{"id":40901,"date":"2011-07-18T21:37:52","date_gmt":"2011-07-19T02:37:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=40901"},"modified":"2011-07-18T22:27:38","modified_gmt":"2011-07-19T03:27:38","slug":"ostatnia-krucjata-karlistow-w-75-rocznice-alzamiento-nacional-jacek-barrtyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=40901","title":{"rendered":"Ostatnia Krucjata karlist\u00f3w. W 75. rocznic\u0119 Alzamiento Nacional – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

75 lat temu nad ca\u0142\u0105 Hiszpani\u0105 niebo by\u0142o bezchmurne. Taki komunikat pop\u0142yn\u0105\u0142 w eter z radia Ceuta, zawieraj\u0105cy zaszyfrowan\u0105 wiadomo\u015b\u0107 o wybuchu powstania narodowego (Alzamiento Nacional<\/em>), wszcz\u0119tego przez wojsko oraz paramilitarne si\u0142y karlistowskiej Wsp\u00f3lnoty Tradycjonalistycznej (Comuni\u00f3n Tradicionalista<\/em>) przeciwko czerwonej zarazie, kt\u00f3ra opanowywa\u0142a Hiszpani\u0119. Z tej okazji przypominam fragment rozdzia\u0142u mojej ksi\u0105\u017cki o roma\u0144skiej kontrrewolucji, dokumentuj\u0105cy wk\u0142ad karlizmu w to heroiczne dzie\u0142o<\/strong>1<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

***<\/h4>\r\n

Minimalne zwyci\u0119stwo2<\/a><\/sup> skupiaj\u0105cego socjalist\u00f3w, socjallibera\u0142\u00f3w, komunist\u00f3w i anarchist\u00f3w Frontu Ludowego w wyborach z 17 lutego 1936 roku zniweczy\u0142o wszelkie szanse na bezkrwawe powstrzymanie rewolucji. Czerwony terror nie tylko uwolniony zosta\u0142 z wszelkich hamulc\u00f3w, ale zyska\u0142 jawnie urz\u0119dow\u0105 legitymacj\u0119, jako \u017ce socjali\u015bci i komuni\u015bci kontrolowali policj\u0119 i \u017candarmeri\u0119 cywiln\u0105. Do dnia wybuchu powstania, czyli do po\u0142owy lipca, spalonych zosta\u0142o 170 ko\u015bcio\u0142\u00f3w, zamordowanych 330 os\u00f3b, w tym liczni ksi\u0119\u017ca i zakonnice, a 1511 ranionych; nadto przeprowadzono 113 zamach\u00f3w bombowych. Wielu znanych dzia\u0142aczy prawicy, w tym przyw\u00f3dca Falangi Jos\u00c3\u00a9 Antonio Primo de Rivera, znalaz\u0142o si\u0119 w wi\u0119zieniu. Poprzedzone pogr\u00f3\u017ckami os\u0142awionej La Pasionarii (Dolores Ibarruri) zamordowanie 13 lipca, przez oddzia\u0142 \u017candarm\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z boj\u00f3wkarzy socjal-komunistycznych, przyw\u00f3dcy opozycji parlamentarnej Jos\u00c3\u00a9 Calvo Sotelo, by\u0142o ju\u017c tylko ostatni\u0105 iskr\u0105, przyspieszaj\u0105c\u0105 dat\u0119 wybuchu powstania – nieuniknionego i usprawiedliwionego ca\u0142\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 tradycj\u0105 nauki o prawie do oporu przeciwko antyboskiej i antyludzkiej tyranii.<\/p>\r\n

Karli\u015bci, kt\u00f3rzy od samego ustanowienia re\u017cimu republika\u0144skiego byli zwolennikami oporu zbrojnego, odegrali znacz\u0105c\u0105, a w pierwszych miesi\u0105cach wr\u0119cz decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119, tak w przygotowaniu, jak w realizacji plan\u00f3w powsta\u0144czych. By\u0142o to mo\u017cliwe przede wszystkim dzi\u0119ki posiadaniu przez nich dobrze wyszkolonej, zdyscyplinowanej i \u017carliwie wierz\u0105cej w s\u0142uszno\u015b\u0107 swojej sprawy 60-tysi\u0119cznej milicji requet\u00c3\u00a9s<\/em>, kt\u00f3rej rezerw\u0105 by\u0142o oko\u0142o miliona cz\u0142onk\u00f3w Wsp\u00f3lnoty Tradycjonalistycznej w ca\u0142ym kraju. Dow\u00f3dc\u0105 requet\u00c3\u00a9s<\/em>3<\/a><\/sup> by\u0142, zdymisjonowany z wojska przez w\u0142adze republika\u0144skie, genera\u0142 brygady Jos\u00c3\u00a9 Enrique Varela Iglesias <\/strong>(1891-1951). Przyw\u00f3dca karlist\u00f3w, Manuel Fal Conde<\/strong> (1894-1975), skazany zaocznie na kar\u0119 \u015bmierci i poszukiwany listem go\u0144czym, z Biarritz, a nast\u0119pnie z Portugalii kierowa\u0142 przygotowaniami do powstania w Nawarze i Aragonii, w porozumieniu z przyw\u00f3dc\u0105 konspiracyjnego Hiszpa\u0144skiego Zwi\u0105zku Wojskowego (Uni\u00f3n Militar Espa\u00c3\u00b1ola<\/em>), genera\u0142em Jos\u00c3\u00a9 Sanjurjo (znacznie gorzej uk\u0142ada\u0142a si\u0119 natomiast wsp\u00f3\u0142praca karlist\u00f3w z genera\u0142em Emiliem Mol\u0105, kt\u00f3ry a\u017c do dnia zab\u00f3jstwa Calvo Sotelo odmawia\u0142 podpisania, bardzo sk\u0105din\u0105d og\u00f3lnikowej, deklaracji na temat cel\u00f3w powstania). W dzie\u0144 po wyst\u0105pieniu armii, 19 lipca 1936 roku, Fal Conde przyby\u0142 samolotem do Pampeluny, aby obj\u0105\u0107 kierownictwo polityczne powstania karlist\u00f3w i spotka\u0107 si\u0119 (jedyny zreszt\u0105 raz w \u017cyciu) z genera\u0142em Franco. Wkr\u00f3tce po przybyciu do Nawarry Fal Conde na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 zorganizowa\u0142 Kr\u00f3lewsk\u0105 Akademi\u0119 Wojskow\u0105, w kt\u00f3rej mia\u0142y by\u0107 szkolone dalsze kadry \u201eczerwonych beret\u00f3w\u201d (boinas rojas<\/em>), co sta\u0142o si\u0119 powodem natychmiastowego konfliktu z Franco, kt\u00f3ry przed przyw\u00f3dc\u0105 karlist\u00f3w postawi\u0142 alternatyw\u0119: s\u0105d wojenny albo przymusowy wyjazd do Portugalii do ko\u0144ca wojny. Natomiast rezyduj\u0105cy w Wiedniu, prawowity kr\u00f3l Alfons Karol I<\/strong> (1849-1936) wyda\u0142 dekret nakazuj\u0105cy cz\u0142onkom Wsp\u00f3lnoty podporz\u0105dkowanie si\u0119 wojskowej juncie bez stawiania jakichkolwiek warunk\u00f3w politycznych4<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Znaczenie zrywu karlistowskich requet\u00c3\u00a9s<\/em> (wspomaganych przez m\u0142odzie\u017c pelayos <\/em>i margaritas<\/em>) by\u0142o trudne do przecenienia ju\u017c z czysto militarnych wzgl\u0119d\u00f3w, jako \u017ce sytuacja powsta\u0144c\u00f3w, mimo sympatyzowania z nimi wi\u0119kszo\u015bci korpusu oficerskiego5<\/a><\/sup>, by\u0142a pocz\u0105tkowo bardzo trudna, a g\u0142\u00f3wne si\u0142y armii przewidziane do przeprowadzenia operacji trzeba by\u0142o dopiero przetransportowa\u0107 z Maroka. Dop\u00f3ki to nie nast\u0105pi\u0142o, w tych pierwszych, decyduj\u0105cych tygodniach g\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car walki spoczywa\u0142 w\u0142a\u015bnie na karlistowskich \u201eczerwonych beretach\u201d. Pomi\u0119dzy 19 a 24 lipca requet\u00c3\u00a9s <\/em>samodzielnie opanowali Nawarr\u0119, Huesc\u0119, Vizcay\u0119 i cz\u0119\u015b\u0107 Starej Kastylii, umo\u017cliwiaj\u0105c tym stworzenie tymczasowych struktur wojskowo-cywilnych Hiszpanii narodowej na wyzwolonych obszarach. Na domiar, karli\u015bci byli w tych dniach pozbawieni swojego naczelnego dow\u00f3dcy, gen. Vareli, kt\u00f3ry 17 lipca zosta\u0142 aresztowany przez Czerwonych (odbito go dopiero w sierpniu); w jego zast\u0119pstwie dowodzi\u0142 nimi Antonio de Lizarza Iribarren<\/strong> (1891-1974). B\u0119d\u0105c na pierwszej linii, ponie\u015bli oczywi\u015bcie ogromne straty. Na przyk\u0142ad 31 lipca w akcji bojowej zgin\u0105\u0142, w 36 roku \u017cycia, wybijaj\u0105cy si\u0119 dzia\u0142acz m\u0142odszego pokolenia, szef Wsp\u00f3lnoty w Kordobie i organizator Tygodni Tradycjonalistycznych, mianowany przez junt\u0119 powsta\u0144cz\u0105 komisarzem generalnym Andaluzji – Jos\u00c3\u00a9 Mar\u00c3\u00ada de Alvear y Abaurrea.<\/strong> Nie wszyscy jednak mieli szcz\u0119\u015bcie zgin\u0105\u0107 z broni\u0105 w r\u0119ku. Wielu, i to najwybitniejszych, karlist\u00f3w, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w strefie rz\u0105dowej, zosta\u0142o z premedytacj\u0105 zamordowanych. 16 sierpnia zlinczowano w Barcelonie, we w\u0142asnym domu, publicyst\u0119 Miguela Junyenta Rovir\u0119<\/strong> (1871-1936); mordercy pami\u0119tali mu wcze\u015bniejsz\u0105 o cztery lata obron\u0119 ko\u015bcio\u0142\u00f3w przed podpalaczami. 6 wrze\u015bnia rozstrzelany zosta\u0142 (razem z synem Ksawerym i innymi zak\u0142adnikami) w forcie Guadelupe ko\u0142o San Sebastian g\u0142\u00f3wny teoretyk karlizmu, V\u00c3\u00adctor Pradera y Larumbe<\/strong> (1873-1936). 4 stycznia 1937 roku zamordowano w Ir\u00c3\u00ban by\u0142ego przyw\u00f3dc\u0119 katolickich integryst\u00f3w, Juana de Olaz\u00e1bala Ramery<\/strong> (1860-1937). Tylko przypadkiem unikn\u0105\u0142 \u015bmierci ostatni redaktor El Siglo Futuro<\/em> i za\u0142o\u017cyciel Agencji Fides – Manuel S\u00e1nchez Cuesta <\/strong>(1884-1939). Zadenuncjowany do w\u0142adz i osadzony 18 lipca w wi\u0119zieniu w Porlier, wydosta\u0142 si\u0119 stamt\u0105d dzi\u0119ki \u201efortelowi\u201d zastosowanemu przez przyjaci\u00f3\u01426<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Atoli znaczenia udzia\u0142u karlist\u00f3w w powstaniu nie wolno sprowadza\u0107 do aspektu militarnego. W ponadczasowym wymiarze duchowym po wielokro\u0107 wa\u017cniejsze jest nadanie tej walce w\u0142a\u015bnie przez nich niezmazywalnego pi\u0119tna wojny religijnej. Jak wiadomo, okre\u015blanie powstania hiszpa\u0144skiego mianem Krucjaty ma swoich zaci\u0119tych przeciwnik\u00f3w, mimo i\u017c potwierdzili tak\u0105 jego rang\u0119 i charakter swoim autorytetem – wskazuj\u0105c na fundamentalnie antykatolicki, przepojony aktami niezliczonych zbrodni, blu\u017anierstw i profanacji charakter re\u017cimu republika\u0144sko-komunistycznego, a z drugiej strony wiele przypadk\u00f3w m\u0119cze\u0144stwa katolik\u00f3w – biskupi hiszpa\u0144scy w obszernym or\u0119dziu z 1 lipca 1937 roku7<\/a><\/sup>. Niekiedy nawet katoliccy (na og\u00f3\u0142 orientacji liberalnej b\u0105d\u017a chadeckiej) komentatorzy kwestionowali i kwestionuj\u0105 prawo do nazywania powstania Krucjat\u0105, ju\u017c to ze wzgl\u0119du na udzia\u0142 w nim muzu\u0142ma\u0144skich \u017co\u0142nierzy z Maroka (nb., jaki\u017c to \u201enieekumeniczny\u201d argument!) oraz pomoc udzielon\u0105 frankistom przez faszystowskie W\u0142ochy i nazistowskie Niemcy8<\/a><\/sup>, ju\u017c to wreszcie z powodu akt\u00f3w przemocy, jakich dopu\u015bcili si\u0119, lub dopu\u015bci\u0107 mieli, r\u00f3wnie\u017c franki\u015bci. Je\u017celi jednak nawet uzasadnione by\u0142yby te w\u0105tpliwo\u015bci w stosunku do en bloc<\/em> branego obozu narodowego, to nie mog\u0105 si\u0119 one osta\u0107 w obliczu mistycznego wymiaru walki prowadzonej przez karlist\u00f3w, kt\u00f3rzy zawsze nie\u015bli w swoich duszach \u015bwiadomo\u015b\u0107 bycia \u201eparti\u0105 Boga\u201d, armi\u0105 obro\u0144c\u00f3w boskiego ordo<\/em>. Dla nosz\u0105cych na piersiach ryngrafy z Gorej\u0105cym Sercem Jezusa requet\u00c3\u00a9s, <\/em>kt\u00f3rzy przed bitw\u0105 ca\u0142ymi batalionami przyst\u0119powali do Komunii \u015bw., do ataku szli z okrzykiem \u00a1Viva Christo Rey!,<\/em> lub z ch\u00f3ralnie odmawian\u0105 modlitw\u0105 Ave Maria<\/em>, a ka\u017cdego wieczoru odmawiali R\u00f3\u017caniec, ta wojna by\u0142a z pewno\u015bci\u0105 Krucjat\u01059<\/a><\/sup>. Dzieje wsp\u00f3\u0142czesne nie znaj\u0105 drugiej takiej armii, kt\u00f3ra zas\u0142ugiwa\u0142aby na miano wsp\u00f3\u0142czesnych krzy\u017cowc\u00f3w10<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Niepozbawiony znaczenia by\u0142 tak\u017ce wk\u0142ad tradycjonalist\u00f3w w literatur\u0119 wojenn\u0105 powsta\u0144czej Hiszpanii. \u201eKarlistowskim Tyrteuszem\u201d, kt\u00f3rego – uj\u0119te w form\u0119 poetyckich \u201ekancjonarzy\u201d (Cancionero carlista<\/em>, Burgos 1938) – wiersze i piosenki \u015bpiewali requet\u00c3\u00a9s,<\/em> by\u0142 Kantabryjczyk, za\u0142o\u017cyciel (1935) i redaktor pisma La Tradici\u00f3n<\/em>, Ignacio Romero Raiz\u00e1bal<\/strong> (1901-1973). Ten, przede wszystkim religijny (Rosario de Amor<\/em>; Via Crucis en sonetom<\/em>) poeta, \u201eczerwonym beretom\u201d po\u015bwi\u0119ci\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej (Boinas rojas. Versos carlistas<\/em>, <\/em>Pamplona 1933) zbi\u00f3r wierszy dedykowanych Don Alfonso-Carlosowi, w czasie wojny natomiast napisa\u0142 reporta\u017c Czerwone berety w Asturii <\/em>(Boinas rojas en Asturia<\/em>) oraz powie\u015b\u0107 wojenn\u0105 Obietnica tulipana <\/em>(La promesa del tulip\u00e1n. Novela de la guerra<\/em> ).<\/p>\r\n

W prozie literackiej na uwag\u0119 zas\u0142uguje, w pierwszym rz\u0119dzie, Jes\u00c3\u00bas Evaristo Casariego y Fern\u00e1ndez-Noriega<\/strong> (1913-1990). Mimo m\u0142odego wieku, ten Asturyjczyk ze starego szlacheckiego rodu, kt\u00f3rego przodek by\u0142 w XVI wieku gubernatorem Florydy, ju\u017c przed wojn\u0105 zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 wydan\u0105 w 1933 roku prac\u0105 Tradycjonalizm jako doktryna prawa politycznego <\/em>(El Tradicionalismo como doctrina de derecho pol\u00c3\u00adtico<\/em>). Casariego walczy\u0142 na froncie i dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia kapitana. Nie tylko zapisem osobistych do\u015bwiadcze\u0144, ale i manifestem ideowym jego formacji by\u0142a powie\u015b\u0107 Kwiat rycerstwa <\/em>(Flor de Hidalgos (Ideas, hombres y escenas de la guerra)<\/em>, Pamplona 1938), do kt\u00f3rej przedmow\u0119 napisa\u0142 parlamentarny przyw\u00f3dca karlist\u00f3w hr. de Rodezno [Tom\u00e1s Dom\u00c3\u00adnguez Ar\u00c3\u00a9valo, 1882-1952]. Ton duchowy, przepajaj\u0105cy ten utw\u00f3r, dobrze oddaj\u0105 s\u0142owa ojca g\u0142\u00f3wnego bohatera, Don Ignacia (b\u0119d\u0105cego \u201enajdoskonalszym wcieleniem klasycznego hiszpa\u0144skiego hidalga\u2026\u201d, s. 19), kt\u00f3ry wzywa 22-letniego syna Fernanda do powstania \u201eprzeciwko wrogom Boga i Hiszpanii: Przeznaczeniem twojego pokolenia jest uratowanie Hiszpanii, a wraz z ni\u0105 ca\u0142ego \u015bwiata\u201d (s. 76). W walce tej idzie bowiem nie tylko o to, aby \u201eobroni\u0107 wystawion\u0105 na po\u015bmiewisko Religi\u0119 i zagro\u017con\u0105 Ojczyzn\u0119\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c o to, by \u201euratowa\u0107 dusze wielu pokole\u0144, podobnie jak to mia\u0142o miejsce w Indiach [Zachodnich]\u201d (s. 60). Nast\u0119pna powie\u015b\u0107 Casariega: Obl\u0119\u017cone miasto <\/em>(La ciudad sitada. Novela hist\u00f3rica del Madrid prerevolucionario y del asedio de Oviedo<\/em>, San Sebastian 1939), by\u0142a natomiast zbeletryzowan\u0105 kronik\u0105 heroicznej obrony obl\u0119\u017conej przez Czerwonych stolicy Asturii Oviedo; znamienne, \u017ce znalaz\u0142 si\u0119 tam polemiczny passus w stosunku do ideologii Falangi. Ostatnia powie\u015b\u0107 Casariega o tematyce wojennej – Z w\u0142asnego \u017cycia uczynili bro\u0144 <\/em>(Con la vida hicieron fuego. Novela realista de nuestro tiempo<\/em>) – ukaza\u0142a si\u0119 ju\u017c po wojnie (Madrid 1953).<\/p>\r\n

Szlak bojowy jako kapitan requet\u00c3\u00a9s <\/em>przeszed\u0142 tak\u017ce, walcz\u0105c m.in. pod Samosierr\u0105, Nawaryjczyk Jaime del Burgo Torres<\/strong> (1912-2005). On tak\u017ce uprawia\u0142 przed wojn\u0105 publicystyk\u0119 (Lealtad,<\/em> 1932; Cruzados, <\/em>1934; Al borde de la tradici\u00f3n,<\/em> 1936), dzia\u0142aj\u0105c jako sekretarz M\u0142odzie\u017cy Jaimistowskiej w Pampelunie, a od 1934 roku jako szef dystryktu baskijsko-nawaryjskiego Wsp\u00f3lnoty. Sceneri\u0105 jego epickiego fresku wojennego Huragan <\/em>(Hurac\u00e1n<\/em>, Pamplona 1943) jest \u201eczerwona\u201d Barcelona i martyrologia jej mieszka\u0144c\u00f3w, terroryzowanych przez rewolucyjne boj\u00f3wki.<\/p>\r\n

Trzeci z wybitnych przedstawicieli tego pokolenia karlist\u00f3w w literaturze wojennej to Katalo\u0144czyk Antonio P\u00c3\u00a9rez de Olaguer-Feli\u00c3\u00ba<\/strong> (1907-1968), prawnuk gubernatora R\u00c3\u00ado de Plata i wnuk ministra wojny Alfonsa XIII. W czasie powstania napisa\u0142 on szereg reporta\u017cy (Czerwony terror w Katalonii<\/em>; Czerwony terror w Andaluzji<\/em>), a tak\u017ce opowiadania (Ci, co zawsze, <\/em>1937) i powie\u015b\u0107 Mi\u0142o\u015b\u0107 i krew <\/em>(Amor y sangre. Novela de estos tiempos de guerra<\/em>, Sevilla 1937), przesi\u0105kni\u0119te ide\u0105 Krucjaty, kt\u00f3rej najbardziej \u015bwiadomymi swej roli krzy\u017cowcami s\u0105 karli\u015bci.<\/p>\r\n

Jacek Barrtyzel<\/strong><\/em><\/p>\r\n

\r\n

1<\/a><\/sup> J. Bartyzel, \u201eUmiera\u0107, ale powoli!\u201d. O monarchistycznej kontrrewolucji w krajach roma\u0144skich 1815-2000<\/em>, Arcana, Krak\u00f3w 2002, ss. 295-299.<\/p>\r\n

2<\/a><\/sup> W liczbach bezwzgl\u0119dnych prawica (Blok Narodowy, karli\u015bci, chadecka CEDA i inni) oraz centrum (radyka\u0142owie, konserwatywni republikanie oraz nacjonali\u015bci katalo\u0144scy i baskijscy) zdoby\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w, bo 4 464 648, natomiast lewica uzyska\u0142a 4 176 156 g\u0142os\u00f3w; w prze\u0142o\u017ceniu na mandaty da\u0142o to Frontowi Ludowemu 278 miejsc w parlamencie, prawicy 134, a centrystom 55. Co wi\u0119cej, wybory te nie by\u0142y uczciwe, poniewa\u017c bezprawnie uniewa\u017cniono g\u0142osy w kilku prowincjach.<\/p>\r\n

3<\/a><\/sup> Ich szefem cywilnym by\u0142 natomiast Jos\u00c3\u00a9 Luis Zamanillo Gonz\u00e1lez Camino <\/strong>(1904-1981).<\/p>\r\n

4<\/a><\/sup> Zob. Disposici\u00f3n sum\u00e1ndose al movimiento militar<\/em>, 14 VII 1936 [w:] M. Ferrer i in., Historia del Tradicionalismo Espa\u00c3\u00b1ol<\/em>, Sevilla – Madrid 1941-1979, t. XXX, vol. 2, s. 101 [Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce pierwsze deklaracje junty powsta\u0144czej by\u0142y bardzo og\u00f3lnikowe w tre\u015bci; na przyk\u0142ad instrukcja dla Armady, jeszcze z 20 czerwca, nie wychodzi\u0142a poza \u201epropa\u0144stwowe\u201d frazesy typu: Przywr\u00f3ci\u0107 porz\u0105dek publiczny i stworzy\u0107 pa\u0144stwo silne i szanowane, w kt\u00f3rym panowa\u0107 b\u0119dzie Pok\u00f3j i Sprawiedliwo\u015b\u0107<\/em> – cyt. za: J. Giertych, Hiszpania bohaterska<\/em>, Warszawa 1937, s. 317, a dwaj cz\u0142onkowie junty – genera\u0142owie Mola i Cabanellas – byli republikanami i (podobno) masonami; tradycjonali\u015bci wi\u0119c wiele ryzykowali, daj\u0105c wojsku carte blanche<\/em>].<\/p>\r\n

5<\/a><\/sup> Sympatykami karlizmu po\u015br\u00f3d o\u015bmiu najwy\u017cszej rangi genera\u0142\u00f3w w armii frankistowskiej byli (pr\u00f3cz Vareli): (mianowany po\u015bmiertnie, w uznaniu zas\u0142ug czasu Krucjaty, wodzem naczelnym) Alfredo markiz Kindel\u00e1n y Duany <\/strong>(1879-1962) oraz bohaterski obro\u0144ca toleda\u0144skiego Alkazaru – Jos\u00c3\u00a9 Moscard\u00f3 Ituarte <\/strong>(1878-1956).<\/p>\r\n

6<\/a><\/sup> Po uwolnieniu utworzy\u0142 w strefie \u201eczerwonej\u201d tajn\u0105 Junta Carlista<\/em> i kierowa\u0142 ni\u0105 a\u017c do wyzwolenia Madrytu w marcu 1939 roku. W ostatnich miesi\u0105cach \u017cycia redagowa\u0142 dziennik kombatant\u00f3w El Alc\u00e1zar<\/em>.<\/p>\r\n

7<\/a><\/sup> Zob. O wojnie w Hiszpanii. Wsp\u00f3lne or\u0119dzie biskup\u00f3w hiszpa\u0144skich do biskup\u00f3w ca\u0142ego \u015bwiata<\/em> (t\u0142. bp S. Okoniewski), Sandomierz 1938 (przedruk w: \u201eVade Mecum\u201d 1994 nr 6 (15), ss. 20-37).<\/p>\r\n

8<\/a><\/sup> Nie miejsce tu na szersz\u0105 polemik\u0119 z t\u0105 zmistyfikowan\u0105 ponad wszelk\u0105 miar\u0119 kwesti\u0105 sojuszu \u201etrzech faszystowskich dyktator\u00f3w\u201d; warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nawet rzetelniejsi historycy lewicowi dokumentuj\u0105, i\u017c o ile wsparcie ze strony W\u0142och by\u0142o powa\u017cne i warunkowane wzgl\u0119dami ideologicznymi, o tyle \u201epomoc\u201d III Rzeszy by\u0142a symboliczna i interesowna, a Hitlerowi wcale nie zale\u017ca\u0142o na zwyci\u0119stwie Franco, tylko na przewleczeniu konfliktu dla odwr\u00f3cenia uwagi od w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144 – zob. m. in. L. Hirszowicz, III Rzesza i Arabski Wsch\u00f3d<\/em>, <\/em>Warszawa 1963, ss. 64-65. Wszystko to poza tym jest niczym w por\u00f3wnaniu z rozmiarami wsparcia udzielonego Republice przez Sowiety, kt\u00f3re przej\u0119\u0142y w ko\u0144cu de facto <\/em>kontrol\u0119 nad jej w\u0142adzami i armi\u0105.<\/p>\r\n

9<\/a><\/sup> Prawdopodobnie to w\u0142a\u015bnie karlistowski pisarz Domingo Tejera u\u017cy\u0142 po raz pierwszy poj\u0119cia \u201eKrucjata\u201d w artykule z 23 pa\u017adziernika 1936 roku, zamieszczonym w La Uni\u00f3n<\/em>. Warto r\u00f3wnie\u017c przytoczy\u0107 \u015bwiadectwo austriackiego monarchisty E. von Kuehnelt-Leddihna, kt\u00f3remu spotkany na froncie karlistowski kapitan \u017cali\u0142 si\u0119, \u017ce jego \u017co\u0142nierze walcz\u0105 tylko przeciw komunistom, socjalistom i anarchistom, a nie przeciwko niemieckim narodowym socjalistom, wrogom Pana Naszego Jezusa Chrystusa<\/em> – zob. E. von Kuehnelt-Leddihn, Leftism Revisited: From de Sade and Marx to Hitler and Pol Pot<\/em>, <\/em>Washington D.C. 1990, s. 237. Swojej niech\u0119ci do nazizmu, jako ideologii antychrze\u015bcija\u0144skiej i totalitarnej, karli\u015bci, na czele z Fal Condem, dawali systematycznie wyraz, i to ich – obok hiszpa\u0144skich biskup\u00f3w – zas\u0142ug\u0105 jest zablokowanie ju\u017c w 1939 roku ratyfikacji, zawartej przez ministra R. Serrana Su\u00c3\u00b1era, hiszpa\u0144sko-niemieckiej umowy o wymianie kulturalnej, jak r\u00f3wnie\u017c pot\u0119pienie hitlerowskiej napa\u015bci na Polsk\u0119.<\/p>\r\n

10<\/a><\/sup> R\u00f3\u017cne aspekty udzia\u0142u karlist\u00f3w w Krucjacie przedstawiaj\u0105 m. in.: J. Ar\u00f3stegui, Los combatientes carlistas en <\/em>la Guerra Civil<\/em> Espa\u00c3\u00b1ola (1936-1939)<\/em>, I-II, Madrid 1992; L. Fabi\u00e1n Blazquez, Riesgo y ventura de los tercios de requet\u00c3\u00a9s<\/em>, Madrid 1995; J. Nagore Yarnoz, La historia de una dejaci\u00f3n (<\/em>La Cruz Laureada<\/em> de San Fernando en el escudo de Navarra)<\/em>, t. 1, Madrid 1997, R. Ollaquindia, Cartas de un requet\u00c3\u00a9 del Tercio del Rey: Jos\u00c3\u00a9 Mar\u00c3\u00ada Erdozain<\/em>, Madrid 1997 i E. Herrera Alonso, Historia heroica del Tercio Navarra en la guerra de liberaci\u00f3n de Espa\u00c3\u00b1a 1936 – 1939<\/em>, t. 1, Madrid 2001; por. tak\u017ce dokumentacj\u0119 opracowan\u0105 przez syna jednego z szef\u00f3w requet\u00c3\u00a9s<\/em>: F. J. de Lizarza Inda, Introducci\u00f3n y selecci\u00f3n de textos de Navarra, julio de 1936<\/em>, Madrid 1980.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"75 lat temu nad ca\u0142\u0105 Hiszpani\u0105 niebo by\u0142o bezchmurne. Taki komunikat pop\u0142yn\u0105\u0142 w eter z radia Ceuta, zawieraj\u0105cy zaszyfrowan\u0105 wiadomo\u015b\u0107 o wybuchu powstania narodowego (Alzamiento Nacional), wszcz\u0119tego przez wojsko oraz paramilitarne si\u0142y karlistowskiej Wsp\u00f3lnoty Tradycjonalistycznej (Comuni\u00f3n Tradicionalista) przeciwko czerwonej zarazie, kt\u00f3ra opanowywa\u0142a Hiszpani\u0119. Z tej okazji przypominam fragment rozdzia\u0142u mojej ksi\u0105\u017cki o roma\u0144skiej kontrrewolucji, dokumentuj\u0105cy […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,189],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40901"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40901"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40901\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40901"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}