukrai\u0144skie podziemie. Tekst […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,20,167,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40953"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40953"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40953\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}