{"id":40813,"date":"2019-01-22T21:06:07","date_gmt":"2019-01-23T02:06:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=40813"},"modified":"2019-01-23T11:32:39","modified_gmt":"2019-01-23T16:32:39","slug":"teilhard-de-chardin-i-ii-sobor-watykanski-adam-malaszewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=40813","title":{"rendered":"Teilhard de Chardin i II Sob\u00f3r Watyka\u0144ski – Adam Ma\u0142aszewski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2011-07-30 9:06 pm<\/small><\/p>\r\n

Niekt\u00f3rzy ludzie czuj\u0105 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwi w widzialnym Ko\u015bciele; je\u017celi chodzi o mnie, to my\u015bl\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, gdy umr\u0119, aby si\u0119 od niego uwolni<\/em>\u0107 \u201d\u201d i odnale\u017a<\/em>\u0107 naszego Pana poza nim (ks. Piotr Teilhard de Chardin).<\/em><\/strong><\/p>\r\n

G<\/strong>\u0142\u0119bokie zmiany w Ko\u015bciele, kt\u00f3re dokona\u0142y si\u0119 na duszpaster\u00adskim II Soborze Watyka\u0144skim i w reformach posobo\u00adrowych, sk\u0142aniaj\u0105 do poszu\u00adkiwania przyczyn i moty\u00adw\u00f3w dla ukszta\u0142towania si\u0119 tej nowej atmosfery, kt\u00f3ra panuje we wsp\u00f3\u0142czesnym Watykanie. W\u015br\u00f3d g\u0142\u00f3w\u00adnych inspirator\u00f3w soboro\u00adwego zwrotu w kierunku wsp\u00f3\u0142czesnego  \u015bwiata mo\u017cna wymieni\u0107 francuskiego uczonego, ks. Piotra Teil\u00adharda de Chardin SI, a po\u00adznanie jego pogl\u0105d\u00f3w po\u00adzwala lepiej zrozumie\u0107 du\u00adcha i mentalno\u015b\u0107 zwolenni\u00adk\u00f3w \u201enowej teologii”. Spr\u00f3bujemy zatem przedstawi\u0107 zasadnicze tezy francuskie\u00adgo filozofa, a nast\u0119pnie w do\u00adkumentach soborowych poszu\u00adkamy jego oddzialywania na Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Ks. Piotr Teilhard de Chardin SI (1881-1955)<\/em><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Teilhard de Chardin urodzi\u0142 si\u0119 na zamku Sercenat niedale\u00adko Clermont-Ferrand we fran\u00adcuskiej Owernii 1 maja 1881 r., za panowania papie\u017ca Leona XIII (1878-1903), kt\u00f3ry w tym samym roku wyda\u0142 encyklik\u0119 Diuturnum illud <\/em>po\u015bwi\u0119con\u0105 w\u0142adzy pa\u0144stwowej i walce wrog\u00f3w katolicyzmu z Ko\u015bcio\u0142em Jezusa Chrystusa. Ma\u0142o kto m\u00f3g\u0142 si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce czwarte dziecko Emmanu\u00adela Teilharda de Chardin, urodzone w rodzinie arysto\u00adkratycznej, kt\u00f3rej atmosfe\u00adra \u201etchn\u0119\u0142a poszanowaniem tradycji”1<\/sup>, przyczyni si\u0119 znacznie do zadania katoli\u00adcyzmowi dotkliwych cio\u00ads\u00f3w, na kt\u00f3re czekali wro\u00adgowie Ko\u015bcio\u0142a od co naj\u00admniej dwustu lat.<\/p>\r\n

Na razie nic nie zapowia\u00adda\u0142o nadchodz\u0105cej burzy: Papie\u017c przypomina\u0142 trady\u00adcyjn\u0105 doktryn\u0119, w 1884 r. pot\u0119pi\u0142 masoneri\u0119 (encykli\u00adka Humanum genus), <\/em>kt\u00f3ra przeciwstawia\u0142a Ko\u015bcio\u0142owi idee naturalizmu i kultu cz\u0142owieka w deistycznej, o\u015bwieceniowej otoczce nieokre\u015blonej religijno\u015bci, a w 1885 r. w kolejnej encykli\u00adce (Immortale Dei) <\/em>nazwa\u0142 po imieniu wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 \u201enieogra\u00adniczon\u0105 niczym swawol\u0119 my\u015blenia i wyglaszania my\u015bli”2<\/sup>, kt\u00f3ra znamionuje \u015bwiat liberalny, natchniony ideami re\u00adformacji i rewolucji. Jednak w tym samym roku co Teilhard na \u015bwiat przyszed\u0142 te\u017c Anio\u0142 Roncalli, przysz\u0142y papie\u017c Jan XXIII, kt\u00f3rego dzie\u0142o \u201d\u201d sob\u00f3r \u201d\u201d otworzy Ko\u015bci\u00f3\u0142 na nowe my\u015bli, w tym r\u00f3wnie\u017c na idee ks. de Chardin.<\/p>\r\n

Cho\u0107 dalekim przodkiem matki Teilharda by\u0142a siostrze\u00adnica Woltera, jednak rodzi\u00adcielka francuskiego jezuity w swym domu przekazywa\u0142a dzieciom warto\u015bci religijne katolicyzmu, co u m\u0142odego Pio\u00adtra zaowocowa\u0142o powo\u0142aniem zakonnym i kap\u0142a\u0144skim3<\/sup>. W 1892 r., po wst\u0119pnej eduka\u00adcji odebranej w domu rodzin\u00adnym, zosta\u0142 oddany na wycho\u00adwanie i nauk\u0119 do kolegium jezuickiego w Mongre, a po uko\u0144czeniu tej szko\u0142y postano\u00adwi\u0142 wst\u0105pi\u0107 w 1899 r. do nowi\u00adcjatu zakonu jezuit\u00f3w. Jednak w dzieci\u0144stwie Teilharda nurto\u00adwa\u0142y my\u015bli odleg\u0142e od duchowo\u015bci katolickiej. Jak sam wspo\u00admina, by\u0142 zafascynowany mate\u00adri\u0105, a nawet mia\u0142 zwyczaj ado\u00adrowa\u0107 kawa\u0142ek \u017celaza jako za\u00addziwiaj\u0105cy wyraz mocy fizycznej. P\u00f3\u017aniej, w miar\u0119 dorasta\u00adnia i rozwoju intelektualnego, jego przemy\u015blenia stawa\u0142y si\u0119 coraz bardziej z\u0142o\u017cone, do ko\u0144\u00adca \u017cycia nie wyzby\u0142 si\u0119 wszak\u017ce tego podziwu dla materii, a na\u00adwet go pog\u0142\u0119bi\u0142. Gdy dostrzeg\u0142, \u017ce \u017celazo nie jest boskie, bo ulega korozji, by\u0142o to powa\u017cnym ciosem zadanym jego dziecin\u00adnym wyobra\u017ceniom. Szuka\u0142 jed\u00adnak g\u0142\u0119bszego wyja\u015bnienia \u015bwiata w ideach ewolucyjnych i postanowi\u0142 po\u0142\u0105czy\u0107 my\u015bl reli\u00adgijn\u0105 z religijnym podziwem dla natury. Nie by\u0142 to podziw inspirowany duchowo\u015bci\u0105 katolick\u0105, nie chcia\u0142 bowiem prze\u00adciwstawia\u0107 (ani odr\u00f3\u017cnia\u0107) \u015bwiata i Boga, natury i \u0142aski, doczesno\u015bci i \u015bwi\u0119to\u015bci. Zapro\u00adponowa\u0142 now\u0105 ide\u0119 \u201d\u201d postano\u00adwi\u0142 po\u0142\u0105czy\u0107 wiar\u0119 w \u015bwiat z wiar\u0105 w Boga. Oddajmy mu g\u0142os: \u201ePocz\u0105tkowo katolicyzm rozczarowa\u0142 mnie zbyt ciasny\u00admi wyobra\u017ceniami o \u015bwiecie i niezrozumieniem roli materii. Teraz widz\u0119, \u017ce id\u0105c \u015bladem Bo\u00adga wcielonego, kt\u00f3rego mi on objawia, mog\u0119 by\u0107 zbawiony tylko pod warunkiem zjedno\u00adczenia si\u0119 ze wszech\u015bwiatem. W ten spos\u00f3b znajduj\u0105 zarazem spe\u0142nienie, kierunek i umocnie\u00adnie moje najg\u0142\u0119bsze sk\u0142onno\u015bci \u00abpanteistyczne\u00bb. Otaczaj\u0105cy mnie \u015bwiat staje si\u0119 boski”5<\/sup>. Ta wiara w bosko\u015b\u0107 \u015bwiata, w przeb\u00f3stwienie wszystkiego, otworzy\u0142a Teilhardowi drog\u0119 do uznania wszystkich wytwo\u00adr\u00f3w cz\u0142owieka jako zasadniczo dobrych, \u015bwi\u0119tych i godnych szacunku.<\/p>\r\n

Wizja Teilharda<\/strong><\/h4>\r\n

Nie wydaje si\u0119 zasadne szczeg\u00f3\u0142owe analizowanie skomplikowanych wywod\u00f3w francuskiego uczonego. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce jako geolog i paleontolog filozofi\u0119 sw\u0105 zbudowa\u0142 na miar\u0119 uog\u00f3lnionej hipotezy naukowej o rozwijaj\u0105cych si\u0119 gatunkach biologicz\u00adnych. Pocz\u0105tek \u015bwiata to skraj\u00adna wielo\u015b\u0107 panuj\u0105ca w nieuporz\u0105dkowanej materii, punkt Alfa powszechnego procesu. B\u00f3g Teilharda jest moc\u0105 ko\u00adsmiczn\u0105, kt\u00f3ra dzia\u0142a we wn\u0119\u00adtrzu materii. Dzialanie boskie polega na stopniowym jedno\u00adczeniu materii, kt\u00f3re trwa milardy lat, i wy\u0142anianiu z niej coraz wy\u017cszych form: galaktyk, planet, ziemi, bakterii, pierwotniak\u00f3w, ro\u015blin, zwie\u00adrz\u0105t, a na ko\u0144cu \u201d\u201d ludzi. Tym jest teilhardowskie stwarzanie \u015bwiata. Ludzie podlegaj\u0105 dalszej ewolucji, tworz\u0105c spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re wpierw si\u0119 r\u00f3\u017cnicuj\u0105, ale wkr\u00f3tce zaczy\u00adnaj\u0105 si\u0119 jednoczy\u0107 pod wp\u0142y\u00adwem pot\u0119\u017cnego nurtu boskiej ewolucji zbie\u017cnej. Kresem ewo\u00adlucji jest jedno\u015b\u0107 ca\u0142ej cywili\u00adzacji w jednym punkcie, wsp\u00f3l\u00adna kultura, nauka i religia Ca\u00ad\u0142ej ludzko\u015bci \u201d\u201d punkt Omega, spotkanie Chrystusa przez no\u00adwego cz\u0142owieka, zbawienie ludzko\u015bci dope\u0142nione ludzkim wysi\u0142kiem. Dawny pelagia\u0144ski w\u0105tek o pot\u0119dze ludzkiej wol\u00adno\u015bci, kt\u00f3ra mo\u017ce sama osi\u0105gn\u0105\u0107 zbawienie, znalaz\u0142a tu sw\u00f3j wyraz. Wizja ta odbiega w swych zasadniczych punk\u00adtach od nauki katolickiej. Ewolucjonizm nie jest jej g\u0142\u00f3wnym grzechem \u201d\u201d odej\u015bcie od zasad my\u015bli katolickiej polega tu g\u0142\u00f3wnie na pomieszaniu dzia\u00ad\u0142ania Boga i aktywno\u015bci cz\u0142o\u00adwieka, na pomijaniu z\u0142a w dziejach.<\/p>\r\n

W 1907 r. papie\u017c \u015bw. Pius X pot\u0119pi\u0142 modernizm podwa\u017caj\u0105\u00adcy obiektywno\u015b\u0107 Bo\u017cego obja\u00adwienia i niezmienno\u015b\u0107 prawdy, a w 1910 r. ustanowi\u0142 przysi\u0119\u00adg\u0119 antymodernistyczn\u0105. W tym czasie Teilhard odbywa\u0142 studia teologiczne, kt\u00f3re z powodu walki pa\u0144stwa z Ko\u015bcio\u0142em we Francji musia\u0142 odby\u0107 na wy\u00adgnaniu w Anglii. \u015awi\u0119cenia ka\u00adp\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1911 r., a wi\u0119c nale\u017ca\u0142 do pierwszego pokolenia duchownych, kt\u00f3rzy z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119 przepisan\u0105 przez papie\u017ca. Trzymaj\u0105c d\u0142o\u0144 na ksi\u0119dze Ewangelii, m\u0142ody jezuita \u015blubowa\u0142 w\u00f3wczas m.in.: \u201eca\u0142kowicie odrzucam ja\u00adko herezj\u0119 zmy\u015blon\u0105 teori\u0119 ewolucji dogmat\u00f3w, kt\u00f3re z jednego znaczenia przechodzi\u0142yby w drugie, r\u00f3\u017cne od te\u00adgo, jakiego Ko\u015bci\u00f3\u0142 trzyma\u0142 si\u0119 poprzednio”. Czy dotrzyma\u0142 tych uroczystych s\u0142\u00f3w? W jego pismach, kt\u00f3rych publikacji s\u0142usznie zabraniali mu prze\u0142o\u017c\u00adeni zakonni, mo\u017cemy przeczy\u00adta\u0107 o tym, jak projektowa\u0142 nowe chrze\u015bcija\u0144stwo, rzekomy \u201eultrachrystianizm”, i twier\u00addzi\u0142, \u017ce \u201enie b\u0119dzie to ju\u017c chrze\u015bScija\u0144stwo ani wschodnie, ani zachodnie, ani rzymskie, lecz uniwersalne, wszech\u015bwiato\u00adwe”. Prawda katolicka okaza\u0142a si\u0119 dla niego tylko jedn\u0105 z wie\u00adlu przej\u015bciowych \u201eprawd”. Jego zdaniem \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 zapewne przekszta\u0142ci si\u0119 w opiekuna \u015bwiata, b\u0119dzie zagrzewa\u0107 do inicjatyw robotniczych i ba\u00addawczych, b\u0119dzie wychowywa\u0107 na obywateli wszech\u015bwiata”6<\/sup>. Tezy te zak\u0142adaj\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 prze\u00admian\u0119 w religii katolickiej. Nie bez powodu marksi\u015bci byli pe\u0142\u00adni nadziei, \u017ce my\u015bl ks. de Chardin zmieni oblicze Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Ks. de Chardin podczas jednej z wypraw naukowych.<\/em><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Ambicj\u0105 Teilharda by\u0142o zbu\u00addowanie \u201e\u00abnowej religii\u00bb (na\u00adzwijmy j\u0105 wzbogaconym chrze\u015bcija\u0144stwem), w kt\u00f3rej osobo\u00adwy B\u00f3g nie b\u0119dzie ju\u017c d\u0142u\u017cej wielkim \u00abneolitycznym\u00bb w\u0142a\u015bcicielem ziemskim z czas\u00f3w, kt\u00f3re min\u0119\u0142y, ale Dusz\u0105 Swia\u00adta”7<\/sup>. W ten spos\u00f3b dogmaty wiary utraci\u0142y d\u0142a Teilharda tradycyjne znaczenie. Nawet grzech nie by\u0142 ju\u017c aktem indy\u00adwidualnej winy moralnej. Grzech pierworodny to \u201estan kosmosu, polegaj\u0105cy na roz\u00adproszeniu materii, z kt\u00f3rej do\u00adpiero formuje si\u0119 \u015bwiat, roz\u00adproszeniu nieprzezwyci\u0119\u017co\u00adnym jeszcze przez post\u0119puj\u0105ce wci\u0105\u017c naprz\u00f3d procesy unifika\u00adcyjne (…) grzech pierworodny (…) staje si\u0119 (…) czym\u015b (…) ko\u00adekstensywnym do proces\u00f3w ewolucji zbie\u017cnej”9<\/sup>. Podobnie w jego teologii \u201e\u0142aska (…) oznacza nad-stworzenie fizycz\u00adne. Sprawia ona, \u017ce wznosimy si\u0119 na wy\u017cszy szczebel ko\u00adsmicznej drabiny ewolucyjnej. Innymi s\u0142owy, jest ona czynni\u00adkiem \u015bci\u015ble biologicznym”9<\/sup>. Wypowiedzi te s\u0105 formalnie modernistyczne \u201d\u201d wszystkie dogmaty pozostaj\u0105 wa\u017cne, ale zmieniaj\u0105 swe znaczenie, s\u0105 wypaczane w duchu nowej filo\u00adzofii panteistycznej.<\/p>\r\n

Francuski geolog potrakto\u00adwa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 jak gatunek biolo\u00adgiczny, kt\u00f3ry \u201d\u201d aby przetrwa\u0142 walk\u0119 o byt \u201d\u201d musi dostosowa\u0107 si\u0119 do nowej rzeczywisto\u015bci, do \u015bwiata wsp\u00f3\u0142czesnego. W ten spos\u00f3b nie mo\u017cna zachowa\u0107 nadprzyrodzonej niezmienno\u00ad\u015bci wiary, ale w filozofii Teilhar\u00adda wszystko jest zmienne, z wy\u00adj\u0105tkiem jego w\u0142asnej wizji, tego swoistego prawa zmienno\u015bci, w kt\u00f3re wierzy\u0142.<\/p>\r\n

W systemie Teilharda z\u0142o i grzech staj\u0105 si\u0119 czyrn\u015b ubocz\u00adnym i marginalnym, ka\u017cdy po\u00adgl\u0105d godny jest jako\u015b uznania (z wyj\u0105tkiem ortodoksyjnego katolicyzmu), a ca\u0142a koncepcja infekuje umys\u0142y swym jedno\u00adstronnym optymizmem i wiary w automatyczny wr\u0119cz post\u0119p. Francuski filozof poszed\u0142 bar\u00addzo daleko w swym uznaniu dla natury, powiedzia\u0142 bowiem: \u201eKl\u0119kam, o Panie przed wszech\u015bwiatem, kt\u00f3ry tajem\u00adnie, pod wp\u0142ywem Hostii, sta\u0142 si\u0119 Twoim uwielbionym Cia\u0142em i Twoj\u0105 Bosk\u0105 Krwi\u0105”10<\/sup>. Ca\u0142a rzeczywisto\u015b\u0107 w wizji ks. de Chardin sta\u0142a si\u0119 czym\u015b zasad\u00adniczo jednym i \u015bwi\u0119tym; nowy Ko\u015bci\u00f3\u0142 francuskiego panteisty to niejako jeden, \u015bwi\u0119ty, kato\u00adlicki i apostolski wszech\u015bwiat.<\/p>\r\n

De Chardin bra\u0142 udzia\u0142 w I wojnie \u015bwiatowej. W 1922 r. uzyska\u0142 doktorat z geologii. Odby\u0142 liczne wyprawy nauko\u00adwe do Chin. Wbrew katolickiej duchowo\u015bci uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u201enajdo\u00adskonalsz\u0105 postaci\u0105 dzia\u0142ania jest praca”11<\/sup>. W jego religii kos\u00admosu kult polega\u0142 na adoracji \u017cycia i jego przejaw\u00f3w. Praca by\u0142a czynno\u015bci\u0105 kap\u0142a\u0144sk\u0105, bo zmienia\u0142a \u015bwiat, by\u0142a konse\u00adkracj\u0105 ducha w materii. W 1937 r. papie\u017c Pius XI pot\u0119\u00adpi\u0142 komunizm w encyklice Di\u00advini Redemptoris <\/em>i nazwa\u0142 go \u201ebezecn\u0105 zaraz\u0105”. W tym czasie Teilhard, kt\u00f3ry jako jezuita zo\u00adbowi\u0105zany by\u0142 przecie\u017c do szczeg\u00f3lnego pos\u0142usze\u0144stwa papie\u017cowi, widzia\u0142 w\u0142a\u0105nie w tej zarazie nadziej\u0119 na przy\u00adsz\u0142o\u015b\u0107: \u201ejedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych na\u00addziei XX w. widzia\u0142 Teilhard w komunizmie (uto\u017csamianym faktycznie z marksizmem). \u00abWed\u0142ug mego zdania \u201d\u201d pisa\u0142 ju\u017c w 1933 r. \u201d\u201d komunizm, w obecnej godzinie, coraz bar\u00addziej reprezentuje i monopoli\u00adzuje prawdziwy wzrost ludzki (…). Marzy\u0142bym o chrystianiza\u00adcji Ziemi przez chrzest, jaki przynosi komunizm\u00bb”12. Wypo\u00adwiedzi takie pozwalaj\u0105 pozna\u0107 prawdziwe oblicze teilhardy\u00adzmu, kt\u00f3ry bywa nazywany \u201echrze\u015bcija\u0144skim neohumanizmem”. W formule tej prawdzi\u00adwe jest tylko okre\u015blenie \u201eneo”, bo jego pogl\u0105dy rzeczywi\u015bcie s\u0105 nowe, nowinkarskie, cho\u00adcia\u017c maj\u0105 licznych poprzedni\u00adk\u00f3w w dziejach kultury. Trud\u00adno natomiast twierdzi\u0107, ze s\u0105 chrze\u015bcija\u0144skie, a jeszcze trud\u00adniej dowodzi\u0107, jakoby by\u0142y humanistyczne, gdy\u017c cz\u0142owiek staje si\u0119 dla niego anonimo\u00adwym trybikiem w machinie ko\u00adsmosu, w kt\u00f3rej musi wykona\u0107 prace narzucone przez po\u00adwszechn\u0105 ewolucj\u0119.<\/p>\r\n

Za wybitne osiogni\u0119cia na\u00adukowe de Chardin otrzyma\u0142 od w\u0142adz francuskich krzy\u017c Legii Honorowej. Po licznych trud\u00adno\u015bciach z w\u0142adzami zakonny\u00admi pisma swe (g\u0142\u00f3wnie Feno\u00admen cz\u0142owieka<\/em> i \u015arodowisko Bo\u017ce<\/em>) rozpowszechnia\u0142 niejawnie. Umar\u0142 w kwietniu 1955 r. w Nowym Jorku, dwa lata po \u015bmierci J\u00f3zefa Stalina. Nawet w ponurych czasach zimnej wojny nie waha\u0142 si\u0119 pisa\u0107, \u017ce \u201ewszystko zmierza w kierunku Pi\u0119kna i Dobra i pod wp\u0142ywem Pi\u0119kna i Dobra”13. By\u0142 zdania, \u017ce \u201ewszystko, co si\u0119 dzieje, godne jest adoracji”14.<\/p>\r\n

Optymizm i ekumenizm Te\u00adilharda maj\u0105 wyd\u017awi\u0119k og\u00f3l\u00adnoludzki: \u201ePowszechna zbie\u017c\u00adno\u015b\u0107 religii w Chrystusie Wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry w grun\u00adcie rzeczy czyni zado\u015b\u0107 istocie ka\u017cdej z nich, to, jak mi si\u0119 wy\u00addaje, jedyna mo\u017cliwo\u015b\u0107 nawr\u00f3\u00adcenia si\u0119 \u015bwiata i jedyna po\u00adsta\u0107 religii przysz\u0142o\u015bci, jak\u0105 mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107”15. Nie\u00addorzeczno\u015b\u0107 tych teorii szybko zosta\u0142a oceniona przez katolic\u00adkich uczonych. W 1946 r. wy\u00adbitny francuski tomista, o. Re\u00adginald Garrigou-Lagrange OP (1877-1964) pyta\u0142 w odniesieniu do Teilharda de Chardin i innych, podobnych do niego tworz\u0105cych nurt \u201enowej teologii”: \u201eDokod zmie\u00adrza ta nowa teologia, wraz z jej nowymi mistrzami, kt\u00f3rzy s\u0105 jej natchnieniem? Dok\u0105d si\u0119 kieruje, je\u015bli nie na drog\u0119 sceptycyzmu, fantazji i here\u00adzji?”16<\/sup>. Odpowiadajoc na kryty\u00adk\u0119, Teilhard pisa\u0142 pe\u0142en pew\u00adno\u015bci siebie: \u201eAtmosfera w teo\u00adlogii staje si\u0119 nies\u0142ychanie na\u00adpr\u0119\u017cona. Szeroko zakrojona ofensywa integrystyczna (to znaczy \u201d\u201d fundamentalistyczna) nie przera\u017ca mnie (nic przecie\u017c nie mo\u017ce zatrzyma\u0107 marszu neohumanizmu, a w konse\u00adkwencji neochrystianizmu), ale zmusza nas do (…) dzia\u0142ania podziemnego”17.<\/p>\r\n

Podobnie jak inni zwolenni\u00adcy \u201enowej teologii” otwarcie wyst\u0119powa\u0142 przeciwko Ko\u015bcio\u00ad\u0142owi i powiada\u0142: \u201eNiekt\u00f3rzy lu\u00addzie czuj\u0105 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwi w wi\u00addzialnym Ko\u015bciele; je\u017celi cho\u00addzi o mnie, to my\u015bl\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, gdy umr\u0119, aby si\u0119 od niego uwolni\u0107 \u201d\u201d i odna\u0142e\u017a\u0107 naszego Pana poza nim”18<\/sup>. Przyjaciele pytali go, dlaczego nie wyst\u0105pi wi\u0119c z Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3remu tak wiele ma do zarzucenia, na co odpowiada\u0142: \u201emoja dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest sto razy bardziej skuteczna od we\u00adwn\u0105trz ni\u017c z zewn\u0105trz [Ko\u015bcio\u00ad\u0142a]”19<\/sup>. W ten spos\u00f3b de Chardin kontynuuje taktyk\u0119 moderni\u00adst\u00f3w z pocz\u0105tk\u00f3w wieku, aby pozostawa\u0107 w Ko\u015bciele i zmie\u00adnia\u0107 go od \u015brodka. Papie\u017c \u015bw. Pius X tak pisa\u0142 o tym sposobie dzia\u0142ania: \u201ezwolennik\u00f3w b\u0142\u0119\u00add\u00f3w nale\u017cy dzi\u015b szuka\u0107 ju\u017c nie w\u015br\u00f3d otwartych wrog\u00f3w Ko\u00ad\u015bcio\u0142a, ale w samym Ko\u015bciele: ukrywaj\u0105 si\u0119 oni \u201d\u201d \u017ce tak po\u00adwiemy \u201d\u201d w samym wn\u0119trzu Ko\u015bcio\u0142a; st\u0105d te\u017c mog\u0105 by\u0107 bardziej szkodliwi, bo s\u0105 mniej dostrzegalni”20<\/sup>.<\/p>\r\n

W sierpniu 1950 r. papie\u017c Pius XII wyda\u0142 encyklik\u0119 Hu\u00admani generis, <\/em>w kt\u00f3rej surowo oceni\u0142 Teilhardowskie mrzonki i z\u0142udne nadzieje oraz inne aspekty \u201enowej teologii”: \u201eKto\u00adkolwiek przypatrzy si\u0119 uwa\u017cnie ludziom \u017cyj\u0105cym poza owczar\u00adni\u0105 Chrystusow\u0105, \u0142atwo zda so\u00adbie spraw\u0119 z g\u0142\u00f3wnych rozdro\u00ad\u017cy my\u015bli, na kt\u00f3re wesz\u0142o nie\u00adma\u0142o uczonych. S\u0105 mianowicie najpierw tacy, kt\u00f3rzy system tzw. ewolucji, nawet w dziedzinie przyrodniczych dot\u0105d niezbicie nie udowodniony, nieroztropnie i bez zastrze\u017ce\u0144 sto\u00adsuj\u0105 do wyt\u0142umaczenia pocz\u0105t\u00adku wszechrzeczy, przyjmuj\u0105c monistyczne i pante\u00adistyczne wymys\u0142y o \u015bwiecie ca\u0142ym, nieustannej ewolucji podleg\u0142ym”21<\/sup>. Jeszcze w r. 1962 \u015awi\u0119te Oficjum wystosowa\u0142o za\u015b urz\u0119dowe napomnienie, w kt\u00f3rym Teilhard zosta\u0142 wprost zaliczony do grona ide\u00adolog\u00f3w niebezpiecznych dla Ko\u00ad\u015bcio\u0142a: \u201eUpowszechniane s\u0105 pewne prace (…) ojca Piotra Teilharda de Chardin, kt\u00f3re s\u0105 otaczane niema\u0142\u0105 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 (…) w sprawach tak filozoficz\u00adnych, jak te\u017c i teologicznych dostatecznie jasno we wspo\u00admnianych pracach roi si\u0119 od ta\u00adkich niejasno\u015bci, jak te\u017c ci\u0119\u017ckich b\u0142\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 doktrynie katolickiej. Z tego powodu Ojcowie \u015awi\u0119tej Kon\u00adgregacji \u015aw. Oficjum zach\u0119caj\u0105 wszystkich Biskup\u00f3w, jak te\u017c i Prze\u0142o\u017conych Instytut\u00f3w reli\u00adgijnych, Rektor\u00f3w Seminari\u00f3w, a tak\u017ce W\u0142adze Uniwersytet\u00f3w, aby dusze, przede wszystkim m\u0142odzie\u017cy, skutecznie strzegli przed niebezpiecze\u0144stwami prac ojca Piotra Teilharda de Chardin i jego zwolennik\u00f3w”22<\/sup>.<\/p>\r\n

Czasy soborowe<\/h4>\r\n

11 pa\u017adziernika 1962 r., sie\u00addem lat po \u015bmierci Teilharda de Chardin, papie\u017c Jan XXIII wy\u00adg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie na otwar\u00adcie II Soboru Watyka\u0144skiego. Ju\u017c sama zapowied\u017a zwo\u0142ania soboru wywo\u0142a\u0142a wielkie zasko\u00adczenie. Sam papie\u017c wspomina\u0142: \u201eKiedy powiedzia\u0142em im [kar\u00addyna\u0142om] o swojej decyzji i spo\u00adstrzeg\u0142em ich zdumienie, do\u00adpiero wtedy u\u015bwiadomi\u0142em so\u00adbie, \u017ce rozpocz\u0105\u0142em rewolucj\u0119”23<\/sup>. Drugim aktem tej rewo\u00adlucji by\u0142o przem\u00f3wienie papie\u00adskie, w kt\u00f3rym Jan XXIII doko\u00adna\u0142 rozrachunku z przesz\u0142o\u015bci\u0105 i nauczaniem swych poprzedni\u00adk\u00f3w: \u201erani\u0105 Nasze uszy insynu\u00adacje dusz, gorliwych nawet, ale pozbawionych rozeznania i umiaru. W czasach wsp\u00f3\u0142cze\u00adsnych widz\u0105 one tylko odst\u0119p\u00adstwo i upadek; twierdz\u0105, \u017ce nasz wiek sta\u0142 si\u0119 gorszy ni\u017c wieki dawniejsze; i post\u0119puj\u0105 tak, jak gdyby niczego si\u0119 nie nauczyli od historii (…) nie na\u00adle\u017cy zgadza\u0107 si\u0119 z tymi, proro\u00adkami niedoli, kt\u00f3rzy wyst\u0119puj\u0105 jako zwiastuny wydarze\u0144 za\u00adwsze nieszcz\u0119\u015bliwych i jakby zapowiadaj\u0105cych koniec \u015bwiata. W obecnym porz\u0105dku rzeczy dobra Opatrzno\u015b\u0107 prowadzi nas do nowego uk\u0142adu stosunk\u00f3w mi\u0119dzy lud\u017ami, kt\u00f3re za spraw\u0105 ludzi i ponad ich oczekiwania zmierzaj\u0105 do realizacji opatrz\u00adno\u015bciowych plan\u00f3w wy\u017cszych i nieprzewidzianych”24<\/sup>. Po tej deklaracji \u0142atwo ju\u017c by\u0142o odda\u0107 przygotowanie dokument\u00f3w soborowych w r\u0119ce liberalnych ekspert\u00f3w, kt\u00f3rzy podzielali papieski optymizm.<\/p>\r\n

Wp\u0142yw idei ks. de Chardin najlepiej wida\u0107 w soborowej konstytucji duszpasterskiej o Ko\u015bciele w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142cze\u00adsnym Gaudium et spes, <\/em>wyda\u00adnej w 1965 r., w dziesi\u0119\u0107 lat po \u015bmierci Teilharda. Niemiecki hi\u00adstoryk Ko\u015bcio\u0142a pisa\u0142 nawet, \u017ce projekt tego dokumentu \u201eszed\u0142 po linii idei Teilharda de Chardin (lub pewnej zwulgaryzowa\u00adnej recepcji Teilharda), tchn\u0105\u0142 jak\u0105\u015b nieograniczon\u0105 eufori\u0105 post\u0119pu”25<\/sup>, a sam dokument „jest najbardziej kontrowersyj\u00adnym dokumentem z wszystkich dokument\u00f3w soborowych”26<\/sup>. Mimo krytyki w auli soborowej, wiele z tego optymizmu pozo\u00adsta\u0142o w wersji ostatecznej, og\u0142o\u00adszonej przez Paw\u0142a VI, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c w modlitwach nowej Mszy umie\u015bci\u0142 teilhardowski zwrot o chlebie, kt\u00f3ry jest \u201eowo\u00adcem ziemi i pracy r\u0105k ludzkich”, aby podkre\u015bli\u0107 znaczenie \u015bwiata doczesnego i ludzkiego wysi\u0142ku w drodze do Boga.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Czy Jan XXIII wiedzia\u0142, \u017ce rozpoczyna rewolucj\u0119 w Ko\u015bciele?<\/em><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Ta wizja wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, kt\u00f3\u00adra rzekomo stoi wy\u017cej ni\u017c czasy minione, brzmi wyra\u017anie w opi\u00adsie \u015bwiata zawartym w konsty\u00adtucji soborowej: \u201eDo g\u0142\u00f3wnych rys\u00f3w dzisiejszego \u015bwiata zali\u00adcza si\u0119 zwielokrotnienie zwi\u0105z\u00adk\u00f3w mi\u0119dzy lud\u017ami, do czego bardzo si\u0119 przyczynia dzisiejszy post\u0119p techniczny. Jednak\u017ce dialog braterski mi\u0119dzy lud\u017ami dochodzi do skutku nie dzi\u0119ki temu post\u0119powi, lecz g\u0142\u0119biej, poprzez wsp\u00f3lnot\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3ra domaga si\u0119 wzajemnego posza\u00adnowania dla ich pe\u0142nej duchowej godno\u015bci”27<\/sup>. Trudno uwie\u00adrzy\u0107, ale s\u0142owa te zostay napi\u00adsane w po\u0142owie lat 60., gdy p\u00f3\u0142 \u015bwiata ujarzmione przez nie\u00adludzkie i niechrze\u015bcija\u0144skie wi\u0119zy bolszewizmu dalekie by\u0142o nie tylko od braterskiego dialo\u00adgu, ale marzy\u0142o o respektowa\u00adniu cho\u0107by podstawowych ele\u00adment\u00f3w prawa naturalnego, prawa do wolno\u015bci i chleba, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o nadprzyrodzonym \u017cyciu \u0142aski.<\/p>\r\n

Teologowie soborowi poszli dalej w swej czci dla cz\u0142owieka, czyni\u0105c z niego o\u015brodek histo\u00adrii, zapominaj\u0105c o Bogu i do\u00adtychczasowym nauczaniu Ko\u00ad\u015bcio\u0142a: \u201eWedle niemal zgodnego zapatrywania wierz\u0105cych i nie\u00adwierz\u0105cych wszystkie rzeczy, kt\u00f3re s\u0105 na ziemi, nale\u017cy skierowa\u0107 ku cz\u0142owiekowi, stano\u00adwi\u0105cemu ich o\u015brodek i szczyt”28<\/sup>.<\/p>\r\n

St\u0105d by\u0142o ju\u017c blisko akcepta\u00adcji dla \u015bwiata i do przeformu\u0142o\u00adwania roli Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 teilhardowskim o\u015brod\u00adkiem jedno\u015bci mi\u0119dzyludzkiej:<\/p>\r\n

\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 uznaje ponadto wszystko to, co jest dobre w dzisiejszym dynamizmie spo\u00ad\u0142ecznym: przede wszystkim ewolucj\u0119 ku jedno\u015bci oraz pro\u00adces zdrowej socjalizacji i stowa\u00adrzyszania si\u0119 obywatelskiego i gospodarczego. Popieranie bowiem jedno\u015bci wi\u0105\u017ce si\u0119 z najg\u0142\u0119biej rozumian\u0105 misj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, poniewa\u017c on sam jest \u00abw Chrystusie niejako sakra\u00admentem, czyli znakiem i narz\u0119\u00addziem wewn\u0119trznego zjedno\u00adczenia z Bogiem i jedno\u015bci ca\u0142e\u00adgo rodzaju ludzkiego\u00bb”29<\/sup>.<\/p>\r\n

Teilhardowskie s\u0105 idee eku\u00admeniczne, teilhardowska jest wiara w cz\u0142owieka i pok\u0142adanie nadziei w post\u0119pie technicz\u00adnym. Polski ekumenista, abp Alfons Nossol, pisa\u0142 nawet o \u201eekumeniczno\u015bci nie tylko czysto interkonfesyjnej, ale r\u00f3wnie\u017c mi\u0119dzyreligijnej, in\u00adterhumanistycznej. St\u0105d mo\u017c\u00adna m\u00f3wi\u0107 o prawdzie teilhar\u00addowskiej wizji Chrystusa ko\u00adsmicznego”30<\/sup>. Ojcowie soboru patrz\u0105 na sprawy religijne z perspektywy cz\u0142owieka, z perspektywy ks. de Chardin i marksist\u00f3w, w kt\u00f3rej nawet grzech ma wymiar ludzki i spo\u00ad\u0142eczny: \u201eGrzech pomniejsza cz\u0142owieka, odwodz\u0105c go od osi\u0105gni\u0119cia jego w\u0142asnej pe\u0142\u00adni”31<\/sup>. W ten spos\u00f3b w miejsce \u0142aski Bo\u017cej ch\u0119tnie m\u00f3wi si\u0119 o wi\u0119zach spo\u0142ecznych i post\u0119\u00adpie doczesnym. Wizja ta jest niezwykle atrakcyjna dla wszystkich, kt\u00f3rym bli\u017cej do porz\u0105dku o\u015bwieceniowego ni\u017c do wiecznego Rzymu. Jest to jedna z przyczyn sukcesu teil\u00adhardyzmu w przesi\u0105kni\u0119tych modernizmem o\u015brodkach na\u00adukowych Zachodu. Rozwa\u017cania te wiod\u0105 prost\u0105 drog\u0105 do roz\u00admycia niezmiennych z natury zasad wiary katolickiej, a ich rozpowszechnienie w Ko\u015bciele soborowym dowodzi powa\u017cne\u00adgo wp\u0142ywu niebezpiecznych idei \u201enowej teologii”, a zw\u0142asz\u00adcza Teilharda de Chardin, w naszych czasach.<\/p>\r\n

Adam Ma\u0142aszewski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/em><\/strong><\/p>\r\n

PRZYPISY:<\/p>\r\n

1<\/sup> L. Wci\u00f3rka, Szkice o Teilhardzie, <\/em>Poznan 1973, s. 6.<\/p>\r\n

2<\/sup> Leon XIII, Immortale Dei, <\/em>1885, nr 23-26.<\/p>\r\n

3<\/sup> L. Wci\u00f3rka, dz. cyt., tarnEe.<\/p>\r\n

4<\/sup> T. de Chardin, Serce materii, w: <\/em>Ten\u017ce, Moja wizja \u015bwiata i inne pisma, <\/em>Warszawa 1987, s. 267-268.<\/p>\r\n

5<\/sup> T. de Chardin, Jaka jest moja wiara, <\/em>[w:] Ten\u017ce, Zarys wszech\u015bwiata personalistycznego i inne pisma, <\/em>przek\u0142. zbiorowy, Warszawa 1985, s. 47.<\/p>\r\n

6<\/sup> Cz. Bartnik, Teilhardowska wizja dziej\u00f3w, <\/em>Lublin 1975, s. 100.<\/p>\r\n

7<\/sup> T. de Chardin, Lettres a Leontine Zanta <\/em>[1923-1939], Paris 1965 (A. Polkowski, \u015awiadectwo Teilharda, <\/em>Warsza\u00adwa 1974, s. 237).<\/p>\r\n

8<\/sup> L. Wci\u00f3rka, Szkice o Teilhardzie, <\/em>Pozna\u0144 1973, s. 241-\u00ad242.<\/p>\r\n

9<\/sup> T. de Chardin, Wprowadzenie do \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skie\u00adgo, <\/em>[w] Ten\u017ce, Zarys wszech\u015bwiata personalistycznego i in\u00adne pisma, <\/em>przek\u0142. zbiorowy, Warszawa 1985, s. 152.<\/p>\r\n

10<\/sup> T. de Chardnin, Kap\u0142an, w: <\/em>Ten\u017ce, Moja wizja \u015bwiata i inne pisma, <\/em>Warszawa 1987, s. 14.<\/p>\r\n

11<\/sup> Bartnik, <\/em>dz. cyt., s. 172.<\/p>\r\n

12<\/sup> T. de Chardin, Lettres intimes a Auguste Valensin ac\u00adcompagnees de quelques lettres a B. de Solages et H. de Lubac, <\/em>Paris 1972, s. 255 (Bartnik, <\/em>dz. cyt., s. 93).<\/p>\r\n

13<\/sup> T. de Chardin, Lettres a Leontine Zanta <\/em>[1923-1939], Paris 1965, s. 91 (Bartnik, <\/em>dz. cyt., s. 173).<\/p>\r\n

14<\/sup> T. de Chardin, Accomplir l’homme. Lettres inedites (1926-1952), <\/em>Paris 1968, s. 10 (Bartnik, <\/em>dz. cyt., s. 187).<\/p>\r\n

15<\/sup> T. de Chardin, Jaka jest moja wiara, <\/em>[w:] Tenie, Zarys wszech\u015bwiata personalistycznego i inne pisma, <\/em>przek\u0142. zbiorowy, Warszawa 1985, s. 49.<\/p>\r\n

16<\/sup> Cyt. przez R. Winling, Teologia wsp\u00f3\u0142czesna 1945-\u00ad1980, <\/em>przel. K. Kisielewska-S\u0142awi\u0144ska, Krak\u00f3w 1990, s. 96- 97.<\/p>\r\n

17<\/sup> R. Speaight, Teilhard de Chardin. <\/em>A biography, <\/em>Lon\u00addon 1968, s. 299 (Polkowski, <\/em>dz. cyt., s. 257-258).<\/p>\r\n

18<\/sup> R. Speaight, Teilhard de Chardin. <\/em>A biography, <\/em>Lon\u00addon 1968, s. 140 (Polkowski, <\/em>dz. cyt., s. 193).<\/p>\r\n

19<\/sup> T. de Chardin, Lettres to Two Friends, <\/em>London 1970, s. 126 (Polkowski, <\/em>dz. cyt., s. 228).<\/p>\r\n

20 <\/sup>\u015aw. Pius X, Pascendi dominici gregis, <\/em>nr 2.<\/p>\r\n

21<\/sup> Pius XII, Humani generic, <\/em>nr 3.<\/p>\r\n

22<\/sup> Sw. Oficjum, Moni<\/em>t, ,Acta Apostolicae Sedis” (1962), s. 526.<\/p>\r\n

23<\/sup> L. Algisi, Jan XXIII, <\/em>przek\u0142ad zbiorowy, Krakow 1964, s. 419.<\/p>\r\n

24<\/sup> Jan XXIII, przem\u00f3wienie Gaudet Mater Ecclesia.<\/em><\/p>\r\n

25<\/sup> K. Schatz, Sobory powszechne. Punkty zwrotne w hi\u00adstorii Ko\u015bcio\u0142a, <\/em>prze\u0142. J. Zakrzewski, Krak\u00f3w 2002, s. 313.<\/p>\r\n

26<\/sup> Tam\u017ce, s. 324.<\/p>\r\n

27<\/sup>Gaudium et spes, <\/em>nr 23.<\/p>\r\n

28<\/sup> Gaudium et spes, <\/em>nr 12.<\/p>\r\n

29<\/sup> Gaudium et spes, <\/em>nr 42.<\/p>\r\n

30 <\/sup>By\u0107 dla, czyli my\u015ble\u0107 sercem. Z ksi\u0119dzem biskupem Al\u00adfonsem Nossolem rozmawia ksi\u0105dz Jerzy Szymik, <\/em>Katowice 1999, s. 225.<\/p>\r\n

31<\/sup> Gaudium et spes, <\/em>nr 13.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2011-07-30 9:06 pm Niekt\u00f3rzy ludzie czuj\u0105 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwi w widzialnym Ko\u015bciele; je\u017celi chodzi o mnie, to my\u015bl\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, gdy umr\u0119, aby si\u0119 od niego uwolni\u0107 \u201d\u201d i odnale\u017a\u0107 naszego Pana poza nim (ks. Piotr Teilhard de Chardin). G\u0142\u0119bokie zmiany w Ko\u015bciele, kt\u00f3re dokona\u0142y si\u0119 na duszpaster\u00adskim II Soborze Watyka\u0144skim i w reformach […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[328],"tags":[41,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40813"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40813"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40813\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}