{"id":39793,"date":"2011-06-24T22:34:02","date_gmt":"2011-06-25T03:34:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=39793"},"modified":"2011-06-24T12:36:25","modified_gmt":"2011-06-24T17:36:25","slug":"prof-andrzej-nowak-polityke-ministra-sikorskiego-oceniam-jako-zalosna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=39793","title":{"rendered":"Prof. Andrzej Nowak: Polityk\u0119 ministra Sikorskiego oceniam jako \u017ca\u0142osn\u0105"},"content":{"rendered":"

Minister Sikorski mimo – powiem wprost – samoupadlaj\u0105cych zachowa\u0144 wobec Rosji nie cieszy si\u0119 powa\u017caniem w tym kraju. – m\u00f3wi profesor Andrzej Nowak w rozmowie z Tomaszem Grabowskim z portalu Kresy.pl.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Jak mo\u017ce Pan Profesor oceni\u0107 polsk\u0105 polityk\u0119 wschodni\u0105 po roku 2007, po niemal czterech latach urz\u0119dowania ministra Sikorskiego?<\/strong><\/p>\r\n

Spr\u00f3bujmy odnie\u015b\u0107 si\u0119 do deklarowanych intencji, kt\u00f3re by\u0142y przedstawione do\u015b\u0107 jasno. Od pocz\u0105tku postulowano zasadniczy zwrot, przewarto\u015bciowanie, o\u00a0czym niezwykle dobitnie pisa\u0142 minister Sikorski w kilku tekstach programowych. Rados\u0142aw Sikorski odci\u0105\u0142 si\u0119 od tego, co sam nazywa\u0142 tradycj\u0105 jagiello\u0144sk\u0105. Odci\u0105\u0142 si\u0119 zarazem faktycznie od tradycji zwi\u0105zanej z lini\u0105 Jerzego Giedroycia. Natomiast to, na co wskazywa\u0142 jako pozytywny cel polityki wschodniej Polski, to zasadnicza poprawa stosunk\u00f3w z Rosj\u0105.<\/p>\r\n

Zapytajmy zatem, czy osi\u0105gn\u0119li\u015bmy co\u015b konkretnego, dobrego dla Polski i jej interes\u00f3w przez ow\u0105 now\u0105 polityk\u0119 wschodni\u0105? Odpowied\u017a, z mojej przynajmniej perspektywy, jest jednoznacznie negatywna. Nie uzyskali\u015bmy \u017cadnego sukcesu, tak\u017ce na \u017cadnym odcinku naszych stosunk\u00f3w z Rosj\u0105.<\/p>\r\n

Zacznijmy od kwestii energetycznej, wa\u017cnej dla wszystkich obywateli pa\u0144stwa polskiego, oboj\u0119tnie, czy kto\u015b si\u0119 interesuje polityk\u0105 czy nie, czy kto\u015b lubi histori\u0119 i interesuje si\u0119 sporami czy mi\u0142o\u015bci\u0105 mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105 czy nie. Dla absolutnie wszystkich obywateli pa\u0144stwa polskiego jest to sprawa zasadnicza, poniewa\u017c od niej zale\u017cy, czy b\u0119dziemy mogli, i za jak\u0105 cen\u0119, ogrzewa\u0107 nasze mieszkania.<\/p>\r\n

Przypomn\u0119 kluczowe wydarzenie z okresu rz\u0105du D. Tuska w tym zakresie: o\u00a0przed\u0142u\u017ceniu kontraktu gazowego, kt\u00f3re utrwala uzale\u017cnienie Polski od dostawcy rosyjskiego. Pierwotny kszta\u0142t tej umowy by\u0142 skrajnie niekorzystny dla Polski, a zosta\u0142 zrewidowany nie z inicjatywy polskiej strony rz\u0105dowej, ale wskutek interwencji komisarza ds. energii Unii Europejskiej. W tym przypadku, to Unia Europejska ratowa\u0142a konsumenta polskiego przed fatalnymi skutkami decyzji polskiego rz\u0105du wobec Rosji. Uleg\u0142o\u015b\u0107 Warszawy wobec Gazpromu skutkowa\u0142a jednoznacznie negatywnymi konsekwencjami dla polskiego konsumenta: wysokie ceny energii i d\u0142ugotrwa\u0142e uzale\u017cnienie od dominacji rosyjskich dostawc\u00f3w gazu.<\/p>\r\n

Druga sprawa, zwi\u0105zana z kwestiami energetycznymi, to oczywi\u015bcie Gazoci\u0105g P\u00f3\u0142nocny. Minister Sikorski jeszcze w 2006 roku nazywa\u0142 go nowym paktem Ribbentrop-Mo\u0142otow. Na pewno jest to inwestycja szkodliwa dla interes\u00f3w Polski. Gdy nast\u0119powa\u0142a jej realizacja w okresie rz\u0105d\u00f3w Platformy Obywatelskiej Polska nie wykaza\u0142a najmniejszej inicjatywy na rzecz zastopowania tego projektu, czy nawet, je\u015bli okaza\u0142oby si\u0119 to niemo\u017cliwe, zmniejszenia jego negatywnych skutk\u00f3w dla Polski. W tym zakresie znowu nic nie zosta\u0142o zrobione. Mimo parokrotnych zapewnie\u0144 ministra Sikorskiego.<\/p>\r\n

Przypomn\u0119 o gro\u017c\u0105cej Polsce blokadzie w doj\u015bciu najci\u0119\u017cszych statk\u00f3w do portu w \u015awinouj\u015bciu. Spos\u00f3b po\u0142o\u017cenia rury przesy\u0142aj\u0105cej gaz z Rosji do Niemiec na podej\u015bciu do portu \u015bwinoujskiego powoduje, \u017ce najprawdopodobniej najwi\u0119ksze okr\u0119ty nie b\u0119d\u0105 mog\u0142y przyp\u0142ywa\u0107 do tego portu. Jest to korzystne dla Rosji, bo zmniejsza znaczenie \u015awinouj\u015bcia jako ewentualnego alternatywnego kana\u0142u zaopatrzenia Polski w energi\u0119 (i nie tylko energi\u0119) w\u00a0stosunku do dostaw rosyjskich. Jest to korzystne dla Niemiec, szczeg\u00f3lnie dla portu w\u00a0Rostocku, kt\u00f3ry jest intensywnie rozbudowywany. Ale jest ewidentnie, skrajnie niekorzystne dla Polski. Gdzie wi\u0119c tu jest sukces polskiej polityki?<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

By\u0107 mo\u017ce uda\u0142o si\u0119 za to \u201ezmi\u0119kczy\u0107\u201d Rosj\u0119 w jej oficjalnej interpretacji spornych kwestii historycznych? <\/strong><\/p>\r\n

M\u00f3wiono, \u017ce ocieplenie w stosunkach z Rosj\u0105, na kt\u00f3re tak postawi\u0142 ten rz\u0105d, przyniesie pewn\u0105 popraw\u0119 w sferze symbolicznej, w sferze polityki historycznej: zmian\u0119 stanowiska w\u00a0sprawie Katynia czy by\u0107 mo\u017ce jakie\u015b inne gesty. Niestety mamy wska\u017anik, kt\u00f3ry w tym zakresie bardzo jasno oddaje stan rzeczy. W kwietniu 2011 roku Centrum Lewady (jedyne wiarygodne centrum badania opinii spo\u0142ecznej w Rosji) przeprowadzi\u0142o badanie stanu \u015bwiadomo\u015bci Rosjan w sprawie zbrodni katy\u0144skiej. Ot\u00f3\u017c w ci\u0105gu roku od kwietnia 2010 r. do kwietnia 2011 roku nast\u0105pi\u0142 niezwyk\u0142y regres stanu tej \u015bwiadomo\u015bci w odniesieniu do prawdy historycznej. A przecie\u017c mia\u0142 by\u0107 to rok, w kt\u00f3rym stosunki polsko-rosyjskie mia\u0142y kwitn\u0105\u0107. Tymczasem po chwilowym otwarciu medi\u00f3w rosyjskich na prawd\u0119 (lub przynajmniej na elementarne fakty) o zbrodni katy\u0144skiej, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o po katastrofie smole\u0144skiej, powr\u00f3ci\u0142a zmasowana akcja odg\u00f3rnie prowadzonej polityki medialnej w Rosji, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do tego, \u017ce dzi\u015b znacznie wi\u0119cej os\u00f3b ni\u017c przed kwietniem 2010 s\u0105dzi, \u017ce za Katy\u0144 odpowiadaj\u0105 Niemcy, a nie NKWD.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Jednak Duma rosyjska przyj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119, w kt\u00f3rej uznano win\u0119 Stalina za zbrodni\u0119 katy\u0144sk\u0105\u2026 <\/strong><\/p>\r\n

Uchwa\u0142a Dumy, przyj\u0119ta jesieni\u0105 2010 roku w sprawie zbrodni stalinowskich niestety jest krokiem bardzo po\u0142owicznym i nie maj\u0105cym \u017cadnych konsekwencji prawnych. I to jest najwa\u017cniejsze. W sferze prawnej (najwa\u017cniejszej, dla okre\u015blenia stanowiska pa\u0144stwa rosyjskiego w kwestii zbrodni katy\u0144skiej) w ci\u0105gu ostatnich czterech lat nast\u0105pi\u0142 zn\u00f3w regres, a nie post\u0119p w rozwi\u0105zaniu problem\u00f3w przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n

Stanowisko prawne rz\u0105du Federacji Rosyjskiej po czterech latach \u201ezbli\u017cania si\u0119\u201d Polski i\u00a0rz\u0105du D. Tuska do Moskwy jest takie, \u017ce nie wiadomo, czy ofiary Katynia nie zosta\u0142y zabite s\u0142usznie. Kwestia ich winy lub niewinno\u015bci nie jest jeszcze wyja\u015bniona – stwierdza Prokuratura Federacji Rosyjskiej\u2026 Czy to jest jaki\u015b pozytywny prze\u0142om?<\/p>\r\n

Powiem tak: Polska, czy raczej \u201ePolska rz\u0105dowa\u201d wspierana przez ogromn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 medi\u00f3w popad\u0142a w\u00a0tak niesamowit\u0105 hipokryzj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z ociepleniem w stosunkach polsko-rosyjskich, \u017ce mia\u0142em nasilaj\u0105ce si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce \u017cyj\u0119 w zrealizowanym \u015bwiecie Orwella. W\u0142a\u015bciwie ju\u017c mi\u0119dzy wrze\u015bniem 2009 roku a kwietniem 2010 roku nasze media dos\u0142ownie zapluwa\u0142y si\u0119 (nie mog\u0119 inaczej tego okre\u015bli\u0107) peanami na cze\u015b\u0107 demokratycznego przyw\u00f3dcy W\u0142adimira Putina. Minister Sikorski 30 sierpnia 2009 roku na \u0142amach \u201eGazety Wyborczej\u201d napisa\u0142, \u017ce Rosja nigdy w swej historii nie ho\u0142dowa\u0142a tak warto\u015bciom demokratycznym, jak obecnie. Tymczasem w ostatnim dziesi\u0119cioleciu rz\u0105d\u00f3w Putina blisko 200 dziennikarzy straci\u0142o \u017cycie w Rosji. Kilkaset os\u00f3b zabito w politycznych, wspieraj\u0105cych sukcesy W\u0142adimira W\u0142adimirowicza zamachach; nie m\u00f3wi\u0119 ju\u017c o 100 tysi\u0105cach Czeczen\u00f3w, kt\u00f3rzy tak\u017ce stracili \u017cycie…<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Jak scharakteryzowa\u0142by Pan Profesor samego ministra Sikorskiego? W\u00a0dominuj\u0105cym przekazie medialnym jest on przedstawiany jako polityk nowoczesny, energiczny, z\u00a0do\u015bwiadczeniem mi\u0119dzynarodowym. Czy temu wizerunkowi odpowiadaj\u0105 realne sukcesy w prowadzonej przez niego polityce zagranicznej Polski?<\/strong><\/p>\r\n

My\u015bl\u0119, \u017ce rzeczywi\u015bcie jest to polityk nowoczesny, a nawet postnowoczesny, to znaczy polityk, kt\u00f3ry ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowa\u0142 wszystko \u201epi-arowi\u201d, medialnemu wra\u017ceniu, jakie chce zrobi\u0107. To wra\u017cenie mo\u017cna robi\u0107 na mediach polskich – jak d\u0142ugo ma si\u0119 je pod kontrol\u0105. Zabiegi ministra Sikorskiego nie robi\u0105 natomiast \u017cadnego wra\u017cenia na powa\u017cnych partnerach czy nawet przeciwnikach na arenie mi\u0119dzynarodowej. Dowodem na to jest traktowanie ministra Sikorskiego w Rosji. Minister Sikorski mimo – powiem wprost – samoupadlaj\u0105cych zachowa\u0144 wobec Rosji nie cieszy si\u0119 powa\u017caniem w tym kraju.<\/p>\r\n

By\u0142em \u015bwiadkiem tego typu zachowa\u0144 ministra Sikorskiego, na spotkaniu w Fundacji Batorego, gdy w obecno\u015bci przedstawicieli korpusu dyplomatycznego, tak\u017ce przedstawicieli Rosji, wyg\u0142osi\u0142 histeryczne przem\u00f3wienie, dos\u0142ownie z pian\u0105 na ustach wykrzykuj\u0105c paszkwil na ca\u0142\u0105 niemal polityk\u0119 zagraniczn\u0105 Polski przed sob\u0105. G\u0142\u00f3wnymi obiektami ataku byli: minister Beck (jakby by\u0142 \u017cywym wrogiem siedz\u0105cym na sali, kt\u00f3rego nale\u017cy zniszczy\u0107), oczywi\u015bcie Lech Kaczy\u0144ski, ale nawet Aleksander Kwa\u015bniewski, kt\u00f3ry mia\u0142 to nieszcz\u0119\u015bcie, \u017ce popar\u0142 pomara\u0144czow\u0105 rewolucj\u0119 na Ukrainie.<\/p>\r\n

Tymczasem Rosja nie szanuje przeciwnik\u00f3w czy partner\u00f3w, kt\u00f3rzy samych siebie nie szanuj\u0105. Podam przyk\u0142ad, innego, tym razem na pewno godnego na\u015bladowania, zachowania ze strony rosyjskich instytucji. W 2002 roku Polsk\u0119 odwiedzi\u0142 \u00f3wczesny minister spraw zagranicznych Rosji, sk\u0142adaj\u0105c wizyt\u0119 tylko w jednym miejscu. Nie w Warszawie, ale w Sieniawie. W male\u0144kim miasteczku na pograniczu dawnego zaboru austriackiego i\u00a0rosyjskiego, gdzie spoczywaj\u0105 szcz\u0105tki ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego. Ksi\u0105\u017c\u0119 Czartoryski by\u0142 drugim w historii ministrem spraw zagranicznych Cesarstwa Rosyjskiego, ale ca\u0142e \u017cycie po zako\u0144czeniu s\u0142u\u017cby carowi by\u0142 wrogiem Rosji. A\u00a0jednak minister spraw zagranicznych Rosji przyjecha\u0142 do Sieniawy by z\u0142o\u017cy\u0107 kwiaty na jego grobie. Tego wymaga szacunek do instytucji, do pa\u0144stwa, kt\u00f3rego ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 si\u0119 reprezentuje.<\/p>\r\n

Z tego punktu widzenia histeryczna szar\u017ca ministra Sikorskiego na swoich w\u0142asnych poprzednik\u00f3w, opluwanie ich pami\u0119ci, opluwanie sensu prowadzonej przez nich polityki – jest czym\u015b nie tylko niezrozumia\u0142ym, ale niewybaczalnym. Minister Sikorski jest z punktu widzenia Moskwy ca\u0142kowicie niepowa\u017cn\u0105 i\u00a0parokrotnie dano temu wyraz. Tak\u017ce dlatego, \u017ce pami\u0119ta si\u0119, \u017ce jest to ten sam cz\u0142owiek, kt\u00f3ry raz m\u00f3wi o pakcie Ribbentrop-Mo\u0142otow a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej o\u00a0przyja\u017ani Tuska z Putinem. W Rosji, podobnie jak w\u00a0ka\u017cdej prowadz\u0105cej realn\u0105 polityk\u0119 strukturze politycznej, zwraca si\u0119 uwag\u0119 nie tylko na \u201epi-ar\u201d, ale na pewn\u0105 konsekwencj\u0119 w dzia\u0142aniu, na przewidywalno\u015b\u0107 i\u00a0powag\u0119. Tej ostatniej na pewno ministrowi Sikorskiemu brakuje.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Jak natomiast przedstawia si\u0119 stan relacji z naszymi wschodnimi s\u0105siadami po czterech latach polityki Sikorskiego?<\/strong><\/p>\r\n

Drugi aspekt wi\u0105\u017ce si\u0119 z radykalnie zepsutymi stosunkami z naszymi wschodnimi s\u0105siadami, z\u00a0Ukrain\u0105 przede wszystkim. I tu zas\u0142ugi ministra Sikorskiego s\u0105 ogromne. Przypomn\u0119 jego debiut w roli ministra spraw zagranicznych, wizyt\u0119 w Moskwie. Debiut ten zosta\u0142 przez Rosjan sprytnie rozegrany: pozwolili przyjecha\u0107 polskiemu ministrowi w roli petenta prosz\u0105cego o \u0142ask\u0119 dopuszczenia Donalda Tuska przed oblicze prezydenta Putina (to by\u0142 stycze\u0144 2008 roku) na dzie\u0144 przed przyj\u0119ciem przez Putina premier Timoszenko, kt\u00f3rej wtedy Moskwa w styczniu 2008 roku przystawi\u0142a pistolet gazowy do g\u0142owy. Rosja rozegra\u0142a to dok\u0142adnie tak, jak chcia\u0142a: Polska wybiera Moskw\u0119, odcina si\u0119 od Ukrainy, gdy ta znajduje si\u0119 w szczeg\u00f3lnie trudnym po\u0142o\u017ceniu. Na Ukrainie zosta\u0142o to niezwykle bole\u015bnie zauwa\u017cone i sta\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem gwa\u0142townego kryzys zaufania w relacjach na linii Kij\u00f3w-Warszawa. Nie pozosta\u0142o to te\u017c bez wp\u0142ywu na przebieg wydarze\u0144 na samej Ukrainie – os\u0142abi\u0142o ob\u00f3z prozachodni, kt\u00f3ry \u017cywi\u0142 nadzieje na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Warszaw\u0105. (By\u0107 mo\u017ce te zas\u0142ugi ministra Sikorskiego w os\u0142abianiu pozycji premier Tymoszenko zosta\u0142y w\u0142a\u015bnie dostrze\u017cone przez jej arcy-wroga, prezydenta Janukowycza, kt\u00f3ry nagrodzi\u0142 ministra Sikorskiego orderem Jaros\u0142awa M\u0105drego). Rz\u0105d Tuska z\u0142o\u017cy\u0142 na samym pocz\u0105tku swej dzia\u0142alno\u015bci jasn\u0105 deklaracj\u0119: g\u0142\u00f3wnym naszym celem politycznym na wschodzie jest poprawa stosunk\u00f3w z\u00a0Rosj\u0105, je\u015bli trzeba – to kosztem stosunk\u00f3w z Ukrain\u0105. Konsekwencje tego s\u0105 powa\u017cne.<\/p>\r\n

Nast\u0105pi\u0142o te\u017c zerwanie – w trudny spos\u00f3b nawi\u0105zywanych – stosunk\u00f3w z Litw\u0105. Uporczywie, wbrew przeciwno\u015bciom nawi\u0105zywa\u0142 je prezydent Lech Kaczy\u0144ski i jego poprzednicy. Wszystko teraz zosta\u0142o odwr\u00f3cone w taki spos\u00f3b, \u017ce Polska – skoro konsekwentnie czapkuje Moskwie – najch\u0119tniej pobrz\u0119kuje szabelk\u0105 wobec Litwy. Tu minister Sikorski mo\u017ce pokaza\u0107, jaki jest energiczny i stroi\u0107 gro\u017ane miny wobec Wilna i\u00a0wobec Mi\u0144ska (w obu przypadkach znakomicie u\u0142atwia to prowadzenie polityki wci\u0105gania tych kraj\u00f3w w orbit\u0119 wp\u0142yw\u00f3w Moskwy).<\/p>\r\n

W obu tak\u017ce przypadkach, owszem, s\u0105 podstawy do zachowa\u0144, nazwijmy to, asertywnych, ale czynienie z\u00a0pobrz\u0119kiwania szabelk\u0105 wobec s\u0142abszych partner\u00f3w wizyt\u00f3wki swojej si\u0142y, swojej potencji, jest po prostu niezwykle \u017ca\u0142osne i tak w\u0142a\u015bnie oceniam polityk\u0119 reprezentowan\u0105 przez ministra Sikorskiego.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Pozostaj\u0105c przy tym w\u0105tku, chcia\u0142bym zapyta\u0107 jak ocenia Pan Profesor polityk\u0119 pa\u0144stwa polskiego na rzecz ochrony praw mniejszo\u015bci polskiej na wschodzie? Poniewa\u017c przez ostatnie dwadzie\u015bcia lat nieraz mo\u017cna by\u0142o odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce oboj\u0119tnie, czy rz\u0105dz\u0105 ludzie nami ludzie oddani idei jagiello\u0144skiej, czy te\u017c zwolennicy idei piastowskiej, to sta\u0142ym zjawiskiem w\u00a0polityce pa\u0144stwa polskiego by\u0142a i jest rezygnacja z walki o\u00a0prawa Polak\u00f3w za Bugiem. Rezygnacja w\u00a0imi\u0119 jakich\u015b wy\u017cszych cel\u00f3w geopolitycznych. Powo\u0142am si\u0119 tu mo\u017ce na Aleksandra So\u0142\u017cenicyna, kt\u00f3ry w\u00a0ksi\u0105\u017cce \u201eRosja w zapa\u015bci\u201d pisa\u0142, \u017ce dowodem na zupe\u0142n\u0105 zapa\u015b\u0107 Federacji Rosyjskiej jest fakt, \u017ce pa\u0144stwo to okaza\u0142o si\u0119 niezdolne do zadbania o\u00a0bezpiecze\u0144stwo swoich rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 poza nowymi granicami kraju, \u017ce w og\u00f3le nie okaza\u0142o zainteresowania ich losem. Czy w\u00a0Polsce nie nast\u0105pi\u0142o co\u015b bardzo podobnego?<\/strong><\/p>\r\n

Na pewno tak. Jednak nawi\u0105zuj\u0105c do cytatu z So\u0142\u017cenicyna trzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce skala problemu w Rosji jest inna. W indywidualnych losach skala nie ma oczywi\u015bcie znaczenia, ale w przypadku Rosji chodzi\u0142o mniej wi\u0119cej o 20 mln Rosjan, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 zagranic\u0105 swojego, by tak rzec, ojczystego kraju powsta\u0142ego w ci\u0105gu prowadzenia przez Zwi\u0105zek Sowiecki a wcze\u015bniej Imperium Rosyjskie polityki ekspansji. I to by\u0142 powa\u017cny problem egzystencjalny i polityczny dla tych 20 mln ludzi i dla Rosji.<\/p>\r\n

W przypadku Polski chodzi o kilkaset tysi\u0119cy, mo\u017ce milion os\u00f3b. Co te\u017c oczywi\u015bcie jest bardzo powa\u017cn\u0105 liczb\u0105. Ale tak jak pan m\u00f3wi – i my\u015bl\u0119, \u017ce niestety jest to s\u0142uszne stwierdzenie – czy polityka polska jest prowadzona pod has\u0142ami (i nawet szczerze) wizji Giedroyciowej, czy wr\u0119cz odwrotnie, pod has\u0142ami zbli\u017cenia z Rosj\u0105 – rzeczywi\u015bcie los ludno\u015b\u0107 polskiej za Bugiem jest spychany na plan dalszy.<\/p>\r\n

Po pierwsze uzasadnienie jest geopolityczne: musimy sk\u0142ada\u0107 t\u0119 ludno\u015b\u0107 na o\u0142tarzu pojednania polsko-ukrai\u0144skiego czy polsko-litewskiego. Oczywi\u015bcie w rozs\u0105dnych granicach. Nie jest tak, \u017ce Lech Kaczy\u0144ski lekcewa\u017cy\u0142 spraw\u0119 ludno\u015bci polskiej na Litwie i jej to\u017csamo\u015bciowych ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych cho\u0107by z pisowni\u0105 nazwisk. Prezydent Kaczy\u0144ski na pewno wysuwa\u0142 ten argument, jaki przedstawi\u0142em, \u017ce owszem, to s\u0105 wa\u017cne sprawy, ale wa\u017cniejszy od tego jest interes Polski, kt\u00f3rego podstaw\u0105 jest odbudowanie wsp\u00f3\u0142pracy z\u00a0naszymi wschodnimi s\u0105siadami.<\/p>\r\n

I to jest straszliwy dylemat, nie jest \u0142atwo go rozwi\u0105za\u0107. Na pewno w wielu szczeg\u00f3\u0142owych kwestiach mo\u017cna mie\u0107 pretensje do polityki Warszawy w tej sferze. Jak\u0105\u015b namiastk\u0105 pozytywnej polityki wobec mniejszo\u015bci polskiej w tym okresie by\u0142o wprowadzenie Karty Polaka. Nie jest to rozwi\u0105zanie idealne, pozostawiaj\u0105ce wiele do \u017cyczenia, ale jest to jedyna jak do tej pory pr\u00f3ba zrobienia czego\u015b dla Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie z w\u0142asnej winy znale\u017ali si\u0119 poza granicami pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\r\n

Drugi motyw lekcewa\u017cenia praw ludno\u015bci polskiej jest inny. Chodzi o swego rodzaju dyktat politycznej poprawno\u015bci kierowanej z Europy, wskazuj\u0105cy, \u017ce nie nale\u017cy wspiera\u0107 interes\u00f3w polskiej ludno\u015bci poza granicami pa\u0144stwa, poniewa\u017c jest to przejaw jakiego\u015b \u201eimperializmu\u201d, \u017ce to po\u017cywka dla \u201eszowinizmu i nacjonalizmu polskiego\u201d i tego nie mo\u017cna robi\u0107… W konsekwencji, chocia\u017c ch\u0119tnie pokazujemy Litwie, Bia\u0142orusi czy Ukrainie, \u017ce lekcewa\u017cymy te kraje jako \u201ema\u0142e\u201d, \u201eniewa\u017cne\u201d (to podkre\u015bla teraz minister Sikorski, premier Tusk i ich akolici propagandowi, a\u00a0\u201eGazeta Wyborcza\u201d, podbijaj\u0105c tego b\u0119benka napisa\u0142a ju\u017c nawet, \u017ce nawet Francja nie liczy si\u0119 tak w Europie jak Polska Tuska – jeste\u015bmy tylko my i Niemcy\u2026), to jednak nie jest to pow\u00f3d, \u017ceby serio zaj\u0105\u0107 si\u0119 spraw\u0105 ludno\u015bci polskiej na tym obszarze.<\/p>\r\n

Rzeczywi\u015bcie taki dylemat jest i Pana wyj\u015bciowe stwierdzenie w pytaniu mog\u0119 potwierdzi\u0107.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Czy podobny dylemat nie wyst\u0119puje w historycznych kwestiach spornych z Ukrain\u0105 czy Rosj\u0105? Czy nie jest tak, \u017ce w imi\u0119 dobrych relacji z\u00a0tymi pa\u0144stwami nie prowadzimy zbyt s\u0142abej polityki na rzecz uznania przez Kij\u00f3w ludob\u00f3jstwa OUN-UPA na Polakach, czy te\u017c na rzecz ujawnienia przez Rosjan wszystkich informacji o zbrodniach Zwi\u0105zku Sowieckiego na naszym narodzie?<\/strong><\/p>\r\n

Moje spojrzenie na to jest takie, \u017ce bardzo wa\u017cna jest relacja si\u0142. I widz\u0119 to inaczej ni\u017c minister Sikorski i ten rz\u0105d. Uwa\u017cam, \u017ce s\u0142aby mo\u017ce oczekiwa\u0107 wi\u0119cej w stosunku do mocniejszego, mocny powinien mniej asertywnie zachowywa\u0107 si\u0119 w stosunku do s\u0142abszego. Taki jest m\u00f3j punkt widzenia i w zwi\u0105zku z tym uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy bardzo stanowczo wyst\u0119powa\u0107, w\u00a0oparciu o Uni\u0119 Europejsk\u0105 i pewne standardy, na przyk\u0142ad w przypadku dochodzenia ogromnej ilo\u015bci d\u00f3br kulturalnych zagrabionych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 i znajduj\u0105cych si\u0119 w\u00a0Rosji.<\/p>\r\n

Natomiast w przypadku Ukrainy trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce ukrai\u0144ska to\u017csamo\u015b\u0107 narodowa jest – nie chc\u0119 tu nikogo urazi\u0107 – bardziej problematyczna, s\u0142absza w niekt\u00f3rych regionach. To oczywi\u015bcie zabrzmi w spos\u00f3b, jak to si\u0119 dzi\u015b m\u00f3wi, postkolonialny, z pewn\u0105 nut\u0105 pob\u0142a\u017cliwo\u015bci, ale jednak wydaje mi si\u0119, \u017ce nale\u017cy wykaza\u0107 wi\u0119ksz\u0105 cierpliwo\u015b\u0107 w stosunku do partnera, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w trudniejszej sytuacji to\u017csamo\u015bciowej. Bo Rosjanom ich to\u017csamo\u015bci nikt nie zabierze, Rosjanie mog\u0105 sami zdecydowa\u0107 jak ich to\u017csamo\u015b\u0107 b\u0119dzie wygl\u0105da\u0107. Oczywi\u015bcie Ukrai\u0144cy tak\u017ce sami zdecyduj\u0105, jak ich to\u017csamo\u015b\u0107 b\u0119dzie wygl\u0105da\u0107, ale s\u0105 poddani pot\u0119\u017cnej presji ze strony imperialnych si\u0142 w Rosji, kt\u00f3re chc\u0105, by tak rzec, przyj\u0105\u0107 ich z powrotem na wielkoruskie \u0142ono. Z tego punktu widzenia zaostrzanie konflikt\u00f3w historycznych w relacji z Ukrain\u0105 niew\u0105tpliwie u\u0142atwi\u0105 t\u0119 polityk\u0119 rosyjsk\u0105.<\/p>\r\n

Jest to zn\u00f3w dylemat, wobec kt\u00f3rego nie ma z mojej perspektywy \u0142atwego rozwi\u0105zania. Bo jest co\u015b takiego jak obowi\u0105zek wierno\u015bci pami\u0119ci wobec polskich ofiar, kt\u00f3re zgin\u0119\u0142y z r\u0105k ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w. To wielki problem, jest wielka liczba rodzin, kt\u00f3re prze\u017cywaj\u0105 traum\u0119 z tego powodu i nie czuj\u0105 wsparcia ze strony pa\u0144stwa polskiego. Tak oczywi\u015bcie nie powinno by\u0107. Ale z drugiej strony, nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby pami\u0119\u0107 ta mia\u0142a by\u0107 jakim\u015b sztandarowym projektem polskiej polityki historycznej. Ta pami\u0119\u0107 jest naszym obowi\u0105zkiem, natomiast nie wiem czy jest naszym, by tak rzec, \u201ezadaniem numer jeden\u201d w naszej polityce wschodniej. Musimy to robi\u0107, musimy upami\u0119tnia\u0107 tamte wydarzenia nie boj\u0105c si\u0119 nazywa\u0107 morderc\u00f3w mordercami i ofiar ofiarami, natomiast powinni\u015bmy jednak bra\u0107 pod uwag\u0119 szerszy kontekst geopolityczny.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Czy w tym kontek\u015bcie polityka Lecha Kaczy\u0144skiego by\u0142a odpowiednia? Czy w\u0142a\u015bciwie wywa\u017ca\u0142 on akcenty mi\u0119dzy obowi\u0105zkiem pami\u0119ci o polskich ofiarach ludob\u00f3jstwa dokonanego przez OUN-UPA a potrzeb\u0105 dobrych relacji z Ukrain\u0105?<\/strong><\/p>\r\n

Na pewno w szczeg\u00f3\u0142ach mo\u017cna by si\u0119 by\u0142o o to spiera\u0107, ale ja nie mia\u0142em pretensji do Lecha Kaczy\u0144skiego o gesty wykonywane pod adresem ukrai\u0144skiej wra\u017cliwo\u015bci narodowej (niekt\u00f3rzy nazwali by j\u0105 nawet nacjonalistyczn\u0105), to znaczy o wspominanie ukrai\u0144skich ofiar walk polsko-ukrai\u0144skich w czasie II wojny \u015bwiatowej – bo Lech Kaczy\u0144ski w paru miejscach pojawi\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w takich okoliczno\u015bciach z prezydentem Juszczenk\u0105. O to nie mia\u0142bym pretensji.<\/p>\r\n

Natomiast, je\u015bli gdzie\u015b widzia\u0142bym z mojej perspektywy przekroczenie granicy, to na pewno przy braku protestu wobec skrajnie niem\u0105drej polityki historycznej prezydenta Juszczenki. To by\u0142a o prostu szkodliwa polityka historyczna, tak dla Ukrai\u0144c\u00f3w jak i dla stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich oraz dla samej Ukrainy. Gloryfikacja morderc\u00f3w powinna spotka\u0107 si\u0119 odpowiedzi\u0105 ze strony w\u0142adz pa\u0144stwa polskiego: kulturaln\u0105, wywa\u017con\u0105, ale jednak odpowiedzi\u0105, \u017ce to jest b\u0142\u0105d. Polski prezydent powinien powiedzie\u0107, \u017ce to jest z\u0142e dla stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich (bo o tym, co jest dobre lub z\u0142e dla samych Ukrai\u0144c\u00f3w powinni decydowa\u0107 oni sami). Prezydent pa\u0144stwa polskiego mia\u0142 prawo i mo\u017ce nawet obowi\u0105zek odrobin\u0119 bardziej stanowczo zabra\u0107 g\u0142os w sprawie \u201ebohatera\u201d, jakim zosta\u0142 uczyniony morderca czy patron morderc\u00f3w wielu tysi\u0119cy Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

W Rosji znajduj\u0105 si\u0119 skarby polskiej kultury zagrabione w ci\u0105gu ostatnich wiek\u00f3w. Czy pa\u0144stwo polskie wykazuje do\u015b\u0107 stanowczo\u015bci w\u00a0staraniach, aby te skarby odzyska\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

Niestety nie. I to dotyczy pa\u0144stwa polskiego w ca\u0142ej jego historii po 1991 roku. Nie jest tak, \u017ceby kt\u00f3rakolwiek ekipa mog\u0142a si\u0119 wylegitymowa\u0107 jak\u0105\u015b tward\u0105, stanowcz\u0105, asertywn\u0105 polityk\u0105. Albo nie znajdowano na to czasu, albo nie znajdowano na to ochoty. To nie znaczy, \u017ce pojedynczy urz\u0119dnicy, np. w\u00a0ministerstwie kultury nie staraj\u0105 si\u0119 podejmowa\u0107 dzia\u0142a\u0144 na swoim szczeblu, np. typu inwentaryzacyjnego.<\/p>\r\n

Trzeba tu jednak rozgraniczy\u0107 zapewne dwie sprawy. Jedna dotyczy \u0142up\u00f3w dawnych, tj. zwi\u0105zanych z likwidacj\u0105 I Rzeczpospolitej. I tym zaj\u0105\u0142 si\u0119 traktat ryski. Tyle \u017ce nie zosta\u0142 w\u00a0pe\u0142ni zrealizowany w kwestii restytucji d\u00f3br kultury. I wci\u0105\u017c jest ca\u0142y szereg zbior\u00f3w, o\u00a0kt\u00f3rych wiemy i kt\u00f3rych Rosjanie nie ukrywaj\u0105, kt\u00f3re powinny by\u0107 zwr\u00f3cone Polsce zgodnie z liter\u0105 traktatu ryskiego. Biblioteka kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta (jej resztki) to pierwszy z brzegu przyk\u0142ad. Jest to zasz\u0142o\u015b\u0107 historyczna, w kt\u00f3rej mo\u017cemy odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do traktatu podpisanego przez suwerenne pa\u0144stwo polskie z suwerennym pa\u0144stwem rosyjsko-sowieckim.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Jak przedstawia si\u0119 sytuacja polskich d\u00f3br zagrabionych przez ZSRS w\u00a0p\u00f3\u017aniejszym czasie?<\/strong><\/p>\r\n

Drugi poziom sprawy to dobra kultury zrabowane w czasie II wojny \u015bwiatowej. We wrze\u015bniu 1939 roku, a nast\u0119pnie od 1944 roku. S\u0105 to przede wszystkim bezcenne polskie archiwalia ewakuowane na wsch\u00f3d i zrabowane nast\u0119pnie prze Armi\u0119 Czerwon\u0105. Zbiory nie tylko polskiego wywiadu (\u201eDw\u00f3jki\u201d), o kt\u00f3rych wiadomo by\u0142o od pocz\u0105tku, \u017ce zosta\u0142y wywiezione do Moskwy, ale te\u017c ca\u0142e archiwum Legion\u00f3w Polskich, ca\u0142e archiwum Polskiej Organizacji Wojskowej, ca\u0142e archiwum Instytutu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w\u00a0Warszawie, kt\u00f3ry istnia\u0142 od 1935 roku w Warszawie (w tym bezcenne listy Pi\u0142sudskiego z okresu jego konspiracji), ale tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 archiwum polskiego Sejmu, cz\u0119\u015b\u0107 archiwum polskiego rz\u0105du, nawet cz\u0119\u015b\u0107 archiwum kancelarii Prymasa. Najr\u00f3\u017cniejsze skarby archiwalne znajduj\u0105 si\u0119 dzi\u015b w Moskwie przy ulicy admira\u0142a Makarowa 15 w Archiwum Wojskowym, do kt\u00f3rego niestety zosta\u0142y oficjalnie wcielone bez protestu ze strony pa\u0144stwa polskiego. Bo do 1996 roku te zrabowane archiwalia mia\u0142y status trofiejnowo archiwa<\/em>, czyli de facto nieuregulowany status archiw\u00f3w z\u0142upionych. Teraz odzyskanie ich b\u0119dzie znacznie trudniejsze.<\/p>\r\n

S\u0105 te\u017c wci\u0105\u017c nowe znaleziska archiwali\u00f3w, kt\u00f3re dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce Armii Czerwonej, a\u00a0kt\u00f3re stanowi\u0105 absolutne skarby polskiej kultury. Doktor G\u0142\u0119bocki odkry\u0142 w Bibliotece Lenina zupe\u0142nie niesamowity skarb, jakim jest zeszyt z\u00a0zapiskami Juliusza S\u0142owackiego z\u00a0podr\u00f3\u017cy na Wsch\u00f3d, gdzie s\u0105 jego przepi\u0119kne akwarele oraz przede wszystkim r\u0119kopisy arcydzie\u0142 literatury polskiej stworzonych przez S\u0142owackiego. To by\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 archiwum rapperswilskiego, kt\u00f3re mia\u0142o ca\u0142e sp\u0142on\u0105\u0107 w Warszawie wskutek niemieckiego bombardowania. Wiemy ju\u017c dok\u0142adnie, dzi\u0119ki doktorowi G\u0142\u0119bockiemu, jak akurat ten skarb znalaz\u0142 si\u0119 w r\u0119kach Sowiet\u00f3w. Ot\u00f3\u017c zorganizowano wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 S\u0142owackiemu w\u00a0Krzemie\u0144cu latem 1939 roku i tam one ocala\u0142y z\u00a0po\u017cogi. Ale dlaczego maj\u0105 one znajdowa\u0107 si\u0119 w Moskwie, a nie w\u00a0Warszawie? I to jest tylko wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej i\u00a0powinni\u015bmy o\u00a0tym g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0107. Na przyk\u0142ad Francja za\u0142atwi\u0142a ten problem. Wykupi\u0142a swoje zrabowane archiwa od Rosji. Mo\u017cna zapyta\u0107, sk\u0105d francuskie archiwa w\u00a0Moskwie? Ot\u00f3\u017c Niemcy zrabowali je we Francji, a Armia Czerwona zrabowa\u0142a je na terenie Niemiec.<\/p>\r\n

Uwa\u017cam, \u017ce pa\u0144stwo polskie powinno by\u0107 sta\u0107 na wykupienie najcenniejszych d\u00f3br swojej kultury z r\u0105k rosyjskich. Chocia\u017c powinni\u015bmy si\u0119ga\u0107 te\u017c po metody prawne. Podobno stajemy w\u0142a\u015bnie na czele Unii Europejskiej, podobno zaczyna si\u0119 prezydencja. Czy nie jest to dobry czas na nag\u0142o\u015bnienie tej sprawy na forum europejskim? Bo problem ten nie dotyczy tylko Polski, ale te\u017c na przyk\u0142ad W\u0119gier i Czech (cho\u0107 polskie straty s\u0105 najwi\u0119ksze). Rosji by\u0142oby w\u00f3wczas trudniej udawa\u0107, \u017ce nie ma problemu i mo\u017ce osi\u0105gn\u0119liby\u015bmy jaki\u015b zysk z\u00a0prezydencji w Unii.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Tomasz Grabowski<\/p>\r\n

Prof. dr hab. Andrzej Nowak<\/strong> – historyk, sowietolog, wyk\u0142adowca Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, kierownik Pracowni Dziej\u00f3w Rosji i ZSRR w\u00a0Instytucie Historii PAN, cz\u0142onek Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci, redaktor naczelny dwumiesi\u0119cznika \u201eArcana\u201d.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Minister Sikorski mimo – powiem wprost – samoupadlaj\u0105cych zachowa\u0144 wobec Rosji nie cieszy si\u0119 powa\u017caniem w tym kraju. – m\u00f3wi profesor Andrzej Nowak w rozmowie z Tomaszem Grabowskim z portalu Kresy.pl. Jak mo\u017ce Pan Profesor oceni\u0107 polsk\u0105 polityk\u0119 wschodni\u0105 po roku 2007, po niemal czterech latach urz\u0119dowania ministra Sikorskiego? Spr\u00f3bujmy odnie\u015b\u0107 si\u0119 do deklarowanych intencji, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[98],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39793"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39793"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39793\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}