{"id":40703,"date":"2011-07-14T22:04:44","date_gmt":"2011-07-15T03:04:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=40703"},"modified":"2011-07-14T16:06:20","modified_gmt":"2011-07-14T21:06:20","slug":"adam-jerzy-ksiaze-czartoryski-14-i-1770-%e2%80%93-15-vii-1861-150-rocznica-smierci-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=40703","title":{"rendered":"Adam Jerzy ksi\u0105\u017c\u0119 Czartoryski (14 I 1770 \u2013 15 VII 1861). 150 rocznica \u015bmierci – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

15 lipca 2011 roku przypada 150 rocznica zgonu (w Montfermeil pod Pary\u017cem) ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego – najwi\u0119kszego polskiego m\u0119\u017ca stanu doby porozbiorowej, dzi\u0119ki kt\u00f3remu sprawa polska przetrwa\u0142a w okresie mi\u0119dzypowstaniowym; kuratora wile\u0144skiego okr\u0119gu naukowego (1803-1824), dzi\u0119ki kt\u00f3remu rozkwit\u0142 Uniwersytet Wile\u0144ski; ministra spraw zagranicznych Cesarstwa Rosyjskiego (1804-1806); faktycznego autora Konstytucji Kr\u00f3lestwa Polskiego z 27 XI 1815 roku oraz senatora – wojewody Kr\u00f3lestwa; prezesa Rz\u0105du Narodowego w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1831 r.; przyw\u00f3dcy konserwatywnego obozu H\u00c3\u00b4tel Lambert na Wielkiej Emigracji; dla emigracyjnych monarchist\u00f3w \u201eniekoronowanego kr\u00f3la Polski Adama I\u201d; my\u015bliciela politycznego (O systemie politycznym, kt\u00f3ry winna stosowa\u0107 Rosja<\/em>, O rycerstwie<\/em>, \u0179ycie Knia\u017anina<\/em>, Esej o dyplomacji<\/em>, \u0179ywot Juliana Ursyna Niemcewicza<\/em>, Mowy<\/em>, Pami\u0119tniki<\/em>) i poety (Bard polski<\/em>, Pow\u0105zki<\/em>).<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Najlepsz\u0105 form\u0105 uczczenia pami\u0119ci Wielkiego Polaka i znamienitego konserwatysty by\u0142oby zadbanie o – nie tylko materialn\u0105 – spu\u015bcizn\u0119 po nim, przede wszystkim w postaci pa\u0142acu na Wyspie \u015bw. Ludwika (H\u00c3\u00b4tel Lambert); niestety, rz\u0105d III Rzeczypospolitej okaza\u0142 w 2007 roku ten sam brak zainteresowania jego zakupem, wskutek czego rezydencja ta przesz\u0142a w r\u0119ce arabskie (rodziny emira Kuwejtu), jak rz\u0105d PRL w 1975 roku, kiedy przesz\u0142a ona w r\u0119ce \u017cydowskie (Rotszyld\u00f3w). Skoro jeste\u015bmy bezsilni w tej kwestii, przypomnijmy chocia\u017c kilka wa\u017cnych i zawsze aktualnych my\u015bli Ksi\u0119cia Adama.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

O prawie moralnym<\/p>\r\n

\r\n

Na przek\u00f3r temu, co si\u0119 twierdzi, idea sprawiedliwo\u015bci nie jest skutkiem paktu spo\u0142ecznego, przeciwnie – to ona stworzy\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwo. Aby doprowadzi\u0107 do jego powstania, nie wystarczy\u0142yby potrzeby fizyczne. Najistotniejsz\u0105 wi\u0119\u017a mi\u0119dzy lud\u017ami stanowi\u0105 ich potrzeby moralne, odczuwana przez nich konieczno\u015b\u0107 stosowania si\u0119 do praw rozumu i zado\u015b\u0107uczynienia jego nakazom. Idea sprawiedliwo\u015bci i obowi\u0105zku, przyczyna i podstawa wszelkiego spo\u0142ecze\u0144stwa, z tej w\u0142a\u015bnie racji od niego wcze\u015bniejsza, jest danym naszej duszy wieczystym wzorem, z kt\u00f3rym Stw\u00f3rca zechcia\u0142 powi\u0105za\u0107 warto\u015b\u0107 cz\u0142owiecze\u0144stwa. Jest r\u00f3wnie\u017c prawem, kt\u00f3re Jezus Chrystus przyszed\u0142 potwierdzi\u0107 swoimi nakazami i przyk\u0142adami. Powt\u00f3rzy\u0142 tylko to, co nasz wsp\u00f3lny Ojciec objawi\u0142 u zarania dziej\u00f3w, dokonuj\u0105c aktu stworzenia.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Narody z ustanowienia Bo\u017cego<\/p>\r\n

\r\n

Wi\u0119\u017a ustanowiona przez Boga, istniej\u0105ca mi\u0119dzy wszystkimi lud\u017ami, \u0142\u0105czy r\u00f3wnie\u017c ich zrzeszenia cz\u0105stkowe. (\u2026) Narody s\u0105 naturalnymi cz\u0105stkami, prawowitymi cz\u0142onkami rodzaju ludzkiego. (\u2026) Narody s\u0105 w powszechnej spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej osobami, bytami podobnymi do siebie, zjednoczonymi i wzajemnie zobowi\u0105zanymi, pod w\u0142adz\u0105 bosk\u0105, moc\u0105 powszechnego prawa, kt\u00f3re Stw\u00f3rca wyry\u0142 w sumieniu wszystkich ludzi.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Zasada niepodleg\u0142o\u015bci<\/p>\r\n

\r\n

Jedno spo\u0142ecze\u0144stwo cywilne nie ma prawa narzuca\u0107 drugiemu sposobu osi\u0105gni\u0119cia nale\u017cnej mu pomy\u015blno\u015bci. Pierwszym bowiem warunkiem tej pomy\u015blno\u015bci, kt\u00f3rego na mocy powszechnego paktu powinny na r\u00f3wni przestrzega\u0107 wszystkie narody, jest to, by ka\u017cdy nar\u00f3d by\u0142 panem u siebie, by mia\u0142 swobod\u0119 rozwijania swych zdolno\u015bci i spe\u0142niania swych obowi\u0105zk\u00f3w dla zapewnienia sobie takiej cz\u0105stki pomy\u015blno\u015bci, na jak\u0105 zdo\u0142a\u0142 zas\u0142u\u017cy\u0107 dzi\u0119ki instytucjom, kt\u00f3re jego zdaniem najlepiej go zabezpiecz\u0105.<\/em><\/p>\r\n

Gdyby jeden nar\u00f3d chcia\u0142 wtr\u0105ca\u0107 si\u0119 do wewn\u0119trznego ustroju innego, zniweczy\u0142by w nim z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 doj\u015bcia do nale\u017cnej mu pomy\u015blno\u015bci, bo uzyska\u0107 j\u0105 mo\u017cna tylko swobodnym i samorzutnym wysi\u0142kiem we w\u0142asnym kraju. Odebra\u0107 narodowi tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, znaczy zatem z\u0142o\u015bliwie wypaczy\u0107 porz\u0105dek moralny naszego \u015bwiata, p\u00f3j\u015b\u0107 na przek\u00f3r niewzruszonym przyczynom, kt\u00f3re podzieli\u0142y rodzaju ludzki na narody i kaza\u0142y im si\u0119 zawi\u0105za\u0107 z osobna w niezale\u017cne spo\u0142ecze\u0144stwa cywilne.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Dwie partie<\/p>\r\n

\r\n

W ci\u0105gu ca\u0142ego mego \u017cycia widzia\u0142em w naszym kraju tylko dwie partie. Parti\u0119 polsk\u0105 i antypolsk\u0105, ludzi godnych i ludzi bez sumienia, tych, kt\u00f3rzy pragn\u0119li ojczyzny wolnej i niepodleg\u0142ej, i tych, kt\u00f3rzy woleli upadlaj\u0105ce obce panowanie.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Polskie wady<\/p>\r\n

\r\n

Na\u015bladownictwo by\u0142o zawsze wad\u0105 i nieszcz\u0119\u015bciem Polak\u00f3w. Za Ludwika XV przyj\u0119li\u015bmy wyszukane zepsucie dworu wersalskiego. W roku 1793 okropno\u015bci rewolucji francuskiej znalaz\u0142y u nas r\u00f3wnie \u015blepych pochlebc\u00f3w, jak nami\u0119tnych, nieroztropnych na\u015bladowc\u00f3w.<\/em><\/p>\r\n

(\u2026)<\/em><\/p>\r\n

Polacy zbyt cz\u0119sto omyleni bywali w swych nadziejach. Zbyt cz\u0119sto widzieli obietnice, lekkomy\u015blnie s\u0142uchane, rozpraszaj\u0105ce si\u0119 w dymie. Zbyt cz\u0119sto nazbyt wysuwali si\u0119 za pierwszym promykiem, kt\u00f3ry wydawa\u0142 im si\u0119 pomy\u015blny, i staj\u0105c si\u0119 ofiarami w\u0142asnej ufno\u015bci, uzyskiwali tylko rosn\u0105ce nieszcz\u0119\u015bcia.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Rewolucja bez rewolucji<\/p>\r\n

\r\n

Wypada wreszcie przekona\u0107 j\u0105 [Europ\u0119], \u017ce nasza rewolucja jest prawdziwie polsk\u0105, tj. maj\u0105c\u0105 za cel istno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 naszej ojczyzny, nie za\u015b przewr\u00f3cenie wszystkich zasad towarzyskich i rozkrzewienie okropnych zarod\u00f3w anarchii, od kt\u00f3rych si\u0119 oswobodzi\u0107 r\u00f3wnie moralno\u015b\u0107, jak polityka i g\u0142os ca\u0142ej Europy nakazuj\u0105.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Nieprzedawniona warto\u015b\u0107 rycerstwa<\/p>\r\n

\r\n

Rycerstwo niegdy\u015b ustanowionym zosta\u0142o, aby ukszta\u0142ci\u0107, uszlachetni\u0107 i wykorzeni\u0107 okropne barbarzy\u0144stwo – skutek zepsucia \u015bwiata rzymskiego i napad\u00f3w hord otaczaj\u0105cych. Teraz, kiedy spo\u0142eczno\u015b\u0107 zdaje si\u0119 b\u0142\u0105dzi\u0107 i odwrotnym krokiem nazad do tego\u017c barbarzy\u0144stwa chcie\u0107 d\u0105\u017cy\u0107, nim zbyt daleko zajdzie, nale\u017cy tych\u017ce j\u0105\u0107 si\u0119 sposob\u00f3w dla wstrzymania z\u0142ego, kt\u00f3rych u\u017cyto dla wyprowadzenia z onego [barbarzy\u0144stwa].<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Wiara przodk\u00f3w<\/p>\r\n

\r\n

Przez szczeg\u00f3ln\u0105 \u0142ask\u0119 Opatrzno\u015bci ta wiara, kt\u00f3ra nam otwiera i zapewnia wieczno\u015b\u0107 pozgonn\u0105, jest nam tak\u017ce na tej stronie \u017cycia nakazan\u0105 przez najsilniejsze doczesne powody, bo zas\u0142ania nas od zgubnego przekszta\u0142cenia, bo jest koniecznym i nierozdzielnym pierwiastkiem naszej narodowo\u015bci. (\u2026) Trac\u0105c wiar\u0119 przodk\u00f3w, wkr\u00f3tce utraciliby\u015bmy imi\u0119 Polak\u00f3w. Schizma na Moskal\u00f3w, protestantyzm na Niemc\u00f3w by nas przeobrazi\u0142.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

B\u0105d\u017a Wola Twoja<\/p>\r\n

\r\n

Przy gor\u0105cych mod\u0142ach za Polsk\u0119 sk\u0142adam nieraz r\u00f3wnie gor\u0105ce dzi\u0119kczynienie Bogu za losy dla niej jeszcze nie zdarzone, lecz do kt\u00f3rych jego cho\u0107 karz\u0105ca r\u0119ka zdaje si\u0119 cz\u0119sto mi\u0142osiernie wszystko gotowa\u0107 i prowadzi\u0107. Szcz\u0119\u015bcie przeciwne jego woli nie wiem, czy jest cho\u0107 na chwil\u0119 podobnym, ale najpewniej nie jest po\u017c\u0105danym. Nie chcemy go, nie \u017c\u0105damy, nie prosimy tylko o szcz\u0119\u015bcie zgodne z jego przedwiecznymi i dla ludzko\u015bci zawsze dobroczynnymi zamiarami. Czy wi\u0119c w szcz\u0119\u015bciu, czy w niedoli, czy zwyci\u0119\u017caj\u0105c przeciwno\u015bci, czy pod nimi upadaj\u0105c, w cierpieniach, nawet i w ciemno\u015bciach pow\u0105tpiewania, g\u0142osem ca\u0142ej Polski z skruch\u0105, wiar\u0105 i nadziej\u0105 m\u00f3wmy, powtarzajmy po ka\u017cdej pro\u015bbie do Boga: B\u0104D\u0179 JEDNAK TWOJA, NIE NASZA WOLA.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Testament<\/p>\r\n

\r\n

W d\u0142ugim mym \u017cyciu przekona\u0142em si\u0119, \u017ce ilekro\u0107 Pan Wszechmocny spuszcza\u0142 na nas sw\u0105 r\u0119k\u0119 karz\u0105c\u0105, to nie dla naszej zguby, ale dla naszej poprawy. Ufajmy przeto jego mi\u0142osierdziu, ufajmy przyczynie naszej – Niebieskiej Kr\u00f3lowej, a w ka\u017cdym dzia\u0142aniu raczej o to si\u0119 troszczmy, co korzy\u015b\u0107 wiekuist\u0105, ni\u017c o to, co chwilow\u0105 obiecywa\u0107 si\u0119 zdaje.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

wybra\u0142: Jacek Bartyzel<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"15 lipca 2011 roku przypada 150 rocznica zgonu (w Montfermeil pod Pary\u017cem) ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego – najwi\u0119kszego polskiego m\u0119\u017ca stanu doby porozbiorowej, dzi\u0119ki kt\u00f3remu sprawa polska przetrwa\u0142a w okresie mi\u0119dzypowstaniowym; kuratora wile\u0144skiego okr\u0119gu naukowego (1803-1824), dzi\u0119ki kt\u00f3remu rozkwit\u0142 Uniwersytet Wile\u0144ski; ministra spraw zagranicznych Cesarstwa Rosyjskiego (1804-1806); faktycznego autora Konstytucji Kr\u00f3lestwa Polskiego z 27 XI […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"class_list":["post-40703","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-bartyzel"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40703"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40703\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}