{"id":37611,"date":"2011-05-11T22:57:06","date_gmt":"2011-05-12T03:57:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=37611"},"modified":"2011-05-13T22:02:55","modified_gmt":"2011-05-14T03:02:55","slug":"katolik-wobec-neokonserwatyzmu-ryszard-mozgol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=37611","title":{"rendered":"Katolik wobec neokonserwatyzmu – Ryszard Mozgol<\/em>"},"content":{"rendered":"

W<\/strong><\/span> powszechnym mniemaniu neokonserwatyzm stanowi cz\u0119\u015b\u0107 prawicowej, konserwatywnej, ameryka\u0144skiej sceny politycznej integralnie zwi\u0105zanej z Parti\u0105 Republika\u0144sk\u0105. Wielu uznaje my\u015bl polityczn\u0105 neokonserwatyzmu za reprezentatywn\u0105 dla ameryka\u0144skiej prawicy, za tw\u00f3rcze rozwini\u0119cie ameryka\u0144skiego konserwatyzmu. Pogl\u0105d ten wyst\u0119puje w r\u00f3wnym stopniu w\u015br\u00f3d lewicowych krytyk\u00f3w niedawnej neokonserwatywnej linii Waszyngtonu jak i entuzjast\u00f3w tego kierunku. Dla w\u0119gierskiego komunisty Beli K\u00f6peczi \u201eneokonserwatyzm sprzyja si\u0142om reakcji\u201d[1]<\/a>. W\u0142oski liberalny intelektualista Paolo Flores D\u2019Arcais stwierdzi\u0142, i\u017c neokonserwatyzm jest mieszanin\u0105 populizmu i tendencji antydemokratycznych oraz nowym wcieleniem religijnego ekstremizmu[2]<\/a>. Redaktor wroc\u0142awskiego \u201eSta\u0144czyka\u201d Tomasz Gabi\u015b widzi w neokonserwatystach prawicowych makiawelist\u00f3w, niemal\u017ce spadkobierc\u00f3w spu\u015bcizny niemieckiego rewolucyjnego konserwatyzmu[3]<\/a>. Na \u0142amach neokonserwatywnie nastawionego \u201eWeekly Standard\u201d Fred Barnes nazwa\u0142 neocons\u00f3w \u201erealistami\u201d, \u201ezwolennikami silnego rz\u0105du\u201d i politycznymi aktywistami[4]<\/a>. Dziwi\u0107 zatem musi ostre stwierdzenie ameryka\u0144skiego lidera katolickich konserwatyst\u00f3w Pata Buchanana, nazywaj\u0105cego neokonserwatyst\u00f3w \u201eideologicznymi w\u0142\u00f3cz\u0119gami z ulicy\u201d dopuszczonymi do ciep\u0142ego kominka prawicy[5]<\/a>. Neokonserwatyzm a wraz z nim jego nieliczni katoliccy zwolennicy zostali poddani systematycznej i ostrej krytyce przez ameryka\u0144skie \u015brodowiska katolickie – od umiarkowanego czasopisma \u201eThe Wanderer\u201d, przez ameryka\u0144ski ruch \u201ePro Life\u201d, po opiniotw\u00f3rczy, tradycjonalistyczny dwutygodnik \u201eThe Remnant\u201d[6]<\/a>. W blisko 1300 stronnicowej, dwutomowej pracy \u201eNeo-conned!\u201d przygotowanej pod przewodnictwem katolickich tradycjonalist\u00f3w, specjali\u015bci r\u00f3\u017cnych dyscyplin naukowych, wojskowi, publicy\u015bci o r\u00f3\u017cnych pogl\u0105dach politycznych i religijnych, poddali surowej ocenie nie tylko bie\u017c\u0105ce decyzje polityczne neokonserwatyst\u00f3w, ale i geopolityczne za\u0142o\u017cenia, moralne warto\u015bci i ideologi\u0119 tej grupy[7]<\/a>. Przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 konserwatyst\u00f3w, traktuj\u0105cych powa\u017cnie sw\u00f3j \u015bwiatopogl\u0105d jako zdecydowany sprzeciw wobec tzw. cywilizacji O\u015bwiecenia, nie chce s\u0142ysze\u0107 o jakichkolwiek zwi\u0105zkach z neokonserwatystami.<\/p>\r\n

Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119li neokonserwaty\u015bci, to zatem wyj\u015bciowe pytanie, na kt\u00f3re odpowied\u017a umo\u017cliwi nam poznanie przyczyn niech\u0119ci tradycjonalist\u00f3w (katolik\u00f3w i konserwatyst\u00f3w) do neokonserwatyzmu.<\/p>\r\n

\u201eNie ma czego\u015b takiego jak neokonserwatyzm\u201d<\/strong><\/h4>\r\n

Na ameryka\u0144skiej scenie politycznej u\u017cywano poj\u0119cia neokonserwatysta (\u201enowy konserwatysta\u201d) ju\u017c w latach 40 XX wieku, na okre\u015blenie prawicowo zorientowanego socjalisty[8]<\/a>. Pozosta\u0142 mu wierny neokonserwatywny ideolog starego pokolenia (tzw. I fali) Daniel Bell, tw\u00f3rca koncepcji zmierzchu ideologii, okre\u015blaj\u0105cy siebie jako \u201esocjalist\u0119 w ekonomii, libera\u0142a w polityce, konserwatyst\u0119 w kulturze\u201d[9]<\/a>. Termin \u201enowy konserwatysta\u201d na prze\u0142omie lat 60. i 70. XX wieku zacz\u0119li Demokraci stosowa\u0107 wobec roz\u0142amowc\u00f3w w ameryka\u0144skim liberalizmie, oskar\u017caj\u0105c ich o utrzymywanie \u201eprawicowych pozycji\u201d. Poj\u0119cie to od pocz\u0105tku by\u0142o epitetem stworzonym na potrzeb\u0119 wewn\u0119trznych rozgrywek w obozie ameryka\u0144skiej lewicy[10]<\/a>. Wobec dzisiejszego \u015brodowiska \u201eneocon\u201d termin \u201enowy konserwatyzm\u201d zastosowa\u0142 po raz pierwszy w 1976 r. przyw\u00f3dca trockist\u00f3w Michael Harrington, maj\u0105c na my\u015bli by\u0142ych libera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili z Partii Demokratycznej lub stanowili w tym czasie wewn\u0105trz niej opozycj\u0119 partyjn\u0105, cho\u0107 Jane Kirkpatrick wspomina, \u017ce po raz pierwszy zosta\u0142a okre\u015blona tym terminem \u201epo roku 1972\u201d[11]<\/a>. Pierwsze pokolenie \u201eneocons\u00f3w\u201d nigdy nie ukrywa\u0142o, \u017ce na prawicy znalaz\u0142o si\u0119 przez splot przypadkowych okoliczno\u015bci. Wcze\u015bniejsi bojownicy \u201e\u017cywotnego centrum\u201d Partii Demokratycznej (Irving Kristol, Norman Podhoretz, Nathan Glazer, Daniel Patrick Moynihan), ze wzgl\u0119du na przesuni\u0119cie \u201ew lewo\u201d Demokrat\u00f3w zostali zmuszeni do wyst\u0105pienia z partii i w\u0119dr\u00f3wki do prawicowej \u201eZiemi Obiecanej\u201d. Jeszcze w pierwszej po\u0142owie lat 60. XX wieku Podhoretz, ju\u017c jako redaktor \u201eCommentary\u201d, uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za cz\u0142owieka lewicy. Kiedy w lewicowym \u201eNation\u201d zaatakowa\u0142 go Eugene Goodheart (1971) jako \u201ezderadykalizowanego\u201d lewicowca i \u201enowego konserwatyst\u0119\u201d, w\u0142a\u015bnie ten ostatni termin by\u0142 Podhoretzowi najbardziej niemi\u0142y. Irving Kristol stwierdzi\u0142 dopiero w 1979 r., i\u017c pogodzi\u0142 si\u0119 z terminem \u201eneokonserwatyzm\u201d, w dalszym jednak ci\u0105gu upieraj\u0105c si\u0119 (1983), \u017ce \u201enie ma czego\u015b takiego jak neokonserwatyzm\u201d[12]<\/a>.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Polityczni adwersarze neokonserwatyst\u00f3w zwi\u0105zani z ameryka\u0144sk\u0105 \u201estar\u0105 prawic\u0105\u201d, tzw. paleokonserwaty\u015bci (polityczni tradycjonali\u015bci), pochodz\u0105cy g\u0142\u00f3wnie z \u015arodkowego Zachodu oraz ameryka\u0144scy katoliccy tradycjonali\u015bci z lubo\u015bci\u0105 wytykaj\u0105 neokonserwatywnym \u201eparweniuszom\u201d wcze\u015bniejszy lewicowy rodow\u00f3d. Istotnie, trudno poszukiwa\u0107 po\u015br\u00f3d pierwszego pokolenia neocon\u00f3w intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 30. i 40. (a nawet 50.!) XX wieku nie byliby zwi\u0105zani z parti\u0105 komunistyczn\u0105, socjalistyczn\u0105 lub trockistami[13]<\/a>. Nie by\u0142oby w tym przej\u015bciu von Links nach Rechts<\/em> nic z\u0142ego, gdyby wi\u0105za\u0142o si\u0119 ono z ca\u0142kowitym odrzuceniem \u015bwiatopogl\u0105du lewicowego i przyj\u0119ciem konserwatywnych pryncypi\u00f3w politycznych. Paleokonserwaty\u015bci i tradycjonali\u015bci katoliccy zarzucaj\u0105 im jednak, i\u017c nie zmienili swoich dotychczasowych zapatrywa\u0144, pozostali im wierni, g\u0142osz\u0105c ich zmodyfikowan\u0105, liberaln\u0105 form\u0119 w obr\u0119bie Partii Demokratycznej, kt\u00f3r\u0105 przysz\u0142o im opu\u015bci\u0107 p\u00f3\u017ano – bo dopiero w nast\u0119pstwie przemian spo\u0142ecznych i politycznych \u201eameryka\u0144skiej rewolty 1968 roku\u201d. Proces ten zako\u0144czy\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017ano, bo dopiero ok. 1993 r.<\/p>\r\n

Przyczyny \u201erozwodu\u201d<\/strong><\/h4>\r\n

Proces stopniowego rozwodu \u201enowych konserwatyst\u00f3w\u201d z Parti\u0105 Demokratyczn\u0105 na prze\u0142omie lat 60. i 70. XX wieku w r\u00f3wnym stopniu wi\u0105za\u0142 si\u0119 z przemianami wewn\u0105trz Partii Demokratycznej, co z burzliwymi procesami nast\u0119puj\u0105cymi wtedy w ameryka\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie oraz zmianami w polityce zagranicznej supermocarstw. Dwa pierwsze by\u0142y sprz\u0119\u017cone ze sob\u0105, a wi\u0105za\u0142y si\u0119 z odczuwanymi przez \u015brodowisko \u201enowych konserwatyst\u00f3w\u201d obawami. Irving Kristol nazwa\u0142 kiedy\u015b neokonserwatystami libera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy padli ofiar\u0105 rzeczywisto\u015bci[14]<\/a>. Mo\u017cna podsumowa\u0107 ten fragment celnym aforyzmem Nicolasa Gomeza Davili – strach zamienia libera\u0142a w krwio\u017cercze zwierz\u0119.<\/p>\r\n

Dzisiejsi neokonserwaty\u015bci zwracaj\u0105 uwag\u0119 na dwa istotne czynniki – wewn\u0119trzny i geopolityczny – zmuszaj\u0105cy ich do zweryfikowania swoich dotychczasowych zapatrywa\u0144 politycznych.<\/p>\r\n

Efektem ubocznym lewackich rozruch\u00f3w na uniwersyteckich campusach i dzia\u0142alno\u015bci murzy\u0144skich rasist\u00f3w z \u201eBlack Power\u201d by\u0142 lewicowy antysemityzm. Ameryka\u0144ska Nowa Lewica przy ca\u0142kowitej bierno\u015bci lewego skrzyd\u0142a Demokrat\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a zdecydowan\u0105 krytyk\u0119 ameryka\u0144skich \u015brodowisk \u017cydowskich, uwa\u017caj\u0105c je za fundament bur\u017cuazyjnego porz\u0105dku w USA i g\u0142\u00f3wny hamulec reform spo\u0142ecznych. Na uniwersyteckich kampusach nie przebierano w s\u0142owach i czynach. Rozruchy rasowe na uczelniach, kt\u00f3re uderzy\u0142y g\u0142\u00f3wnie w reprezentuj\u0105c\u0105 interesy \u017cydowskiej kadry nauczycielskiej United Federation of Teachers, spowodowa\u0142y strach przedstawicieli nowojorskiego \u201e\u017cywego centrum\u201d, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych rekrutowali si\u0119 p\u00f3\u017aniejsi \u201enowi konserwaty\u015bci\u201d. Uznali oni, \u017ce Partia Demokratyczna nie jest w stanie zapewni\u0107 przestrzegania prawa i demokratycznych swob\u00f3d obywatelskich, funkcjonowania ameryka\u0144skiej liberalnej demokracji[15]<\/a>. Pr\u00f3bowano jeszcze broni\u0107 swoich pozycji wewn\u0105trz partii do 1974 r., jednak kiedy w tym roku przyj\u0119to na zje\u017adzie w Kansas City dokument okre\u015blaj\u0105cy podstawy polityki zagranicznej Demokrat\u00f3w, rezygnuj\u0105cy z aktywnej obecno\u015bci na \u015bwiecie i przeciwstawianiu si\u0119 ZSRS, cierpliwo\u015b\u0107 neokonserwatyst\u00f3w si\u0119 wyczerpa\u0142a. By\u0142 to sygna\u0142 do odwrotu. Niepokoje wewn\u0119trzne w partii pokrywa\u0142y si\u0119 w czasie z bliskowschodni\u0105 konfrontacj\u0105 supermocarstw. W czerwcu 1967 r. Izrael pokona\u0142 prosowieck\u0105 koalicj\u0119 arabsk\u0105. W roku nast\u0119pnym wszyscy ju\u017c wiedzieli, \u017ce Izrael stanowi jedno z najwa\u017cniejszych ogniw ameryka\u0144skiego systemu polityczno-wojskowego, wymierzonego w ZSRS. W 1973 r., po odparciu agresji wspieranych przez Sowiety pa\u0144stw arabskich na Izrael (wojna Jom Kippur) wszystko by\u0142o ju\u017c jasne dla nowojorskich elit – przetrwanie Izraela zale\u017cy w g\u0142\u00f3wnej mierze od trwa\u0142ego sojuszu z USA. W\u0105tpliwo\u015bci budzi\u0142o pytanie, czy trwa\u0142y sojusz mo\u017ce zapewni\u0107 Partia Demokratyczna, w obr\u0119bie kt\u00f3rej istniej\u0105 i dominuj\u0105 silne tendencje do wycofania si\u0119 z aktywnej polityki na \u015bwiecie oraz przyzwolenie dla werbalnego podwa\u017cania legalno\u015bci pa\u0144stwa Izrael. Georges F. Kennan naiwnie stwierdza\u0142: \u201eCi neokonserwaty\u015bci w wi\u0119kszo\u015bci byli niegdy\u015b libera\u0142ami, sk\u0142onnymi raczej do odcinania si\u0119 od wybuch\u00f3w ameryka\u0144skiego szowinizmu. Jednak od czasu wojny na Bliskim Wschodzie w 1973 r. z niejasnych dla mnie pobudek stali si\u0119 w kwestii stosunk\u00f3w sowiecko-ameryka\u0144skich fanatycznymi jastrz\u0119biami\u201d[16]<\/a>. W ten oto spos\u00f3b lewicowym go\u0142\u0119biom wyros\u0142y jastrz\u0119bie szpony.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Niegdysiejsza \u201egrupa zimnowojennych libera\u0142\u00f3w\u201d d\u0142ugo dokonywa\u0142a ostatecznego zerwania z Parti\u0105 Demokratyczn\u0105. Obra\u017ceni na Demokrat\u00f3w neokonserwaty\u015bci w latach 70. XX wieku pr\u00f3bowali bez wi\u0119kszych skutk\u00f3w forsowa\u0107 sw\u00f3j program jednocze\u015bnie w obr\u0119bie Partii Republika\u0144skiej, jak i Demokratycznej. Ostateczny rozw\u00f3d z Demokratami nast\u0105pi\u0142 p\u00f3\u017ano, bo dopiero w czasie prezydentury Billa Clintona w 1993 r., kiedy to \u015brodowisko neokonserwatywne (Joshua Muravchik, Ben Wattenberg, Penn Kamble, Richard Schifter) ponios\u0142o ostatecznie pora\u017ck\u0119, nie otrzymuj\u0105c w administracji demokratycznego prezydenta ani jednego powa\u017cnego stanowiska. Dodatkowym argumentem przeciwko Clintonowi by\u0142o rozgoryczenie spowodowane odsuni\u0119ciem popieranego przez neocon\u00f3w przedstawiciela lobby izraelskiego i zwolennika konfrontacji na Bliskim Wschodzie, demokratycznego cz\u0142onka Izby Reprezentant\u00f3w Stevena Solarza, od mo\u017cliwo\u015bci obj\u0119cia stanowiska zast\u0119pcy sekretarza stanu[17]<\/a>. Neokonserwaty\u015bci nie darowali tego Clintonowi.<\/p>\r\n

Podstaw\u0105 dzia\u0142a\u0144 tego \u015brodowiska jest doradztwo polityczne i tworzenie program\u00f3w politycznych. Dzi\u0119ki licznym organizacjom typu think tank <\/em>i wp\u0142ywom w mediach, neokonserwaty\u015bci posiadaj\u0105 narz\u0119dzia, dzi\u0119ki kt\u00f3rym umiej\u0119tnie kszta\u0142tuj\u0105 opinie elit politycznych i ekonomicznych w USA[18]<\/a>.<\/p>\r\n

Przycz\u00f3\u0142ki zbudowane przez neocon\u00f3w w czasie prezydentury George\u2019a Busha, nazwane przez pozostaj\u0105cego w konflikcie z Dickiem Cheneyem by\u0142ego szefa sztabu US Army, p\u0142k. Lawrence\u2019a Wilkersona \u201edzia\u0142aj\u0105c\u0105 skrycie koteri\u0105\u201d, zosta\u0142y rozszerzone dopiero za prezydentury jego syna[19]<\/a>. Ca\u0142o\u015b\u0107 \u015brodowiska neokonserwatywnego swoje poparcie przela\u0142a na nie posiadaj\u0105cego do\u015bwiadczenia politycznego, \u201eale umiej\u0105cego s\u0142ucha\u0107\u201d G. W. Busha juniora. Sta\u0142 si\u0119 podatny na sugestie p\u0142yn\u0105ce z tej strony, zw\u0142aszcza po zamachu 11 wrze\u015bnia, przyjmuj\u0105c jako sw\u00f3j program nie tylko postrzeganie polityki w kategoriach globalnej wojny dobra ze z\u0142em, ale i propagowanej przez neokonserwatyst\u00f3w od 1989 r. koncepcji \u015bwiatowej krucjaty demokratycznej w imi\u0119 praw cz\u0142owieka. Podstaw\u0105 wp\u0142yw\u00f3w \u015brodowiska by\u0142o – zdaniem analityka Pele Escobara – przeci\u0105gni\u0119cie na swoj\u0105 stron\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiej\/protestanckiej prawicy oraz chrze\u015bcija\u0144skich syjonist\u00f3w, tzw. dyspensjonalist\u00f3w[20]<\/a>. Swoje wp\u0142ywy w Bia\u0142ym Domu neoconi zawdzi\u0119czaj\u0105 (zdaniem Pata Buchanana) Condoleezzie Rice, kt\u00f3ra obsadzi\u0142a przedstawicielami tego \u015brodowiska wiele odpowiedzialnych stanowisk pa\u0144stwowych[21]<\/a>. Jednak neokonserwaty\u015bci to nie tylko grupa os\u00f3b zajmuj\u0105cych wa\u017cne stanowiska pa\u0144stwowe, ale i lu\u017ana koalicja grupek politycznych i religijnych o zr\u00f3\u017cnicowanym charakterze, zgodnie wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105ca w obszarze polityki. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c katolicy, by wymieni\u0107 Michaela Novaka, Rudy\u2019ego Gulianiego, George\u2019a Weigela, Roberta P. George\u2019a, ks. Richarda J. Neuhausa, redaktora pisma \u201eFirst Things\u201d oraz wspieraj\u0105cego \u201eneocons\u00f3w\u201d kard. Avery\u2019ego Dullesa SI[22]<\/a>. Pora\u017cka jednoznacznie powi\u0105zanego z neokonserwatystami kandydata Republikan\u00f3w Johna McCaina nie wr\u00f3\u017cy \u015brodowisku dobrze, cho\u0107 ameryka\u0144ski konserwatywny krytyk neocon\u00f3w Russel Kirk podkre\u015bla szyderczo, \u017ce ich podstawow\u0105 cech\u0105 ideologiczn\u0105 jest spryt, kt\u00f3ry uratowa\u0142 ich z niejednej opresji.<\/p>\r\n

\u201eKonserwacja\u201d O\u015bwiecenia<\/strong><\/h4>\r\n

Rzeczywisto\u015bci\u0105 zastan\u0105 i konserwowanym status quo<\/em>, konstytuuj\u0105cym ideologi\u0119 neokonserwowan\u0105, jest cywilizacja O\u015bwiecenia ze wszystkimi jej koncepcjami filozoficznymi, kt\u00f3re uformowa\u0142y za oceanem gmach pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego. Neokonserwaty\u015bci s\u0105 \u015bwiadomymi kontynuatorami i obro\u0144cami tego o\u015bwieceniowego porz\u0105dku. Publicysta \u201eCommentary\u201d Adam Wolfson stwierdzi\u0142, \u017ce \u201enar\u00f3d ameryka\u0144ski narodzi\u0142 si\u0119 jako spo\u0142ecze\u0144stwo demokratyczne, bez mo\u017cliwo\u015bci odwo\u0142ania si\u0119 do arystokratycznej tradycji, kt\u00f3rej wszak nigdy nie posiada\u0142\u201d[23]<\/a>, zapominaj\u0105c o konsekwentnym i skutecznym eliminowaniu tej tradycji, najpierw przez zwolennik\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bci, a p\u00f3\u017aniej przez jankes\u00f3w. Triumf P\u00f3\u0142nocy w czasie wojny secesyjnej de facto<\/em> zniszczy\u0142 za oceanem ostatnie wyspy idei arystokratycznej, odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do europejskiej spu\u015bcizny. Francis Fukuyama podkre\u015bla, \u017ce neoconi \u015bwiadomie odrzucaj\u0105 niemal\u017ce wszystkie elementy politycznego konserwatyzmu akceptowane w Europie – hierarchi\u0119, tradycj\u0119 oraz pesymistyczne postrzeganie natury ludzkiej, b\u0119d\u0105c optymistami i idealistami wierz\u0105cymi w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany \u015bwiata i uszcz\u0119\u015bliwienia ludzko\u015bci[24]<\/a>. Tradycjonalista James Kurth umieszcza neocon\u00f3w w typowej dla O\u015bwiecenia opozycji do teologicznego porz\u0105dku chrze\u015bcija\u0144skiego: \u201eOd samego pocz\u0105tku (…) neokonserwaty\u015bci postrzegali tradycj\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 jako obc\u0105, a nawet gro\u017an\u0105 (…). Jedyn\u0105 zachodni\u0105 tradycj\u0105, kt\u00f3rej neokonserwaty\u015bci rzeczywi\u015bcie chc\u0105 broni\u0107, jest O\u015bwiecenie (…). Chcieli i chc\u0105 narzuci\u0107 je reszcie \u015bwiata wraz z ustanowieniem swoistego ameryka\u0144skiego imperium (…). Nie jest to plan konserwatywny, lecz radykalny i rewolucyjny. W\u0142a\u015bciwie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce zachodnia cywilizacja, maj\u0105c takich przyjaci\u00f3\u0142 jak neokonserwaty\u015bci, nie potrzebuje ju\u017c wrog\u00f3w\u201d[25]<\/a>. Na \u0142amach \u201eCommentary\u201d, b\u0119d\u0105cego wewn\u0119trznym pismem neokonserwatyst\u00f3w, Dan Himmelfarb wy\u0142uszczy\u0142 nader prosto r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy paleokonserwatystami a neoconami, nawi\u0105zuj\u0105c do my\u015blicieli i spadkobierc\u00f3w O\u015bwiecenia: \u201eneokonserwaty\u015bci przynale\u017c\u0105 do tradycji liberalno-demokratycznej nowoczesno\u015bci, tradycji Monteskiusza, Madisona i de Tocqueville\u2019a, natomiast paleokonserwaty\u015bci s\u0105 spadkobiercami chrze\u015bcija\u0144skich i arystokratycznych wiek\u00f3w \u015brednich, Augustyna, Akwinaty i Hookera\u201d[26]<\/a>.<\/p>\r\n

Konserwatywni i katoliccy – tradycjonalistyczni przeciwnicy neocon\u00f3w zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce nie maj\u0105 oni nic wsp\u00f3lnego z konserwatywn\u0105 krytyk\u0105 o\u015bwieceniowych pryncypi\u00f3w, kt\u00f3ra charakteryzuje konserwatyzm, nazywaj\u0105c ich \u201eneojakobinami\u201d, wcieleniem mentalno\u015bci antykonserwatywnej[27]<\/a>. Istotnie, spo\u0142eczne pomys\u0142y O\u015bwiecenia takie jak zasada suwerenno\u015bci ludu, tr\u00f3jpodzia\u0142 w\u0142adz, konstytucjonalizm i demokratyzm, prawa cz\u0142owieka, rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa – stanowi\u0105 nigdy nie poddawany w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 fundament \u015bwiatopogl\u0105du neokonserwatywnego. Oczywi\u015bcie, za\u0142o\u017cenie demokratycznej aktywno\u015bci politycznej wymaga przyj\u0119cia retoryki politycznej akceptowalnej dzisiaj przez masy, narzucaj\u0105c\u0105 pewne wymagania i autocenzur\u0119, jednak analiza wypowiedzi neocon\u00f3w pozwala na przyj\u0119cie tezy o autentycznym poparciu dla demokracji jako formy sprawowania rz\u0105d\u00f3w przez neokonserwatyst\u00f3w.<\/p>\r\n

\u00c5\u00b9r\u00f3d\u0142em sytuowania si\u0119 II fali neocon\u00f3w na pozycjach konserwatywnych nie jest bynajmniej wierno\u015b\u0107 tradycji, kt\u00f3r\u0105 traktuj\u0105 jako \u201eelement informacyjny\u201d, dotycz\u0105cy wyznawanych w przesz\u0142o\u015bci warto\u015bci. Brigitte i Peter Berger ten wybi\u00f3rczy stosunek do tradycji, pojmowanej jako ewolucyjne nagromadzenie zwyczaj\u00f3w, wyrazili na \u0142amach \u201eCommentary\u201d: \u201e\u017ar\u00f3d\u0142em naszego konserwatyzmu nie jest wiara, lecz sceptycyzm\u201d[28]<\/a>. Nie istnieje na tej p\u0142aszczy\u017anie \u017caden punkt styczny pomi\u0119dzy tradycjonalizmem konserwatyst\u00f3w a neokonserwatyzmem. Ten drugi jest \u015bwiatopogl\u0105dem na wskro\u015b post\u0119powym, a przybierana w debacie konserwatywna retoryka podporz\u0105dkowana jest nadrz\u0119dnemu celowi, jakim jest zabezpieczenie demokracji. Neokonserwatysta Arthur M. Schlesinger twierdzi, \u017ce demokracja liberalna jest wiar\u0105 tego \u015brodowiska[29]<\/a>.<\/p>\r\n

America \u00fcber alles!<\/strong><\/h4>\r\n

Neokonserwatyzm cechuje silne przekonanie o doskona\u0142o\u015bci ameryka\u0144skiego systemu demokratycznego, powsta\u0142ego jako wynik wydestylowania najlepszych sk\u0142adnik\u00f3w z r\u00f3\u017cnych form ustrojowych i koncepcji ideologicznych. Ameryka\u0144ska demokracja z zasad\u0105 one men, one vote<\/em> na czele jest ustrojem stworzonym przez si\u0142\u0119 ludzkiego rozumu, w kt\u00f3rym wolno\u015b\u0107 jednostki uzyskuje optymalne warunki do swojego rozwoju i daje podstaw\u0119 do znalezienia szcz\u0119\u015bcia, wpisanego w zasady konstytucyjne USA. Z drugiej jednak strony ameryka\u0144ska demokracja jest systemem wymagaj\u0105cym zabezpieczenia przed negatywnymi tendencjami wewn\u0119trznymi oraz zmuszonym do obrony przed agresywnymi przeciwnikami. W ten spos\u00f3b w \u015bwiatopogl\u0105dzie neokonserwatyst\u00f3w uleg\u0142 po\u0142\u0105czeniu mesjanistyczny wilsonizm (tzw. \u201ewilsonizm na sterydach\u201d) ze zmodyfikowanymi koncepcjami filozoficznymi Leo Straussa.<\/p>\r\n

Podstaw\u0105 ameryka\u0144skiego demokratycznego \u015bwiatopogl\u0105du jest wielokrotnie wyra\u017cane przez neokonserwatyst\u00f3w przekonanie o uniwersalno\u015bci ameryka\u0144skich warto\u015bci politycznych, cz\u0119sto uto\u017csamianych z American way of life<\/em> i ameryka\u0144sk\u0105 kultur\u0105 masow\u0105[30]<\/a>. William Kristol i David Brooks we wsp\u00f3lnym artykule stwierdzaj\u0105, i\u017c ufundowanie Stan\u00f3w Zjednoczonych na \u201euniwersalnych warto\u015bciach\u201d – \u201ewarto\u015bciach abstrakcyjnych\u201d – wymusza przyj\u0119cie odpowiedzialno\u015bci przez Amerykan\u00f3w za nadanie w\u0142a\u015bciwego kursu rozwoju ludzko\u015bci[31]<\/a>. System demokratyczno-liberalny, opieraj\u0105cy si\u0119 na warto\u015bciach o\u015bwieceniowych, g\u00f3ruje nad wszelkimi modelami politycznymi, przez co powinien zosta\u0107 upowszechniony na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jako otwarty i demokratyczny, w prawdziwy spos\u00f3b odczytuj\u0105cy natur\u0119 cz\u0142owieka – jednostki d\u0105\u017c\u0105cej do wolno\u015bci poprzez zaspokojenie swoich indywidualnych potrzeb, jest optymalny dla ludzi wszelkich kultur i wszystkich ras. W wywiadzie dla Boba Woodwarda prezydent Bush junior stwierdzi\u0142, i\u017c nie mo\u017ce by\u0107 \u017cadnych kompromis\u00f3w w szerzeniu demokracji na \u015bwiecie. Poniewa\u017c ameryka\u0144ski system demokratyczny \u201ejest dobry dla naszych ludzi\u201d, jest r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bciwy dla reszty ludzko\u015bci[32]<\/a>. Condoleezza Rice, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na \u201ewarto\u015bci uniwersalne\u201d b\u0119d\u0105ce podstaw\u0105 polityki ameryka\u0144skiej na \u015bwiecie, wymieni\u0142a w\u015br\u00f3d nich \u201enienegocjowalne warunki ludzkiej godno\u015bci\u201d – wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, r\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa, poszanowanie kobiet, tolerancj\u0119 religijn\u0105 i ograniczenie w\u0142adzy pa\u0144stwa nad obywatelami[33]<\/a>. W ten spos\u00f3b arbitralnie przyznano sobie prawo do interwencji w polityk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 ka\u017cdego pa\u0144stwa na \u015bwiecie, kt\u00f3re z ameryka\u0144skiego punktu widzenia niew\u0142a\u015bciwie interpretuje lub nie przestrzega tych pryncypi\u00f3w. Tylko taki \u201epost\u0119powy\u201d scenariusz zapewni na \u015bwiecie dostatek, bezpiecze\u0144stwo i harmonijny rozw\u00f3j ca\u0142ej ludzko\u015bci. Przestrzegaj\u0105c europejskie elity polityczne odpowiedzialne za polityk\u0119 zagraniczn\u0105, William Kristol stwierdzi\u0142 w bliski Bre\u017cniewowi spos\u00f3b, i\u017c neokonserwatyzm \u201ejest dzisiaj jedynym s\u0142usznym rozwi\u0105zaniem\u201d politycznym[34]<\/a>.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

\u015awiat jest aren\u0105 starcia pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi systemami politycznymi (z\u0142ymi, autorytarnymi, bandyckimi), rywalizuj\u0105cymi z ameryka\u0144sk\u0105 demokracj\u0105, kt\u00f3rej powstanie w Ameryce jest – zdaniem neokonserwatywnego intelektualisty katolickiego Michaela Novaka – por\u00f3wnywalne z narodzinami Jezusa Chrystusa w Betlejem[35]<\/a>. U podstawy \u015bwiatopogl\u0105du neokonserwatywnego, jak twierdz\u0105 Jane Kirkpatrick czy Irving Kristol, le\u017cy przekonanie, \u017ce lewicowy liberalizm z polityczn\u0105 poprawno\u015bci\u0105 rozk\u0142ada spo\u0142ecze\u0144stwo i otwiera je na agresj\u0119 z zewn\u0105trz[36]<\/a>. Cele \u201euzbrojonych intelektualist\u00f3w cytuj\u0105cych Marksa\u201d pokrywa\u0142y si\u0119 kiedy\u015b z dalekimi celami Moskwy, podczas gdy dzi\u015b dzia\u0142aj\u0105 na rzecz \u201e\u015bwiata d\u017cihadu\u201d (B. Barber). Z tego powodu neokonserwatystom nie chodzi tyle o walk\u0119 z samym liberalizmem, co o \u201eprzezwyci\u0119\u017cenie lewicowej krytyki demokracji\u201d, jak to nazywa Norman Podhoretz[37]<\/a>. Neokonserwaty\u015bci jako \u015bwiat\u0142a elita staj\u0105 na czele walki o w\u0142a\u015bciwie rozumienie prawdziwej ameryka\u0144skiej demokracji. Niekoniecznie musi by\u0107 to demokracja w dawnym stylu, kontynuuj\u0105ca wiernie tradycj\u0119 przesz\u0142ych pokole\u0144, mo\u017ce ona przypomina\u0107 skuteczny system demokratyczny Aten z wodzem Peryklesem jako \u201eojcem narodu\u201d. Idea prezydenta-Moj\u017cesza posiada silne zakorzenienie w ca\u0142ej tradycji politycznej Ameryki, a Busha juniora neokonserwatystom uda\u0142o si\u0119 chyba porwa\u0107 do tego wyobra\u017cenia. W starciu mi\u0119dzy ideami, systemami (\u201ecywilizacjami\u201d?) mo\u017ce przetrwa\u0107 tylko taka demokracja, kt\u00f3ra posiada mesja\u0144skie przekonanie o swojej warto\u015bci i s\u0142uszno\u015bci, kt\u00f3ra nie waha si\u0119 przed ekspansj\u0105 i kt\u00f3ra opiera si\u0119 na militarnej sile zastraszaj\u0105cej przeciwnik\u00f3w. Aktywna obrona demokracji jest obowi\u0105zkiem.<\/p>\r\n

Przeciwnik neokonserwatyst\u00f3w Jeremy Rifkin bezb\u0142\u0119dnie \u0142\u0105czy neokonserwatywny mesjanizm demokratyczny z protestanck\u0105 tradycj\u0105 polityczn\u0105: \u201eAmeryka\u0144skie marzenie jest \u015bci\u015ble powi\u0105zane z nasz\u0105 tradycj\u0105 religijn\u0105: w\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stw z kraj\u00f3w wysoko rozwini\u0119tych w\u0142a\u015bnie Amerykanie najbardziej ostentacyjnie obnosz\u0105 si\u0119 ze swoim protestantyzmem, chrze\u015bcija\u0144stwem i przesadn\u0105 religijno\u015bci\u0105. S\u0105 przekonani, \u017ce mog\u0105 liczy\u0107 na szczeg\u00f3lne Bo\u017ce b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, \u017ce ich kraj jest ziemi\u0105 obiecan\u0105 i \u017ce maj\u0105 specjalne stosunki ze Stw\u00f3rc\u0105\u201d[38]<\/a>. Wygnani z Europy sekciarze wywozili ze sob\u0105 za ocean przekonanie o zepsuciu Starego Kontynentu i biblijn\u0105 nadziej\u0119, \u017ce nowy l\u0105d jest Ziemi\u0105 Obiecan\u0105 – \u201eNowym Jeruzalem\u201d dla \u201enowych Izraelit\u00f3w\u201d. Uto\u017csamienie z biblijnym \u201enarodem wybranym\u201d wynika\u0142o z poszukiwania legitymizacji religijnej, kt\u00f3ra z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w (poniewa\u017c sekciarze zostali pot\u0119pieni tak przez \u00f3wczesnych monarch\u00f3w, jak i Ko\u015bci\u00f3\u0142 oraz umiarkowane wsp\u00f3lnoty protestanckie) ogranicza\u0142a si\u0119 do sukcesji demokratycznej. Przep\u0142yni\u0119cie przez ocean sta\u0142o si\u0119 symbolem oczyszczenia i nowego pocz\u0105tku – daj\u0105cego prawo do wolno\u015bci oraz samostanowienia. W koncepcjach Tomasa Paine\u2019a wykrystalizowa\u0142a si\u0119 ju\u017c opozycja pomi\u0119dzy fanatyczn\u0105, tyra\u0144sk\u0105 i zepsut\u0105 Europ\u0105 a Nowym \u015awiatem – azylem i ojczyzn\u0105 wolnej ludzko\u015bci. U Lincolna idea ta przeobrazi\u0142a si\u0119 w koncepcj\u0119 uniwersalno\u015bci ameryka\u0144skiej demokracji, odpowiedzialnej za ludzko\u015b\u0107 i predestynowanej do wspierania \u201epost\u0119powych\u201d ruch\u00f3w rewolucyjnych, co z tak\u0105 moc\u0105 ujawni\u0142o si\u0119 w 1867 r. w akcie rozstrzelania (za cichym poparciem USA) cesarza Meksyku Maksymiliana Habsburga i sponsorowanego przez ameryka\u0144sk\u0105 ambasad\u0119 zab\u00f3jstwa katolickiego prezydenta Ekwadoru Gabriela Garcii Moreno[39]<\/a>. W 1823 r. \u201euniwersalne warto\u015bci\u201d zosta\u0142y rozszerzone na ca\u0142\u0105 zachodni\u0105 p\u00f3\u0142kul\u0119, w ostatnich latach XIX wieku (1898) Ameryka zdecydowa\u0142a si\u0119 na obj\u0119ciem swoj\u0105 misj\u0105 innych rejon\u00f3w \u015bwiata – Filipin, Chin, Europy itd[40]<\/a>. Prezydent Woodrow Wilson, przekonany o identyczno\u015bci poj\u0119\u0107 \u201eludzko\u015b\u0107\u201d i \u201eAmeryka\u201d, wo\u0142a\u0142: \u201eNaucz\u0119 republiki Ameryki Po\u0142udniowej, jak wybiera\u0107 dobrych przyw\u00f3dc\u00f3w!\u201d. Jimmy\u2019emu Carterowi pozostawa\u0142o ju\u017c tylko stwierdzenie, i\u017c prawa cz\u0142owieka stanowi\u0105 podstaw\u0119 ameryka\u0144skiej polityki zagranicznej. Wykuwana w XIX wieku ameryka\u0144ska \u201erewolucja na eksport\u201d[41]<\/a> w XX wieku zosta\u0142a og\u0142oszona i ukazana \u015bwiatu, by w XXI wieku sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 ameryka\u0144skich, demokratycznych \u201ekrucjat\u201d.<\/p>\r\n

Spisek w spisku?<\/strong><\/h4>\r\n

Niejednokrotnie krytycy neokonserwatyst\u00f3w doszukiwali si\u0119 spisku \u201estraussist\u00f3w\u201d wewn\u0105trz \u201espisku neocon\u00f3w\u201d, tropi\u0105c zawzi\u0119cie \u015blady pogl\u0105d\u00f3w Straussa w neokonserwatywnych koncepcjach politycznych[42]<\/a>. Sami zainteresowani starali si\u0119 zbagatelizowa\u0107 inspiracj\u0119 pogl\u0105dami spo\u0142ecznymi \u017cydowsko-niemieckiego my\u015bliciela na swoj\u0105 formacj\u0119 polityczn\u0105, cho\u0107 nietrudno znale\u017a\u0107 wielu neokonserwatyst\u00f3w powo\u0142uj\u0105cych si\u0119 na Straussa[43]<\/a>.<\/p>\r\n

Punktem wyj\u015bciowym politycznych przemy\u015ble\u0144 Straussa by\u0142a obserwowana s\u0142abo\u015b\u0107 Republiki Weimarskiej, kapituluj\u0105cej przed w\u0142adz\u0105 nazist\u00f3w bez jakiejkolwiek walki[44]<\/a>. Zarejestrowan\u0105 krucho\u015b\u0107 demokracji, a szczeg\u00f3lnie demokracji liberalnej Weimaru, pojmowa\u0142 on jako efekt negatywnych proces\u00f3w wewn\u0119trznych nast\u0119puj\u0105cych w Europie w epoce nowo\u017cytnej. Triumf opinii nad warto\u015bciami absolutnymi uniemo\u017cliwi\u0142 g\u0142oszenie idei dobra powszechnego, stanowi\u0105cej fundament dobrego ustroju, w kt\u00f3rym jednostka mo\u017ce d\u0105\u017cy\u0107 do wewn\u0119trznej doskona\u0142o\u015bci. Jego zdaniem idea dobra powszechnego by\u0142a niezb\u0119dna do trzymania w ryzach mas, dzi\u0119ki czemu te nie pozwala\u0142y uwie\u015b\u0107 si\u0119 tyranom i nie mia\u0142y mo\u017cliwo\u015bci wprowadzenia swoich samodzielnych rz\u0105d\u00f3w. Triumf opinii spo\u0142ecznych spowodowa\u0142 zatem relatywizacj\u0119 i sekularyzacj\u0119, kt\u00f3re uczyni\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwo bezbronnym. Strauss upatrywa\u0142 w tych dw\u00f3ch zjawiskach, charakterystycznych dla samopo\u017ceraj\u0105cego si\u0119 liberalizmu, przyczyn\u0119 zwyci\u0119stwa nihilistycznej tyranii narodowych socjalist\u00f3w w Niemczech. Leo Strauss by\u0142 sceptycznie nastawiony do liberalizmu i demokracji, uznaj\u0105c pierwszy za czynnik rozk\u0142adowy a drugi za ustr\u00f3j sk\u0142onny do niebezpiecznych eksces\u00f3w. Strauss dzieli\u0142 ustroje na dobre i z\u0142e, lepsze i gorsze, poniewa\u017c jego zdaniem wszelkie dzia\u0142anie polityczne opiera si\u0119 na dokonywaniu wyboru: dokonywaniu zmian (na lepsze) lub unikaniu zmian (na gorsze). W czasie studi\u00f3w nad komentarzami do klasycznych filozof\u00f3w antycznych Strauss doszed\u0142 do przekonania, \u017ce najlepszym systemem politycznym by\u0142yby rz\u0105dy intelektualnej arystokracji – odpowiedzialnej elity, kt\u00f3ra zabezpieczy\u0142aby wolno\u015b\u0107 i przestrzega\u0142a moralnych warto\u015bci stanowi\u0105cych podstawy ustroju. Ustr\u00f3j taki gwarantowa\u0142by zabezpieczenie przed skrajnymi rozwi\u0105zaniami – ochlokratycznym ludow\u0142adztwem i tyrani\u0105 autokraty. Problem polega tylko na tym, \u017ce takie rz\u0105dy – ograniczone, z podzielon\u0105 w\u0142adz\u0105 polityczn\u0105, s\u0105 s\u0142abe, a w konfrontacji z ustrojami z\u0142ymi cz\u0119sto skazane na pora\u017ck\u0119.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Nokonserwaty\u015bci, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 pogl\u0105dami filozofa przekutymi w ku\u017aniach \u201eNational Reviev\u201d i \u201eCommentary\u201d, zdaniami wyrwanymi cz\u0119sto z kontekstu, uto\u017csamili jego dobry ustr\u00f3j z liberaln\u0105 demokracj\u0105 ameryka\u0144sk\u0105[45]<\/a>. Ich zdaniem, w wielowiekowej konfrontacji ameryka\u0144skiej wolno\u015bci z tyraniami, faszyzmem, fanatyzmem, fundamentalizmem, wyku\u0142a si\u0119 \u201ejedyna uczciwa i sprawiedliwa alternatywa dla cz\u0142owieka wsp\u00f3\u0142czesnego\u201d. Ameryk\u0119 mo\u017ce uchroni\u0107 przed losem demokratycznych Aten wprowadzenie dyscypliny obywatelskiej i zaniesienie demokratycznego ustroju w najodleglejsze zak\u0105tki \u015bwiata. Demokracja musi sta\u0107 si\u0119 \u201ereligi\u0105\u201d, opart\u0105 na przywi\u0105zaniu obywateli. Oboj\u0119tnie, czy b\u0119dzie to religia naturalna czy obywatelska, masy musz\u0105 wierzy\u0107 w jej moc, dzi\u0119ki czemu b\u0119d\u0105 odporne na urok tyranii. Najlepsz\u0105 \u201ereligi\u0105\u201d u\u017cyteczn\u0105 do realizacji w\u0142asnych cel\u00f3w politycznych w dobie dzisiejszej s\u0105 \u201eprawa cz\u0142owieka\u201d. Jako \u017ce dobre ustroje posiadaj\u0105 pe\u0142ne prawo do obrony przed ustrojami z\u0142ymi – prawo wynikaj\u0105ce z ochrony wy\u017cszych warto\u015bci moralnych (dobra powszechnego – praw cz\u0142owieka) – rz\u0105dz\u0105cy mog\u0105 podejmowa\u0107 wszelkie decyzje, bez wzgl\u0119du na ich wymiar etyczny.<\/p>\r\n

Wiele w\u0105tk\u00f3w \u201estraussowskich\u201d stanowi neokonserwatywn\u0105 konfabulacj\u0119, a sam filozof stroni\u0105cy od polityki, zapewne nie chcia\u0142by mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego ze swoimi dzisiejszymi admiratorami. Powo\u0142anie si\u0119 przez neokonserwatyst\u00f3w na Leo Straussa jest du\u017cym nadu\u017cyciem, jest przydawaniem akademickiego splendoru swoim decyzjom i dzia\u0142aniom politycznym[46]<\/a>.<\/p>\r\n

Niechciane dzieci Trockiego?<\/strong><\/h4>\r\n

Neokonserwaty\u015bci jak ognia unikaj\u0105 wszelkich odniesie\u0144 do zwi\u0105zk\u00f3w z dziedzictwem Trockiego. Zarzuty podnoszone przez krytyk\u00f3w, podkre\u015blaj\u0105ce zwi\u0105zki czo\u0142owych tw\u00f3rc\u00f3w (tzw. I fali neokonserwatyzmu) z ruchem trockistowskim najcz\u0119\u015bciej zbywane s\u0105 ironi\u0105 lub powoduj\u0105 w\u015bciek\u0142e ataki publicyst\u00f3w neokonserwatywnych. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce zarzuty trockizmu cz\u0119sto nie s\u0105 w powa\u017cniejszy spos\u00f3b argumentowane i ograniczaj\u0105 si\u0119 do wytykania trockistowskich korzeni, ewentualnie powierzchownego odnoszenia \u201epermanentnej rewolucji\u201d Trockiego do \u201erewolucji demokratycznej\u201d neokonserwatyst\u00f3w. Tymczasem analiza genezy neokonserwatyzmu, taktyki politycznej neocon\u00f3w oraz kluczowych poj\u0119\u0107 politycznych, przez nich u\u017cywanych, dostarcza sporego materia\u0142u popieraj\u0105cego tez\u0119 o neokonserwatywnej mutacji powojennego ameryka\u0144skiego trockizmu.<\/p>\r\n

Pod koniec lat 30. XX wieku Stany Zjednoczone sta\u0142y si\u0119 baz\u0105 dla wykl\u0119tych w ZSRS zwolennik\u00f3w Lwa Trockiego (tzw. \u201ebloku prawicowc\u00f3w i trockist\u00f3w\u201d), w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych powstawa\u0142y wtedy koncepcje polityczne dalekie od rewolucyjnej \u201eortodoksji\u201d. Problemy ogniskowa\u0142y si\u0119 wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch zasadniczych kwestii: stosunku do ZSRS i taktyki politycznej. W ostatnich chwilach swojego \u017cycia (XII 1939 r.) Trocki w broszurze Drobnomieszcza\u0144ska opozycja w Robotniczej Partii Socjalistycznej Stan\u00f3w Zjednoczonych<\/em> pot\u0119pi\u0142 niekt\u00f3re \u201eheretyckie\u201d pogl\u0105dy Sydneya Hooka (warto doda\u0107, \u017ce by\u0142 to przyjaciel Irvinga Kristola jeszcze sprzed wojny!), tw\u00f3rcy politycznego pragmatyzmu, uwa\u017canego za jednego z inspirator\u00f3w powstania neokonserwatyzmu[47]<\/a>. \u201eHerezja\u201d Hooka, nazwana przez Trockiego \u201edrobnomieszcza\u0144sk\u0105 recydyw\u0105\u201d, polega\u0142a na odmiennej interpretacji trockistowskich dogmat\u00f3w. Hook uwa\u017ca\u0142, \u017ce w sytuacji \u201ezdradzonej rewolucji\u201d najistotniejszym celem politycznym jest pokonanie Stalina, wymagaj\u0105ce nowej taktyki politycznej. Sojusz pomi\u0119dzy znienawidzonym Hitlerem a zdrajc\u0105 rewolucji Stalinem wymusza od trockist\u00f3w oparcie dzia\u0142a\u0144 politycznych na demokratycznej pot\u0119dze USA, zdolnej do przeciwstawienia si\u0119 \u201efaszystowskiej biurokracji\u201d i \u201ebiurokracji Stalina\u201d. To spowodowa\u0142o odchodzenie zwolennik\u00f3w Hooka od linii politycznej IV Mi\u0119dzynarod\u00f3wki, kt\u00f3ra pomimo wewn\u0119trznej wojny ideologicznej postulowa\u0142a w razie wojny – na wniosek Trockiego – obron\u0119 ZSRS \u201eprzed faszyzmem\u201d. Hook by\u0142 temu przeciwny, przechodz\u0105c na pozycje \u201eterminologii demokracji\u201d, g\u0142osz\u0105cej pot\u0119g\u0119 Ameryki, \u201ekraju nieograniczonych mo\u017cliwo\u015bci\u201d i \u201ewielkiej i pot\u0119\u017cnej demokracji\u201d. W planach Hooka rewolucja permanentna mia\u0142a by\u0107 \u201erewolucj\u0105 demokratyczn\u0105\u201d, gdy\u017c mia\u0142 on w pami\u0119ci jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych my\u015bli Marksa, zawartych w Manife\u015bcie komunistycznym<\/em> – \u201eka\u017cda demokracja prowadzi do komunizmu\u201d. Dla trockist\u00f3w Hooka \u015brodkiem do urzeczywistnienia rewolucyjnego celu nie mia\u0142y by\u0107 oczywi\u015bcie procedury wyborcze, ale ameryka\u0144skie lotniskowce i samoloty.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Zwyci\u0119skie wyj\u015bcie ZSRS z wojny, rosn\u0105ce po 1945 r. wp\u0142ywy stalinist\u00f3w w organizacjach lewicowych oraz powstanie uk\u0142adu bipolarnego jeszcze bardziej umocni\u0142o przekonanie Sydneya Hooka o potrzebie zwalczania ZSRS wszelkimi dost\u0119pnymi sposobami, nawet gdyby mia\u0142y to by\u0107 wp\u0142ywy i pieni\u0105dze CIA. Podstawowym has\u0142em politycznym tego okresu sta\u0142a si\u0119 walka z \u201etotalitaryzmem\u201d. Walce tej mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 instytucje powo\u0142ane do \u017cycia przy wsparciu rz\u0105du lub CIA, propaguj\u0105ce demokracj\u0119, wolno\u015b\u0107 i prawa cz\u0142owieka[48]<\/a>. Hook sta\u0142 si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych propagator\u00f3w zimnowojennego antykomunizmu, wykorzystuj\u0105c do swoich cel\u00f3w trockistowsk\u0105 koncepcj\u0119 \u201eentryzmu\u201d, rozpropagowan\u0105 w USA w szerszej wersji przez Teda Granta[49]<\/a>. O ile w podstawowej wersji Michaela Pablo (tw\u00f3rcy koncepcji) trocki\u015bci mieli infiltrowa\u0107 organizacje socjalistyczne i socjaldemokratyczne w celu propagowania w nich swoich pogl\u0105d\u00f3w, to w przypadku USA koncepcja ta g\u0142osi\u0142a zbie\u017cno\u015b\u0107 \u015bwiatopogl\u0105dow\u0105 organizacji demokratycznych z trockistowskimi ideami politycznymi. Trocki\u015bci starali si\u0119 w nich tworzy\u0107 lewe skrzyd\u0142a organizacyjne i w pewnym momencie prawdopodobnie znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Partii Demokratycznej, p\u0119dz\u0105cej po r\u00f3wni pochy\u0142ej na lewo.<\/p>\r\n

Antysowiecka retoryka \u00f3wczesnego trockizmu szybko zaakceptowa\u0142a poj\u0119cie \u201erewolucji demokratycznej\u201d, kt\u00f3re zast\u0105pi\u0142o wcze\u015bniejsze poj\u0119cie \u201erewolucji permanentnej\u201d. Zdaje si\u0119, \u017ce Sydney Hook po \u015bmierci Stalina zacz\u0105\u0142 dystansowa\u0107 si\u0119 od samego trockizmu (ortodoksyjnie pojmowanego), czego wyrazem by\u0142a praca Heresy, Yes. Conspiracy, No<\/em> (\u201eHerezja tak. Konspiracja nie\u201d), co nie znaczy, \u017ce zerwa\u0142 swoje dotychczasowe kontakty z organizacjami lewicowymi. Nale\u017ca\u0142 do zagorza\u0142ych przeciwnik\u00f3w Nowej Lewicy, staraj\u0105c si\u0119 zorganizowa\u0107 pod koniec lat 60. ubieg\u0142ego wieku \u015brodowisko zdolne do walki z jej ideami, postrzeganymi jako najgorsze zagro\u017cenie dla si\u0142y pa\u0144stwa ameryka\u0144skiego. Jego pogl\u0105dy dotycz\u0105ce pragmatyzmu politycznego i zagro\u017cenia ze strony ideologii Nowej Lewicy wywar\u0142y bezpo\u015bredni wp\u0142yw na powstanie koncepcji neocon\u00f3w.<\/p>\r\n

Istotnie trockizm posiada\u0142 pot\u0119\u017cny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 pogl\u0105d\u00f3w neokonserwatywnych pierwszej fali[50]<\/a>. Dzisiejsze powi\u0105zania neokonserwatyst\u00f3w z trockizmem stanowi\u0105 w wielkiej mierze zagadk\u0119. Czy to przypadek, \u017ce w czasie wojny przeciwko Irakowi neokonserwaty\u015bci propagowali antyirack\u0105 prac\u0119 trockisty Kanana Makiji pt. Republika strachu<\/em>?[51]<\/a><\/p>\r\n

W\u015br\u00f3d pogl\u0105d\u00f3w i idei eksploatowanych przez \u201eneocons\u00f3w\u201d jest wiele takich, kt\u00f3re posiadaj\u0105 korzenie tkwi\u0105ce g\u0142\u0119boko w ideologii trockistowskiej. Oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w: 1\u00b0 poszukiwany przez krytyk\u00f3w neokonserwatyzmu w pracach Leo Straussa relatywizm moralny bardziej pasuje do taktyki trockistowskiej ni\u017c do wywod\u00f3w filozofa. Trocki pisa\u0142, \u017ce walki na \u015bmier\u0107 i \u017cycie nie spos\u00f3b rozpatrywa\u0107 bez akceptacji zdrady i k\u0142amstwa politycznego[52]<\/a>; Andre Breton wspomina\u0142 Trockiego jako przekonanego zwolennika tezy: \u201ecel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u201d. 2\u00b0 Uwielbienie dla Nicolo Machiavellego nie wynika z dog\u0142\u0119bnych studi\u00f3w teoretyk\u00f3w konserwatyzmu, ale z dobrze przyswojonych przez neokonserwatywnego ideologa Michaela Ledeena tez \u201eklasyk\u00f3w marksizmu\u201d. Trocki by\u0142 zachwyconym Ksi\u0119ciem<\/em> i innymi utworami Machiavela. W swoim zachwycie powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na Engelsa, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce jest to \u201epierwszy pisarz czas\u00f3w nowo\u017cytnych godny wymienienia\u201d. Nie dziwi, \u017ce neokonserwaty\u015bci nie powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na my\u015blicieli wcze\u015bniejszych epok, pozostawiaj\u0105c ich paleokonserwatystom[53]<\/a>. 3\u00b0 Dzia\u0142anie neokonserwatyst\u00f3w opiera si\u0119 w dalszym ci\u0105gu na \u201eentryzmie\u201d, tj. przejmowaniu zbli\u017conych lub potencjalnie sojuszniczych \u015brodowisk, czasopism, think tank\u00f3w<\/em>. W stosowaniu tej taktyki opieraj\u0105 si\u0119 na trockistowskiej zasadzie \u201eoperatywnej grupy\u201d, tworz\u0105cej m\u00f3zg kieruj\u0105cy wszystkimi mackami. 4\u00b0 Neokonserwaty\u015bci pozostaj\u0105 wierni zasadzie Trockiego, \u017ce w celu przej\u0119cia w\u0142adzy nie nale\u017cy podejmowa\u0107 stara\u0144 o zdobycie stanowisk reprezentacyjnych i najwy\u017cszych urz\u0119d\u00f3w, ale o przej\u0119cie kontroli nad polityk\u0105 zagraniczn\u0105, finansami, \u015brodkami masowego przekazu i armi\u0105[54]<\/a>. 5\u00b0 Uwielbienie neokonserwatyst\u00f3w dla Theodore\u2019a Roosvelta i Wodorowa Wilsona jest charakterystyczne dla \u201eheretyckiego od\u0142amu\u201d ameryka\u0144skiego trockizmu, w kt\u00f3rym obaj przyw\u00f3dcy demokratyczni byli postrzegani jako tw\u00f3rcy pot\u0119gi autentycznej politycznej demokracji, przygotowanej do przyj\u0119cia rewolucji. Pogl\u0105d ten szed\u0142 w parze z przekonaniem o specjalnym statusie ameryka\u0144skiej demokracji stoj\u0105cej na stra\u017cy wolno\u015bci. 6\u00b0 Propagowana przez Michaela Ledeena koncepcja \u201edemokratycznej rewolucji\u201d wyrasta organicznie z \u201epermanentnej rewolucji socjalistycznej\u201d Trockiego i jego koncepcji \u201eeksportu rewolucji\u201d. Postulowana za\u015b \u201ekreatywna destrukcja\u201d, jest w istocie poj\u0119ciem odnosz\u0105cym si\u0119 do trockistowskiej zasady utrzymywania i pog\u0142\u0119biania \u201ebraku stanu r\u00f3wnowagi\u201d, polegaj\u0105cej na nieustannych zmianach stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych, przewrotach w ekonomii, negacji zwyczaj\u00f3w, obyczaj\u00f3w i przebudowy stosunk\u00f3w rodzinnych, z kt\u00f3rych b\u0119dzie si\u0119 wy\u0142ania\u0107 nowy \u0142ad[55]<\/a>. Kiedy zwi\u0105zany z Pentagonem Michael Ledeen pisze w The War against the Terror Masters<\/em> (\u201eWojna przeciwko w\u0142adcom terroru\u201d): \u201ePo usuni\u0119ciu tyran\u00f3w nie wycofamy si\u0119 (…). Musimy dopilnowa\u0107 realizacji cel\u00f3w demokratycznej rewolucji (…) Chcemy zmian. Rzeczywisty problem nie polega na tym \u00abczy\u00bb, ale \u00abjak\u00bb\u201d destabilizowa\u0107\u201d (\u2026) Tw\u00f3rcza destrukcja jest nasz\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 cech\u0105 w odniesieniu zar\u00f3wno do naszego w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa, jak i do zagranicy. Ka\u017cdego dnia burzymy stary porz\u0105dek; czynimy to we wszystkich dziedzinach: od biznesu, przez nauk\u0119, literatur\u0119, architektur\u0119 i kino po polityk\u0119 oraz prawo. Nasi wrogowie zawsze darzyli nienawi\u015bci\u0105 ten wir energii i kreatywno\u015bci, kt\u00f3ry zagra\u017ca ich tradycyjnym obyczajom (jakiekolwiek by one by\u0142y) i jednocze\u015bnie zawstydza, \u017ce nie potrafi\u0105 dotrzyma\u0107 mu kroku… musimy ich zniszczy\u0107, aby zrealizowa\u0107 nasz\u0105 historyczn\u0105 misj\u0119\u201d[56]<\/a>, ma na my\u015bli poj\u0119cia polityczne ideowo zbie\u017cne z demokratycznie pojmowan\u0105 rewolucj\u0105 trockistowsk\u0105, nie za\u015b nietzschea\u0144skim przewarto\u015bciowaniem warto\u015bci, pogl\u0105dami radykalnych faszyst\u00f3w czy rewolucj\u0105 konserwatywn\u0105[57]<\/a>.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Neokonserwatywny \u015bwiatopogl\u0105d nie stanowi prostego rozwini\u0119cia trockistowskich koncepcji. Jest swoist\u0105 mutacj\u0105, powsta\u0142\u0105 na gruncie ameryka\u0144skiego trockizmu. Pos\u0142uguje si\u0119 niekiedy kodem i poj\u0119ciami bliskimi skrajnej lewicy, cho\u0107 ukrywa pod nimi swoje idee i w\u0142asne postrzeganie rzeczywisto\u015bci politycznej. Niemniej neokonserwatyzm stanowi odmian\u0119 jakobinizmu, z jego istotnymi sk\u0142adnikami – radykalizmem i utopijno\u015bci\u0105 oraz wiar\u0105 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 naprawy zepsutego \u015bwiata.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Zbie\u017cno\u015b\u0107 skojarze\u0144 pomi\u0119dzy poj\u0119ciami \u201eneokonserwatyzm\u201d a \u201ekonserwatyzm\u201d\/\u201etradycjonalizm\u201d jest przypadkowa. Neokonserwatyzm powsta\u0142 jako liberalna odpowied\u017a na skrajnie lewicow\u0105 krytyk\u0119 demokratycznej organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa. Czo\u0142owe postacie tego kierunku politycznego wywodz\u0105 si\u0119 z lewicowych i demokratycznych kr\u0119g\u00f3w politycznych. Przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nigdy nie zerwa\u0142a z wcze\u015bniejszym \u015bwiatopogl\u0105dem, przyznaj\u0105c, \u017ce przyj\u0119cie \u201eneokonserwatywnej wizji \u015bwiata\u201d by\u0142o naturalnym procesem intelektualnym, pozwalaj\u0105cym na wierno\u015b\u0107 swoim idea\u0142om. Neokonserwatyzm cechuje charakterystyczny dla lewicowego \u015bwiatopogl\u0105du utopizm, wyrastaj\u0105cy z filozoficznych warto\u015bci o\u015bwiecenia i radykalnego demokratyzmu, kt\u00f3re z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 pot\u0119pi\u0142 Leon XIII w encyklice Immortale Dei<\/em> i \u015bw. Pius X w li\u015bcie dotycz\u0105cym b\u0142\u0119d\u00f3w Sillonu Notre charge apostolique<\/em>. Charakterystyczna dla liberalizmu wiara w cz\u0142owieka, zdolnego do samodzielnego rozwi\u0105zania wszystkich problem\u00f3w \u015bwiata, wyrasta z ameryka\u0144skiego \u201eoptymizmu\u201d wy\u015bmiewanego przez Alexisa de Tocqueville\u2019a, a zdefiniowanego przez Leona XIII jako herezja \u201eamerykanizmu\u201d. Liberalny \u015bwiatopogl\u0105d neokonserwatyst\u00f3w nie jest ratunkiem dla cywilizacji, w imi\u0119 kt\u00f3rej Ameryka walczy z \u201eosi\u0105 z\u0142a\u201d na \u015bwiecie, ale koniem troja\u0144skim w zdezorientowanych szeregach konserwatywnej prawicy, otwartej na przyj\u0119cie pot\u0119pionej przez Grzegorza XVI i Leona XIII fa\u0142szywej idei wolno\u015bci (encykliki Mirari vos<\/em> i Libertas<\/em>).<\/p>\r\n

Czo\u0142owy publicysta paleokonserwatywny Thomas Fleming, krytykuj\u0105c polityczne standardy wprowadzone przez neokonserwatyst\u00f3w napisa\u0142, \u017ce walka tradycjonalist\u00f3w (politycznych i katolickich) jest batali\u0105 o powr\u00f3t do starych dobrych ameryka\u0144skich zasad. Wojna z neoconami jest w istocie wojn\u0105 przeciwko wrogom Ameryki i Christianitas<\/em>[58]<\/a>. Katolicki publicysta John Medaille, podsumowuj\u0105c neokonserwatywn\u0105 wizj\u0119 polityki spo\u0142ecznej i gospodarczej, stwierdzi\u0142: \u201eTo nie jest nowe i to nie jest konserwatywne. To konserwuje O\u015bwiecenie i XIX wieczne tezy liberalizmu\u201d. Istotnie, neokonserwatysta rozpoczyna swoj\u0105 polityczn\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 od miejsca, w kt\u00f3rym ko\u0144czy j\u0105 katolik (tradycjonalista polityczny i religijny), nie chc\u0105c uczyni\u0107 ju\u017c ani jednego kroku. Bo neokonserwatysta nie jest wcale konserwatyst\u0105.<\/p>\r\n

Ryszard Mozgol<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n
\r\n

[1]<\/a> B. K\u00f6peczi, Neokonserwatyzm i Nowa Prawica. Warszawa 1986, s. 81.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[2]<\/a> P. Flores D\u2019Arcais, Fasadowa demokracja. [w:] Die Zeit, 20 I 2005. Polskie t\u0142umaczenie za: Forum, nr 6\/ 2005, s. 20-21.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[3]<\/a> T. Gabi\u015b, Raport o wojnie w Iraku. [w:] Sta\u0144czyk, nr 1-2\/ 2003, s. 13-27. Raport dost\u0119pny: http:\/\/www.tomaszgabis.pl\/?p-20<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[4]<\/a> P. Buchanan, Prawica na manowcach. Wroc\u0142aw 2005, s. 175-176.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[5]<\/a> J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 200.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[6]<\/a> Do krytyki przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pisma: \u201eCatholic Family News\u201d, \u201eThe Angelus\u201d, \u201eThe Chronicles\u201d oraz \u201eThe American Conservative\u201d. Neokonserwaty\u015bci odpowiedzieli ci\u0119\u017ckim zarzutem braku patriotyzmu i dwuznacznego moralnie sprzyjania wrogom USA. Atak \u201eneocons\u00f3w\u201d odtr\u0105bi\u0142: D. Frum, Unpatriotic Conservatives. [w:] National Reviev, 7 IV 2003. Bolesnym wydarzeniem dla neokonserwatyst\u00f3w by\u0142 fakt, i\u017c po wyj\u015bciu na jaw k\u0142amstw zwi\u0105zanych z pretekstem do wojny przeciw Irakowi, za\u0142o\u017cyciel \u201eNational Reviev\u201d i jeden z czo\u0142owych publicyst\u00f3w neokonserwatywnych William F. Buckley na \u0142amach NYT stwierdzi\u0142: \u201eGdybym wiedzia\u0142 w\u00f3wczas, w jakiej znajdziemy si\u0119 sytuacji, by\u0142bym przeciw wojnie\u201d, przechodz\u0105c na pozycje paleokonserwatyst\u00f3w. Nazwany zosta\u0142 przez swoje dawne pismo zdrajc\u0105 nienawidz\u0105cym swojej ojczyzny. Nier\u00f3wna wojna medialna prowadzona przez katolik\u00f3w przeciwko neokonserwatystom szczeg\u00f3lnie bolesna by\u0142a dla miesi\u0119cznika „The Remnant\u201d, po og\u0142oszeniu przez neocons\u00f3w bojkotu i wezwaniu do wycofywania prenumeraty, ze wzgl\u0119du na \u201ebrak patriotyzmu\u201d katolik\u00f3w. Z kolei \u201eThe Wanderer\u201d zosta\u0142 \u201eukarany\u201d zakazem rozpowszechniania w katolickich czytelniach parafialnych. Informacje na ten temat zawiera: Sporo informacji zawiera: S. Francis, Refuge of Scoundrels: Patriotism, True and False, In Iraq War Controversy. [w:] Neo-Conned! Just war Principles: A Condemnation of War in Iraq\u201d. Red. D.L. O\u2019Huallachain, J. Forrest Sharpe. Vienna 2005, s. 151- 158.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[7]<\/a> \u201eNeo-Conned! Just war Principles: A Condemnation of War in Iraq\u201d. Red. D.L. O\u2019Huallachain, J. Forrest Sharpe. Vienna 2005; „Neo-Conned! Again. Hipocrisy, Lawlessness, and the Rape of Iraq\u201d. Red. D.L. O\u2019Huallachain, J. Forrest Sharpe. Vienna 2005.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[8]<\/a> J. Erhman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 60.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[9]<\/a> B. K\u00f6peczi, Neokonserwatyzm i Nowa Prawica. Warszawa 1986, s. 68.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[10]<\/a> Poj\u0119cie \u201enowy konserwatysta\u201d, \u201enowokonserwatywny\u201d od 1975 roku zmieniono na u\u017cywany do dzi\u015b termin \u201eneokonserwatyzm\u201d. S.M. Lipset stwierdza\u0142 wprost, \u017ce zosta\u0142o ono \u201e…wynalezione jako podst\u0119pna etykietka s\u0142u\u017c\u0105ca pogn\u0119bieniu przeciwnik\u00f3w politycznych, w wi\u0119kszo\u015bci niezadowolonych z tego, \u017ce s\u0105 tak okre\u015blani\u201d. J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 48-49, 61.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[11]<\/a> Zob. J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 60; J. Kirkpatrick, Neokonserwatyzm jako odpowied\u017a na kontrkultur\u0119. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer. Warszawa 2007, s. 272.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[12]<\/a> J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 61.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[13]<\/a> Zob. M. Boot, Prawdy i mity o neokonserwatyzmie. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 83; V. Van Dyke, Wprowadzenie do polityki. Pozna\u0144 2000, s. 424.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[14]<\/a> Wspomina to M. Boot, Prawdy i mity o neokonserwatyzmie. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 82. Tekst Boota, opublikowany pierwotnie w \u201eWall Street Journal\u201d, jest uwa\u017cany przez neocons\u00f3w za jeden z artyku\u0142\u00f3w programowych.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[15]<\/a> Efektem traumy jest np. praca neokonserwatysty Ch. Murray\u2019a, Bez korzeni. Polityka spo\u0142eczna USA 1950-1980. Pozna\u0144 2001. Zob. r\u00f3wnie\u017c: http:\/\/www.dziennik.pl\/dziennik\/europa\/article46202\/Ideologia_neokonserwatywna_a_sprawa_polska.html<\/a><\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[16]<\/a> Cyt. za: B. K\u00f6peczi, Neokonserwatyzm i Nowa Prawica. Warszawa 1986, s. 73-74.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[17]<\/a> Zob. J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 216.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[18]<\/a> W raporcie profesor\u00f3w Johna Mearsheimera i Stephena Walta, specjalist\u00f3w w dziedzinie Stosunk\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych Uniwersytetu w Chicago, zwi\u0105zanych z kierunkiem tzw. neorealizmu w polityce, zaliczono do o\u015brodk\u00f3w analitycznych znajduj\u0105cych si\u0119 w orbicie wp\u0142yw\u00f3w neokonserwatyzmu: American Enterprise Institute, Center for Security Policy, Foregin Policy Research Institute, Heritage Foundation, Hudson Institute, Institute for Foreign Policy Analysis, Jewish Institute for National Security Affairs. Wiele z tych instytucji o charakterze liberalnym lub konserwatywnym zosta\u0142o opanowanych przez neokonserwatyst\u00f3w. Do elity neokonserwtyst\u00f3w zaliczyli profesorowie takich czo\u0142owych polityk\u00f3w administracji G.W. Busha, jak: Eliot Abrams, John Bolton, Douglas Feith, I. Lewis \u201eScooter\u201d Libby, Richard Perle, Paul Wolfowitz, David Wurmser. Raport spotka\u0142 si\u0119 z w\u015bciek\u0142ym atakiem neokonserwatywnych medi\u00f3w, a autorzy zostali oskar\u017ceni o antysemityzm. W Polsce opublikowany za London Reviev of Books w: Forum, nr 17-18\/ 2006, s. 63-69. W\u015br\u00f3d medi\u00f3w propaguj\u0105cych pogl\u0105dy neokonserwatyst\u00f3w wymienia Pat Buchanan: Commentary, The New Republic, Weekly Standard, National Reviev oraz redakcyjn\u0105 stron\u0119 Wall Street Journal. Zob. P. J. Buchanan, Prawica na manowcach. Wroc\u0142aw 2005, s.47. Dog\u0142\u0119bna analiza neokonserwatywnego \u015brodowiska zosta\u0142a dokonana na \u0142amach wroc\u0142awskiego \u201eSta\u0144czyka\u201d: Raport o wojnie w Iraku. [w:] Sta\u0144czyk, nr 1-2\/ 2003, rozdz. pt. \u201eRewolucyjni neokonsewaty\u015bci, czyli nowa imperialna prawica\u201d, s. 13-27. Warto zapozna\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z: J. Bartyzel, Przechodnie ideologie, sta\u0142y cel – geopolityka neokonserwatyst\u00f3w ameryka\u0144skich. [w:] Pro Fide, Rege et Lege, nr 2\/2004, s. 6-13.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[19]<\/a> T. Kleine-Brockhoff, Wyspa w Bia\u0142ym Domu. [w:] Die Zeit, 3 XI 2005. Polskie t\u0142umaczenie za: Forum, nr 46\/ 2005, s. 14. Koteria zdaniem pu\u0142kownika dzia\u0142a\u0142a pod przewodnictwem Dicka Cheneya i Donalda Rumsfelda.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[20]<\/a> P. Escobar, O\u015b z\u0142a widz\u0119 wsz\u0119dzie. [w:] Asia Times, 17 XII 2004. Polskie t\u0142umaczenie za: Forum, nr 2\/ 2005, s. 2. Na temat dyspensjonalizmu zob.: H. Hajducki, \u201eKreatywna destrukcja\u201d prezydenta Busha. [w:] Zawsze Wierni, nr 3\/ 2003, s. 98-100. P. Buchanan twierdzi, \u017ce administracja Busha za to poparcie ze strony fundamentalist\u00f3w protestanckich zap\u0142aci\u0142a 1,5 mld dolar\u00f3w, przekazanych przez Waszyngton na fundacje i wspieranie projekt\u00f3w fundamentalistycznych organizacji. Zob. P. Buchanan, Prawica na manowcach. Wroc\u0142aw 2005, s. 177.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[21]<\/a> P. Buchanan, Prawica na manowcach. Wroc\u0142aw 2005, s. 48.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[22]<\/a> Temat \u201etheocons\u201d, czyli katolickiego od\u0142amu neokonserwatyzmu wymaga odr\u0119bnego potraktowania, ze wzgl\u0119du na liczne r\u00f3\u017cnice ideologiczne z rodzimym \u015brodowiskiem politycznym. Niemniej grupa ta wiernie popiera dzia\u0142ania neokonserwatyst\u00f3w, nawet sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 wypowiedziom Stolicy Apostolskiej lub popieraj\u0105c ataki na krytycznych wobec \u201eneocons\u201d katolickich publicyst\u00f3w. Na ten temat: D. Linker, Theocons: America Under Siege. Anchor 2007; http:\/\/web.archive.org\/web\/20010914000605\/http:\/\/www.tnr.com\/archive\/1996\/12\/123096\/heilbrunn123096.html<\/a><\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[23]<\/a> A. Wolfson, Konserwaty\u015bci i neokonserwaty\u015bci. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 256.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[24]<\/a> A. Frachon, D. Vernet, The Strategist and the Philosopher. Leo Strauss and Albert Wohlstetter. [w:] Le Monde, 16 IV 2003, za: CounterPunch, 24 V 2003.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[25]<\/a> J. Kurth, Western Civilization, Our Tradition. [w:] Intercollegiate Reviev, jesie\u0144 2003\/wiosna 2004. Cyt. za: P. Buchanan, Prawica na manowcach. Wroc\u0142aw 2005, s. 247.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[26]<\/a> D. Himmelfarb, Conservative Splits. [w:] Commentary, V 1988, s. 56, cyt. za: J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 199.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[27]<\/a> S\u0142owa katolickiego publicysty Claesa Ryn\u2019a za: P. Buchanan, Prawica na manowcach. Wroc\u0142aw 2005, s. 62.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[28]<\/a> J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 199.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[29]<\/a> J. Ehrman, Neokonserwatyzm. Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994, s. 201.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[30]<\/a> B. Wattenberg, Chance to Champion Freedom, Washington Times, 1 XII 1988. Za: C.G. Ryn, The ideology of American Empire. [w:] Neo-Conned! Again. Hypocrisy, Lawlessness, and the Rape if Iraq. 2005, s. 68.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[31]<\/a> W. Kristol, D. Brooks, What Ails Conservatism, Wall Street Journal, 15 VIII 1997. Za: C.G. Ryn, The ideology of American Empire. [w:] Neo-Conned! Again. Hypocrisy, Lawlessness, and the Rape if Iraq. 2005, s. 67.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[32]<\/a> Interview with Bob Woodward, Washington Post, 19 XI 2002. Za: C.G. Ryn, The ideology of American Empire. [w:] Neo-Conned! Again. Hypocrisy, Lawlessness, and the Rape if Iraq. 2005, s. 78.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[33]<\/a> C. Rice, Strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 123.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[34]<\/a> W. Kristol, Neokonserwatyzm pozostaje podstaw\u0105 ameryka\u0144skiej polityki zagranicznej. Post scriptum – czerwiec 2004. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 116.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[35]<\/a> M. Novak, Human Rights at Christmas, Washinton Times, 23 XII 1988. Za: C.G. Ryn, The ideology of American Empire. [w:] Neo-Conned! Again. Hypocrisy, Lawlessness, and the Rape if Iraq. 2005, s. 69-70.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[36]<\/a> Zob. V. van Dyke, Wprowadzenie do polityki. Pozna\u0144 2000, s. 425.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[37]<\/a> J. Bartyzel, Przechodnie ideologie, sta\u0142y cel – geopolityka neokonserwatyst\u00f3w ameryka\u0144skich. [w:] Pro Fide, Rege et Lege, nr 2\/2004, s. 8.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[38]<\/a> Alternatywne marzenie. Rozmowa z Jeremy\u2019m Rifkinem, El Pais, 3 X 2004. Polskie t\u0142umaczenie za: Forum, nr 47\/ 2004, s. 31.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[39]<\/a> M. Anger, P. Chojnowski, K. Novak, Puritans Progress a Catholic Perspective. T. III. 1849-1921. Kansas City 1996, s. 70-72; 75-77.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[40]<\/a> Na temat zwi\u0105zk\u00f3w pomi\u0119dzy ideami religijnymi protestantyzmu a ameryka\u0144skim mesjanizmem oraz o podstawach ameryka\u0144skiego mesjanizmu, zob.: H. Hajducki, Amerykanizm. [w:] Zawsze Wierni, nr 1\/ 2005, s. 5-15; A. Wesserle, Entweder Weltherrscher oder das Nichts. Zur Aussenpolitik der Vereinigten Staaten von Amerika. [w:] Vierteljahreshefte f\u00fcr freie Geschichtsforschung, nr 3-4\/ 2003, s. 313-328 (szczeg\u00f3lnie s. 314-320).<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[41]<\/a> Poj\u0119cie stworzone przez katolickich tradycjonalist\u00f3w: M. Angera, P. Chojnowskiego, K. Novaka.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[42]<\/a> Pogl\u0105dy Straussa, popularne wbrew pozorom w USA w latach \u201850 XX wieku w\u015br\u00f3d lewicy i prawicy, wprowadzi\u0142 w obr\u0119b neokonserwatyzmu jego ucze\u0144 Allan Bloom, kt\u00f3rego z kolei uczniami byli niekt\u00f3rzy ideolodzy neokonserwatywni. Jest to informacja niebagatelna, zwa\u017cywszy na fakt, i\u017c Bloom lansowa\u0142 opinie o rozk\u0142adowym charakterze liberalnej niemieckiej emigracji do USA w swojej pracy \u201eUmys\u0142 zamkni\u0119ty\u201d. Zob. m.in.: D. Korn, Wer ist wer im Judentum. Lexikon der j\u00fcdischen Prominenz. M\u00fcnchen 1996, s. 454-455; J. Lobe, Leo Strauss Philosophy of Deception. [w:] Alternet, 19 V 2003; A. Frachon, D. Vernet, The Strategist and the Philosopher. Leo Strauss and Albert Wohlstetter. [w:] Le Monde, 16 IV 2003, za: CounterPunch, 24 V 2003; N. Madrase, Behind the Neo-Con Curtain. Plato, Leo Strauss and Allan Bloom. [w:] CounterPunch, 2 VI 2003.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[43]<\/a> Zob. J. Muravchik, Neokonserwatywna klika. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 282-286; K.R. Weinstein, Korzenie filozoficzne Leo Straussa a wojna w Iraku. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 238-250.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[44]<\/a> Na temat L. Straussa: T. Gabi\u015b, Raport o wojnie w Iraku. [w:] Sta\u0144czyk, nr 1-2\/ 2003, s. 23-24; U.E. Zellenberg, Leo Strauss. [w:] Lexikon des Konservatismus. Red. C.v. Schrenck-Notzing. Graz-Stuttgart 1996, s. 542-545; R. Skarzy\u0144ski, Leo Strauss i filozofia polityczna. [w:] Pro Fide, Rege et Lege, nr 1\/2006, s. 12-16.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[45]<\/a> Polski czytelnik mo\u017ce znale\u017a\u0107 neokonserwatywn\u0105 interpretacj\u0119 Straussa w pigu\u0142ce w: K.R. Wienstein, Korzenie filozoficzne. Leo Strauss a wojna w Iraku. [w:] Neokonserwatyzm. Opr. I. Stelzer, Warszawa 2007, s. 238-250.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[46]<\/a> Wi\u0119cej na ten temat: P. Ba\u0142a, A. Wielomski, Prawa cz\u0142owieka i ich krytyka. Przyczynek do studi\u00f3w o ideologii czas\u00f3w ponowo\u017cytnych. Warszawa 2008, s. 162-163.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[47]<\/a> Trocki kilkakrotnie zabiera\u0142 g\u0142os w sprawie frakcji Sydney\u2019a Hooka: L. Trocki, Drobnomieszcza\u0144ska opozycja w Robotniczej Partii Socjalistycznej Stan\u00f3w Zjednoczonych (SWP), 15 XII 1939. http:\/\/www.marxists.org\/polski\/trocki\/1939\/1512swp.htm<\/a> ; L. Trocki, Drobnomieszcza\u0144scy morali\u015bci a partia proletariacka, 23 IV 1940. http:\/\/marx.org\/polski\/trocki\/1940\/04\/23moralisci.htm<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[48]<\/a> By\u0142y to: Committee for Cultural Freedom, Americans for Cultural Freedom, American Committee for Cultural Freedom. W powstaniu wszystkich powa\u017cn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Hook i jego „towarzysze\u201d.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[49]<\/a> T. Grant, Entrism and work in the mass organizations, London 2007.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[50]<\/a> Z trockistami zwi\u0105zany by\u0142 nie tylko Irving Kristol, ale r\u00f3wnie\u017c: Jane Kirkpatrick, Ben Wattenberg, Eliott Abrams, Joshua Muravchik, Max Shachtman. T. Gabi\u015b, Raport o wojnie w Iraku. [w:] Sta\u0144czyk, nr 1-2\/ 2003, s. 25.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[51]<\/a> Za.: T. Gabi\u015b, Raport o wojnie w Iraku. [w:] Sta\u0144czyk, nr 1-2\/ 2003, s. 25.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[52]<\/a> M. Merleau-Ponty, Humanizm i terror. Warszawa 2005, s. 50.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[53]<\/a> Czo\u0142owy publicysta neokonserwatyst\u00f3w Michael Ledeen jest autorem ksi\u0105zki: Machiavelli. Nowoczesne przyw\u00f3dztwo. (polskie wydanie: Gliwice 2006).<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[54]<\/a> Zob. ks. M. Poradowski, Aktualizacja marksizmu przez trockizm. Pozna\u0144 1998.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[55]<\/a> Wed\u0142ug Trockiego etapem pocz\u0105tkowym na drodze do \u201edemokratycznej dyktatury proletariatu\u201d by\u0142o \u201eosi\u0105gni\u0119cie cel\u00f3w rewolucji demokratycznej\u201d. Trocki pisa\u0142: \u201eRewolucja demokratyczna przekszta\u0142ca si\u0119 bezpo\u015brednio w socjalistyczn\u0105 i tym samym staje si\u0119 permanentna\u201d. Proces przeprowadzania rewolucji b\u0119dzie charakteryzowa\u0142 si\u0119 wybuchem wojen wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych, brakiem stabilno\u015bci ekonomicznej i politycznej, podwa\u017caniem pewnik\u00f3w spo\u0142ecznych i politycznych. Jej celem ostatecznym jest budowa \u201enowego spo\u0142ecze\u0144stwa na ca\u0142ej kuli ziemskiej\u201d. L. Trocki, Czy jest Permanentna Rewolucja? Tezy podstawowe. http:\/\/www.marx.org\/polski\/trocki\/1930\/rp\/10.htm<\/a><\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[56]<\/a> Cyt. za: Buchanan, Prawica na manowcach. Wroc\u0142aw 2005, s. 55-56.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[57]<\/a> Zob. T. Gabi\u015b, Raport o wojnie w Iraku. [w:] Sta\u0144czyk, nr 1-2\/ 2003, s. 25.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

[58]<\/a> T. Fleming, Two Oinks for Democracy. [w:] The Chronicles, january 2007, s. 11.<\/p>\r\n<\/div>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W powszechnym mniemaniu neokonserwatyzm stanowi cz\u0119\u015b\u0107 prawicowej, konserwatywnej, ameryka\u0144skiej sceny politycznej integralnie zwi\u0105zanej z Parti\u0105 Republika\u0144sk\u0105. Wielu uznaje my\u015bl polityczn\u0105 neokonserwatyzmu za reprezentatywn\u0105 dla ameryka\u0144skiej prawicy, za tw\u00f3rcze rozwini\u0119cie ameryka\u0144skiego konserwatyzmu. Pogl\u0105d ten wyst\u0119puje w r\u00f3wnym stopniu w\u015br\u00f3d lewicowych krytyk\u00f3w niedawnej neokonserwatywnej linii Waszyngtonu jak i entuzjast\u00f3w tego kierunku. Dla w\u0119gierskiego komunisty Beli K\u00f6peczi \u201eneokonserwatyzm […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[147,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37611"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37611"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37611\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37611"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37611"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37611"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}