{"id":39568,"date":"2011-06-19T22:37:36","date_gmt":"2011-06-20T03:37:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=39568"},"modified":"2011-06-20T10:43:07","modified_gmt":"2011-06-20T15:43:07","slug":"krolewczi-i-boszewia-czyli-pan-kleks-i-guzik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=39568","title":{"rendered":"Kr\u00f3lewicz i bolszewia, czyli Pan Kleks i guzik"},"content":{"rendered":"

Za m\u0142odu Brzechwa bi\u0142 Bolszewi\u0119 jak kr\u00f3lewicz kr\u00f3la wilk\u00f3w. Potem, kiedy bolszewicy jak wilki skutecznie opanowali Rzeczpospolit\u0105, Brzechwa, tak jak jego kr\u00f3lewicz – zrejterowa\u0142 i sta\u0142 si\u0119 Panem Kleksem.<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Pami\u0119ci nie tyle zacnej, co s\u0142awnej <\/strong><\/p>\r\n

Pisz\u0119 na pami\u0119\u0107, abstrahuj\u0105c od tego, \u017ce Jan Brzechwa pope\u0142ni\u0142 w latach PRL-u rzeczy nie\u0142adne. Pozostaje wszak\u017ce autorem moich ulubionych wierszy i ksi\u0105\u017cek – te kocham. Nie mog\u0119 te\u017c nie powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 Kresowiakiem, \u017ce uczono go u Jezuit\u00f3w w Chyrowie, a potem\u2026 Przeszed\u0142szy jednak do tematu: pewno wiele os\u00f3b przede mn\u0105 rzecz ju\u017c zauwa\u017cy\u0142o i opisa\u0142o – nie wiem jednak, gdzie opisa\u0142o, nie czytalem – wi\u0119c pisz\u0119 sam tu i teraz.<\/p>\r\n

Kr\u00f3lewicz i Wilk<\/p>\r\n

W \u201eAkademii Pana Kleksa\u201d pojawia si\u0119 m\u00f3wi\u0105cy ludzkim g\u0142osem kruk Mateusz, posta\u0107 kluczowa, czy raczej guzikowa. Jak pami\u0119tamy, Mateusz opowiada g\u0142\u00f3wnemu bohaterowi, Adamowi Niezg\u00f3dce, jak to by\u0142 kiedy\u015b cz\u0142owiekiem, kr\u00f3lewiczem, jedynym dziedzicem wielkiego Kr\u00f3lestwa i, niestety, mi\u0142o\u015bnikiem polowania z flint\u0105 w d\u0142oni. Raz zdarzy\u0142o mu si\u0119 z tej flinty zastrzeli\u0107 kr\u00f3la wilk\u00f3w, a \u00f3w kr\u00f3l wilk\u00f3w, zdychaj\u0105c – gro\u017anie go pok\u0105sa\u0142. Rana d\u0142ugo si\u0119 nie goi\u0142a; kr\u00f3lewicza uleczy\u0142 dopiero tajemniczy doktor Paj-Chi-Wo, kt\u00f3ry te\u017c ostrzeg\u0142 go, \u017ce czynem swoim \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 na Kr\u00f3lestwo wielkie niebezpiecze\u0144stwo.<\/p>\r\n

Kr\u00f3lewicz, Guzik i Kleks<\/p>\r\n

Aby krolewicz m\u00f3g\u0142 tego niebezpiecze\u0144stwa unikn\u0105\u0107 – doktor Paj-Chi-Wo wr\u0119czy\u0142 mu tajemnicz\u0105 czapk\u0119; na jej czubku tkwi\u0142 guzik, za kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o chwyci\u0107 w krytycznym momencie i wyrazi\u0107 \u017cyczenie, a w\u00f3wczas czapka zamienia\u0142a swego w\u0142a\u015bciciela w dowolnego zwierzaka. Dla odczarowania wystarczy\u0142o ponownie chwyci\u0107 za guzik.<\/p>\r\n

Rozw\u015bcieczone \u015bmierci\u0105 swego kr\u00f3la wilki napad\u0142y wkr\u00f3tce na Kr\u00f3lestwo i zdoby\u0142y je. Kr\u00f3lewicz w ostatniej chwili chwyci\u0142 za guzik, przedzie\u017cgn\u0105\u0142 si\u0119 w ptaka i ulecia\u0142 z pa\u0142acu. Ale niestety, guzik od czapki si\u0119 zgubi\u0142. W ten spos\u00f3b kr\u00f3lewicz zosta\u0142 ju\u017c na zawsze krukiem Mateuszem, na pr\u00f3\u017cno zbieraj\u0105cym guziki wszelakie, z nadziej\u0105, \u017ce w ko\u0144cu trafi na \u00f3w w\u0142a\u015bciwy, magiczny. Na pr\u00f3\u017cno pomaga\u0142 mu w tym zbieraniu Ada\u015b Niezg\u00f3dka.<\/p>\r\n

Dopiero na ostatnich kartach ksia\u017cki, w \u017ca\u0142osnej scenie tragicznego ko\u0144ca i zanikania Akademii wraz z samym Panem Kleksem – sam Pan Kleks s t aj e s i \u0119 g u z i k i e m o d c z a p k i; kruk Mateusz chwyta go i zamienia si\u0119\u2026 nie, nie w kr\u00f3lewicza, tylko w Jana Brzechw\u0119, autora \u201eAkademii\u201d.<\/p>\r\n

Kr\u00f3lewicz i bolszewia<\/p>\r\n

Zako\u0144czenie typowo, zdawa\u0142o by si\u0119, banalne i bajkowe – zastanowi\u0142o mnie. Skoro kruk Mateusz to kr\u00f3lewicz nierozwa\u017cny za m\u0142odu, a z kolei kr\u00f3lewicz – to sam autor, to w takim razie kim s\u0105 te wilki,z kt\u00f3rymi kr\u00f3lewicz zadar\u0142 za m\u0142odu? Sprawdzi\u0142em zaraz, co Brzechwa robi\u0142 za m\u0142odu. Ot\u00f3\u017c za m\u0142odu Brzechwa walczy\u0142 z bolszewikami jako ochotnik, cz\u0142onek Legii Akademickiej, za co nawet otrzyma\u0142 odznaczenie. „Akademi\u0119” pisa\u0142 podczas II wojny \u015bwiatowej, ale prace nad ni\u0105 uko\u0144czy\u0142 chyba nieco p\u00f3\u017aniej, bo wysz\u0142a jako ksi\u0105\u017cka w roku 1946. A zatem ju\u017c za panowania bolszewii w Polsce.<\/p>\r\n

Reszta jest prosta. Za m\u0142odu Brzechwa bi\u0142 Bolszewi\u0119 jak kr\u00f3lewicz kr\u00f3la wilk\u00f3w. Potem, kiedy bolszewicy jak wilki skutecznie opanowali Rzeczpospolit\u0105, Brzechwa, tak jak jego kr\u00f3lewicz – zrejterowa\u0142 i sta\u0142 si\u0119 Panem Kleksem, to znaczy dosta\u0142 pietra i pi\u00f3r, po czym – dzi\u0119ki swemu talentowi, czyli guzikowi – zmieni\u0142 si\u0119 w posta\u0107 ulatuj\u0105c\u0105 ponad gro\u017an\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Jakby to rozszerzy\u0107 – odlecia\u0142 od rodzinnych Kres\u00f3w, uciek\u0142 z rejon\u00f3w zaw\u0142aszczonych przez wilki i nie tyka\u0142 domeny przez nie kontrolowanej; i postanowi\u0142, \u017ce powr\u00f3ci do w\u0142a\u015bciwej swojej postaci dopiero wtedy, kiedy ten ca\u0142y cyrk si\u0119 sko\u0144czy.<\/p>\r\n

Nieodkrywczo\u015b\u0107 interpretatora i wina poety<\/p>\r\n

Niezbyt to odkrywcze, ale dla mnie, jako czytelnika i mi\u0142o\u015bnika wierszy Brzechwy, przynajmniej nieco pocieszaj\u0105ce. Powie kto\u015b, \u017ce pope\u0142niam nadinterpretacj\u0119 – ot\u00f3\u017c tylko po trosze, bo Brzechwa wiedzia\u0142, co pisze. Wiedzia\u0142 te\u017c na pewno, \u017ce tworzy\u0142 – oraz jakie tworzy\u0142 – \u015bwi\u0144stwa na komunistyczne zam\u00f3wienie. Echa tych swi\u0144stw bodaj, \u017ce nie znajdziemy w \u201eAkademii\u201d (skoro powsta\u0142a nieco wcze\u015bniej), ale jakby kto chcia\u0142, to zauwa\u017cy jednak, \u017ce Pan Kleks podejmuje wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z fryzjerem niezbyt uprzejmym, kt\u00f3ry go szanta\u017cuje… Czy\u017cby\u2026?<\/p>\r\n

Uhu, uhu<\/p>\r\n

W ka\u017cdym razie miejmy nadziej\u0119, \u017ce Pan B\u00f3g Brzechwie jego komunistycznych wierszy zbyt mocno nie policzy. Bo \u017ceby by\u0142o jasne, w tym wzgl\u0119dzie NIC naszego \u015bwietnego pisarza nie usprawiedlwia. System, w jakim przypad\u0142o mu \u017cy\u0107 po wojnie, zna\u0142 dobrze; m\u00f3g\u0142 si\u0119 we\u0144 wiernopodda\u0144czo nie anga\u017cowa\u0107, a jednak si\u0119 zaanga\u017cowa\u0142. Szkoda.<\/p>\r\n

Poza tym jednak potrafi\u0142 o tym systemie lekko, zgrabnie i wprost napisa\u0107 w paru genialnych wierszykach. \u0179e przypomn\u0119 opis ptasiego pa\u0144stwa z Rad\u0105 Puchaczy na czele („My \u017c\u0105damy w lesie pos\u0142uchu, |Uhu! Uhu! | Od maluch\u00f3w a\u017c do staruch\u00f3w, | Uhu! Uhu! | Kto si\u0119 leni, kto si\u0119 pr\u00f3\u017cniaczy, | Uhu! Uhu! | Ten dostanie od nas po uchu, | Uhu! Uhu!” – zobaczcie z muzyk\u0105 Szpilmana: [link<\/a>]).<\/p>\r\n

Rada Puchaczy odbiera tam jednemu ptaszkowi tytu\u0142 profesora, a przyznaje drugiemu, takiemu zakompleksionemu – \u017ceby m\u00f3g\u0142 si\u0119 wykaza\u0107 i ocenzurowa\u0107 ptasi elementarz („Ach, zosta\u0142em profesorem, | Zaraz si\u0119 do pracy bior\u0119; | A wi\u0119c m\u0105drze i uczenie | Elementarz ptasi zmieni\u0119: | <> u mnie odpada, | Bo kot, niecnota, ptasz\u0119ta zjada; | <> wykre\u015bl\u0119 wsz\u0119dzie, | <> – tak teraz b\u0119dzie”).<\/p>\r\n

W sumie s\u0142odkie.<\/p>\r\n

Jacek Kowalski <\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Za m\u0142odu Brzechwa bi\u0142 Bolszewi\u0119 jak kr\u00f3lewicz kr\u00f3la wilk\u00f3w. Potem, kiedy bolszewicy jak wilki skutecznie opanowali Rzeczpospolit\u0105, Brzechwa, tak jak jego kr\u00f3lewicz – zrejterowa\u0142 i sta\u0142 si\u0119 Panem Kleksem. Pami\u0119ci nie tyle zacnej, co s\u0142awnej Pisz\u0119 na pami\u0119\u0107, abstrahuj\u0105c od tego, \u017ce Jan Brzechwa pope\u0142ni\u0142 w latach PRL-u rzeczy nie\u0142adne. Pozostaje wszak\u017ce autorem moich ulubionych […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39568"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39568"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39568\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}