{"id":39369,"date":"2011-06-14T08:50:16","date_gmt":"2011-06-14T13:50:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=39369"},"modified":"2011-06-14T08:55:56","modified_gmt":"2011-06-14T13:55:56","slug":"wyciagnac-mackiewicza-z-niebytu-malgorzata-grabowska-kozera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=39369","title":{"rendered":"Wyci\u0105gn\u0105\u0107 Mackiewicza z niebytu – Ma\u0142gorzata Grabowska-Kozera<\/em>"},"content":{"rendered":"

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 J\u00f3zefa Mackiewicza pozostaje w\u0142a\u015bciwie nieznana wsp\u00f3\u0142czesnemu czytelnikowi, zar\u00f3wno w kraju, jak i za granic\u0105. A by\u0142 to przecie\u017c pisarz wielki, o znaczeniu \u015bwiatowym, nie mniejszym w istocie od znaczenia pisarstwa Witkacego, Gombrowicza i Mi\u0142osza. <\/strong><\/p>\r\n

Powie\u015bci J\u00f3zefa Mackiewicza odznaczaj\u0105 si\u0119 wielk\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 w ukazywaniu szczeg\u00f3\u0142u, pe\u0142ne s\u0105 poetycko utkanych opis\u00f3w przyrody, kt\u00f3ra nie tylko stanowi t\u0142o prze\u017cy\u0107 cz\u0142owieka, ale te\u017c \u017ar\u00f3d\u0142o postaw wobec \u015bwiata i innych ludzi. \u015awiat przyrody i relacje cz\u0142owieka z przyrod\u0105 pozwalaj\u0105 czytelnikowi rozkoszowa\u0107 si\u0119 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 pisarza; odnajdywa\u0107 w smaku wiatru, widoku ka\u0142u\u017cy i zapachu lasu przes\u0142anie o charakterze z pogranicza namacalno\u015bci i metafizyki.<\/p>\r\n

Mackiewicz pisa\u0142 o Kresach, ukazywa\u0142 mozaik\u0119 kulturow\u0105 styku wschodu z zachodem. Jego ksi\u0105\u017cki s\u0105 nie tylko kompendium wiedzy o tamtych czasach i miejscach, ale tak\u017ce wyrazem g\u0142\u0119bokiego szacunku dla r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. W tw\u00f3rczo\u015bci tego pisarza zawarty jest jednoznaczny protest przeciwko szowinizmowi, przeciwko ch\u0119ci ujednolicenia i uniformizacji tego, co rozkwita i osi\u0105ga pe\u0142ni\u0119 w\u0142a\u015bnie przez niejednorodno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Czarna legenda, kt\u00f3ra towarzyszy\u0142a Mackiewiczowi od pocz\u0105tk\u00f3w PRL, nie wygas\u0142a mimo przemian politycznych i up\u0142ywu czasu. Tworzona przed laty w innej sytuacji politycznej dziwacznie przenios\u0142a si\u0119 w nasze czasy. \u00a0Jeden z najwybitniejszych pisarzy polskich XX w pozostaje w niebycie i przemilczeniu. Wsp\u00f3\u0142czesna kultura polska \u00a0pozbawiona jest istotnego sk\u0142adnika.<\/p>\r\n

O samej legendzie. Powsta\u0142a z czterech podstawowych powod\u00f3w.<\/p>\r\n

1. Nie warto by\u0107 antykomunist\u0105.<\/strong><\/p>\r\n

Mackiewicz, jako jedyny pisarz z kraj\u00f3w Europy Wschodniej, stworzy\u0142 kompletn\u0105 i gruntown\u0105 analiz\u0119 systemu komunistycznego w okresie jego najwi\u0119kszej ekspansji. W wi\u0119kszo\u015bci swoich ksi\u0105\u017cek opisywa\u0142\u00a0 totalitarn\u0105 ideologi\u0119 i praktyk\u0119 komunizmu, masowe ludob\u00f3jstwo niszcz\u0105ce region wschodniej Europy. Uwa\u017ca\u0142 komunizm za najgorszy system spo\u0142eczny, nie maj\u0105cy analogii w dotychczasowej historii Europy. Opisywa\u0142 tak\u017ce destrukcyjny wp\u0142yw nacjonalizmu i jego katastrofalne skutki dla nowoczesnego pa\u0144stwa i cywilizacji. Domaga\u0142 si\u0119 przeciwstawienia ekspansji bolszewizmu poprzez wzmocnienie solidarno\u015bci europejskiej. Jednocze\u015bnie pozostawa\u0142 mi\u0142o\u015bnikiem kultury rosyjskiej, a w komunizmie, tak\u017ce dla niej, widzia\u0142 \u015bmiertelne zagro\u017cenie.<\/p>\r\n

Po mistrzowsku, przenikliwie i trafnie opisywa\u0142 bolszewizm wraz z jego socjotechnik\u0105: niszczenie j\u0119zyka, najwra\u017cliwszego no\u015bnika ludzkiej my\u015bli, zdobywanie w\u0142adzy za cen\u0119 nieopisanego okrucie\u0144stwa i\u00a0 za cen\u0119 niesko\u0144czonej liczby ludzkich istnie\u0144. G\u0142oszony przez Mackiewicza antykomunizm, mia\u0142 wymiar przede wszystkim g\u0142\u0119boko humanistyczny; stanowi\u0142 walk\u0119 w obronie dw\u00f3ch podstawowych warto\u015bci: prawdy i wolno\u015bci wypowiedzi, bez kt\u00f3rych \u017cycie publiczne traci sens.<\/p>\r\n

2. Nie warto m\u00f3wi\u0107 prawdy.<\/strong><\/p>\r\n

Mackiewicz by\u0142 wierny prawdzie nawet wtedy gdy nara\u017ca\u0142 si\u0119 g\u0142osz\u0105c j\u0105 kolejnym \u015brodowiskom, koteriom, ludziom wp\u0142ywowym, os\u0142awionym autorytetom i organizacjom. Jego niczym nie skr\u0119powany przenikliwy umys\u0142 i\u00a0 reporterska pasja do opisywania rzeczy\u00a0 takimi jakie s\u0105 przysparza\u0142a mu wrog\u00f3w.<\/p>\r\n

Jednak to w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 tej pasji\u00a0 ksi\u0105\u017cki Mackiewicza s\u0105 tak fascynuj\u0105ce. Nie zubo\u017cone przez autocenzur\u0119, ani przez potrzeb\u0119 s\u0142u\u017cenia interesom bie\u017c\u0105cej polityki. Zawarty jest w nich fascynuj\u0105cy do dzi\u015b, bo prawdziwy w najdrobniejszym szczeg\u00f3le, obraz stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych, politycznych i obyczajowych. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce prawda jest fundamentem \u017cycia zbiorowego<\/p>\r\n

3. Nie warto by\u0107 \u015bwiadkiem.<\/strong><\/p>\r\n

Mackiewicz by\u0142 jednym z niewielu polskich \u015bwiadk\u00f3w zbrodni katy\u0144skiej. W 1943 roku na zaproszenie Niemc\u00f3w, lecz przy wiedzy i poparciu wile\u0144skiej organizacji Armii Krajowej uda\u0142 si\u0119 do Katynia. Wynikiem tej podr\u00f3\u017cy by\u0142 opublikowany w wile\u0144skiej gadzin\u00f3wce \u201eGoniec Codzienny\u201d artyku\u0142 Widzia\u0142em na w\u0142asne oczy<\/em>. W latach 50. napisa\u0142 te\u017c o swoich obserwacjach z Katynia ksi\u0105\u017ck\u0119 wydan\u0105 po angielsku, niemiecku, hiszpa\u0144sku, w\u0142osku, portugalsku i francusku. Tak\u017ce w latach 50. z\u0142o\u017cy\u0142 zeznania przed Komisj\u0105 Katy\u0144sk\u0105 Kongresu USA.<\/p>\r\n

Symbolicznego wymiaru nabra\u0142y s\u0142owa przewodnicz\u0105cego komisji\u00a0 skierowane do Mackiewicz przed przes\u0142uchaniem: Zanim pan z\u0142o\u017cy zeznanie, pragniemy pana powiadomi\u0107, \u017ce nara\u017ca si\u0119 pan na ryzyko dzia\u0142a\u0144 s\u0105dowych ze strony ka\u017cdego kto uwa\u017ca, \u017ce spotka\u0142a go krzywda. R\u00f3wnocze\u015bnie pragn\u0119 aby by\u0142o ca\u0142kiem jasne, \u017ce rz\u0105d Stan\u00f3w Zjednoczonych i Izba Reprezentant\u00f3w nie przyjmuj\u0105 \u017cadnej odpowiedzialno\u015bci za pana w zwi\u0105zku post\u0119powaniami o znies\u0142awienie lub zniewag\u0119 kt\u00f3re mog\u0105 powsta\u0107 w konsekwencji niniejszego przes\u0142uchania.Prosz\u0119 teraz t\u0142umacza o powt\u00f3rzenie tego ostrze\u017cenia po polsku.<\/em><\/p>\r\n

Dawanie \u015bwiadectwa na temat zbrodni katy\u0144skiej (w czasach stalinowskich) traktowa\u0142 jako swoj\u0105 misj\u0119, a \u017ce pe\u0142ni\u0142 j\u0105 bardzo skutecznie ,,zyska\u0142\u201d kolejnych wrog\u00f3w. Mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce wrog\u00f3w najgro\u017aniejszych i by\u0107 mo\u017ce kluczowych – re\u017cim stalinowski.<\/p>\r\n

4. Nie warto by\u0107 wizjonerem.<\/strong><\/p>\r\n

Dla mnie J\u00f3zef Mackiewicz pozostaje absolutnym bia\u0142ym krukiem, kt\u00f3ry nie tylko zachwyca kunsztem literackim i wiedz\u0105, ale budzi tak\u017ce podziw jako cz\u0142owiek o niez\u0142omnym charakterze, przenikliwym umy\u015ble i erudycji. To prawdziwy inteligent; got\u00f3w do podejmowania ka\u017cdego tematu, cho\u0107by nawet by\u0142o to tabu, a osobiste koszty zajmowania si\u0119 spraw\u0105 by\u0142y bardzo wysokie.<\/p>\r\n

Jego ksi\u0105\u017cki s\u0105 kompendium wiedzy na temat wschodniej Europy, a zawarte w nich dalekowzrocznie pytania i analizy, kt\u00f3re budzi\u0142y za jego \u017cycia tyle kontrowersji, dzi\u015b s\u0105 oczywiste. Tezy na temat komunizmu stawiane przez niego przed ponad p\u00f3\u0142wieczem, w\u00f3wczas budz\u0105ce postawy zadziwienia i protestu w\u015br\u00f3d polskiej i europejskiej lewicy, s\u0105 dzi\u015b powszechnie obecne w opracowaniach naukowych. Jego \u00f3wczesne obserwacje potwierdzaj\u0105 obecnie publikacje naukowe najwybitniejszych znawc\u00f3w historii najnowszej.<\/p>\r\n

Te cztery elementy, a zatem antykomunizm, wierno\u015b\u0107 prawdzie, wiedza i wizjonerstwo, budowa\u0142y jego czarn\u0105 legend\u0119. Dzi\u015b, opr\u00f3cz garstki pasjonat\u00f3w ksi\u0105\u017cek Mackiewicza i rzeszy czytelnik\u00f3w kt\u00f3rzy go nie znaj\u0105 s\u0105\u00a0 ludzie, kt\u00f3rzy bezrozumnie podtrzymuj\u0105 jego czarn\u0105 legend\u0119 w najlepszym wypadku – \u201episarza kontrowersyjnego\u201d. Co istotne, ten szczeg\u00f3lny rodzaj \u201ekontrowersyjno\u015bci\u201d, jakim opisuje si\u0119 posta\u0107 i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Mackiewicza, odmiennie ni\u017c w przypadku Witkacego czy Gombrowicza, ma nie by\u0107 w \u017cadnym stopniu pon\u0119tny. To nie \u201ekontrowersyjno\u015b\u0107 obyczajowa\u201d, to nie po\u017c\u0105dane prze\u0142amywanie tabu, ale naganny antykomunizm. Czy dla r\u00f3wnowagi s\u0142yszy si\u0119 o nagannym antyfaszyzmie? Czy zarzuca si\u0119 \u201ekontrowersyjno\u015b\u0107\u201d autorom opis\u00f3w zbrodni nazistowskich?<\/p>\r\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce wbrew obiegowej opinii, Mackiewicz nie by\u0142 pisarzem politycznym; mo\u017cna wr\u0119cz nazwa\u0107 jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u201eantypolityczn\u0105\u201d, gdy\u017c uwa\u017ca\u0142, \u017ce polityka w XX wieku odesz\u0142a od warto\u015bci i sta\u0142a si\u0119 gr\u0105 o mniej lub bardziej dora\u017ane korzy\u015bci. Poj\u0119cia takie jak tradycja, prawda, wolno\u015b\u0107, praworz\u0105dno\u015b\u0107, legalno\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107 nie by\u0142y dla niego pustymi s\u0142owami, kt\u00f3rymi mo\u017cna manipulowa\u0107, ale fundamentem cywilizacji.<\/p>\r\n

Ka\u017cdemu, kto styka si\u0119 z opini\u0105 o \u201ekontrowersyjnym Mackiewiczu\u201d, mo\u017cna poleci\u0107 fascynuj\u0105c\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 W\u0142odzimierza Boleckiego \u201ePtasznik z Wilna\u201d. Autor wykona\u0142 gigantyczn\u0105 prac\u0119, by rozwik\u0142a\u0107 w\u0119z\u0142y k\u0142amstw i p\u00f3\u0142prawd, kt\u00f3rymi oplot\u0142y posta\u0107 pisarza \u015brodowiska rzekomych autorytet\u00f3w, a cz\u0119sto ludzi nie tyle odznaczaj\u0105cych si\u0119 z\u0142\u0105 wol\u0105, co po prostu niekompetentnych w spos\u00f3b elementarny, gdy\u017c nie znaj\u0105cych tw\u00f3rczo\u015bci Mackiewicza.<\/p>\r\n

Ksi\u0105\u017cka Boleckiego to wnikliwa analiza literaturoznawcy na temat poszczeg\u00f3lnych dzie\u0142 pisarza,\u00a0 pr\u00f3ba ukazania jego ogromnego\u00a0 wk\u0142adu w polsk\u0105 kultur\u0119. Ale jest to tak\u017ce opowie\u015b\u0107 o tworzeniu czarnej legendy Mackiewicza. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Mackiewicza i sama posta\u0107 pisarza to zjawiska wyj\u0105tkowe. Warto, aby mog\u0142y sta\u0107 si\u0119 drogowskazem dla polskich inteligent\u00f3w, dziennikarzy, elit, w ko\u0144cu dla ludzi m\u0142odych, kt\u00f3rzy dziedzicz\u0105 Polsk\u0105 po mijaj\u0105cych pokoleniach.J\u00f3zef Mackiewicz jest idealnym patronem dla organizacji strzeg\u0105cych wolno\u015bci s\u0142owa i my\u015bli, a tak\u017ce dla bibliotek, szk\u00f3\u0142 i wy\u017cszych uczelni.<\/p>\r\n

Chcia\u0142abym wyci\u0105gn\u0105\u0107 J\u00f3zefa Mackiewicza z niebytu, na jaki by\u0142 skazany przez tych, dla kt\u00f3rych jego ca\u0142kowita \u00a0wolno\u015b\u0107 umys\u0142u i niez\u0142omno\u015b\u0107 w g\u0142oszeniu prawdy by\u0142a niemo\u017cliwa do przyj\u0119cia. Przecie\u017c, jak pisa\u0142 Mackiewicz: jedynie prawda jest ciekawa<\/em>.<\/p>\r\n

Ma\u0142gorzata Grabowska-Kozera<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Ma\u0142gorzata Grabowska-Kozera, scenograf. W latach 80-tych dzia\u0142aczka NZS-u w Warszawie, dzia\u0142aczka podziemnego Mazowsza, uczestniczka sacrosong\u00f3w w Mistrzejowicach, wykonawczyni piosenki poetyckiej m.in. w sk\u0142adzie Orkiestry Teatru Ata, zwi\u0105zana z kr\u0119giem ks.Jerzego Popie\u0142uszki Barbary Sadowskiej matki Grzegorza Przemyka<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 J\u00f3zefa Mackiewicza pozostaje w\u0142a\u015bciwie nieznana wsp\u00f3\u0142czesnemu czytelnikowi, zar\u00f3wno w kraju, jak i za granic\u0105. A by\u0142 to przecie\u017c pisarz wielki, o znaczeniu \u015bwiatowym, nie mniejszym w istocie od znaczenia pisarstwa Witkacego, Gombrowicza i Mi\u0142osza. Powie\u015bci J\u00f3zefa Mackiewicza odznaczaj\u0105 si\u0119 wielk\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 w ukazywaniu szczeg\u00f3\u0142u, pe\u0142ne s\u0105 poetycko utkanych opis\u00f3w przyrody, kt\u00f3ra nie tylko stanowi […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[16,66,59],"class_list":["post-39369","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-censorship","tag-communism","tag-ww2"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39369","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39369"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39369\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}