{"id":39529,"date":"2011-06-18T22:42:16","date_gmt":"2011-06-19T03:42:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=39529"},"modified":"2011-06-18T22:42:16","modified_gmt":"2011-06-19T03:42:16","slug":"instynkt-suwerennosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=39529","title":{"rendered":"Instynkt suwerenno\u015bci"},"content":{"rendered":"

Z Janem \u0179arynem, profesorem Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego, by\u0142ym dyrektorem Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, rozmawia Petar Petrovi\u0107.Prymas Wyszy\u0144ski broni\u0142 praw Ko\u015bcio\u0142a atakowanego przez komunist\u00f3w do funkcjonowania w przestrzeni publicznej<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Obj\u0119cie arcybiskupstwa gnie\u017anie\u0144skiego i warszawskiego przez Stefana Wyszy\u0144skiego przypad\u0142o w bardzo trudnym momencie historycznym, wzmo\u017conych prze\u015bladowa\u0144 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i procesu komunizowania Polski.<\/em><\/strong>

Partia d\u0105\u017cy\u0142a do zmniejszania pola oddzia\u0142ywania Ko\u015bcio\u0142a na wiernych, ogranicza\u0142a mu mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywu na stref\u0119 publiczn\u0105. Celem komunist\u00f3w by\u0142o wype\u0142nienie jej marksizmem-leninizmem, szczeg\u00f3lnie widoczne w szko\u0142ach i miejscach pracy. Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa poddawa\u0142 represjom ludzi Ko\u015bcio\u0142a, osadza\u0142 w wi\u0119zieniach kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy wydawali si\u0119 najbardziej niepokorni. Wewn\u0105trz struktury Ko\u015bcio\u0142a zast\u0119powali ich kap\u0142ani bardziej lojalni w\u0142adzy.

Jakie mia\u0142o by\u0107 ich zadanie?<\/em><\/strong>

Komuni\u015bci pr\u00f3bowali stworzy\u0107 kategori\u0119 kap\u0142an\u00f3w pozytywnych, ksi\u0119\u017cy patriot\u00f3w, maj\u0105cych wspiera\u0107 w\u0142adze komunistyczne wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a. Prymas Wyszy\u0144ski by\u0142 \u015bwiadomy tej sytuacji. A nieudany zamach, jaki przeprowadzono na niego mi\u0119dzy ingresem gnie\u017anie\u0144skim a warszawskim, to dow\u00f3d na to, jak bardzo by\u0142 niewygodny dla w\u0142adzy ludowej.

Pomimo tego ksi\u0105dz prymas by\u0142 gotowy do prowadzenia dialogu z w\u0142adz\u0105 komunistyczn\u0105.<\/em><\/strong>

Wiosn\u0105 1949 r. podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu rozm\u00f3w z parti\u0105. W sierpniu tego samego roku zacz\u0119\u0142a dzia\u0142a\u0107 Komisja Mieszana, a jej prace doprowadzi\u0142y do podpisania 15 kwietnia 1950 r. porozumienia pomi\u0119dzy pa\u0144stwem a Ko\u015bcio\u0142em.

Ksi\u0105dz prymas z pewno\u015bci\u0105 zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce s\u0105 to ludzie, kt\u00f3rzy nie wype\u0142niaj\u0105 w\u0142asnych zobowi\u0105za\u0144.<\/em><\/strong>

Tak, ale z jego perspektywy by\u0142a to pr\u00f3ba zamortyzowania zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 cios\u00f3w skierowanych przeciwko Ko\u015bcio\u0142owi. Wierzy\u0142, \u017ce b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 si\u0119 na ten dokument powo\u0142a\u0107, gdy w\u0142adze zaczn\u0105 \u0142ama\u0107 zawarte w nim porozumienie.

Jak do tych rozm\u00f3w odnosi\u0142a si\u0119 hierarchia ko\u015bcielna?<\/em><\/strong>

\"\"
Prymas Tysi\u0105clecia podczas uroczysto\u015bci na Jasnej G\u00f3rze
Fot. Archiwum<\/em>

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Episkopatu Polski, w tym kardyna\u0142 Adam Stefan Sapieha, nie chcia\u0142a dialogu z komunistami. Prymas Wyszy\u0144ski musia\u0142 przebija\u0107 si\u0119 ze swoj\u0105 koncepcj\u0105, a nie by\u0142o mu \u0142atwo, gdy\u017c nawet w trakcie prac Komisji Mieszanej w\u0142adze \u0142ama\u0142y wszelkie standardy. Jesieni\u0105 1949 roku wszed\u0142 w \u017cycie ca\u0142y zestaw antyko\u015bcielnych ustaw. W styczniu 1951 roku komuni\u015bci ukradli Ko\u015bcio\u0142owi Caritas. Wprowadzono ustaw\u0119 o przej\u0119ciu przez pa\u0144stwo tzw. d\u00f3br martwej r\u0119ki.

Porozumienie zosta\u0142o podpisane, ale nie przynios\u0142o z\u0142agodzenia prze\u015bladowa\u0144.<\/em><\/strong>

Dokument podpisano 15 kwietnia 1950 r. i bardzo szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce b\u0119dzie on notorycznie \u0142amany. W tym czasie zmuszano ksi\u0119\u017cy prefekt\u00f3w ucz\u0105cych religii w szkole, by podpisywali si\u0119 pod Apelem Sztokholmskim. Ale ksi\u0119\u017ca nie chcieli mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z t\u0105 prosowieck\u0105, k\u0142amliw\u0105 deklaracj\u0105. W konsekwencji za sw\u00f3j op\u00f3r byli wyrzucani ze szk\u00f3\u0142. By\u0142 to efekt wielkiego konfliktu dotycz\u0105cego walki o m\u0142odzie\u017c. W latach 1951-1953 wyrzucono b\u0105d\u017a aresztowano m.in. wszystkich pi\u0119ciu administrator\u00f3w apostolskich dla ziem zachodnich i p\u00f3\u0142nocnych. Dosz\u0142o do sytuacji, w kt\u00f3rej diecezj\u0119 katowick\u0105 musieli opu\u015bci\u0107 wszyscy biskupi z ordynariuszem Stanis\u0142awem Adamskim na czele.

Komuni\u015bci nie zamierzali w niczym ust\u0105pi\u0107…<\/em><\/strong>

W tym czasie zosta\u0142 aresztowany biskup Czes\u0142aw Kaczmarek. Wielu ksi\u0119\u017cy pozbawiono mo\u017cliwo\u015bci pracy duszpasterskiej. W ci\u0105gu kilku lat sk\u0142ad Episkopatu Polski zmniejszy\u0142 si\u0119 o jedn\u0105 trzeci\u0105. Dosz\u0142o do likwidacji wielu szk\u00f3\u0142 zakonnych, a ze szk\u00f3\u0142 powszechnych usuwano lekcje religii. W\u0142adze komunistyczne ingerowa\u0142y w sfer\u0119 ideow\u0105, \u015bwiatopogl\u0105dow\u0105. W ich opinii znak krzy\u017ca, religia i wychowanie katolickie powinny znikn\u0105\u0107.

Jak zaatakowano prymasa?<\/em><\/strong>

Zosta\u0142 poddany silnej presji, co by\u0142o szczeg\u00f3lnie widoczne od pocz\u0105tku 1953 roku. To wtedy dosz\u0142o do propagandowego ataku na Ko\u015bci\u00f3\u0142 w formie procesu ksi\u0119\u017cy kurii krakowskiej. Zako\u0144czy\u0142 si\u0119 on wysokimi wyrokami skazuj\u0105cymi r\u00f3wnie\u017c na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3rych ostatecznie nie wykonano. Ten proces mia\u0142 uderza\u0107 w ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142, w opini\u0119 o polskim katolicyzmie. 9 lutego 1953 r., dwa tygodnie po jego zako\u0144czeniu, w\u0142adze podyktowa\u0142y Ko\u015bcio\u0142owi dekret o obsadzie stanowisk ko\u015bcielnych, kt\u00f3ry oznacza\u0142 ca\u0142kowite zlekcewa\u017cenie autonomii Ko\u015bcio\u0142a.

Jaka by\u0142a reakcja prymasa Wyszy\u0144skiego?<\/em><\/strong>

Przyw\u00f3dca polskiego Ko\u015bcio\u0142a nie m\u00f3g\u0142 nigdzie skrytykowa\u0107 tej decyzji, gdy\u017c w marcu 1953 r. zosta\u0142 wstrzymany ostatni numer \u201eTygodnika Powszechnego\u201d. Na jego \u0142amach mia\u0142 si\u0119 ukaza\u0107 wywiad z Ksi\u0119dzem Prymasem, w kt\u00f3rym wyra\u017ca\u0142 on sprzeciw wobec komunistycznemu dyktatowi.

Komuni\u015bci szli za ciosem?<\/em><\/strong>

Urz\u0105d ds. Wyzna\u0144 natychmiast zacz\u0105\u0142 wprowadza\u0107 w \u017cycie t\u0119 dyrektyw\u0119. Wymusza\u0142 na kap\u0142anach \u015blubowanie na rzecz pa\u0144stwa i wnioskowa\u0142 o pozbawienie funkcji proboszcz\u00f3w konkretnych ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy narazili si\u0119 \u00f3wczesnej w\u0142adzy. Dla Ko\u015bcio\u0142a by\u0142o czym\u015b niedopuszczalnym, \u017ceby w\u0142adza \u015bwiecka w tak jednoznaczny spos\u00f3b ingerowa\u0142a w obsad\u0119 stanowisk ko\u015bcielnych.

W jaki spos\u00f3b Ko\u015bci\u00f3\u0142 si\u0119 broni\u0142?<\/em><\/strong>

Dochodzimy do s\u0142ynnego memoria\u0142u z 8 maja 1953 r. podpisanego przez sekretarza episkopatu Polski Zygmunta Choroma\u0144skiego i prymasa Wyszy\u0144skiego. Wie\u0144czy go g\u0142o\u015bne stwierdzenie Non possumus – nie pozwolimy i nie mo\u017cemy pozwoli\u0107 na ingerencj\u0119 w\u0142adzy \u015bwieckiej w \u017cycie Ko\u015bcio\u0142a.

Do kogo skierowany by\u0142 ten dokument?<\/em><\/strong>

Bezpo\u015brednim odbiorc\u0105 mia\u0142 by\u0107 Boles\u0142aw Bierut i dlatego spo\u0142ecze\u0144stwo nic o nim nie wiedzia\u0142o. Prymas Wyszy\u0144ski po raz kolejny wyszed\u0142 do komunist\u00f3w z propozycj\u0105 dialogu. Niestety, pierwszy sekretarz nie by\u0142 ju\u017c zainteresowany rozmow\u0105 i nie odpowiedzia\u0142 na memoria\u0142.

Kiedy Polacy dowiedzieli si\u0119 o tym apelu?<\/em><\/strong>

W czerwcu 1953 r. podczas procesji Bo\u017cego Cia\u0142a prymas Wyszy\u0144ski ujawni\u0142 tre\u015b\u0107 dokumentu i wszyscy zrozumieli, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 podj\u0105\u0142 walk\u0119 w obronie swoich praw podstawowych.

Komuni\u015bci potraktowali to jako wystarczaj\u0105cy pow\u00f3d do tego, by go aresztowa\u0107?<\/em><\/strong>

Tak. Uzyskali na to zgod\u0119 Moskwy. W tym czasie we wrze\u015bniu 1953 r. trwa\u0142 proces biskupa kieleckiego Czes\u0142awa Kaczmarka. Po ponad dwuip\u00f3\u0142letnim pobycie w areszcie zmaltretowany biskup zosta\u0142 oskar\u017cony i przypisano mu wszelkie mo\u017cliwe przest\u0119pstwa.

Jak wygl\u0105da\u0142 proces?<\/em><\/strong>

To by\u0142a koszmarna inscenizacja. Oskar\u017cony przyzna\u0142 si\u0119 do wszystkich zarzucanych mu przest\u0119pstw, m.in. do bycia ameryka\u0144skim i watyka\u0144skim szpiegiem, kolaborowania z Niemcami i nawet do tego, \u017ce by\u0142 sprawc\u0105 pogromu kieleckiego. Otrzyma\u0142 kar\u0119 dwunastu lat pozbawienia wolno\u015bci.

Jak si\u0119 do tego procesu i wyroku odni\u00f3s\u0142 prymas Wyszy\u0144ski?<\/em><\/strong>

To by\u0142a pu\u0142apka, kt\u00f3r\u0105 zastawi\u0142y na niego w\u0142adze, \u017c\u0105da\u0142y bowiem pot\u0119pienia biskupa Kaczmarka. On si\u0119 jednak na to nie zgodzi\u0142. M\u00f3wi\u0142 te\u017c o tym publicznie w trakcie kaza\u0144, cho\u0107by w ko\u015bciele \u015bw. Anny. Zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce z tego powodu trafi do wi\u0119zienia.

W\u0142adze mia\u0142y ju\u017c na niego wystarczaj\u0105co du\u017co \u201ehak\u00f3w\u201d, wi\u0119c przyszed\u0142 czas na wymierzenie kary.
<\/em><\/strong>
25 wrze\u015bnia p\u00f3\u017anym wieczorem komuni\u015bci przybyli na ulic\u0119 Miodow\u0105 17 i aresztowali prymasa Wyszy\u0144skiego. Lata 1953-1956, okres pobytu prymasa w wi\u0119zieniu, to najtrudniejszy czas dla Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w naszym kraju.

Z czego to wynika\u0142o? Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 pozbawiony prymasa Wyszy\u0144skiego nie potrafi\u0142 w dalszym ci\u0105gu przeciwstawia\u0107 si\u0119 komunistom?

Biskup Micha\u0142 Klepacz i sekretarz Episkopatu bp Zygmunt Choroma\u0144ski, kt\u00f3rzy przewodniczyli w tym czasie Episkopatowi Polski, byli coraz bardziej ulegli w\u0142adzy. Ich s\u0142abo\u015b\u0107 nie by\u0142a w \u017cadnym wypadku form\u0105 kolaboracji, gdy\u017c na tyle, ile mogli, bronili Ko\u015bcio\u0142a. Spo\u0142ecze\u0144stwo widzia\u0142o jednak, \u017ce stawa\u0142 si\u0119 on z dnia na dzie\u0144 coraz s\u0142abszy, a komuni\u015bci odnosz\u0105 sukcesy. 28 wrze\u015bnia 1953 r. ci dwaj biskupi wydali o\u015bwiadczenie, zapewniaj\u0105c, \u017ce: \u201eEpiskopat nie b\u0119dzie tolerowa\u0142 wkraczania przez kogokolwiek z duchowie\u0144stwa na drog\u0119 szkodzenia ojczy\u017anie i b\u0119dzie stosowa\u0142 wobec innych odpowiednie sankcje, zgodnie z prawem kanonicznym. Prymas oceni\u0142 je jako przekre\u015blenie ca\u0142ej jego polityki i stara\u0144.

Jak wygl\u0105da\u0142a w tym czasie sytuacja prymasa Wyszy\u0144skiego?<\/em><\/strong>

Zosta\u0142 uwi\u0119ziony bez jakiegokolwiek aktu oskar\u017cenia i procesu. Przez ca\u0142y ten czas by\u0142 inwigilowany. Znamy dzienne raporty pu\u0142kownika Boruci\u0144skiego, kt\u00f3ry \u201ezajmowa\u0142\u201d si\u0119 prymasem. Donosi\u0142y na niego \u017ar\u00f3d\u0142a \u201eKrystyna\u201d i \u201ePtaszy\u0144ska\u201d. Raporty \u015bwiadcz\u0105 o harcie ducha i niez\u0142omno\u015bci prymasa – te cechy charakteru by\u0142y powodem, dla kt\u00f3rego komuni\u015bci nie wytoczyli mu procesu.

Czy Episkopat stara\u0142 si\u0119 o jego uwolnienie?<\/em><\/strong>

Tak, ale pro\u015bby pozostawa\u0142y bez odzewu. Taka sytuacja trwa\u0142a a\u017c do pa\u017adziernika 1955 roku, wtedy uznano, \u017ce ze wzgl\u0119du na odwil\u017c nale\u017cy zmieni\u0107 spos\u00f3b post\u0119powania wobec prymasa. Dzi\u0119ki temu uzyska\u0142 on zgod\u0119 na przeniesienie do klasztoru w Koma\u0144czy, gdzie mia\u0142 lepsze warunki \u017cycia. M\u00f3g\u0142 chodzi\u0107 na spacery, ale nie dalej ni\u017c do stacji kolejowej Koma\u0144cza. Inwigilowano wszystkich, kt\u00f3rzy starali si\u0119 do niego dotrze\u0107, pozyskiwano te\u017c agentur\u0119 w samym klasztorze po to, by ca\u0142y czas go kontrolowa\u0107. Komuni\u015bci bali si\u0119 tego wielkiego cz\u0142owieka i ten strach pozosta\u0142 w nich ju\u017c do ko\u0144ca.

W jednej z wypowiedzi u\u017cy\u0142 Pan profesor stwierdzenia, \u017ce prymas Stefan Wyszy\u0144ski mia\u0142 \u201einstynkt suwerenno\u015bci\u201d, kt\u00f3ry niczym kompas pozwala\u0142 mu osi\u0105ga\u0107 sukcesy w rywalizacji z w\u0142adz\u0105 komunistyczn\u0105.
<\/em><\/strong>
Podam przyk\u0142ad z lat 70. Wtedy to Stolica Apostolska ponownie rozpocz\u0119\u0142a daleko id\u0105cy dialog z komunistami. Powsta\u0142 Zesp\u00f3\u0142 ds. Sta\u0142ych Kontakt\u00f3w Roboczych Mi\u0119dzy Rz\u0105dem PRL a Stolic\u0105 Apostolsk\u0105. Prymas Stefan Wyszy\u0144ski, wspierany bardzo mocno przez kardyna\u0142a krakowskiego Karola Wojty\u0142\u0119, pr\u00f3bowa\u0142 przekona\u0107 Watykan, \u017ce te rozmowy legitymizuj\u0105 komunist\u00f3w, szkodz\u0105 Polsce i Ko\u015bcio\u0142owi.

W ko\u0144cu cel komunist\u00f3w pozosta\u0142 ten sam – zniszczy\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142, wynarodowi\u0107 Polak\u00f3w i skomunizowa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/em><\/strong>

Nic si\u0119 w ich planie nie zmieni\u0142o poza werbaln\u0105 propagand\u0105. Wszystkie pryncypia w polityce wyznaniowej mia\u0142y by\u0107 wci\u0105\u017c realizowane. Stolica Apostolska, prowadz\u0105c te rozmowy, musia\u0142a by\u0107 \u015bwiadoma, \u017ce je\u017celi przekroczy granic\u0119 w postaci nawi\u0105zania stosunk\u00f3w dyplomatycznych, to w gruncie rzeczy legitymizuje antyko\u015bcieln\u0105 polityk\u0119 PZPR w Polsce. By\u0142o to bardzo widoczne w protoko\u0142ach Rady G\u0142\u00f3wnej Episkopatu Polski. W marcu 1974 r. prymas m\u00f3wi\u0142 do zebranych biskup\u00f3w: \u201eNa czym Stolica Apostolska opiera swoje mniemanie o sta\u0142o\u015bci systemu komunistycznego w Europie i w Polsce? Czy na tym, \u017ce rozwija si\u0119 doktryna tego systemu? Nie, przecie\u017c ona jest wyja\u0142owiona. Czy mo\u017ce na tym, \u017ce prowadzi\u0142 do post\u0119pu gospodarczego czy cywilizacyjnego? Nie, przecie\u017c jest to system upadaj\u0105cy, wiecznie kryzysowy. A mo\u017ce traktujemy go w ten spos\u00f3b, gdy\u017c dysponuje on si\u0142\u0105? No, to opiera\u0107 rang\u0119 partnera tylko na tym, \u017ce jest brutalny i silny… Przecie\u017c wiadomo, \u017ce w oparciu o si\u0142\u0119 \u017caden ustr\u00f3j zbyt d\u0142ugo nie wytrzyma\u0142. Po co wi\u0119c legitymizowa\u0107 tymi rozmowami ustr\u00f3j, kt\u00f3ry za chwil\u0119 w py\u0142 si\u0119 zamieni?\u201d. On tak my\u015bla\u0142 i m\u00f3wi\u0142 w 1974 roku!

Niewielu by\u0142o takich, kt\u00f3rzy w tym czasie wierzyli w mo\u017cliwo\u015b\u0107 upadku systemu komunistycznego.<\/em><\/strong>

Ten \u201einstynkt suwerenno\u015bci\u201d podpowiada\u0142 prymasowi, gdzie Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce prowadzi\u0107 rozmowy z komunistami i i\u015b\u0107 na ust\u0119pstwa po to, \u017ceby broni\u0107 katolicyzmu w Polsce, a gdzie tego robi\u0107 mu nie wypada. Wiedzia\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 musi chroni\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 i polsko\u015b\u0107, kt\u00f3ra mo\u017ce si\u0119 realizowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w warunkach niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego.

A jaki stosunek mia\u0142 prymas Wyszy\u0144ski do r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk katolik\u00f3w \u015bwieckich, kt\u00f3re w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu by\u0142y sankcjonowane przez w\u0142adze? W szczeg\u00f3lno\u015bci interesuj\u0105 mnie jego relacje z \u201eTygodnikiem Powszechnym\u201d i \u201eZnakiem\u201d.<\/em><\/strong>

Mia\u0142 bardzo dobre relacje z redakcj\u0105 \u201eTygodnika Powszechnego\u201d do 1953 r. Niew\u0105tpliwie po \u015bmierci kardyna\u0142a Adama Stefana Sapiechy w latach 1951-1953 by\u0142 g\u0142\u00f3wnym opiekunem tego \u015brodowiska, spotyka\u0142 si\u0119 z redaktorami, a oni nieraz si\u0119 go radzili, jak maj\u0105 post\u0119powa\u0107 podczas rozm\u00f3w z komunistami, szczeg\u00f3lnie w bardzo dla nich trudnym 1953 r., gdy \u201eTP\u201d grozi\u0142a likwidacja.

Kiedy dosz\u0142o do pogorszenia relacji? Jaka by\u0142a tego przyczyna?<\/em><\/strong>

Po ponownym uruchomieniu \u201eTP\u201d przez \u015brodowisko \u201eZnak\u201d, a wi\u0119c od ko\u0144ca 1956 r., relacje niew\u0105tpliwie zmieni\u0142y si\u0119 na niekorzy\u015b\u0107. Dotyczy to przede wszystkim pi\u0119ciu Klub\u00f3w Inteligencji Katolickiej, kt\u00f3re zosta\u0142y powo\u0142ane w 1957 r. i zaakceptowane przez w\u0142adze. Przewa\u017caj\u0105ca liczba klubowicz\u00f3w by\u0142a negatywnie nastawiona do prymasa Wyszy\u0144skiego, przede wszystkim z powodu jego niez\u0142omnej postawy wobec ekipy Gomu\u0142ki. Uwa\u017cali, \u017ce pierwszy sekretarz mo\u017ce by\u0107 partnerem dla Ko\u015bcio\u0142a, ale \u017ceby to osi\u0105gn\u0105\u0107, nale\u017cy tonowa\u0107 ewentualne napi\u0119cia. Taka polityka nie przynosi\u0142a jednak efekt\u00f3w, dlatego obarczali odpowiedzialno\u015bci\u0105 za napi\u0119cia zar\u00f3wno prymasa Wyszy\u0144skiego, jak i stron\u0119 komunistyczn\u0105. Prymas uwa\u017ca\u0142, \u017ce to komuni\u015bci atakuj\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142, a on tylko broni jego praw do funkcjonowania w przestrzeni publicznej.

Redakcja \u201eTP\u201d bardzo ostro zaatakowa\u0142a hierarchi\u0119 ko\u015bcieln\u0105 za s\u0142ynny list do biskup\u00f3w niemieckich 18 listopada 1965 r.<\/em><\/strong>

\u015arodowisko \u201eZnaku\u201d z jednej strony pr\u00f3bowa\u0142o broni\u0107 stanowiska Episkopatu Polski, z drugiej wyra\u017anie przychyla\u0142o si\u0119 do wersji promowanej przez \u00f3wczesn\u0105 propagand\u0119 komunistyczn\u0105, kt\u00f3ra bardzo ostro atakowa\u0142a zar\u00f3wno hierarchi\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, jak i samego prymasa Wyszy\u0144skiego. Dzi\u015b dzi\u0119ki dokumentom sporz\u0105dzonym przez agentur\u0119 wiemy, \u017ce warszawscy i krakowscy kikowcy byli sk\u0142onni u\u017cywa\u0107 bardzo ostrych sformu\u0142owa\u0144 wobec prymasa.

\u015arodowisko to sabotowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c inne jego inicjatywy.<\/em><\/strong>

Tak, wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b stanowi\u0105cych \u015brodowisko \u201eZnaku\u201d kontestowa\u0142o program Wielkiej Nowenny, obchody Roku Milenijnego i kult maryjny.

Wielu z nich mia\u0142o te\u017c inne ni\u017c prymas Wyszy\u0144ski spojrzenie na rol\u0119 katolicyzmu i kwesti\u0119 jego \u201eotwarcia\u201d na \u015bwiat.
<\/em><\/strong>
Stosunek do Soboru Watyka\u0144skiego dzieli\u0142 prymasa i wspomnian\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 katolik\u00f3w \u015bwieckich. \u015arodowisko zwi\u0105zane z osob\u0105 Tadeusza Mazowieckiego przejawia\u0142o daleko id\u0105c\u0105 ochot\u0119 do prowadzenia dialogu z socjalizmem i marksizmem, pr\u00f3buj\u0105c niejako ten katolicyzm przygotowa\u0107 intelektualnie do zbratania z t\u0105 ideologi\u0105, co dla prymasa Wyszy\u0144skiego zwi\u0105zanego z polsk\u0105 tradycj\u0105 chrze\u015bcija\u0144sko- demokratyczn\u0105 by\u0142o czym\u015b nie do przyj\u0119cia.

Taka postawa mo\u017ce dziwi\u0107. W ko\u0144cu \u017cyli w tym systemie i nieraz byli przez niego represjonowani\u2026<\/em><\/strong>

Od po\u0142owy lat 60. \u015brodowisko \u201eZnaku\u201d promowa\u0142o tez\u0119 o konieczno\u015bci przeprowadzenia g\u0142\u0119bokiej demokratyzacji wewn\u0105trz samego Ko\u015bcio\u0142a. Oczywi\u015bcie by\u0142o to podyktowane trosk\u0105 o niego, ale tak\u017ce naznaczone jak\u0105\u015b zadziwiaj\u0105c\u0105 ignorancj\u0105 dotycz\u0105c\u0105 po\u0142o\u017cenia Ko\u015bcio\u0142a w PRL. Prymas Wyszy\u0144ski sygnalizowa\u0142, \u017ce powinni si\u0119 bardziej skupia\u0107 na fundamentalnych problemach narodu polskiego, a nie na sprawach drugorz\u0119dnych. Ci za\u015b nie zwa\u017cali na jego uwagi i podejmowali pr\u00f3b\u0119 \u017cenienia ognia z wod\u0105. Na szcz\u0119\u015bcie to im si\u0119 nie uda\u0142o.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z Janem \u0179arynem, profesorem Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego, by\u0142ym dyrektorem Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, rozmawia Petar Petrovi\u0107.Prymas Wyszy\u0144ski broni\u0142 praw Ko\u015bcio\u0142a atakowanego przez komunist\u00f3w do funkcjonowania w przestrzeni publicznej   Obj\u0119cie arcybiskupstwa gnie\u017anie\u0144skiego i warszawskiego przez Stefana Wyszy\u0144skiego przypad\u0142o w bardzo trudnym momencie historycznym, wzmo\u017conych prze\u015bladowa\u0144 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i procesu komunizowania Polski. Partia […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,81],"class_list":["post-39529","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-communism","tag-prl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39529","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39529"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39529\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}