{"id":38899,"date":"2011-06-03T22:10:18","date_gmt":"2011-06-04T03:10:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=38899"},"modified":"2011-06-03T22:10:18","modified_gmt":"2011-06-04T03:10:18","slug":"widzialem-stos-czaszek-w-bykowni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=38899","title":{"rendered":"Widzia\u0142em stos czaszek w Bykowni"},"content":{"rendered":"

Reporterzy „Naszego Dziennika” towarzyszyli polskiej ekipie prowadz\u0105cej prace ekshumacyjne w podkijowskiej Bykowni<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Widok do\u0142\u00f3w \u015bmierci, w kt\u00f3rych nasi rodacy dostali zdradzieck\u0105 kul\u0119 w ty\u0142 g\u0142owy, jest przygn\u0119biaj\u0105cy. Czasami wr\u0119cz budz\u0105cy groz\u0119, tak jak wtedy, gdy widzimy stos czaszek. Na pierwszy rzut oka s\u0105 identyczne, z takimi samymi otworami w potylicach. Tragiczny los, a w tle nieludzkie oblicze systemu zadaj\u0105cego \u015bmier\u0107 na masow\u0105 skal\u0119, bez zarzut\u00f3w i s\u0105du, po\u0142\u0105czy\u0142y na zawsze tych ludzi. I cho\u0107 nie powinni, to wszystko wskazuje na to, \u017ce – niestety – pozostan\u0105 anonimowi. Pow\u00f3d? Wszystkie groby by\u0142y kilkakrotnie ekshumowane, szkielety s\u0105 po\u0142amane. Jamy wyczyszczono z przedmiot\u00f3w pozwalaj\u0105cych na identyfikacj\u0119 narodowo\u015bciow\u0105. Nawet guziki od mundur\u00f3w zosta\u0142y zaszyte, tak by ukry\u0107 polskie orze\u0142ki. Enkawudzi\u015bci kazali to zrobi\u0107 je\u0144com przed egzekucj\u0105.<\/strong>

Doje\u017cd\u017camy do Bykowni, ju\u017c od strony drogi wida\u0107 tablice i krzy\u017ce upami\u0119tniaj\u0105ce ofiary NKWD. W ca\u0142ym lesie nazywanym w skr\u00f3cie Bykowni\u0105 na drzewach zawieszone s\u0105 chusty. To wed\u0142ug ukrai\u0144skiej tradycji znak \u017ca\u0142oby po bliskich. Oko\u0142o 700 metr\u00f3w w g\u0142\u0105b lasu roz\u0142o\u017cone jest obozowisko zespo\u0142u prof. Andrzeja Koli z Torunia. Pomagaj\u0105 im specjali\u015bci z ukrai\u0144skiej firmy zajmuj\u0105cej si\u0119 ekshumacjami. \u0179eby mo\u017cna by\u0142o w przysz\u0142ym roku otworzy\u0107 tu kolejny polski cmentarz, prace musz\u0105 by\u0107 sfinalizowane do ko\u0144ca czerwca. Profesor ma pewno\u015b\u0107, \u017ce si\u0119 to uda. Jego ekipa jest poch\u0142oni\u0119ta prac\u0105 pomimo upa\u0142u. Ca\u0142y teren zosta\u0142 starannie podzielony na sektory i oznakowany. Ukrai\u0144scy robotnicy wykopuj\u0105 ziemi\u0119 z kolejnych grob\u00f3w wed\u0142ug za\u0142o\u017conego planu. To, co znajd\u0105, jest segregowane i opisywane, znalezione przedmioty fotografuje si\u0119, wa\u017cniejsze znaleziska s\u0105 nanoszone na map\u0119.<\/p>\r\n

Ogrom i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 tego, co w skr\u00f3cie nazywamy Katyniem, dopiero do nas dociera. Do trzech miejsc poch\u00f3wku polskich je\u0144c\u00f3w z kwietnia 1940 roku, na kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 polskie cmentarze wojskowe (Katy\u0144, Chark\u00f3w, Miednoje), wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy kolejne, w podkijowskiej Bykowni. A do zako\u0144czenia tragicznych rozlicze\u0144 z bolszewickim ludob\u00f3jstwem na polskim Narodzie jeszcze daleko. Z pewno\u015bci\u0105 kolejne tysi\u0105ce naszych rodak\u00f3w spocz\u0119\u0142y na Bia\u0142orusi, nie odkryto te\u017c jeszcze wszystkich cmentarzy na terenie obecnej Ukrainy.<\/p>\r\n

Enkawudzi\u015bci do poch\u00f3wku ofiar swoich zbrodni u\u017cywali miejsc w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b wcze\u015bniej wykorzystywanych przez sowieckie organa bezpiecze\u0144stwa lub przejmowali odpowiednie miejsca przez w\u0142asny aparat. Wybierano lasy, wcale nie znajduj\u0105ce si\u0119 na jakich\u015b zupe\u0142nych pustkowiach, jakie bez problemu mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ogromnych przestrzeniach by\u0142ego Zwi\u0105zku Sowieckiego. Wr\u0119cz przeciwnie: Katy\u0144 i Miednoje to spore wsie, w pobli\u017cu du\u017cych miast (odpowiednio Smole\u0144ska i Tweru), po\u0142o\u017cone przy wa\u017cnych drogach. Podobnie Chark\u00f3w jest wielkim miastem. Bykownia wpisuje si\u0119 w ten schemat, cmentarz ofiar bezpieki le\u017cy w lasku nieca\u0142y kilometr za pierwszymi zabudowaniami Kijowa, obok ruchliwej szosy w kierunku Czernichowa, miast wschodniej Bia\u0142orusi, a tak\u017ce Moskwy.<\/p>\r\n

W okresie stalinowskim teren by\u0142 zamkni\u0119ty i ogrodzony, potem ogrodzenie znik\u0142o, a od lat 70. XX wieku dochodzi do masowych zniszcze\u0144 grob\u00f3w, zar\u00f3wno dokonywanych celowo przez KGB, jak i w celach rabunkowych przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107. Oko\u0142o jednej trzeciej znajduj\u0105cych si\u0119 tu cia\u0142 to Polacy rozstrzelani z rozkazu Stalina i sowieckiego Politbiura w 1940 roku. Pozostali to miejscowe ofiary represji, jeszcze z lat 1937- -1938. Mieszka\u0144cy Kijowa i okolic od pocz\u0105tku wiedzieli, co znajduje si\u0119 w lesie obok dzielnicy Bykownia, czego skutkiem obok przetrwania pami\u0119ci o tym miejscu by\u0142y wspomniane grabie\u017ce. Dlatego obecnie archeolodzy natrafiaj\u0105 na przemieszane ko\u015bci i przedmioty zwi\u0105zane z r\u00f3\u017cnymi osobami, poza nielicznymi wyj\u0105tkami nie b\u0119dzie mo\u017cna cia\u0142 ludzi tu zamordowanych zidentyfikowa\u0107 imiennie. Wiadomo, \u017ce na tak zwanej li\u015bcie ukrai\u0144skiej znajduj\u0105 si\u0119 wi\u0119\u017aniowie z miast po\u0142udniowo-wschodnich Kres\u00f3w II Rzeczypospolitej: Lwowa, \u0141ucka, R\u00f3wnego, Tarnopola, Stanis\u0142awowa, Drohobycza – razem 3 tysi\u0105ce nazwisk. Cz\u0119\u015b\u0107 ich le\u017cy z pewno\u015bci\u0105 w Bykowni.<\/p>\r\n

Chocia\u017c wydaje si\u0119, \u017ce akurat Bykownia jest miejscem \u0142\u0105cz\u0105cym Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w we wsp\u00f3lnym op\u0142akiwaniu ofiar bolszewickiego re\u017cimu, to nie zawsze okazuje si\u0119 to prawd\u0105. Nacjonalistom ukrai\u0144skim cmentarz jest sol\u0105 w oku. Uwa\u017caj\u0105 oni, \u017ce miejsce to jest zwi\u0105zane wy\u0142\u0105cznie z ka\u017ani\u0105 ich narodu, urz\u0105dzaj\u0105 pikiety, dochodzi do z\u0142o\u015bliwych prowokacji. Polscy eksperci s\u0105 nawet oskar\u017cani o mistyfikacj\u0119. W ten spos\u00f3b oficjalnie antykomunistyczni i antyrosyjscy neobanderowcy staj\u0105 w jednym szeregu z rosyjskimi rewizjonistami Katynia oraz wspieraj\u0105 dystansuj\u0105c\u0105 si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci za dziedzictwo okresu stalinowskiego polityk\u0119 historyczn\u0105 Kremla.

Piotr Falkowski<\/em>, Bykownia<\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

Odczytali\u015bmy dziewi\u0119\u0107 nazwisk<\/h2>\r\n

W Bykowni znale\u017ali\u015bmy tylko w jednym grobie cztery szkielety nienaruszone. W 1971 r. jamy wyczyszczono z przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby na identyfikacj\u0119 narodowo\u015bciow\u0105. Skutek jest taki, \u017ce poza wyj\u0105tkami nie b\u0119dzie mo\u017cna \u017cadnych szcz\u0105tk\u00f3w zidentyfikowa\u0107 imiennie, jak w Katyniu czy Miednoje<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Z prof. Andrzejem Kol\u0105, szefem Zak\u0142adu Archeologii Podwodnej w Katedrze Archeologii Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu, kierownikiem prac ekshumacyjnych w Bykowni, rozmawia Piotr Falkowski<\/strong>

Panie Profesorze, co uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107 Pana ekipie tu, pod Kijowem?<\/strong>
– Wynik prac naszej ekspedycji prowadzonych wraz ze specjalistami ukrai\u0144skimi sk\u0142ada si\u0119 z nast\u0119puj\u0105cych cz\u0119\u015bci: pierwszy etap to by\u0142o zlokalizowanie zasi\u0119gu cmentarza i naniesienie go na mapy po to, \u017ceby wszystkie nowe elementy do tej mapy sukcesywnie dodawa\u0107. Kiedy tu przyjechali\u015bmy i wskazano nam ten teren, to jedynym punktem oparcia by\u0142o upami\u0119tnienie powsta\u0142e po 1987 roku z napisem: „Wieczna pami\u0119\u0107 mieszka\u0144com Kijowa i okolic pomordowanym bestialsko przez hitlerowskich naje\u017ad\u017ac\u00f3w”. Spo\u0142ecze\u0144stwo zacz\u0119\u0142o si\u0119 buntowa\u0107 – to by\u0142 ju\u017c okres pierestrojki, g\u0142astnosti – wi\u0119c w 1989 roku przeprowadzono jak\u0105\u015b dora\u017an\u0105 ekshumacj\u0119 i wynikiem tego by\u0142o przyznanie si\u0119, \u017ce tutaj le\u017c\u0105 jednak osoby zamordowane przez NKWD w latach 1937-1938, znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c jakie\u015b dokumenty w archiwach. Na pocz\u0105tku nie wiedzieli\u015bmy, jaki jest obszar tego cmentarza, ile jest tu grob\u00f3w. W 2001 roku przyjechali z nami kartografowie i geodeci wojskowi i stworzyli map\u0119. Zlokalizowali\u015bmy w\u00f3wczas drog\u0119 dookoln\u0105, wok\u00f3\u0142 cmentarza. Wzd\u0142u\u017c tej drogi by\u0142 szczelny, drewniany p\u0142ot o wysoko\u015bci 3 metr\u00f3w. Istnieje dokument z 1937 roku, w kt\u00f3rym NKWD Kijowa zwraca si\u0119 do ministerstwa odpowiedzialnego za lasy pa\u0144stwowe, \u017ceby wydzieli\u0107 w lesie Bykownia we wskazanych kwarta\u0142ach 4,5 ha dla ich potrzeb. Obszar zamkni\u0119ty t\u0105 drog\u0105 to 5,3 ha, wi\u0119c nie trzymali si\u0119 \u015bci\u015ble tego, co zapisano we wniosku. Podzielili\u015bmy ten obszar nast\u0119pnie na ma\u0142e kwadraty 10 na 10 metr\u00f3w i rozpocz\u0119li\u015bmy poszukiwania metod\u0105 sonda\u017cy wiertniczych. Robili\u015bmy odwierty co 2 metry. Tam gdzie stwierdzali\u015bmy ziemi\u0119 przemieszan\u0105, jest gr\u00f3b, a gdzie by\u0142a warstwa naturalna, grobu nie ma. Nanosili\u015bmy to na map\u0119, wyznaczaj\u0105c ponad 200 punkt\u00f3w do dalszych bada\u0144.

Co by\u0142o dalej?<\/strong>
– Zacz\u0119li\u015bmy ekshumacj\u0119 w tych miejscach, w niekt\u00f3rych jeszcze dowiercali\u015bmy, \u017ceby uszczeg\u00f3\u0142owi\u0107 zasi\u0119g grobu. W pierwszym roku byli\u015bmy tu trzy tygodnie, potem dwa miesi\u0105ce, potem znowu dwa miesi\u0105ce – potem zawsze nas st\u0105d sp\u0142awiano ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych, bo wsp\u00f3\u0142praca z w\u0142adzami doskonale si\u0119 zawsze uk\u0142ada\u0142a, ale by\u0142y naciski nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich. Tu s\u0105 partie, kt\u00f3re twierdz\u0105, \u017ce Polacy przyje\u017cd\u017caj\u0105, podrzucaj\u0105 polskie przedmioty, \u017ceby udowodni\u0107, \u017ce Polacy spoczywaj\u0105 w Bykowni… Ostatnio zrobili taki piknik tutaj, rozwiesili has\u0142a „Precz z Polsk\u0105”, „Precz z Rosj\u0105” itd. Ale powr\u00f3\u0107my do naszych prac. Zak\u0142adali\u015bmy wykopy nieco szersze ni\u017c domniemany zasi\u0119g grobu. W pierwszym okresie natrafiali\u015bmy wy\u0142\u0105cznie na ofiary miejscowe. Nie by\u0142o \u017cadnych polskich \u015blad\u00f3w. Przenie\u015bli\u015bmy si\u0119 wtedy w inne miejsce. Tu te\u017c by\u0142y groby ukrai\u0144skie, ale w jednej z jam, o rozmiarach 3 na 3 metry i g\u0142\u0119bokiej na 2,5 metra, by\u0142y wy\u0142\u0105cznie przedmioty polskie nale\u017c\u0105ce do wielu os\u00f3b, np. but\u00f3w wojskowych mieli\u015bmy ponad 70 par. To by\u0142 pierwszy \u015blad, \u017ce tu spoczywaj\u0105 Polacy. W nast\u0119pnym roku znowu zmienili\u015bmy miejsce, by\u0142y kolejne groby ukrai\u0144skie, ale zacz\u0119li\u015bmy odnajdywa\u0107 te\u017c polskie.

Jak ta statystyka wygl\u0105da dzisiaj?<\/strong>
– Na ponad 200 grob\u00f3w zlokalizowali\u015bmy 62 polskie. Przypuszczamy, \u017ce mo\u017ce by\u0107 jeszcze oko\u0142o 15 grob\u00f3w polskich. Trudniej okre\u015bli\u0107 liczb\u0119 pochowanych. Wszystkie groby by\u0142y kilkakrotnie ekshumowane. Po raz pierwszy tajne ekshumacje odby\u0142y si\u0119 w 1971 roku, o czym dowiedzieli\u015bmy si\u0119 dopiero w 2007 roku, na podstawie dokument\u00f3w archiwalnych. Wtedy zlokalizowano 207 grob\u00f3w. W opisach sowieckich tylko raz wspomina si\u0119 o przedmiotach polskich, a my wydobyli\u015bmy w\u00f3wczas ju\u017c z 53 grob\u00f3w 4 tysi\u0105ce ewidentnie polskich przedmiot\u00f3w. Teraz dosz\u0142o kolejnych 500 przedmiot\u00f3w. Na podstawie szcz\u0105tk\u00f3w kostnych obliczamy liczb\u0119 ofiar na 1688. Szacujemy, \u017ce dojdzie oko\u0142o 100 w 45 grobach, kt\u00f3re mamy przebada\u0107, ale jak powiedzia\u0142em, spodziewamy si\u0119, \u017ce jedynie oko\u0142o 15 z nich to groby polskie. Planujemy nasze prace uko\u0144czy\u0107 w wyznaczonym terminie do ko\u0144ca czerwca.

Czym Bykownia r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych miejsc poch\u00f3wku ofiar zbrodni katy\u0144skiej?<\/strong>
– Prowadzi\u0142em te\u017c prace w Charkowie. Tam, chocia\u017c by\u0142y wykopy rabunkowe i dochodzono do warstwy zw\u0142ok i wydobywano niekt\u00f3re polskie przedmioty, to nie by\u0142o nigdy ekshumacji celowej, kt\u00f3ra ca\u0142kowicie wywr\u00f3ci\u0142a porz\u0105dek, zniszczy\u0142a uk\u0142ady anatomiczne szkielet\u00f3w. A tutaj do tego niestety dosz\u0142o. W Bykowni znale\u017ali\u015bmy tylko w jednym grobie cztery szkielety nienaruszone. Tam by\u0142y to normalne, czyste groby, w wi\u0119kszo\u015bci nie ruszone, tu natomiast jest odwrotnie. Przypuszczam, \u017ce te ekshumacje z 1971 roku s\u0142u\u017cy\u0142y wyczyszczeniu tych grob\u00f3w z przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby na identyfikacj\u0119 narodowo\u015bciow\u0105. To si\u0119 nie uda\u0142o, o czym \u015bwiadcz\u0105 znalezione przez nas przedmioty. Ale skutek jest taki, \u017ce poza wyj\u0105tkami nie b\u0119dzie mo\u017cna \u017cadnych szcz\u0105tk\u00f3w zidentyfikowa\u0107 imiennie, jak to mog\u0142o mie\u0107 miejsce w Katyniu czy Miednoje.

Kim s\u0105 ofiary?<\/strong>
– Je\u015bli chodzi o antropologi\u0119, to nasze badania id\u0105 w kierunku okre\u015blenia liczby os\u00f3b pochowanych w poszczeg\u00f3lnych grobach, ich p\u0142ci i wieku, a tak\u017ce wzrostu i sposobu zadania \u015bmierci. Je\u015bli chodzi o to ostatnie, to prawie wy\u0142\u0105cznie jest to strza\u0142 w g\u0142ow\u0119. Le\u017c\u0105 tu ofiary z tzw. listy ukrai\u0144skiej, uda\u0142o nam si\u0119 zidentyfikowa\u0107 dziewi\u0119\u0107 nazwisk.

Jak d\u0142ugo trzeba jeszcze czeka\u0107, aby\u015bmy mogli doliczy\u0107 si\u0119 wszystkich naszych pomordowanych w wyniku zbrodni katy\u0144skiej rodak\u00f3w?<\/strong>
– To pytanie do polityk\u00f3w, my jeste\u015bmy archeologami i staramy si\u0119 wykonywa\u0107 nasz\u0105 prac\u0119 rutynowo. Nie ma czasu na emocje. A oczywi\u015bcie wiadomo, \u017ce jest jeszcze kilka tych cmentarzy katy\u0144skich. Przede wszystkim na Bia\u0142orusi, w Kuropatach. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 jest jeszcze jeden na Ukrainie albo w Chersonie, albo w Niko\u0142ajewie. Nawet w wolnych chwilach zbieramy materia\u0142y na ten temat, \u017ceby dowiedzie\u0107 si\u0119, gdzie te cmentarze NKWD wtedy istnia\u0142y.

Jak wygl\u0105da wsp\u00f3\u0142praca ze stron\u0105 ukrai\u0144sk\u0105?<\/strong>
– Bardzo dobrze. Mamy tu grup\u0119 specjalist\u00f3w ukrai\u0144skich z Sewastopola, z firmy specjalizuj\u0105cej si\u0119 w ekshumacjach, maj\u0105 oni w tym ogromne do\u015bwiadczenie. Robi\u0105 to od wielu lat. Prowadz\u0105 poszukiwania na pobojowiskach wojennych od wojny krymskiej w po\u0142owie XIX wieku, a\u017c po czasy drugiej wojny \u015bwiatowej. Prowadz\u0105 ekshumacje tak\u017ce dla Niemc\u00f3w, W\u0142och\u00f3w, Anglik\u00f3w i Amerykan\u00f3w. W\u0142adze s\u0105 nam przychylne. Problemem s\u0105 wspomniani nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy, na szcz\u0119\u015bcie oni s\u0105 silniejsi bardziej na zach\u00f3d, pod Lwowem. Oni twierdz\u0105, \u017ce tu pochowane s\u0105 tylko ofiary ukrai\u0144skie z lat 1937-1938 i nie chc\u0105 przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci, \u017ce tak\u017ce Polacy. Uznaj\u0105 wprawdzie istnienie i autentyczno\u015b\u0107 listy ukrai\u0144skiej, przyjmuj\u0105 do wiadomo\u015bci fakt wi\u0119zienia polskich je\u0144c\u00f3w w dawnych miastach Polski na terenie obecnej Ukrainy Wschodniej, ale twierdz\u0105, \u017ce nie zatrzymano ich w Kijowie, tylko skierowano dalej na wsch\u00f3d, w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Sowieckiego. Nie wierz\u0105 w groby polskie. A wystarczy tu przyj\u015b\u0107 i je zobaczy\u0107.

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

Za: <\/strong>Nasz Dziennik, Sobota-Niedziela, 4-5 czerwca 2011, Nr 129 (4060)<\/a><\/p>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Reporterzy „Naszego Dziennika” towarzyszyli polskiej ekipie prowadz\u0105cej prace ekshumacyjne w podkijowskiej Bykowni Widok do\u0142\u00f3w \u015bmierci, w kt\u00f3rych nasi rodacy dostali zdradzieck\u0105 kul\u0119 w ty\u0142 g\u0142owy, jest przygn\u0119biaj\u0105cy. Czasami wr\u0119cz budz\u0105cy groz\u0119, tak jak wtedy, gdy widzimy stos czaszek. Na pierwszy rzut oka s\u0105 identyczne, z takimi samymi otworami w potylicach. Tragiczny los, a w tle […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,50,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38899"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38899"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38899\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}