{"id":40202,"date":"2011-07-02T22:35:11","date_gmt":"2011-07-03T03:35:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=40202"},"modified":"2011-07-03T10:57:54","modified_gmt":"2011-07-03T15:57:54","slug":"kwestia-ukrainska-w-publicystyce-politycznej-feliksa-konecznego-prof-ryszard-polak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=40202","title":{"rendered":"Kwestia ukrai\u0144ska w publicystyce politycznej Feliksa Konecznego – prof. Ryszard Polak<\/em>"},"content":{"rendered":"

Po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego pa\u0144stwo to podzieli\u0142o si\u0119 na szereg – formalnie odr\u0119bnych, chocia\u017c powi\u0105zanych ze sob\u0105 wi\u0119zami r\u00f3\u017cnorodnych zale\u017cno\u015bci politycznych, gospodarczych, a nawet mafijnych uk\u0142ad\u00f3w – pa\u0144stw. Pa\u0144stwem niepodleg\u0142ym sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Ukraina, s\u0105siaduj\u0105ca z Polsk\u0105. Relacje pomi\u0119dzy naszymi narodami – polskim i ukrai\u0144skim – uk\u0142ada\u0142y si\u0119 na przestrzeni zw\u0142aszcza ostatniego, XX wieku, rozmaicie. Aby je zrozumie\u0107, nale\u017cy skrupulatnie i obiektywnie bada\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne, aby dzi\u0119ki nim dostrzec, jakie by\u0142y przyczyny konflikt\u00f3w pomi\u0119dzy nami oraz jakie s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci wzajemnego porozumienia. Wydaje si\u0119, \u017ce wysi\u0142ek taki nie p\u00f3jdzie na marne – pozwoli nam bowiem wypracowa\u0107 na przysz\u0142o\u015b\u0107 strategi\u0119 dzia\u0142ania politycznego na Wschodzie, pozbawion\u0105 nieuzasadnionych uprzedze\u0144 i emocji.<\/strong><\/p>\r\n

Problematyk\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 w swej publicystyce Feliks Koneczny, kt\u00f3ry jako redaktor \u201e\u015awiata S\u0142owia\u0144skiego\u201d, pisma podejmuj\u0105cego szeroko rozumian\u0105 problematyk\u0119 s\u0142owia\u0144sk\u0105[1]<\/a>, po\u015bwi\u0119ci\u0142 jej stosunkowo wiele miejsca, pisz\u0105c jeszcze przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 na ten temat szereg artyku\u0142\u00f3w. Nasz publicysta zajmowa\u0142 stanowisko w wielu sprawach dotycz\u0105cych relacji polsko – ukrai\u0144skich, zw\u0142aszcza w zaborze austriacko – w\u0119gierskim, gdzie narody te ze sob\u0105 s\u0105siadowa\u0142y i pozostawa\u0142y ze sob\u0105 w r\u00f3\u017cnego rodzaju relacjach: politycznych, kulturowych, gospodarczych.<\/p>\r\n

O politykach ukrai\u0144skich i polityce polskiej w Galicji<\/h4>\r\n

Ukrai\u0144ski ruch polityczny w Galicji w ramach monarchii austro-w\u0119gierskiej rozwija\u0142 si\u0119 w innych zupe\u0142nie warunkach ni\u017c polski, ze wzgl\u0119du na specyficzne uwarunkowania historyczne i bytowe tego spo\u0142ecze\u0144stwa oraz skomplikowane i trudne mo\u017cliwo\u015bci jego rozwoju. Ukraina bowiem nigdy nie by\u0142a do ko\u0144ca XX wieku pa\u0144stwem niepodleg\u0142ym, a nawet suwerennym. \u015awiadomo\u015b\u0107 narodowa mieszka\u0144c\u00f3w tego kraju kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 powoli, znacznie wolniej ni\u017c w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w czy te\u017c spo\u0142ecze\u0144stw Europy Zachodniej. Po 1868 roku – a wi\u0119c od czasu, kiedy to Galicja uzyska\u0142a autonomi\u0119 w ramach monarchii habsburskiej – zasadniczym postulatem Rusin\u00f3w sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnouprawnienie j\u0119zyka ukrai\u0144skiego z polskim we wszystkich dziedzinach \u017cycia politycznego tam, gdzie stanowili oni liczebnie du\u017c\u0105 si\u0142\u0119. Mogli oni wysuwa\u0107 swoje \u017c\u0105dania odnosz\u0105ce si\u0119 do kultury i polityki tylko w pa\u0144stwie Habsburg\u00f3w, poniewa\u017c szanse ich rozwoju pod panowaniem rosyjskim nie istnia\u0142y. Jak to trafnie napisa\u0142 wsp\u00f3\u0142czesny nam historyk Piotr S. Wandycz, \u201eaustriacka Galicja sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ukrai\u0144skim Piemontem i \u00abotwartym oknem\u00bb na otaczaj\u0105cy \u015bwiat.\u201d<\/em>[2]<\/a> Wysuwali oni \u017c\u0105dania podzia\u0142u Galicji na dwie cz\u0119\u015bci: wschodni\u0105 (ze Lwowem), i zachodni\u0105 (z Krakowem). Ukrai\u0144cy powi\u0119kszali liczb\u0119 szk\u00f3\u0142 z w\u0142asnym j\u0119zykiem wyk\u0142adowym, wydawali te\u017c w\u0142asn\u0105 pras\u0119. Powstawa\u0142y tak\u017ce ukrai\u0144skie partie polityczne, z regu\u0142y niech\u0119tnie lub nawet wrogo nastawione do Polak\u00f3w. Do nich m.in. nale\u017ca\u0142a za\u0142o\u017cona przez Iwana Franko (1856-1916) i Mychaj\u0142o Paw\u0142yka (1853-1915) Ukrai\u0144sko-Ruska Partia Radykalna (1890). Potem I. Franko powo\u0142a\u0142 do \u017cycia Ukrai\u0144sk\u0105 Parti\u0119 Narodowo-Demokratyczn\u0105 (1899), r\u00f3wnie\u017c nieprzyja\u017anie nastawion\u0105 do narodu polskiego[3]<\/a>. Cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b Rusin\u00f3w nie zwi\u0105zanych ze wspomnianymi ugrupowaniami utworzy\u0142a spo\u0142eczny ruch o charakterze moskalofilskim i ulega\u0142a wp\u0142ywom rosyjskiej propagandy oraz rosyjskich polityk\u00f3w[4]<\/a>. Wed\u0142ug koncepcji ukrai\u0144skich polityk\u00f3w, we wschodniej Galicji mieliby w przysz\u0142o\u015bci – i to niezbyt odleg\u0142ej – dominowa\u0107 liczebnie Rusini, w zachodniej za\u015b – Polacy. Lini\u0105 za\u015b graniczn\u0105 pomi\u0119dzy obydwoma nacjami mia\u0142a by\u0107 rzeka San. Jak pisze T. Wituch, \u201eurzeczywistnienie takiego podzia\u0142u oznacza\u0142oby\/…\/ \u017ce na prawie 60% spornego terytorium przypada\u0142oby oko\u0142o 40% ludno\u015bci ukrai\u0144skiej\u201d<\/em>[5]<\/a>.<\/em> Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce d\u0105\u017cenia takowe – jako niesprawiedliwe – spotka\u0142y si\u0119 z negatywn\u0105 reakcj\u0105 Polak\u00f3w i sta\u0142y si\u0119 przedmiotem d\u0142ugotrwa\u0142ego sporu.<\/p>\r\n

Na pocz\u0105tku XIX wieku Rusini byli – poza niewieloma wyj\u0105tkami – prawie wy\u0142\u0105cznie ch\u0142opami, a tylko nieliczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tamtejszego duchowie\u0144stwa greckokatolickiego mo\u017cna by\u0142o zaliczy\u0107 do grona inteligencji. Ch\u0142opi ukrai\u0144scy byli z regu\u0142y dosy\u0107 ubodzy, a co z tym si\u0119 wi\u0105\u017ce – s\u0142abo lub w og\u00f3le niewykszta\u0142ceni[6]<\/a>. Ich za\u015b postawa wzgl\u0119dem narodu polskiego by\u0142a raczej nieprzychylna. Wrogo ustosunkowywali si\u0119 oni do tradycji szlacheckiej, uto\u017csamiaj\u0105c jej tw\u00f3rc\u00f3w z warstw\u0105 bezwzgl\u0119dnych wyzyskiwaczy, najcz\u0119\u015bciej Polak\u00f3w (ich zdaniem nie licz\u0105cych si\u0119 i nie rozumiej\u0105cych potrzeb i mentalno\u015bci ruskiego ch\u0142opa). Partie polskie, niezale\u017cnie od ich program\u00f3w i os\u00f3b stoj\u0105cych na ich czele, by\u0142y oceniane jako ugrupowania maj\u0105ce typowo \u201epa\u0144ski\u201d<\/em>, szlachecki charakter. Nawet socjaldemokraci pod przewodnictwem Ignacego Daszy\u0144skiego, jak pisa\u0142 w 1895 roku na \u0142amach niemieckiego pisma \u201eDie Zeit\u201d<\/em> Iwan Franko, nie byli w stanie wyzby\u0107 si\u0119 relikt\u00f3w wielkopa\u0144skiego my\u015blenia o sprawach ludu ukrai\u0144skiego. \u201ePolacy <\/em>– twierdzi\u0142 on – oboj\u0119tnie, czy nazywaj\u0105 si\u0119 konserwatystami, post\u0119powcami, demokratami, czy nawet socjaldemokratami, nie potrafi\u0105 w sobie st\u0142umi\u0107 dawnych cech szlacheckich i wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej \/…\/ zwracaj\u0105 si\u0119 przeciw ch\u0142opom\u201d<\/em>[7]<\/a>.<\/em> W historiografii ukrai\u0144skiej ko\u0144ca XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX stulecia zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 z coraz to wi\u0119kszym nasileniem pogl\u0105dy, jakoby Polska ju\u017c od zarania swej pa\u0144stwowo\u015bci we wczesnym \u015bredniowieczu d\u0105\u017cy\u0142a do agresywnej polonizacji ziem ruskich zaj\u0119tych przez w\u0142adc\u00f3w naszego kraju, nie licz\u0105c si\u0119 z interesem narodowym i aspiracjami tamtejszych mieszka\u0144c\u00f3w. W takim \u015bwietle ocenia\u0142 nasze wzajemne powi\u0105zania na przestrzeni dziej\u00f3w ukrai\u0144ski historyk Micha\u0142 Drahomanow, pot\u0119piaj\u0105c jednoznacznie m.in. polityk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego i szlachty polskiej po zawarciu Unii Lubelskiej jako skierowan\u0105 przeciwko ludowi ukrai\u0144skiemu.[8]<\/a> By\u0142 te\u017c wspomniany powy\u017cej uczony przeciwnikiem polskich ruch\u00f3w narodowowyzwole\u0144czych, obawiaj\u0105c si\u0119 ewentualnej odbudowy Rzeczypospolitej w granicach sprzed I rozbioru, co – jego zdaniem – wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z utrat\u0105 szansy na utworzenie przez Ukrai\u0144c\u00f3w w\u0142asnego, niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa[9]<\/a>.<\/p>\r\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandowa i polityczna Narodowej Demokracji w Galicji – partii dosy\u0107 pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105cej si\u0119 i zdobywaj\u0105cej coraz to liczniejszych zwolennik\u00f3w – spowodowa\u0142a zaostrzenie stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich w tym kraju. Wynika\u0142o to, jak si\u0119 wydaje, z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze, ukrai\u0144ski ruch narodowy obawia\u0142 si\u0119 wp\u0142yw\u00f3w silnie zorganizowanej formacji maj\u0105cej za zadanie wzmocni\u0107 si\u0142\u0119 i integralno\u015b\u0107 narodu polskiego na pograniczu etnograficznym polsko-ruskim; po wt\u00f3re, dzia\u0142acze tego ugrupowania, szczeg\u00f3lnie od pocz\u0105tku XX wieku, negowali istnienie narodu ukrai\u0144skiego, dziel\u0105c ludno\u015b\u0107 zamieszka\u0142\u0105 w Galicji na dwie kategorie: Polak\u00f3w i b\u0119d\u0105cych pod wp\u0142ywem propagandy moskalofilskiej Rosjan. Poniewa\u017c za\u015b \u017cywio\u0142 otwarcie przyznaj\u0105cy si\u0119 do narodowo\u015bci rosyjskiej i wyznania prawos\u0142awnego nie by\u0142 liczny, ze wzgl\u0119d\u00f3w taktycznych popierano go, aby os\u0142abi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 lewicowych i radykalnie antypolskich si\u0142 przypisuj\u0105cych sobie przynale\u017cno\u015b\u0107 do nacji ukrai\u0144skiej.[10]<\/a><\/p>\r\n

Na pocz\u0105tku XX wieku stosunki polityczne w Galicji sta\u0142y si\u0119 jeszcze bardziej skomplikowane ni\u017c w poprzednich latach. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 bowiem polskich stronnictw politycznych na rzecz rozbudzenia aktywno\u015bci narodowej ludno\u015bci polskiej w Galicji wschodniej doprowadzi\u0142a – czego zreszt\u0105 nale\u017ca\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, do nasilenia si\u0119 konfliktu polsko-ukrai\u0144skiego. Opinia publiczna – zw\u0142aszcza inteligencja polska – zdawa\u0142a sobie z tego spraw\u0119. Dlatego te\u017c pisano na ten temat dosy\u0107 cz\u0119sto w \u00f3wczesnej prasie. Na \u0142amach petersburskiego \u201eKraju\u201d<\/em> jeden z tamtejszych dziennikarzy w 1904 roku tak przedstawia\u0142 zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0119: \u201eTylko niepoprawna lekkomy\u015blno\u015b\u0107 mo\u017ce lekcewa\u017cy\u0107 nastr\u00f3j w\u015br\u00f3d Rusin\u00f3w. Tam wre i kipi. Rej wiod\u0105 desperaci i osobniki psychopatyczne. Kto zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z nimi, wie, \u017ce d\u0105\u017c\u0105 \u015bwiadomie, z ca\u0142ym namys\u0142em do wywo\u0142ania katastrofy, do rzucenia sfanatyzowanego ch\u0142opa na dwory, a\u017ceby, jak obiecuj\u0105 sobie, zmusi\u0107 rz\u0105d wiede\u0144ski do uregulowania polsko-rusi\u0144skiego stosunku\u201d<\/em>[11]<\/a>. <\/em>W zwi\u0105zku z perspektyw\u0105 przeprowadzenia reformy wyborczej w monarchii austro-w\u0119gierskiej[12]<\/a> stronnictwa ukrai\u0144skie wzmog\u0142y swoj\u0105 agitacj\u0119 polityczn\u0105 w\u015br\u00f3d ludno\u015bci po to, aby w przysz\u0142ych wyborach uzyska\u0107 jak najwi\u0119ksze wp\u0142ywy. W\u0142adze austriackie natomiast w obawie przed wzrostem radykalizmu ruskiego stara\u0142y si\u0119 ograniczy\u0107 zasi\u0119g agitacji ukrai\u0144skiej w Galicji wschodniej, m.in. wydaj\u0105c r\u00f3\u017cnego rodzaju zarz\u0105dzenia. W tym celu na przyk\u0142ad namiestnik A. Potocki wyda\u0142 w 1906 roku specjalne rozporz\u0105dzenie, kt\u00f3re umo\u017cliwia\u0142o starostom rozwi\u0105zywanie zgromadze\u0144 wiejskich. Sam za\u015b zamiar zreformowania systemu wyborczego na korzy\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w spotka\u0142 si\u0119 z gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0105 Ko\u0142a Polskiego w Wiedniu.[13]<\/a> To jego stanowisko w tej kwestii sprawi\u0142o, \u017ce uchwalona ostatecznie przez Rad\u0119 Pa\u0144stwa w styczniu 1907 roku reforma wyborcza sta\u0142a si\u0119 dla Rusin\u00f3w niekorzystna, bowiem jeden pose\u0142 polski mia\u0142 po wej\u015bciu jej w \u017cycie reprezentowa\u0107 52 tysi\u0105ce wyborc\u00f3w, natomiast ukrai\u0144ski – 102 tysi\u0105ce.[14]<\/a> Rusini rozpocz\u0119li w zwi\u0105zku z tym agitacj\u0119 przeciwko Polakom, a stosunki polsko-ukrai\u0144skie uleg\u0142y zaostrzeniu.[15]<\/a><\/p>\r\n

Feliks Koneczny, odnosz\u0105c si\u0119 do bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144 politycznych, dokona\u0142 oceny stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy Polakami i Ukrai\u0144cami na \u0142amach swego czasopisma. Wysun\u0105\u0142 te\u017c szereg w\u0142asnych postulat\u00f3w z nimi zwi\u0105zanych. Aby obroni\u0107 polskie wp\u0142ywy w Galicji wschodniej oraz zadba\u0107 o interesy narodowe naszego narodu w tym kraju, nale\u017cy – wg redaktora \u201e\u015awiata S\u0142owia\u0144skiego\u201d – przede wszystkim unika\u0107 konfrontacji z Rusinami, a wykorzystuj\u0105c stosowne \u015brodki administracyjnego przymusu, eliminowa\u0107 agitacj\u0119 na tamtejszych obszarach organizacji skrajnie lewicowych i radykalnych w\u015br\u00f3d tamtejszego ludu. Dlatego dobrze by\u0142oby, jak uwa\u017ca\u0142, aby wp\u0142ywy mieli tam przede wszystkim: konserwaty\u015bci i Narodowa Demokracja. Stronnictwa owe musz\u0105 w zwi\u0105zku z tym podj\u0105\u0107 szeroko zakrojon\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, bo musi by\u0107 \u201epomi\u0119dzy nimi podzia\u0142 pracy. \u0141udzi si\u0119, kto mniema, \u017ce tylko jedno jakie\u015b stronnictwo po\u017cyteczne jest sprawie narodowej\u201d<\/em>[16]<\/a> Narodowa Demokracja trafia bowiem ze swym programem politycznym do mieszcza\u0144stwa i inteligencji miejskiej w ca\u0142ej niemal\u017ce Galicji. Cenna jest zw\u0142aszcza jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandowa i du\u017ce osi\u0105gni\u0119cia na polu walki z ideologi\u0105 socjalistyczn\u0105. Stronnictwa konserwatywne za\u015b, zdaniem naszego uczonego, mia\u0142y dosy\u0107 du\u017ce poparcie na wsi. G\u0142osi\u0142y one bowiem program podniesienia poziomu ekonomicznego kraju, w tym tak\u017ce has\u0142a modernizacji i mechanizacji rolnictwa. St\u0105d te\u017c redaktor \u201e\u015awiata S\u0142owia\u0144skiego\u201d pisa\u0142: \u201emniemam przeto, \u017ce konserwatywne \u017cywio\u0142y wschodniej Galicji mia\u0142yby tu wdzi\u0119czne przed sob\u0105 zadanie i \u017ce wszechpolacy nie powinni w tym przeszkadza\u0107. Tak nast\u0105pi\u0142by podzia\u0142 pracy po miastach i na wsi.\u201d<\/em>[17]<\/a><\/p>\r\n

Ze sceptycyzmem F. Koneczny ustosunkowywa\u0142 si\u0119 do pomys\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y na celu utworzenie wsp\u00f3lnego stronnictwa, reprezentuj\u0105cego na arenie monarchii habsburskiej interesy zar\u00f3wno ludu polskiego, jak te\u017c i ukrai\u0144skiego. Uwa\u017ca\u0142 bowiem, \u017ce by\u0142oby to bardzo trudne do praktycznej realizacji przedsi\u0119wzi\u0119cie, zw\u0142aszcza \u017ce sami Ukrai\u0144cy nie byli w stanie stworzy\u0107 ugrupowania, kt\u00f3re – nie popadaj\u0105c w spory i k\u0142\u00f3tnie – by\u0142oby w stanie reprezentowa\u0107 ich interesy polityczne.[18]<\/a> Takie pr\u00f3by jednak\u017ce mog\u0142aby podejmowa\u0107 polska inteligencja, kt\u00f3ra – pracuj\u0105c w\u015br\u00f3d ludu ukrai\u0144skiego na stanowisku chocia\u017cby np. nauczyciela – zna\u0142aby nastroje tam panuj\u0105ce i, ciesz\u0105c si\u0119 autorytetem w lokalnych spo\u0142eczno\u015bciach, mog\u0142aby podejmowa\u0107 praktyczne dzia\u0142ania na rzecz poprawy jej materialnego i kulturalnego bytowania.[19]<\/a><\/p>\r\n

Publicysta uwa\u017ca\u0142, \u017ce w celu poprawienia stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich nale\u017cy tak\u017ce skutecznie zwalcza\u0107 propagand\u0119 moskalofilsk\u0105 w\u015br\u00f3d Rusin\u00f3w. By\u0142o to – jak si\u0119 wydaje – wa\u017cne spostrze\u017cenie, bo od dawna ju\u017c Rosjanie, propaguj\u0105c has\u0142a antypolskie poza granicami swego pa\u0144stwa, starali si\u0119 pozyska\u0107 dla swych politycznych cel\u00f3w spo\u0142eczno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105. Chocia\u017c sami nie uznawali zasadniczo odr\u0119bno\u015bci narodu ukrai\u0144skiego, domagali si\u0119 przyznania wielu przywilej\u00f3w Rusinom w Galicji. Jeden z nich, profesor Jerzy Radecki, kt\u00f3ry przebywa\u0142 w monarchii habsburskiej przez pewien czas, szerzy\u0142 nieprawdziwe pog\u0142oski o rzekomym niezwykle bolesnym prze\u015bladowaniu Ukrai\u0144c\u00f3w przez Polak\u00f3w.[20]<\/a> Koneczny przeciwny by\u0142 te\u017c radykalnym wyst\u0105pieniom I. Franki, kt\u00f3ry kompiluj\u0105c r\u00f3\u017cnego rodzaju fakty historyczne oraz dokonuj\u0105c ich fa\u0142szywych – jak uwa\u017ca\u0142 nasz publicysta – interpretacji, przyczynia\u0142 si\u0119 do wzrostu niepokoj\u00f3w spo\u0142ecznych w Galicji i narastaj\u0105cych konflikt\u00f3w polsko-ruskich. \u201eArgumentowaniem na podstawie dziej\u00f3w, wobec publiczno\u015bci nie maj\u0105cej poj\u0119cia o historii, obni\u017ca si\u0119 tylko poziom umys\u0142owy spo\u0142ecze\u0144stwa. W Polsce dawno ju\u017c tego zaprzestano, na Rusi kwitnie ci\u0105gle ten rodzaj rozumowania. Jest on ogromnie \u0142atwy: Na postawienie twierdzenia wystarczy jedno zdanie, jeden wiersz; a\u017ceby udowodni\u0107, \u017ce to nieprawda, trzeba ca\u0142ego tomu.\u201d<\/em>[21]<\/a><\/p>\r\n

Sytuacj\u0119 polityczn\u0105 w Galicji znacznie pogorszy\u0142o zamordowanie przez studenta filozofii, Ukrai\u0144ca Miros\u0142awa Siczy\u0144skiego, namiestnika Andrzeja hrabiego Potockiego 12 kwietnia 1908 roku. Zab\u00f3jca by\u0142 zwi\u0105zany z ruskimi radykalnymi organizacjami terrorystycznymi i nieprawd\u0105 jest twierdzenie wsp\u00f3\u0142czesnego nam historyka T.A. Olsza\u0144skiego, \u017ce \u201eby\u0142 to akt indywidualny i nie sta\u0142a za nim \u017cadna organizacja czy spisek.\u201d<\/em>[22]<\/a> Po wspomnianym zab\u00f3jstwie, b\u0119d\u0105cym z pewno\u015bci\u0105 szokiem dla polskich dzia\u0142aczy d\u0105\u017c\u0105cych do nawi\u0105zania wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy narodami ruskim i polskim, konflikt narodowo\u015bciowy si\u0119 pog\u0142\u0119bi\u0142. Szczeg\u00f3lnie stronnictwa ukrai\u0144skie podj\u0119\u0142y w\u00f3wczas akcj\u0119 skierowan\u0105 przeciw ludno\u015bci polskiej w Galicji pod has\u0142em \u201eLachy za San\u201d.<\/em> Z powodu licznych rozruch\u00f3w o wyra\u017anie bandyckim charakterze w\u0142adze austriackie zmuszone by\u0142y do skierowania tam dodatkowych si\u0142 \u017candarmerii w celu u\u015bmierzenia wyst\u0105pie\u0144.[23]<\/a><\/p>\r\n

Po zab\u00f3jstwie Andrzeja Potockiego wielu polityk\u00f3w polskich podj\u0119\u0142o zdecydowan\u0105 krytyk\u0119 narodowych stronnictw ukrai\u0144skich oraz wyst\u0105pi\u0142o z pozytywn\u0105 ocen\u0105 dzia\u0142alno\u015bci zmar\u0142ego tragicznie namiestnika Galicji.[24]<\/a> Kr\u00f3tkie dzie\u0142a po\u015bwiecone Potockiemu napisali m.in. Stanis\u0142aw Tarnowski[25]<\/a>, ksi\u0105dz Wincenty Mi\u015b[26]<\/a>, Stanis\u0142aw Tomkowicz[27]<\/a>, Miko\u0142aj Rybowski[28]<\/a> i Stanis\u0142aw Zieli\u0144ski.[29]<\/a> Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 tu szczeg\u00f3lnie pozycje dw\u00f3ch pierwszych autor\u00f3w. Stanis\u0142aw Tarnowski stwierdzi\u0142, \u017ce Potocki chcia\u0142 zgody z Rusinami i d\u0105\u017cy\u0142 do og\u00f3lnospo\u0142ecznego porozumienia w Galicji. \u201eJego zdolno\u015b\u0107, charakter, patriotyzm, zna\u0142o si\u0119 z ca\u0142ego jego \u017cycia.\u201d<\/em>[30]<\/a> <\/em>Ksi\u0105dz Wincenty Mi\u015b natomiast podkre\u015bla\u0142, \u017ce motywem zab\u00f3jcy ukrai\u0144skiego i jego poplecznik\u00f3w by\u0142a pozbawiona racjonalnych przes\u0142anek, \u201ezwierz\u0119ca\u201d<\/em> wprost nienawi\u015b\u0107. \u201eZazdro\u015b\u0107, nienawi\u015b\u0107, z\u0142o\u015b\u0107 i\u015bcie kainowska mierzy\u0142a brauningiem Siczy\u0144skiego mordercy w skro\u0144 Andrzeja Potockiego za to jedynie, \u017ce by\u0142 Polakiem i jako namiestnik – Polak mia\u0142 wielkie znaczenie i wp\u0142ywy w Wiedniu, \u017ce krajem dobrze rz\u0105dzi\u0142, \u017ce przekonawszy si\u0119 o zgubnej robocie radyka\u0142\u00f3w Ukrai\u0144c\u00f3w, opiera\u0142 si\u0119 im ze wszystkich si\u0142\u201d<\/em>[31]<\/a>. <\/em>Taki ton wypowiedzi dominowa\u0142 u wszystkich wspomnianych wy\u017cej autor\u00f3w prac powsta\u0142ych tu\u017c po \u015bmierci namiestnika Galicji.<\/p>\r\n

R\u00f3wnie\u017c F. Koneczny z oburzeniem oceniaj\u0105c ostatnie wydarzenia lwowskie pisa\u0142: \u201ezbrodnia Siczy\u0144skiego nie przywiod\u0142a og\u00f3\u0142u ruskiego do opami\u0119tania, lecz przeciwnie, spotkali\u015bmy si\u0119 w ostatnich tygodniach z ca\u0142ym szeregiem objaw\u00f3w stwierdzaj\u0105cych, jak radykalizm bierze tam coraz bardziej g\u00f3r\u0119.\u201d<\/em>[32]<\/a> Jak twierdzi\u0142, pr\u00f3ba utworzenia przez polityk\u00f3w polskich stronnictwa umiarkowanych ukrainofil\u00f3w ostatecznie po wspomnianych wydarzeniach sko\u0144czy\u0142a si\u0119 fiaskiem, bo ten, kto zdawa\u0142 si\u0119 by\u0107 jej zwiastunem, \u201ecofa\u0142 si\u0119 zazwyczaj z wielk\u0105 skwapliwo\u015bci\u0105 przed natarciem prasy radykalnej, zawstydzony, za\u017cenowany, skarcony, jak \u017cak, \u017ce zachcia\u0142o mu si\u0119 by\u0107 troch\u0119 odmiennym od masy swego spo\u0142ecze\u0144stwa.\u201d<\/em>[33]<\/a> Na radykalne wyst\u0105pienia Rusin\u00f3w, zdaniem redaktora \u201e\u015awiata S\u0142owia\u0144skiego\u201d,<\/em> r\u00f3wnie\u017c powinny odpowiednio reagowa\u0107 tak\u017ce w\u0142adze w Wiedniu, a nie tylko polska prasa i opinia publiczna. Rz\u0105d w razie jakichkolwiek rozruch\u00f3w powinien u\u017cy\u0107 \u201eod razu ca\u0142ej energii i okaza\u0107 ca\u0142\u0105 si\u0142\u0119, a\u017ceby zgnie\u015b\u0107 z\u0142o w zarodku\u201d<\/em>[34]<\/a>. <\/em>Nie mo\u017cna bowiem w pa\u0144stwie, w kt\u00f3rym spo\u0142ecze\u0144stwa i narody maj\u0105 – ograniczon\u0105 co prawda – mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyra\u017cania swoich pogl\u0105d\u00f3w i realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w politycznych, tolerowa\u0107 wszczynanych przez ugrupowania radykalne niepokoj\u00f3w spo\u0142ecznych i przewrot\u00f3w. Nie tylko ruski, ale tak\u017ce polski radykalizm – b\u0119d\u0105cy niejednokrotnie reakcj\u0105 na wyst\u0105pienia ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w – jest szkodliwy. Wychodzi on bowiem \u201ena dobre tylko najczerwie\u0144szemu ukrainizmowi.\u201d<\/em>[35]<\/a> Dlatego te\u017c, zdaniem F. Konecznego, zamiast g\u0142osi\u0107 has\u0142a b\u0119d\u0105ce tylko czczymi frazesami, wszyscy powinni zaj\u0105\u0107 si\u0119 pog\u0142\u0119bianiem i utrwalaniem polskiego stanu posiadania na ziemi polsko-ruskiej, a wi\u0119c tam, gdzie interes narodowy jest faktycznie zagro\u017cony. Ka\u017cde polskie stronnictwo polityczne powinno tak dzia\u0142a\u0107, aby swoj\u0105 prac\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do realizacji wsp\u00f3lnego dobra, a wi\u0119c nie zwalcza\u0107 innych partii, lecz wsp\u00f3lnymi si\u0142ami uprawia\u0107 rozs\u0105dn\u0105 polityk\u0119 polsk\u0105. Pluralizm za\u015b polityczny i spo\u0142eczny jest w Galicji potrzebny, poniewa\u017c \u201ed\u0105\u017cenie do monopolu pracy publicznej by\u0142oby zarazem wykluczaniem od niej innych, ograniczaniem wi\u0119c ilo\u015bci g\u0142\u00f3w roboczych, skazywaniem cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa na bezczynno\u015b\u0107, na usuni\u0119cie si\u0119 od \u017cycia publicznego – co za tym idzie – na deprawacj\u0119 polityczn\u0105.\u201d<\/em>[36]<\/a><\/p>\r\n

O szkolnictwie ukrai\u0144skim<\/h4>\r\n

Kolejn\u0105 dra\u017cliw\u0105 kwesti\u0105, jaka pojawi\u0142a si\u0119 w stosunkach polsko-ukrai\u0144skich by\u0142y konflikty zwi\u0105zane z Uniwersytetem Lwowskim. Ju\u017c od ko\u0144ca XIX wieku wp\u0142ywowi politycy ukrai\u0144scy domagali si\u0119 od w\u0142adz austro-w\u0119gierskich w Wiedniu utworzenia dla Rusin\u00f3w osobnej, wy\u017cszej uczelni.[37]<\/a> Poniewa\u017c za\u015b Ukrai\u0144cy nie mieli dostatecznej liczby kadry dydaktycznej, zamierzenia ich nie mog\u0142y zosta\u0107 – z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w – w stosunkowo kr\u00f3tkim czasie zrealizowane. Postanowiono wi\u0119c stopniowo doprowadzi\u0107 do utrakwizacji, a potem przekszta\u0142cenia w ukrai\u0144ski polskiego Uniwersytetu we Lwowie.<\/p>\r\n

W zwi\u0105zku z usi\u0142owaniem ukrai\u0144skich dzia\u0142aczy politycznych przekszta\u0142cenia polskiego Uniwersytetu Lwowskiego na plac\u00f3wk\u0119 naukow\u0105 z ukrai\u0144skim i polskim j\u0119zykiem wyk\u0142adowym, co w konsekwencji doprowadzi\u0142oby do stopniowej utraty wp\u0142yw\u00f3w i znaczenia polskiej elity intelektualnej w tym mie\u015bcie, zar\u00f3wno ugrupowania konserwatywne, jak i narodowe stanowczo przeciwstawia\u0142y si\u0119 tej koncepcji, zw\u0142aszcza \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u00f3wczesnych wyk\u0142adowc\u00f3w by\u0142a Polakami, co spowodowa\u0142oby, \u017ce staliby si\u0119 oni warstw\u0105 ludzi s\u0142u\u017c\u0105cych wzmocnieniu si\u0142y intelektualnej Rusin\u00f3w przy jednoczesnym os\u0142abianiu elity umys\u0142owej Polak\u00f3w. Przeciwstawiano si\u0119 tak\u017ce szerzeniu si\u0119 rozruch\u00f3w o charakterze radykalnym na uczelni, co, jak podkre\u015blano, nie s\u0142u\u017cy\u0142o budowaniu wzajemnego zrozumienia i realizowaniu program\u00f3w badawczych i zada\u0144 uczonych w ramach uniwersytetu.[38]<\/a> Zgadzano si\u0119 jednocze\u015bnie na koncepcj\u0119 powstania odr\u0119bnego uniwersytetu ukrai\u0144skiego, co, jak si\u0119 wydaje, by\u0142o niemo\u017cliwe z powodu braku kadry profesorskiej, kt\u00f3ra podj\u0119\u0142aby na nim ewentualne wyk\u0142ady.[39]<\/a><\/p>\r\n

Pisz\u0105c o stanowisku spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego wobec d\u0105\u017ce\u0144 Ukrai\u0144c\u00f3w maj\u0105cych na celu utworzenie dla nich uniwersytetu we Lwowie F. Koneczny pisa\u0142, \u017ce \u201eog\u00f3\u0142 polski obawia si\u0119, \u017ceby Rusini nie zechcieli przemieni\u0107 stopniowo polskiego Uniwersytetu we Lwowie na ruski; st\u0105d te\u017c niech\u0119tne, podejrzliwe odnoszenie si\u0119 do nowych ruskich katedr i genetyczno-zazdrosne strze\u017cenie wy\u0142\u0105czno\u015bci j\u0119zyka polskiego we wszelkich czynno\u015bciach uniwersytetu\u201d<\/em>[40]<\/a>. <\/em>Obawy Polak\u00f3w s\u0105 wed\u0142ug publicysty <\/em>\u201e\u015awiata S\u0142owia\u0144skiego\u201d <\/em>uzasadnione – uniwersytet jest bowiem skarbem kultury narodowej, o kt\u00f3rego utrzymanie i rozw\u00f3j w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b nale\u017cy zabiega\u0107. Ka\u017cdy nar\u00f3d d\u0105\u017cy do powi\u0119kszania liczby w\u0142asnych wy\u017cszych uczelni, ma bowiem \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce od ilo\u015bci wykszta\u0142conych na nich obywateli zale\u017cy poziom kultury narodowej i przysz\u0142o\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Nasz redaktor nie kwestionowa\u0142 faktu, \u017ce r\u00f3wnie\u017c uniwersytet ukrai\u0144ski jest w Austro-W\u0119grach potrzebny. Rusini bowiem tak\u017ce maj\u0105 prawo do kszta\u0142cenia swej m\u0142odzie\u017cy, zw\u0142aszcza \u017ce tak jak wszyscy pozostali mieszka\u0144cy monarchii habsburskiej p\u0142ac\u0105 podatki i zobowi\u0105zani s\u0105 do s\u0142u\u017cby wojskowej. Skoro tak jest – to moralnie uzasadnione jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce domagaj\u0105 si\u0119 oni i dla siebie nale\u017cnych im praw do o\u015bwiaty i nauki. W zwi\u0105zku z tym F. Koneczny postulowa\u0142, aby mo\u017cliwie wszyscy – tak\u017ce Polacy – czynili starania o powstanie nowego ukrai\u0144skiego uniwersytetu. Zast\u0105pienie za\u015b polskiej uczelni – jak tego chc\u0105 Ukrai\u0144cy – rusi\u0144skim – po pierwsze jest nierealne (Ukrai\u0144cy nie maj\u0105 w\u0142asnej, wykwalifikowanej kadry profesorskiej mog\u0105cej sprosta\u0107 takim wymogom), po drugie za\u015b – niesprawiedliwe (Uniwersytet Lwowski jest polski, ma ju\u017c swe w\u0142asne tradycje, znakomitych wyk\u0142adowc\u00f3w, a tak\u017ce student\u00f3w, za\u015b spo\u0142ecze\u0144stwo nasze partycypuje w kosztach jego funkcjonowania, p\u0142ac\u0105c podatki na ten cel). Tak\u017ce uniwersytet utrakwistyczny, tj. polsko – ruski, by\u0142by w mie\u015bcie Lwowie niewskazany, bowiem sta\u0142by si\u0119 on tylko miejscem niepotrzebnych utarczek i walk pomi\u0119dzy m\u0142odzie\u017c\u0105, \u201ejako wieczysta hodowla \u00abborb\u00bb, zapewniaj\u0105cych tryumf ich starej dewizie: divide et impera\u201d<\/em>[41]<\/a>.<\/em> Zadania za\u015b wy\u017cszej uczelni s\u0105 przecie\u017c zupe\u0142nie inne, i nie nale\u017cy w zwi\u0105zku z tym pozwoli\u0107 na to, aby sta\u0142a si\u0119 ona siedliskiem niezgody pomi\u0119dzy narodami, a nie miejscem, gdzie uprawia si\u0119 nauk\u0119 i prowadzi badania maj\u0105ce na celu odkrywanie prawdy o rzeczywisto\u015bci i poszerzanie horyzont\u00f3w intelektualnych wyk\u0142adowc\u00f3w i student\u00f3w. Nasz uczony dodawa\u0142, \u017ce \u017c\u0105dania Ukrai\u0144c\u00f3w w omawianej kwestii s\u0105 popierane przez Niemc\u00f3w, o czym \u015bwiadcz\u0105 zw\u0142aszcza ich wypowiedzi na \u0142amach prasy zar\u00f3wno w Niemczech, jak te\u017c i w Austro-W\u0119grach. Nie by\u0142o to, jak uwa\u017ca\u0142, przypadkowe, bowiem Rusini bardzo cz\u0119sto wyst\u0119powali przeciwko Polakom w przymierzu z Niemcami, ci ostatni za\u015b \u015bwiadomie podsycali wzajemn\u0105 nienawi\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d narodowo\u015bci zamieszkuj\u0105cych Galicj\u0119 Wschodni\u0105, d\u0105\u017c\u0105c do os\u0142abienia realnego wp\u0142ywu naszego narodu na kszta\u0142towanie si\u0119 tam stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych i politycznych.[42]<\/a><\/p>\r\n

Wypowiedzi naszego publicysty na temat Uniwersytetu Lwowskiego popiera\u0142o wielu \u00f3wczesnych polskich polityk\u00f3w. Dla przyk\u0142adu, M. Zdziechowski – podobnie jak F. Koneczny – przeciwstawia\u0142 si\u0119 zdecydowanie \u017c\u0105daniom Ukrai\u0144c\u00f3w do utrakwizacji Uniwersytetu Lwowskiego. Uczelnia ta, jego zdaniem, zabezpiecza\u0142a w spos\u00f3b naturalny potrzeby kilkunastu milion\u00f3w Polak\u00f3w w zakresie kszta\u0142cenia uniwersyteckiego m\u0142odzie\u017cy. Rusini za\u015b nie mieli nawet dostatecznej kadry do obsadzenia katedr uniwersyteckich, a ich wp\u0142ywy \u201ekulturalne\u201d<\/em> we Wschodniej Galicji by\u0142y – w por\u00f3wnaniu np. z polskimi – niewielkie.[43]<\/a> Tak\u0105 opini\u0119 dotycz\u0105c\u0105 omawianej kwestii wyra\u017cali inni przedstawiciele polskiego \u015bwiata kultury i polityki, min. T.T. Je\u017c[44]<\/a>, oraz J.L. Pop\u0142awski.[45]<\/a><\/p>\r\n

Wypowiadaj\u0105c si\u0119 na temat ukrai\u0144skich d\u0105\u017ce\u0144 i aspiracji do zapewnienia sobie prawa do rozwoju kultury narodowej F. Koneczny twierdzi\u0142, \u017ce jego wysi\u0142ki publicystyczne i dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Klubie S\u0142owia\u0144skim zawsze zmierza\u0142y ku temu, aby umo\u017cliwiono Ukrai\u0144com rozw\u00f3j ich w\u0142asnej kultury narodowej. \u015awiadczy\u0142o chocia\u017cby o tym to, \u017ce popar\u0142 dzie\u0142o polskiej fundacji dla Rusin\u00f3w[46]<\/a>, powsta\u0142ej dzi\u0119ki finansowemu zaanga\u017cowaniu Konstantego Wo\u0142odkiewicza, Aleksandra Barwi\u0144skiego i Bohdana \u0141epkiego.[47]<\/a> Mia\u0142a ona przecie\u017c szczytne cele – wspieranie o\u015bwiaty i nauki tego\u017c narodu (stypendia dla niezamo\u017cnej m\u0142odzie\u017cy). Zaskoczy\u0142o jednak\u017ce redaktora \u201e\u015awiata S\u0142owia\u0144skiego\u201d to, \u017ce inicjatywa ta spotka\u0142a si\u0119 z krytyk\u0105 ukrai\u0144skich polityk\u00f3w na \u0142amach pism \u201eDi\u0142o\u201d i \u201eHajdamaki\u201d. \u201eZnaczy to<\/em> – pisa\u0142 nasz uczony z oburzeniem – \u017ce m\u0142odzie\u017c ruska mo\u017ce mie\u0107 zaufanie tylko do takich, kt\u00f3rzy rozniecaj\u0105 wa\u015b\u0144 z Polakami, a m\u0142odzi ruscy uczeni powinni si\u0119 stara\u0107 przede wszystkim o to, \u017ceby sobie pozyska\u0107 opini\u0119 zaciek\u0142ych wrog\u00f3w Polski.\u201d<\/em>[48]<\/a><\/p>\r\n

Wobec Ko\u015bcio\u0142a unickiego we wschodniej Galicji<\/h4>\r\n

F. Koneczny uwa\u017ca\u0142, \u017ce Polacy (zw\u0142aszcza stanu duchownego), aby stali si\u0119 skuteczni w swoim d\u0105\u017ceniu do z\u0142agodzenia konflikt\u00f3w narodowo\u015bciowych we wschodniej Galicji, powinni prowadzi\u0107 w\u015br\u00f3d Rusin\u00f3w szeroko zakrojon\u0105 akcj\u0119 ewangelizacyjn\u0105, nawracaj\u0105c ich na katolicyzm. Jest to istotne, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie nienawi\u015b\u0107 do Rzymu jest jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych przeszk\u00f3d na drodze do porozumienia si\u0119 obydwu narod\u00f3w, gdy\u017c Polacy s\u0105 z regu\u0142y katolikami. Zar\u00f3wno prawos\u0142awie, jak te\u017c i obrz\u0105dek grekokatolicki (a wi\u0119c wyznania, kt\u00f3re praktykuj\u0105 w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci Rusini), powinny by\u0107 traktowane jako te, kt\u00f3re polskim interesom narodowym nie przynosz\u0105 \u017cadnego zgo\u0142a po\u017cytku. \u201eUnia jest we wschodniej Galicji tworem sztucznym, kt\u00f3ry run\u0105\u0142by od razu, gdy mia\u0142 sam sta\u0107 o w\u0142asnych si\u0142ach, bez opieki z zewn\u0105trz \/…\/ Wszystkie zabiegi o popraw\u0119 kleru unickiego nie zda\u0142y si\u0119 na nic – i dzi\u015b jest on nie tylko gorliwym hajdamactwa zwolennikiem, ale w znacznej cz\u0119\u015bci jego tw\u00f3rc\u0105 (nawet z kazalnicy!). Wobec tego trzeba zaprzesta\u0107 wreszcie marnowa\u0107 si\u0142y na podtrzymywanie obrz\u0105dku greckiego, a u\u017cy\u0107 ich lepiej na wzmocnienie \u0142aci\u0144skiego\u201d<\/em>[49]<\/a> – twierdzi\u0142 nasz publicysta. Nale\u017cy wi\u0119c dba\u0107 o budow\u0119 ko\u015bcio\u0142\u00f3w katolickich i rozw\u00f3j tamtejszej sieci parafialnej, wykorzystuj\u0105c w tym celu niezwyk\u0142\u0105 wprost ofiarno\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, zw\u0142aszcza duchowie\u0144stwa. Konieczne jest te\u017c dbanie o seminaria duchowne i wzrost powo\u0142a\u0144 kap\u0142a\u0144skich w Galicji Zachodniej, gdy\u017c potrzebne s\u0105 one do tego, aby misje cywilizacyjno-religijne katolik\u00f3w polskich na wschodzie by\u0142y sta\u0142e i systematyczne. Podj\u0119cie akcji maj\u0105cej na celu wzmocnienie instytucjonalne Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego w Galicji Wschodniej by\u0142o konieczne, a sugestie F. Konecznego w tej dziedzinie s\u0142uszne, o czym mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 to, \u017ce duchowie\u0144stwo rzymskokatolickie nie mog\u0142o dobrze wype\u0142nia\u0107 swoich obowi\u0105zk\u00f3w, poniewa\u017c rozproszenie wiernych i stosunkowo ma\u0142a ich liczba, a tak\u017ce brak ko\u015bcio\u0142\u00f3w, by\u0142y bardzo dla\u0144 uci\u0105\u017cliwe. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki oddalony by\u0142 od parafian nawet o 40 kilometr\u00f3w (przeci\u0119tnie za\u015b o 18). Wierni, nie mog\u0105c niejednokrotnie wzi\u0105\u0107 udzia\u0142y we Mszy \u015bw., udawali si\u0119 do cerkwi greckokatolickich i prawos\u0142awnych. Ulegali w zwi\u0105zku z tym stopniowej rutenizacji.[50]<\/a> Aby zapobiec umacnianiu si\u0119 cerkwi – zw\u0142aszcza prawos\u0142awnej – w Galicji Wschodniej, podejmowano ju\u017c stosowne dzia\u0142ania, a polskie partie polityczne, m.in. Narodowa Demokracja, deklarowa\u0142y ju\u017c na pocz\u0105tku XX stulecia, \u017ce budowa ko\u015bcio\u0142\u00f3w rzymskokatolickich jest jednym z priorytetowych zada\u0144 programowych.[51]<\/a><\/p>\r\n

Podsumowanie<\/h4>\r\n

F. Koneczny uwa\u017ca\u0142, \u017ce mo\u017cliwa jest wsp\u00f3\u0142praca dw\u00f3ch s\u0105siednich narod\u00f3w: polskiego i ukrai\u0144skiego; zw\u0142aszcza na obszarach, gdzie wzajemne s\u0105siedztwo jest dosy\u0107 bliskie, a brak takowego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania m\u00f3g\u0142by wp\u0142ywa\u0107 niekorzystnie na rozw\u00f3j gospodarki, kultury i nauki obydwu spo\u0142eczno\u015bci. Jednak\u017ce uk\u0142adanie wzajemnych relacji pomi\u0119dzy Rusinami a Polakami powinno opiera\u0107 si\u0119 na wzajemnej \u017cyczliwo\u015bci i poszanowaniu, a nie radykalnej walce o wp\u0142ywy polityczne. Uczony by\u0142 zdania, \u017ce kultura polska – r\u00f3wnie\u017c ta polityczna – jest o wiele bardziej warto\u015bciowa od ruskiej. Wynika to chocia\u017cby z faktu, \u017ce ma ona dosy\u0107 bogat\u0105 histori\u0119 i tradycj\u0119. Ten fakt powinni uszanowa\u0107 Rusini. Polacy za\u015b maj\u0105 obowi\u0105zek rozkrzewiania katolickiej wiary i \u0142aci\u0144skiej kultury na Wschodzie, poniewa\u017c s\u0105 one warunkiem sine qua non<\/em> istnienia ich narodu. Stopniowy wzrost poziomu o\u015bwiaty i kultury politycznej i obyczaj\u00f3w w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w mo\u017ce – w co wierzy\u0142 F. Koneczny – sta\u0107 si\u0119 pocz\u0105tkiem lepszej, opartej na poszanowaniu dobra wsp\u00f3lnego, egzystencji ca\u0142ej ludno\u015bci \u017cyj\u0105cej w Galicji, zw\u0142aszcza wschodniej.<\/p>\r\n

prof. Ryszard Polak<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 drukiem w \u201eZeszytach Spo\u0142ecznych KIK\u201d 2008.<\/em><\/p>\r\n

\"\"\r\n

 <\/p>\r\n

[1]<\/a> Zob.: R. Polak, Feliks Koneczny wobec Rosji i jej cywilizacji<\/em>, \u201eCywilizacja\u201d 2005, nr 15, s. 82-101; ten\u017ce, Konecznego ocena relacji polsko-rosyjskich<\/em>, \u201eCywilizacja\u201d 2006, nr 16, s. 119-140.<\/p>\r\n

[2]<\/a> P. S. Wandycz, Cena wolno\u015bci. Historia Europy \u015arodkowo-Wschodniej od \u015bredniowiecza do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/em>, Krak\u00f3w 1995, s. 283.<\/p>\r\n

[3]<\/a> O dzia\u0142alno\u015bci politycznej i dorobku pisarskim I. Franko zob. m.in.: I. Doroszenko, Ivan Franko – literaturnyj krytyk<\/em>, Lw\u00f3w 1966.<\/p>\r\n

[4]<\/a> Z. Fras, Galicja<\/em>, Wroc\u0142aw 1999, s. 209-210; D. Gibas-Krzak, Ukraina mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Polsk\u0105<\/em>, Toru\u0144 2004, s. 19-20.<\/p>\r\n

[5]<\/a> T. Wituch, Terytoria sporne w Europie po roku 1815<\/em>, Pu\u0142tusk 2001, s. 90.<\/p>\r\n

[6]<\/a> Pr\u00f3by zorganizowania szkolnictwa ukrai\u0144skiego na terenach Cesarstwa Rosyjskiego podj\u0119to co prawda po wybuchu rewolucji w 1905 roku. Korzystaj\u0105c wtedy ze \u201ewzgl\u0119dnej\u201d<\/em> wolno\u015bci b\u0119d\u0105cej skutkiem os\u0142abienia caratu, dzia\u0142acze ukrai\u0144scy wnie\u015bli do trzeciej Dumy projekt ustawy o j\u0119zyku nauczania w szko\u0142ach powszechnych na terenach zamieszka\u0142ych przez ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105. Znalaz\u0142 si\u0119 te\u017c w owym projekcie postulat, aby od roku szkolnego 1908-1909 dzieci ukrai\u0144skie by\u0142y nauczane w ich ojczystym j\u0119zyku. Wspomniana inicjatywa, podobnie jak inne tego typu dzia\u0142ania Ukrai\u0144c\u00f3w w Rosji przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, nie doczeka\u0142y si\u0119 realizacji. Zob. na ten temat: M. Hruszew\u015bkyj, Pro ukrain\u015bku mowu i ukrain\u015bku szko\u0142u<\/em>, Kyjiw 1991, s. 13 in.<\/p>\r\n

[7]<\/a> M. Janowski, Inteligencja wobec wyzwa\u0144 nowoczesno\u015bci. Dylematy ideowe polskiej demokracji liberalnej w Galicji w latach 1889-1914<\/em>, Warszawa 1996, s. 64. I. Daszy\u0144ski z kolei, jak pisze W. Najdus, \u201eszanuj\u0105c Iwana Frank\u0119 jako naukowca i literata \/…\/ sceptycznie ocenia\u0142 jego uzdolnienia polityczne.\u201d<\/em> (W. Najdus, Ignacy Daszy\u0144ski 1866 – 1936<\/em>, Warszawa 1988, s. 56.)<\/p>\r\n

[8]<\/a> M. Janowski, Inteligencja wobec wyzwa\u0144 …<\/em>, s. 65.<\/p>\r\n

[9]<\/a> Zob.: E. Hornowa, Ukrai\u0144ski ob\u00f3z post\u0119powy i jego wsp\u00f3\u0142praca z polsk\u0105 lewic\u0105 spo\u0142eczn\u0105 w Galicji 1876-1896<\/em>, Wroc\u0142aw 1986, s. 22-23.<\/p>\r\n

[10]<\/a> M. Janowski, Inteligencja wobec wyzwa\u0144<\/em>, s. 80-81; H. Wereszycki, Historia polityczna Polski 1864-1918<\/em>, Wroc\u0142aw-Warszawa-Krak\u00f3w-Gda\u0144sk 1990, s. 141-143.<\/p>\r\n

[11]<\/a> N. N. Obrachunek Sieciecha<\/em>, \u201eKraj\u201d 1904, s. 6.<\/p>\r\n

[12]<\/a> 28 listopada 1905 roku rz\u0105d Paula Grontscha o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce uznaje potrzeb\u0119 reformy wyborczej w kraju i nie wyklucza mo\u017cliwo\u015bci wprowadzenia powszechnego prawa wyborczego. Zob. szerzej: J. Grucha\u0142a, Rz\u0105d austriacki i polskie stronnictwa w Galicji wobec kwestii ukrai\u0144skiej (1890-1914)<\/em>, Katowice 1988, s. 71.<\/p>\r\n

[13]<\/a> Zob. szerzej: J. Buszko, Sejmowa reforma wyborcza w Galicji 1905-1914<\/em>, Warszawa 1956.<\/p>\r\n

[14]<\/a> W. Rudnytsky, The Ukrainians in Galicia under Austrian Rule<\/em>, London 1975, s. 38.<\/p>\r\n

[15]<\/a> T. Wituch, Terytoria sporne w Europie<\/em>, s. 91.<\/p>\r\n

[16]<\/a> F. Koneczny, Co robi\u0107 wobec Rusin\u00f3w?<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d 1908, s. 580.<\/p>\r\n

[17]<\/a> Tam\u017ce, s. 584-585.<\/p>\r\n

[18]<\/a> Uczony pisa\u0142, \u017ce tam, gdzie spotyka si\u0119 trzech Ukrai\u0144c\u00f3w, tam te\u017c pr\u00f3buj\u0105 utworzy\u0107 trzy zwalczaj\u0105ce si\u0119 partie. Wzajemna nienawi\u015b\u0107 i zawi\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d nich powodowa\u0142y, \u017ce ostatecznie nie zdo\u0142ali zrealizowa\u0107 wsp\u00f3lnych d\u0105\u017ce\u0144 i zamiar\u00f3w (uznania j\u0119zyka ukrai\u0144skiego za urz\u0119dowy tam, gdzie stanowili w Galicji Wschodniej przewa\u017caj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107, utworzenia w\u0142asnej uczelni wy\u017cszej itp.). Zob. F. Koneczny, Obecny stan S\u0142owia\u0144szczyzny. Ru\u015b<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d 1907, s. 8.<\/p>\r\n

[19]<\/a>Ten\u017ce, Co robi\u0107 wobec Rusin\u00f3w?<\/em>, s. 585.<\/p>\r\n

[20]<\/a> Zob.: F. K [Feliks Koneczny – R. P.], Oliwa do ognia. Z powodu wyst\u0105pienia prof. M. Radeckiego w sprawach polsko-ruskich<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d 1906, s. 116-122.<\/p>\r\n

[21]<\/a> F. Koneczny, Z powodu artyku\u0142u p. Iwana Franki<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d 1906, s. 48.<\/p>\r\n

[22]<\/a> T. A. Olsza\u0144ski, Zarys historii Ukrainy w XX wieku<\/em>, Warszawa 1990, s. 28.<\/p>\r\n

[23]<\/a> Zob. szerzej: J. Buszko, Das tragische Ende des Grafen Andrzej Potocki als Stathalter Galiziens<\/em>, Wiede\u0144 1948.<\/p>\r\n

[24]<\/a> Nie wszyscy jednak\u017ce byli tego samego zdania. Socjali\u015bci pr\u00f3bowali usprawiedliwi\u0107 czyn Siczy\u0144skiego, twierdz\u0105c – jak np. I. Daszy\u0144ski – \u017ce zosta\u0142 on \u201espowodowany przez upo\u015bledzenie ludu ukrai\u0144skiego, rozpanoszone bezprawie, nadu\u017cycia, gwa\u0142ty, bezczelno\u015b\u0107 magnat\u00f3w oraz \u00abg\u0142uche rz\u0105dy\u00bb ob\u0142udnej biurokracji, nie reaguj\u0105cej na niedol\u0119 ludu. W rezultacie powsta\u0142o poczucie bezsilno\u015bci, kt\u00f3re popchn\u0119\u0142o zrozpaczonego<\/em> <\/strong>[? – R. P.] m\u0142odzie\u0144ca do terrorystycznego aktu\u201d<\/em> (W. Najdus, Ignacy Daszy\u0144ski<\/em>, s. 253.)<\/p>\r\n

[25]<\/a> S. Tarnowski, Andrzej Potocki. Wspomnienie po\u015bmiertne<\/em>, Krak\u00f3w 1908.<\/p>\r\n

[26]<\/a> W. Mi\u015b, Portret hr. Andrzeja Potockiego<\/em>, Stanis\u0142aw\u00f3w 1908.<\/p>\r\n

[27]<\/a> S. Tomkowicz, Andrzej hr. Potocki<\/em>, Krak\u00f3w 1908.<\/p>\r\n

[28]<\/a> M. Rybowski, Z lat pachol\u0119cych \u015bp. Andrzeja hr. Potockiego<\/em>, Lw\u00f3w 1908.<\/p>\r\n

[29]<\/a> S. Zieli\u0144ski, Die Erdmordung des Stathalters Grafen Andreas Potocki<\/em>, Wiede\u0144 1908.<\/p>\r\n

[30]<\/a> S. Tarnowski, Andrzej Potocki<\/em>, s. 8.<\/p>\r\n

[31]<\/a> W. Mi\u015b, Portret hr. Andrzeja<\/em>, s. 71.<\/p>\r\n

[32]<\/a> F. Koneczny, Co robi\u0107 wobec Rusin\u00f3w?<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d 1908, s. 577.<\/p>\r\n

[33]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

[34]<\/a> Tam\u017ce, s. 580.<\/p>\r\n

[35]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

[36]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

[37]<\/a> Jak ustali\u0142 C. Partacz, za pierwsz\u0105 tak\u0105 pr\u00f3b\u0119 mo\u017cna uzna\u0107 interpelacj\u0119 pos\u0142a ukrai\u0144skiego w austriackiej Radzie Pa\u0144stwa 20 XII 1898 roku ksi\u0119dza D. Taniaczkiewycza. Kolejne tego typu zabiegi mia\u0142y te\u017c miejsce wielokrotnie p\u00f3\u017aniej. Postulat \u00f3w wysun\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c w swym programie Ukrai\u0144ska Narodowo-Demokratyczna Partia. \u0179\u0105dania Ukrai\u0144c\u00f3w sta\u0142y si\u0119 bardzo popularne w\u015br\u00f3d tamtejszego ludu. Zob. Cz. Partacz, Od Badeniego do Potockiego. Stosunki polsko-ukrai\u0144skie w Galicji w latach 1888-1908<\/em>, Toru\u0144 1997, s. 127.<\/p>\r\n

[38]<\/a> Wzrost nastroj\u00f3w antypolskich na Uniwersytecie Lwowskim nast\u0105pi\u0142 wraz z obj\u0119ciem przez Ukrai\u0144skiego profesora Mychaj\u0142\u0119 Hruszew\u015bkiego Katedry Historii Europy Wschodniej. To on wp\u0142ywa\u0142 na tamtejsz\u0105 kadr\u0119 profesorsk\u0105 oraz student\u00f3w, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do radykalizacji ich postaw. Na posiedzeniach Rady Wydzia\u0142u Filozoficznego w lutym 1901 roku dosz\u0142o tak\u017ce do jego konfrontacji z dziekanem, profesorem Kazimierzem Twardowskim, a \u201eniedyplomatyczne\u201d<\/em> zachowanie si\u0119 Hruszew\u015bkyego odbi\u0142o si\u0119 echem w ca\u0142ej monarchii habsburskiej, szczeg\u00f3lnie na \u0142amach wielu wp\u0142ywowych czasopism. Zob. C. Partacz, Od Badeniego do Potockiego<\/em>, s. 128.<\/p>\r\n

[39]<\/a> Zob.: M. Janowski, Inteligencja wobec wyzwa\u0144<\/em>, s. 82.<\/p>\r\n

[40]<\/a> F. Koneczny, Swary uniwersyteckie we Lwowie<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d, 1906, s. 225.<\/p>\r\n

[41]<\/a> Tam\u017ce, s. 229.<\/p>\r\n

[42]<\/a> F. K. [F. Koneczny – R,. P.], Polak na Rusin\u00f3w wyrzekaj\u0105cy<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d,<\/em> 1906, s. 292.<\/p>\r\n

[43]<\/a> Z. Opacki, W kr\u0119gu Polski, Rosji i S\u0142owia\u0144szczyzny. My\u015bl i dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczno-polityczna Mariana Zdziechowskiego do 1914 roku<\/em>, Gda\u0144sk 1994, s. 209.<\/p>\r\n

[44]<\/a> T.T. Je\u017c, Sprawa Ruska w stosunku do sprawy polskiej<\/em>, Lw\u00f3w 1902, s. 77.<\/p>\r\n

[45]<\/a> T. Kulak, Jan Ludwik Pop\u0142awski 1854 – 1908. Biografia polityczna<\/em>, Warszawa 1989, s. 340-341.<\/p>\r\n

[46]<\/a> Fundacja ta powsta\u0142a z inicjatywy polskiego milionera z Odessy K. Wo\u0142odkiewicza i mia\u0142a swoj\u0105 siedzib\u0119 przy Towarzystwie Pedagogicznym we Lwowie. Wkr\u00f3tce po powstaniu og\u0142osi\u0142a konkurs na stypendia w wysoko\u015bci 2000 koron rocznie dla m\u0142odych ukrai\u0144skich naukowc\u00f3w, pod warunkiem \u017ce osoba ubiegaj\u0105ca si\u0119 o nie b\u0119dzie zajmowa\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 polityczn\u0105. Radykalne ugrupowania ukrai\u0144skie a tak\u017ce prasa, m.in. \u201eDi\u0142o\u201d<\/em> i \u201eHajdamaky\u201d<\/em>, przyj\u0119\u0142y ten fakt z wielkim \u201eoburzeniem\u201d<\/em> uznaj\u0105c, \u017ce Polacy chc\u0105 w ten spos\u00f3b spacyfikowa\u0107 naukowe \u015brodowisko rusi\u0144skie. Zob. C. Partacz, Od Badeniego do Potockiego<\/em>, s. 152-153.<\/p>\r\n

[47]<\/a> B. \u0141epkij by\u0142 pisarzem i poet\u0105 zamieszka\u0142ym w Krakowie, kt\u00f3ry znany by\u0142 z przyjaznego stosunku do Polak\u00f3w i by\u0142 zwolennikiem wsp\u00f3\u0142pracy polsko-ukrai\u0144skiej. Z Klubem S\u0142owia\u0144skim nawi\u0105za\u0142 kontakt ju\u017c na pocz\u0105tku jego istnienia. By\u0142 on m.in. prelegentem na inauguracyjnym jego posiedzeniu w grudniu 1901 roku, po\u015bwi\u0119conym problematyce ukrai\u0144skiej. Zob. C. Partacz, Od Badeniego do Potockiego<\/em>, s. 111.<\/p>\r\n

[48]<\/a> F. Koneczny, Czy mo\u017cna dogodzi\u0107 Rusinom?<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d 1907, s. 406-407.<\/p>\r\n

[49]<\/a> F. Koneczny, Co robi\u0107 wobec Rusin\u00f3w?<\/em>, \u201e\u015awiat S\u0142owia\u0144ski\u201d, 1908, s. 589-590. Uczony by\u0142 przeciwny wzmacnianiu wp\u0142yw\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a greckounickiego w Galicji wschodniej, poniewa\u017c uwa\u017ca\u0142, \u017ce wykorzystywali go instrumentalnie Ukrai\u0144cy, celem wzbudzania nienawi\u015bci pomi\u0119dzy nimi a Polakami. W jednym ze swoich dzie\u0142 pisa\u0142, \u017ce \u201eRusini zacz\u0119li uwa\u017ca\u0107 za swoich wszystkich, kt\u00f3rzy byli ochrzczeni w cerkwiach, tudzie\u017c ich potomk\u00f3w. Parochowie ruscy wiedli o te \u00abdusze\u00bb z proboszczami \u0142aci\u0144skimi nieraz gwa\u0142towne i gorsz\u0105ce spory. Cerkiew zamienia\u0142a si\u0119 na biurko ruskiej propagandy i zanim nasi ksi\u0119\u017ca si\u0119 spostrzegli, ju\u017c tysi\u0105ce ludu polskiego i polskiej szlachty zagrodowej zruszczy\u0142o si\u0119. Wyliczono, \u017ce do roku 1909 \u0142owienie dusz \u00ab\u0142aci\u0144skich\u00bb przez duchowie\u0144stwo ruskie obj\u0119\u0142o 30\u00a0740 os\u00f3b.\u201d<\/em> (F. Koneczny, \u015awi\u0119ci w dziejach narodu polskiego<\/em>, Warszawa – Krak\u00f3w 1988, s. 578.) Obawy historiozofa okaza\u0142y si\u0119 – ja si\u0119 wydaje – s\u0142uszne, zw\u0142aszcza, je\u015bli oceniamy je z perspektywy bada\u0144 historyk\u00f3w nam wsp\u00f3\u0142czesnych, kt\u00f3rzy dowodz\u0105, \u017ce duchowie\u0144stwo unickie w Galicji ulega\u0142o niejednokrotnie propagandzie rosyjskiej oraz wp\u0142ywom ideologii lewicowych. Zob. np.: W. Ko\u0142buk, Duchowie\u0144stwo unickie w Kr\u00f3lestwie Polskim 1835 – 1875<\/em>, Lublin 1992, s. 97 – 107.<\/p>\r\n

[50]<\/a> C. Partacz, Od Badeniego do Potockiego …<\/em>, s. 173 – 174.<\/p>\r\n

[51]<\/a> J. L. Pop\u0142awski, \u0179ywot polski w Galicji Wschodniej,<\/em> \u201ePrzegl\u0105d Wszechpolski\u201d, 1903, nr 5, s. 347. Zob. A. W\u0105tor, Narodowa Demokracja w Galicji do 1918 roku<\/em>, Szczecin 2002, s. 58.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego pa\u0144stwo to podzieli\u0142o si\u0119 na szereg – formalnie odr\u0119bnych, chocia\u017c powi\u0105zanych ze sob\u0105 wi\u0119zami r\u00f3\u017cnorodnych zale\u017cno\u015bci politycznych, gospodarczych, a nawet mafijnych uk\u0142ad\u00f3w – pa\u0144stw. Pa\u0144stwem niepodleg\u0142ym sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Ukraina, s\u0105siaduj\u0105ca z Polsk\u0105. Relacje pomi\u0119dzy naszymi narodami – polskim i ukrai\u0144skim – uk\u0142ada\u0142y si\u0119 na przestrzeni zw\u0142aszcza ostatniego, XX wieku, rozmaicie. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[167],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40202"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40202"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40202\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}