{"id":40033,"date":"2011-06-29T21:04:59","date_gmt":"2011-06-30T02:04:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=40033"},"modified":"2011-06-29T21:04:59","modified_gmt":"2011-06-30T02:04:59","slug":"czlowiek-bez-wyrazu-%e2%80%93-czyli-tyrania-sondazy-wlodzimierz-bernacki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=40033","title":{"rendered":"Cz\u0142owiek bez wyrazu \u2013 czyli tyrania sonda\u017cy – W\u0142odzimierz Bernacki<\/em>"},"content":{"rendered":"

Obecnie \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci jest raczej \u201epapierem\u201d potwierdzaj\u0105cym posiadanie umiej\u0119tno\u015bci odnajdywania si\u0119. M\u0142ody cz\u0142owiek jest rodzajem stwora przypominaj\u0105cego nietoperza – nie ryzykuje \u201elotu\u201d w nowym \u015brodowisku bez zbadania pogl\u0105d\u00f3w, jakie w nim wyst\u0119puj\u0105.<\/strong><\/p>\r\n

Kiedy spogl\u0105damy na wyniki sonda\u017cy wyborczych, zadziwia niesamowita stabilno\u015b\u0107 pozycji, jak\u0105 zajmuje partia rz\u0105dz\u0105ca. Jest to tym bardziej zastanawiaj\u0105ce, \u017ce partia ta w ci\u0105gu ostatnich czterech lat praktycznie nic nie uczyni\u0142a dla realizacji swoich wyborczych obietnic. Dlaczego wi\u0119c PO cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105?<\/p>\r\n

W mojej opinii dlatego, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego to obywatele in statu nascendi – ludzie bez twarzy. A zjawisko to wyst\u0119puje w takiej samej mierze zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d wyborc\u00f3w, jak i polityk\u00f3w.<\/p>\r\n

Nie przywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 do warto\u015bci, nie przywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 do ludzi<\/strong>

Propozycj\u0119 rezygnacji przez polityka z budowania jednoznacznego wizerunku z\u0142o\u017cy\u0142 w XVI wieku Machiavelli, to wedle niego polityk mia\u0142 by\u0107 zarazem lwem i lisem. Mia\u0142 zadba\u0107 o sta\u0142e kreowanie wizerunku. To on zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, jak niewiele r\u00f3\u017cni w\u0142adc\u0119 rozrzutnego od hojnego, chciwego od zapobiegliwego – tak niewiele, \u017ce to w\u0142adca dzi\u0119ki posiadanym \u015brodkom perswazji mo\u017ce obja\u015bni\u0107, \u017ce jest i hojny, i zapobiegliwy. Z punktu widzenia w\u0142adzy nie jest wa\u017cne, jakim jest w\u0142adca, lecz jakim widz\u0105 go rz\u0105dzeni. Nie chodzi zatem o to, aby przywdzia\u0107 jedn\u0105 szat\u0119, jedn\u0105 mask\u0119. Nie. Wedle tej metody, si\u0119gaj\u0105c po w\u0142adz\u0119, trzeba oswoi\u0107 si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 ci\u0105g\u0142ej zmiany. Tak jak nie wolno przywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 do warto\u015bci, tak nie wolno przywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 do ludzi. Z tej perspektywy zupe\u0142nie zrozumia\u0142e staje si\u0119, \u017ce uniewa\u017cnienie um\u00f3w, jakie obywatele RP zawarli z OFE, s\u0105 dobrodziejstwem ze strony rz\u0105du Tuska, a nie haniebnym naruszeniem \u015bwi\u0119tej zasady pacta sunt servanda (nienaruszalno\u015bci zawartych um\u00f3w); podwy\u017cka VAT to ochrona portfeli obywateli etc. Ludzie w\u0142adzy unikaj\u0105 prezentowania wyrazistych program\u00f3w politycznych, a tym bardziej swoich system\u00f3w warto\u015bci. Bezideowo\u015b\u0107 polityka (w\u0142adzy) staje si\u0119 cnot\u0105. Przyk\u0142adem tego jest cho\u0107by PSL, partia bez skrupu\u0142\u00f3w, koalicjant zar\u00f3wno postkomunist\u00f3w z SLD, jak i libera\u0142\u00f3w z PO. Kt\u00f3\u017c nie pami\u0119ta s\u0142awnego has\u0142a ukutego przez Wa\u0142\u0119s\u0119 \u201eJestem za, a nawet przeciw\u201d.

Oryginalno\u015b\u0107 jako cecha niepo\u017c\u0105dana<\/strong>

Je\u015bli zasada ta zadomowi\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d rz\u0105dz\u0105cych ju\u017c w wieku XVI, to w\u015br\u00f3d rz\u0105dzonych w pe\u0142ni ugruntowa\u0142a si\u0119 dopiero w wieku XX, czyli wtedy, gdy w Europie zatriumfowa\u0142a demokracja wspieraj\u0105ca si\u0119 na powszechnym prawie wyborczym oraz powszechnym obowi\u0105zku edukacyjnym. Te dwa wymiary modernizacji s\u0105 ze sob\u0105 zwi\u0105zane w spos\u00f3b nierozerwalny. Szko\u0142a od dawien dawna pe\u0142ni\u0142a i pe\u0142ni bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w kreowaniu postaw prospo\u0142ecznych. O ile jednak w czasach cho\u0107by II Rzeczypospolitej znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w procesie edukacji odgrywa\u0142 autorytet, afirmuj\u0105cy okre\u015blony system warto\u015bci, o tyle wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie takowego autorytetu po prostu brak. Dawna szko\u0142a dba\u0142a, aby wyposa\u017cy\u0107 m\u0142odego cz\u0142owieka w okre\u015blony system warto\u015bci, kt\u00f3ry w doros\u0142ym, niezale\u017cnym \u017cyciu mia\u0142 pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 \u017cyrokompasu, tj. instrumentu zawsze i w ka\u017cdej okoliczno\u015bci pokazuj\u0105cego w\u0142a\u015bciwy kierunek, pozwalaj\u0105cego dokonywa\u0107 w\u0142a\u015bciwych wybor\u00f3w \u017cyciowych. Rodzic, posy\u0142aj\u0105c dziecko do szko\u0142y, by\u0142 przekonany, \u017ce autorytetem jego dziecka b\u0119dzie dobrze wykszta\u0142cony nauczyciel, wzorem do na\u015bladowania jeden w wielu bohater\u00f3w z bogatej skarbnicy tradycji narodowych. Rodzic m\u00f3g\u0142 \u017cywi\u0107 przekonanie, \u017ce oceny znajduj\u0105ce si\u0119 na \u015bwiadectwie odzwierciedlaj\u0105 poziom wiedzy jego latoro\u015bli.

Ostatnie dziesi\u0119ciolecie przynios\u0142o w tej materii w Polsce zdecydowan\u0105 zmian\u0119. R\u00f3\u017cnica wyra\u017ca si\u0119 w dw\u00f3ch niejako punktach. Po pierwsze – kszta\u0142cenie w naszym kraju zyska\u0142o zupe\u0142nie nowy wymiar. Szko\u0142a w coraz mniejszym stopniu zabiega, aby wyposa\u017cy\u0107 ucznia w wiedz\u0119 w og\u00f3le. Celem samym w sobie jest kszta\u0142cenie w zakresie umiej\u0119tno\u015bci rozwi\u0105zywania test\u00f3w egzaminacyjnych. Egzaminowany ucze\u0144 musi odczyta\u0107 intencje uk\u0142adaj\u0105cego test, jego spos\u00f3b my\u015blenia, \u201ewstrzeli\u0107 si\u0119\u201d w tzw. klucz (odpowiedzi). Z tego te\u017c wzgl\u0119du ocena z j\u0119zyka polskiego u licealisty \u015bwiadczy raczej o umiej\u0119tno\u015bci wype\u0142niania formularzy, ni\u017ali o znajomo\u015bci literatury polskiej. Co wi\u0119cej, wiedza przekraczaj\u0105ca ramy programu jest znacz\u0105cym i to negatywnym obci\u0105\u017ceniem. Ka\u017cdy, kto wykroczy poza \u201eramy\u201d, zostaje \u201eukarany\u201d ni\u017csz\u0105 ocen\u0105. Odmienno\u015b\u0107, oryginalno\u015b\u0107 jest cech\u0105 niepo\u017c\u0105dan\u0105.

Wsp\u00f3\u0142czesny polski rodzic b\u0119dzie si\u0119 w swoim nadzorze rodzicielskim koncentrowa\u0142 przede wszystkim na ocenie odzwierciedlaj\u0105cej \u201esprawno\u015b\u0107 testow\u0105\u201d, od niej wszak zale\u017cy przysz\u0142o\u015b\u0107 dziecka (gimnazjum, liceum, szko\u0142a wy\u017csza).

Czasy m\u0142odych nietoperzy<\/strong>

Wsp\u00f3\u0142czesna szko\u0142a ca\u0142kowicie zrezygnowa\u0142a z autorytetu. Za spraw\u0105 poprawno\u015bci politycznej nauczyciel zmuszony jest do rezygnacji z promowania autorytet\u00f3w; za spraw\u0105 dzia\u0142a\u0144 administracyjno-politycznych sam zosta\u0142 pozbawiony autorytetu. Z kolei poprawno\u015b\u0107 polityczna odebra\u0142a szkole prawa do krzewienia jednego, okre\u015blonego systemu warto\u015bci. Ucze\u0144 liceum katolickiego \u201eodkrywa\u201d, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego kole\u017canek i koleg\u00f3w z klasy opowiada si\u0119 za legalizacj\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w homoseksualnych oraz za prawem tych\u017ce do adopcji. Dzi\u015b rodzic b\u0119dzie zabiega\u0142 o dobre samopoczucie swojej pociechy, o nabycie przez ni\u0105 przede wszystkim umiej\u0119tno\u015bci dostosowywania si\u0119 do stale zmieniaj\u0105cej si\u0119 rzeczywisto\u015bci. Dlatego uczyni bardzo wiele, aby dziecko ubiera\u0142o si\u0119 jak inni, s\u0142ucha\u0142o muzyki takiej jak inni, mia\u0142o komputer jak inni, gra\u0142o w te same gry jak inni, bra\u0142o udzia\u0142 w \u017cyciu towarzyskim jak inni, ogl\u0105da\u0142o programy telewizyjne jak inni. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, aby nie odstawa\u0142o od innych. Aby by\u0142o sk\u0142onne zmienia\u0107 w\u0142asne upodobania, aby nie by\u0142o konserwatywne, ortodoksyjne i konsekwentne w pogl\u0105dach. Autorytety? Dzi\u015b Doda, jutro Shakira, pojutrze Nergal. Wsp\u00f3\u0142czesnego rodzica bardziej interesuje samopoczucie dziecka ni\u017c jego post\u0119py w nauce.

Dawniej m\u00f3wiono i pisano o \u015bwiadectwie dojrza\u0142o\u015bci, \u0142\u0105cz\u0105c je z faktem posiadania odpowiednich dla owej dojrza\u0142o\u015bci predyspozycji, ukszta\u0142towanej postawy i sylwetki obywatelskiej. Dojrza\u0142y, czyli mog\u0105cy samodzielnie podejmowa\u0107 decyzje.

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u015bwiadectwo jest raczej papierem potwierdzaj\u0105cym posiadanie umiej\u0119tno\u015bci odnajdywania si\u0119. M\u0142ody cz\u0142owiek jest rodzajem stwora przypominaj\u0105cego nietoperza – nie ryzykuje \u201elotu\u201d w nowym \u015brodowisku bez zbadania pogl\u0105d\u00f3w, jakie w nim wyst\u0119puj\u0105. Dzi\u0119ki temu, tak jak dawniej w szkolnej klasie, tak teraz w doros\u0142ym \u017cyciu mo\u017cna odnale\u017a\u0107 si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci. Codzienny trening czyni mistrza. M\u0142ody cz\u0142owiek za spraw\u0105 szko\u0142y i zatroskanych o jego dobre samopoczucie rodzic\u00f3w staje si\u0119 klasycznym kameleonem.

Czy pod mask\u0105 jest jeszcze twarz?<\/strong>

Dodatkowym czynnikiem wzmacniaj\u0105cym przemys\u0142 \u201eprodukowania\u201d cz\u0142owieka bez wyrazu (cz\u0142owieka z gliny) jest nasza przesz\u0142o\u015b\u0107. Lata komunizmu upowszechni\u0142y bowiem zjawisko podw\u00f3jnego my\u015blenia. To za jego spraw\u0105 mieszka\u0144cy ziem polskich zmuszeni byli, aby w sferze publicznej wyg\u0142asza\u0107 pogl\u0105dy zgodne z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 \u201eprawd\u0105\u201d zadekretowan\u0105 przez parti\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105. Ka\u017cdy obok pogl\u0105d\u00f3w oficjalnych posiada\u0142 pogl\u0105dy prywatne, z kt\u00f3rymi m\u00f3g\u0142 podzieli\u0107 si\u0119 z najbli\u017cszymi, z osobami obdarzanymi najwy\u017cszym zaufaniem. Tamten z\u0142y czas upowszechni\u0142 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w zgubne przekonanie o dw\u00f3ch prawdach, tej prywatnej – \u0142\u0105czonej z prawd\u0105 obiektywn\u0105 – i prawdy \u201eoficjalnej\u201d, maj\u0105cej wymiar czysto utylitarny. Na szcz\u0119\u015bcie wraz z upadkiem komunizmu policja polityczna w dawnym swoim totalitarnym kszta\u0142cie odesz\u0142a do lamusa.

Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 zafundowa\u0142a nam jednak nowego stra\u017cnika – zosta\u0142y nim sonda\u017ce. To one w pierwszej dekadzie sta\u0142y si\u0119 instrumentem opresji skierowanym przeciwko obywatelowi, wa\u017cnym instrumentem oddzia\u0142ywania na obywateli i na w\u0142adz\u0119.

W epoce, nazwijmy j\u0105 przedsonda\u017cow\u0105, obywatele za punkt odniesienia dla w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w czynili innych uczestnik\u00f3w \u017cycia politycznego, znanych osobi\u015bcie lub te\u017c za spraw\u0105 lektury ich tekst\u00f3w. Jedynym miarodajnym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o pogl\u0105dach ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci – wszystkich znanych i nieznanych wsp\u00f3\u0142obywateli – by\u0142y wybory. To za ich spraw\u0105 pojedynczy obywatel m\u00f3g\u0142 korygowa\u0107 swoje stanowisko polityczne. Kl\u0119ska, sukces decydowa\u0142 o decyzjach pojedynczego obywatela. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w \u015bwiecie sonda\u017cy przeprowadzanych w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdego dnia i na ka\u017cdy temat, cz\u0142owiek jest informowany przez media o pogl\u0105dach innych Polak\u00f3w. Czy jednak aby na pewno?

Przeci\u0119tny \u015bmiertelnik jest przede wszystkim informowany o tym, jakie s\u0105 jego pogl\u0105dy, jakie jest jego \u017cycie. Ka\u017cdego dnia mamy szans\u0119 zobaczy\u0107, w jak licznej grupie spo\u0142ecznej si\u0119 mie\u015bcimy. Czy z naszym systemem warto\u015bci stanowimy mniejszo\u015b\u0107 czy wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa? Po latach edukacji we wsp\u00f3\u0142czesnej szkole, gdzie sukces mierzony jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105 dostosowywania si\u0119, na sonda\u017ce zaczynamy spogl\u0105da\u0107, jak na swego rodzaju drogowskaz. Jak\u0105 drog\u0119 wybra\u0107? T\u0119 trudn\u0105, naje\u017con\u0105 szykanami, kt\u00f3r\u0105 pod\u0105\u017ca niewielka grupa ludzi? Czy t\u0119 radosn\u0105, kt\u00f3r\u0105 pod\u0105\u017ca zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107? Gdzie wyjecha\u0107 na wakacje? Na jak\u0105 parti\u0119 g\u0142osowa\u0107? Na wszystkie te pytania odpowiadaj\u0105 nam sonda\u017ce. Ka\u017cdy z nas bezwiednie kieruje si\u0119 ku drodze przemierzanej przez weso\u0142k\u00f3w, ciesz\u0105cych si\u0119 przede wszystkim z faktu bycia w wi\u0119kszo\u015bci. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki publikacji wynik\u00f3w mo\u017cemy rankiem przed wyj\u015bciem do szko\u0142y, pracy za\u0142o\u017cy\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 mask\u0119, odpowiedni\u0105 dla dominuj\u0105cych w danym momencie pogl\u0105d\u00f3w.

Wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo i pa\u0144stwo, pozbawione policji politycznej, w spos\u00f3b wyj\u0105tkowo perfekcyjny jest w stanie wykreowa\u0107 prawd\u0119 upowszechnion\u0105, maj\u0105c\u0105 charakter prawdy dominuj\u0105cej. A przez jej wykreowanie doprowadzi\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej owa \u201eprawda\u201d (opinia) staje si\u0119 tyranem. Ten rodzaj tyranii jest o wiele bardziej obezw\u0142adniaj\u0105cy od tyranii znanej z historii.

Powiedzieli\u015bmy, \u017ce sonda\u017ce oddzia\u0142ywaj\u0105 na instytucj\u0119 w\u0142adzy. Owszem, tak, lecz pami\u0119tajmy, w\u0142adza – w przeciwie\u0144stwie do pojedynczego obywatela – posiada instrumenty pozwalaj\u0105ce nie tylko sprawdza\u0107, ale i kreowa\u0107 opinie, w tym szczeg\u00f3lnie opinie o sobie samej. To w tym nale\u017cy upatrywa\u0107 przyczyn, dla kt\u00f3rych Platforma cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105cym poparciem – poparciem wynikaj\u0105cym z faktu obawy przed przy\u0142\u0105czeniem si\u0119 do mniejszo\u015bci, z l\u0119ku przed zdj\u0119ciem maski i ujawnieniem swojego prawdziwego oblicza.

Czy nas, Polak\u00f3w, sta\u0107 na to, aby porzuci\u0107 codzienny rytua\u0142 przywdziewania maski wi\u0119kszo\u015bci? W mojej opinii przede wszystkim nie sta\u0107 nas, aby trwa\u0107 w tym koszmarnym rytuale. Lecz czy pod mask\u0105 jest jeszcze jakakolwiek twarz?<\/p>\r\n

W\u0142odzimierz\u00a0Bernacki<\/strong><\/em><\/p>\r\n


W\u0142odzimierz\u00a0Bernacki<\/strong> jest profesorem. Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, dyrektorem Instytutu Nauk Politycznych i Stosunk\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych UJ.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Obecnie \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci jest raczej \u201epapierem\u201d potwierdzaj\u0105cym posiadanie umiej\u0119tno\u015bci odnajdywania si\u0119. M\u0142ody cz\u0142owiek jest rodzajem stwora przypominaj\u0105cego nietoperza – nie ryzykuje \u201elotu\u201d w nowym \u015brodowisku bez zbadania pogl\u0105d\u00f3w, jakie w nim wyst\u0119puj\u0105. Kiedy spogl\u0105damy na wyniki sonda\u017cy wyborczych, zadziwia niesamowita stabilno\u015b\u0107 pozycji, jak\u0105 zajmuje partia rz\u0105dz\u0105ca. Jest to tym bardziej zastanawiaj\u0105ce, \u017ce partia ta w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[98,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40033"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40033"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40033\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40033"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40033"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40033"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}