{"id":37492,"date":"2011-05-09T12:36:00","date_gmt":"2011-05-09T17:36:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=37492"},"modified":"2011-05-09T21:35:44","modified_gmt":"2011-05-10T02:35:44","slug":"glebocki-pamietajmy-o-losie-tych-sowieckich-zolnierzy-ktorzy-byli-sila-wcieleni-do-armii-czerwonej-a-zagradotriady-nkwd-pilnowaly-ich-z-tylu-z-karabinami-maszynowymi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=37492","title":{"rendered":"G\u0142\u0119bocki: Pami\u0119tajmy o losie tych sowieckich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy byli si\u0142\u0105 wcieleni do Armii Czerwonej"},"content":{"rendered":"

Zbyt cz\u0119sto polskim politykom, historykom i geopolitykom przypisuje si\u0119 rusofobi\u0119 albo niech\u0119\u0107 do Rosjan, gdy tymczasem surowa krytyka bie\u017c\u0105cej polityki Kremla ma s\u0142u\u017cy\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci zwyk\u0142ym obywatelom najwi\u0119kszego kraju \u015bwiata. O sowieckim dziedzictwie, o potrzebie legitymowania scentralizowanej w\u0142adzy w Moskwie, oraz o to\u017csamo\u015bci zwyk\u0142ych Rosjan pami\u0119taj\u0105cych sowieckie zbrodnie na w\u0142asnym narodzie, a tak\u017ce o wielu innych aspektach mocarstwowej polityki historycznej w\u0142adz rosyjskich, m\u00f3wi\u0142 specjalnie dla Portalu ARCANA dr Henryk G\u0142\u0119bocki.<\/strong><\/p>\r\n

Portal ARCANA: Czym jest Dzie\u0144 Zwyci\u0119stwa?<\/strong><\/p>\r\n

Henryk G\u0142\u0119bocki: <\/strong>Pami\u0119tajmy o zasadniczej r\u00f3\u017cnicy: rosyjski (a niegdy\u015b sowiecki) Dzie\u0144 Zwyci\u0119stwa obchodzony jest 9 maja a nie 8 maja, kiedy to \u015bwiat zachodni (a z nim i Polska po 1989 r.) \u015bwi\u0119tuje \u00a0rocznic\u0119 zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej. Przypomnijmy, \u017ce III Rzesza skapitulowa\u0142a 7 maja, kiedy to w Reims – kwaterze g\u0142\u00f3wnej aliant\u00f3w podpisano w imieniu III Rzeszy akt kapitulacji, kt\u00f3ry wchodzi\u0142 w \u017cycie nast\u0119pnego dnia, 8 maja. Jednak\u00a0 na \u017c\u0105danie strony sowieckiej, pragn\u0105cej podkre\u015bli\u0107 sw\u0105 rol\u0119, w nocy z 8 na 9 maja na przedmie\u015bciach Berlina kapitulacj\u0119 podpisa\u0142 ponownie feldmarsza\u0142ek Wilhelm Keitel w kwaterze g\u0142\u00f3wnej marsza\u0142ka Gieorgija \u0179ukowa.<\/p>\r\n

Dzie\u0144 Zwyci\u0119stwa, podobnie jak sama tzw. \u201ewojna ojczy\u017aniana\u201d 1941-1945) wci\u0105\u017c pozostaje, je\u017celi chodzi o wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 pami\u0119\u0107 historyczn\u0105 Rosjan, jednym z symboli, kt\u00f3re napawaj\u0105 ich dum\u0105. Poczucie wygranej mia\u0142o by\u0107 pewn\u0105 form\u0105 zap\u0142aty, ekwiwalentem za potworno\u015bci wojny, w kt\u00f3rej spo\u0142ecze\u0144stwo sowieckie ponios\u0142o ogromne straty. Cho\u0107 w \u00a0tej chwili w Rosji do g\u0142osu dochodz\u0105 wnuki i prawnuki pokolenia wojny, to pami\u0119tajmy, \u017ce w ka\u017cdej rodzinie rosyjskiej istnieje tradycja i trauma z powodu tego, co ta wojna przynios\u0142a. Napawaj\u0105ce dum\u0105 zwyci\u0119stwo by\u0142o od pocz\u0105tku swojego rodzaju kompensacj\u0105 wojennej traumy, tak te\u017c \u015bwiadomie kreowano jego symbolik\u0119\u00a0 w czasach sowieckich.<\/p>\r\n

Spos\u00f3b obchodzenia tej rocznicy mia\u0142 przekonywa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo sowieckie, a dzisiaj te\u017c Rosjan, i\u017c za cen\u0119 ogromnego ludzkiego po\u015bwi\u0119cenia (w sensie ilo\u015bci ofiar), pa\u0144stwo sowieckie ufundowa\u0142o swoj\u0105 pozycj\u0119 jako wielkiego mocarstwa na arenie \u015bwiatowej. Powi\u0105zano wielk\u0105 ofiar\u0119 i cierpienie milion\u00f3w obywateli sowieckich ze statusem, jaki osi\u0105gn\u0119\u0142o represyjne wobec nich pa\u0144stwo, kt\u00f3re zdoby\u0142o pozycj\u0119 globalnego mocarstwa, u\u015bwi\u0119caj\u0105c ten status niejako milionami ofiar i przelan\u0105 przez nie krwi\u0105. Mia\u0142o to pokazywa\u0107 czytelnie sens poniesionych strat i zarazem t\u0142umaczy\u0107 zwyczajnym \u201eludziom sowieckim\u201d warto\u015b\u0107 tego zwyci\u0119stwa, pozwoli\u0107 uto\u017csami\u0107 si\u0119 z pa\u0144stwem i jego zbrodniczym systemem. Wsp\u00f3\u0142czesna Rosja \u015bwi\u0119tuj\u0105c t\u0119 rocznic\u0119 w takim, niewiele zmienionym kszta\u0142cie, \u015bwiadomie odnawia w ten spos\u00f3b wi\u0119\u017a wsp\u00f3\u0142czesnych Rosjan z poczuciem przynale\u017cno\u015bci do ostatniej formy swego imperium – sowieckiego imperium, kt\u00f3rego rozpad W\u0142adimir Putin nazwa\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 katastrof\u0105 geopolityczn\u0105 XX wieku. W ten spos\u00f3b, zgodnie ze \u015bwiadom\u0105 polityk\u0105 Kremla, \u015bwi\u0119to to pozosta\u0142o wa\u017cnym narz\u0119dziem integrowania Rosjan wok\u00f3\u0142 tradycji sowieckich, odnawiaj\u0105cym sowieck\u0105 wersj\u0119 to\u017csamo\u015bci.<\/p>\r\n

\u201ePolityka historyczna\u201d putinowskiej Rosji, s\u0142u\u017c\u0105ca legitymizowaniu obecnej ekipy w\u0142adzy i zasypaniu dziel\u0105cych Rosjan r\u00f3\u017cnic konsekwentnie podtrzymuje zbudowan\u0105 w czasach sowieckich symbolik\u0119 tego zwyci\u0119stwa i otaczaj\u0105c\u0105 je mitologi\u0119. Temu samemu s\u0142u\u017cy\u0142o przywr\u00f3cenie w przestrzeni publicznej szeregu symboli jak cho\u0107by stara melodia hymnu sowieckiego czy czerwony sztandar wojskowy, pod kt\u00f3rym odniesiono zwyci\u0119stwo.<\/p>\r\n

Portal ARCANA: Tylko \u017ce to zwyci\u0119stwo nie wsz\u0119dzie mo\u017ce zosta\u0107 odebrane jako jednoznacznie pozytywne wydarzenie.<\/strong><\/p>\r\n

H.G.: <\/strong>W rzeczy samej. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce charakter \u015bwi\u0119ta, spos\u00f3b jego obchodzenia i interpretowania, zawiera w sobie szereg zafa\u0142szowa\u0144. Najbardziej ra\u017c\u0105cym jest rzekome \u201ewyzwolenie\u201d niesione przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, kt\u00f3re dla narod\u00f3w Europy \u015arodkowej i Wschodniej wcale wyzwoleniem nie by\u0142o. Ta r\u00f3\u017cnica w pami\u0119ci historycznej jest \u017ar\u00f3d\u0142em wielu spi\u0119\u0107 pomi\u0119dzy zwyk\u0142ymi Rosjanami a ich s\u0105siadami.<\/p>\r\n

O wyzwoleniu nie mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 w roku 1939, gdy Europa Wschodnia zosta\u0142a w wyniku paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow, kt\u00f3ry umo\u017cliwi\u0142 rozpocz\u0119cie wojny, podzielona na strefy wp\u0142yw\u00f3w a nast\u0119pnie sta\u0142a si\u0119 ofiar\u0105 dw\u00f3ch totalitaryzm\u00f3w i ich zbrodniczych eksperyment\u00f3w. Co do roku 1944 i 1945 mo\u017cna by si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 do formu\u0142y, kt\u00f3r\u0105 zaproponowa\u0142 Jerzy Pomianowski – redaktor pisma \u201eNowaja Polsza\u201d, i\u017c Armia Czerwona przynios\u0142a ocalenie przed eksterminacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 gotowa\u0142 S\u0142owianom nazizm. Nie przynios\u0142a jednak\u017ce wolno\u015bci, gdy\u017c sami \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej byli cz\u0119\u015bci\u0105 systemu niewolniczego, nios\u0105c to zniewolenie na swoich bagnetach tak\u017ce innym narodom.<\/p>\r\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na ca\u0142y szereg innych zafa\u0142szowa\u0144, szczeg\u00f3lnie dotycz\u0105cych liczby ofiar. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce Federacja Rosyjska jest sukcesorem Zwi\u0105zku Sowieckiego, jej w\u0142adze traktuj\u0105 straty poniesione przez ZSRS w ramach tej wojny jako ofiar\u0119 g\u0142\u00f3wnie Rosjan. Natomiast poprzez to, \u017ce obchody rocznicy s\u0105 organizowane w Moskwie, na pa\u0144stwo rosyjskie sp\u0142ywa zarazem chwa\u0142a zwi\u0105zana z tym zwyci\u0119stwem i prawo do swoistej \u201edystrybucji szacunku\u201d. Zarazem wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie to zwyci\u0119stwo jest wykorzystywane w celach propagandowych lub w celu forsowania na arenie mi\u0119dzynarodowej putinowskiej \u201epolityki historycznej\u201d.<\/p>\r\n

Zapomina si\u0119 o fakcie, \u017ce w Armii Czerwonej walczy\u0142y miliony \u017co\u0142nierzy, m\u0142odych rekrut\u00f3w wzi\u0119tych si\u0142\u0105, kt\u00f3rzy cz\u0119sto z ideologi\u0105 systemu sowieckiego niewiele mieli wsp\u00f3lnego. W\u015br\u00f3d ofiar olbrzymi udzia\u0142 mia\u0142y inne ni\u017c Rosjanie grupy narodowo\u015bciowe ZSRS, szczeg\u00f3lnie Bia\u0142orusini czy Ukrai\u0144cy. Eksponowanie strat wojennych przes\u0142oni\u0107 te\u017c mia\u0142o wcze\u015bniejsze ofiary zbrodni systemu sowieckiego, szczeg\u00f3lnie z lat 30. – wielkiej kolektywizacji, wielkiej czystki a w ko\u0144cu karania ca\u0142ych narod\u00f3w, deportowanych w stepy Kazachstanu i na Syberi\u0119 tak\u017ce w czasie wojny.<\/p>\r\n

Pami\u0119tajmy, \u017ce po II wojnie \u015bwiatowej, ZSRS, a p\u00f3\u017aniej i jego sukcesor, Federacja Rosyjska, wykorzystywa\u0142y w stosunkach z innymi krajami (a wcze\u015bniej swymi wasalami) argument ofiar, tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy sowieckich, kt\u00f3rzy zgin\u0119li podczas marszu na Zach\u00f3d, do podkre\u015blenia szczeg\u00f3lnej pozycji w relacjach z s\u0105siadami. Wersj\u0119 Kremla umacnia ca\u0142a mitologia zbudowana wok\u00f3\u0142 tego zwyci\u0119stwa: pochodu \u201ewyzwole\u0144czej\u201d Armii Czerwonej. Ofiary sowieckie mia\u0142y by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em moralnego zobowi\u0105zania reszty \u015bwiata, szczeg\u00f3lnie kraj\u00f3w Europy \u015arodkowowschodniej, jak r\u00f3wnie\u017c fundamentem pozycji mocarstwowej Zwi\u0105zku Sowieckiego i jego sukcesora – Rosji.<\/p>\r\n

Portal ARCANA: Jak\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a Wielka Wojna Ojczy\u017aniana w budowaniu to\u017csamo\u015bci sowieckiej i jak wp\u0142ywa na to\u017csamo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych Rosjan?<\/strong><\/p>\r\n

H.G.: \u201e<\/strong>Wojna ojczy\u017aniana\u201d zosta\u0142a przetworzona na rodzaj mitu legitymizuj\u0105cego mocarstwo, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie w wyniku tej wojny zdoby\u0142o hegemoni\u0119 w sporej cz\u0119\u015bci Eurazji i sta\u0142o si\u0119 globalnym graczem. Tak wi\u0119c pozycja Zwi\u0105zku Sowieckiego i wsp\u00f3\u0142czesnej Rosji wyrasta niejako z wojny i ofiar podczas niej poniesionych. Spos\u00f3b rozumienia tej wojny w przypadku dzisiejszych Rosjan jest skrajnie odmienny od stosunku do niej tych narod\u00f3w, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y totalitaryzmu sowieckiego.<\/p>\r\n

Wielu Rosjan pami\u0119ta jednak, jak naprawd\u0119 z perspektywy \u017cywych ludzi wygl\u0105da\u0142a ta wojna. Powstaj\u0105 publikacje na ten temat, a co najwa\u017cniejsze dla przestrzeni publicznej – pojawiaj\u0105 si\u0119 nawet filmy, kt\u00f3re pokazuj\u0105 t\u0119 traum\u0119, jak\u0105 dla zwyk\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w ZSRS sta\u0142a si\u0119 wojna. Jak np. oparty na wstrz\u0105saj\u0105cych\u00a0Opowiadaniach ko\u0142ymskich<\/em> War\u0142ama Sza\u0142amowa film telewizyjny Ostatnia walka majora Pugaczowa<\/em> w re\u017cyserii Aleksandra Czerniajewa (2005) opowiadaj\u0105cy o losie sowieckich je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy dostali si\u0119 do niemieckiej niewoli a po ucieczce z niej i przedarciu si\u0119 do swoich, po okrutnym \u015bledztwie wtr\u0105cani byli do GU\u0141agu, sk\u0105d zn\u00f3w usi\u0142owali uciec. Innym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 film Niko\u0142aja Dostala Sztrafbat<\/em> o losie wi\u0119\u017ani\u00f3w GU\u0141agu i \u017co\u0142nierzy wcielonych do batalion\u00f3w karnych, traktowanych jak mi\u0119so armatnie, bez uzbrojenia rzucanych do ataku, pilnowanych z ty\u0142u przez zagradotriady<\/em> NKWD z karabinami maszynowymi. Niestety, w przestrzeni publicznej lat ostatnich dominowa\u0142a masowa wr\u0119cz produkcja obraz\u00f3w, je\u015bli nie zamawianych przez Kreml, to wyra\u017anie trafiaj\u0105cych w jego zapotrzebowanie, jak opowie\u015bci o pe\u0142nych chwa\u0142y dziejach sowieckich s\u0142u\u017cb specjalnych i bohater\u00f3w \u201ecichego frontu\u201d, z kt\u00f3rej to tradycji wywodz\u0105 si\u0119 obecne w\u0142adze Rosji i znaczna cz\u0119\u015b\u0107 jej elit.<\/p>\r\n

Pami\u0119tajmy wi\u0119c o tragicznym losie milion\u00f3w sowieckich \u017co\u0142nierzy (a w\u015br\u00f3d nich nie tylko Rosjan). Z jednej strony z powodu tego, jak byli traktowani przez Niemc\u00f3w, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce zostali pozostawieni w\u0142asnemu losowi przez Zwi\u0105zek Sowiecki – wyparto si\u0119 ich, uznaj\u0105c \u017ce ka\u017cdy \u017co\u0142nierz, kt\u00f3ry dostaje si\u0119 do niewoli jest zdrajc\u0105. Do tego wielu obywateli sowieckich uciek\u0142o przed Armi\u0105 Czerwon\u0105 na Zach\u00f3d a potem, w wyniku porozumie\u0144 ja\u0142ta\u0144skich, zostali zn\u00f3w oddani w r\u0119ce Stalina, co w najlepszym wypadku oznacza\u0142o dostanie si\u0119 do \u0142agr\u00f3w. O tych ofiarach wojny tak\u017ce Zach\u00f3d nie chcia\u0142 pami\u0119ta\u0107. Zreszt\u0105 wiedza o tym jak II wojna wygl\u0105da\u0142a na wschodzie Europy jest u naszych zachodnich s\u0105siad\u00f3w minimalna lub \u017cadna. Europa Zachodnia nie zna tego do\u015bwiadczenia, za\u015b to\u017csamo\u015b\u0107 dzisiejszego demokratycznego i liberalnego \u015bwiata zachodniego jest ufundowana na micie za\u0142o\u017cycielskim, jakim jest zwyci\u0119stwo nad faszyzmem, III Rzesz\u0105 i jej obozem politycznym. Wsp\u00f3\u0142czesna Rosja, interpretuj\u0105c w podobny spos\u00f3b skutki II wojny \u015bwiatowej, by\u0107 mo\u017ce lepiej trafia do wra\u017cliwo\u015bci Zachodu i jego elit.<\/p>\r\n

Rozbie\u017cno\u015b\u0107 w ocenie tego, czym by\u0142 komunizm i system sowiecki uwidoczni\u0142a si\u0119 szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie, kiedy przedstawiciele tych \u201ewyzwolonych\u201d przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 kraj\u00f3w znale\u017ali si\u0119 w Parlamencie Europejskim, gdzie zderzy\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne pami\u0119ci historyczne. Polacy maj\u0105 specyficzne do\u015bwiadczenia XX wieku zwi\u0105zane z zagro\u017ceniem ze strony dw\u00f3ch zbrodniczych system\u00f3w. Polska pad\u0142a r\u00f3wnocze\u015bnie ofiar\u0105 obu totalitarnych pot\u0119g, a w konsekwencji wojny zosta\u0142a razem z ca\u0142a Wschodni\u0105 i \u015arodkow\u0105 Europ\u0105 oddana w r\u0119ce Stalina. Przypominanie tych znanych zdawa\u0142oby si\u0119 fakt\u00f3w psuje konstruowany obraz II wojny nie tylko w Rosji, ale i w\u015br\u00f3d jej zachodnich partner\u00f3w, dla kt\u00f3rych zwyci\u0119stwo nad faszyzmem jest mitem za\u0142o\u017cycielskim wsp\u00f3\u0142czesnych liberalnych demokracji. Z wra\u017cliwo\u015bci\u0105 innych narod\u00f3w \u201enowej\u201d Europy, kt\u00f3re wesz\u0142y lub wchodz\u0105 w struktury UE \u0142\u0105czy nas do\u015bwiadczenie czerwonego totalizmu (obce mieszka\u0144com zachodu kontynentu), do dzisiaj nierozliczonego nawet w sferze symbolicznej.<\/p>\r\n

Portal ARCANA: Czy wi\u0119c nic si\u0119 nie zmieni\u0142o w zakresie postrzegania Stalina i II wojny \u015bwiatowej od czas\u00f3w sowieckich?<\/strong><\/p>\r\n

H.G.:<\/strong> Pami\u0119\u0107 II wojny \u015bwiatowej, a dok\u0142adniej jej okresu lat 1941-1945, tzw. wojny ojczy\u017anianej, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c nieraz przes\u0142ania ca\u0142o\u015b\u0107 tego straszliwego konfliktu, przekazywana w rodzinach, jest niew\u0105tpliwie autentycznym traumatycznym do\u015bwiadczeniem obecnym w indywidualnej i spo\u0142ecznej pami\u0119ci Rosjan. Z drugiej strony jest te\u017c pewn\u0105 kreacj\u0105, wynikaj\u0105c\u0105 z postsowieckiej wra\u017cliwo\u015bci ukszta\u0142towanej przez lata propagandy, a tak\u017ce przez obecn\u0105 polityk\u0119 historyczn\u0105 putinowskiej Rosji.<\/p>\r\n

Obok tego istniej\u0105 pr\u00f3by pokazania, czym naprawd\u0119 dla Rosjan ta wojna by\u0142a. Ale te inicjatywy, obecne cho\u0107by w postaci ksi\u0105\u017cek czy film\u00f3w, s\u0105 raczej na marginesie, a na pewno nie tworz\u0105 g\u0142\u00f3wnego nurtu. Szczeg\u00f3lnie chodzi tu o filmy, gdy\u017c to one wyznaczaj\u0105 obecnie kierunek narracji historycznej, trafiaj\u0105c do najszerszej liczby odbiorc\u00f3w.<\/p>\r\n

W ostatnim okresie obserwowa\u0107 mo\u017cemy pewn\u0105 korekt\u0119 w kwestii stosunku do zbrodni stalinowskich. Nie neguje si\u0119 ju\u017c zbrodni na obywatelach sowieckich, ukazuj\u0105c nieraz Rosjan jako ofiary bolszewickiego eksperymentu, zapominaj\u0105c jednak o losie innych narod\u00f3w. Co charakterystyczne, rozdziela si\u0119 nieraz obraz Stalina i roli, jak\u0105 odegra\u0142 w budowaniu pozycji Zwi\u0105zku Sowieckiego, od jego \u201eb\u0142\u0119d\u00f3w\u201d czy zbrodni w polityce wewn\u0119trznej. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z g\u0142\u00f3wn\u0105 osi\u0105 w obecnym \u201edyskursie\u201d historycznym – w ksi\u0105\u017ckach, pracach naukowych, filmach – mianowicie z ide\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015bci pa\u0144stwowej, a zarazem kultem silnego pa\u0144stwa o statusie imperialnym. Kult tej globalnej pozycji, kt\u00f3r\u0105 Zwi\u0105zek Sowiecki osi\u0105gn\u0105\u0142 za nieprawdopodobn\u0105 cen\u0119, kontynuuje wsp\u00f3\u0142czesna Rosja.<\/p>\r\n

W Polsce patrzymy na to z perspektywy kwietnia ubieg\u0142ego roku i strasznej katastrofy smole\u0144skiej. Putinowska Rosja, jak wielu si\u0119 wydawa\u0142o, zacz\u0119\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas otwiera\u0107 na dyskusj\u0119 na temat zbrodniczej sowieckiej przesz\u0142o\u015bci. Wiele wskazuje jednak, i\u017c jest to zaledwie korekta oficjalnego kursu. Poparzmy nie na spektakularne nieraz gesty polityk\u00f3w, nie na wypowiedzi premiera, czy prezydenta Rosji, lecz na to, co si\u0119 publikuje, zar\u00f3wno w powa\u017cnych wydawnictwach jak i w sferze popularnej, formuj\u0105c masowego odbiorc\u0119. Tam dyskurs nie uleg\u0142 wielkim modyfikacjom. Posuni\u0119cia, kt\u00f3re w Polsce uznano w ci\u0105gu ostatniego roku za pr\u00f3b\u0119 destalinizacji wsp\u00f3\u0142czesnej Rosji, by\u0142y wyra\u017anie wymuszone niezr\u0119czn\u0105 sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej w\u0142adze rosyjskie si\u0119 znalaz\u0142y po katastrofie z 10 kwietnia. Na \u015bwiecie zacz\u0119to nagle zwraca\u0107 uwag\u0119 na kwesti\u0119 katy\u0144sk\u0105, trzeba by\u0142o wi\u0119c wykona\u0107 par\u0119 gest\u00f3w. Ale to, \u017ce Miedwiediew czy Putin zacz\u0119li si\u0119 krytycznie wyra\u017ca\u0107 o zbrodniach z przesz\u0142o\u015bci, sk\u0142adaj\u0105c ca\u0142\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za nie na Stalina, wcale nie znaczy, \u017ce zosta\u0142a zanegowana \u201enarracja\u201d obowi\u0105zuj\u0105ca do tej pory. Natomiast polskie w\u0142adze i wielu komentator\u00f3w bior\u0105 za dobr\u0105 monet\u0119 to, co mo\u017cna uzna\u0107 za tzw. technologi\u0119 polityczn\u0105. To podobny manewr, jak destalinizacja z czas\u00f3w Gorbaczowa, kt\u00f3ry obci\u0105\u017cy\u0142 Stalina odpowiedzialno\u015bci\u0105 za nieprawid\u0142owo\u015bci systemu, co pozwoli\u0142o dokona\u0107 \u201enowego otwarcia\u201d zar\u00f3wno w polityce wewn\u0119trznej jak i zagranicznej, przeprowadzi\u0107 wymian\u0119 kadr i zmieni\u0107 wizerunek wobec Zachodu. Wszystko to po przegraniu \u201ezimnej wojny\u201d, by\u0142o warunkiem realizacji wielkiego planu modernizacji podupadaj\u0105cego imperium, przez kredyty z Zachodu i transfer wysokich technologii. Rosja Putina ma podobny problem i jak wiele wskazuje, w podobny spos\u00f3b usi\u0142uje go rozwi\u0105za\u0107. St\u0105d trwaj\u0105ca od d\u0142u\u017cszego czasu dyskusja o modernizacji, rozumianej jednak g\u0142\u00f3wnie jako import kapita\u0142\u00f3w i technologii a nie warto\u015bci b\u0119d\u0105cych podstaw\u0105 demokratycznego systemu politycznego. Wsp\u00f3\u0142czesna putinowska Rosja usi\u0142uje przez zmian\u0119 wizerunku u\u0142atwi\u0107 pa\u0144stwom \u201estarej Europy\u201d nawi\u0105zywanie tak owocnej dla obu stron wsp\u00f3\u0142pracy, jednak pami\u0119tajmy, \u017ce czyni to ponad g\u0142owami narod\u00f3w tej cz\u0119\u015bci Europy, przechodz\u0105c do porz\u0105dku dziennego nad ich wra\u017cliwo\u015bci\u0105, a co gorsza i nad zasadami solidarno\u015bci na jakich zosta\u0142 ufundowany projekt Unii Europejskiej.<\/p>\r\n

Prawdziwa zmiana mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 dopiero wtedy, gdy wiod\u0105ce rosyjskie o\u015brodki pa\u0144stwowe (bo to one s\u0105 tu najwa\u017cniejsze) przestan\u0105 wspiera\u0107 wypowiedzi podtrzymuj\u0105ce obecno\u015b\u0107 k\u0142amstwa w przestrzeni publicznej oraz usun\u0105 symbole zbrodniczego systemu wtedy, gdy zostan\u0105 otwarte archiwa pozwalaj\u0105ce pozna\u0107 prawdziwy obraz tragicznego tak\u017ce dla Rosja wieku XX. Konieczne jest r\u00f3wnie\u017c odci\u0119cie p\u0119powiny od sowieckiej przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re mog\u0142oby nast\u0105pi\u0107 przez s\u0105dowe pot\u0119pienie tamtych czas\u00f3w. Tu przyk\u0142adem jest los \u015bledztwa katy\u0144skiego. Te same postulaty zwar\u0142 w znakomitym, nie wyg\u0142oszonym w Katyniu przem\u00f3wieniu, skierowanym do Rosjan \u015bp. Lech Kaczy\u0144ski.<\/p>\r\n

Portal ARCANA: A mo\u017ce zbyt krytycznie patrzymy na posuni\u0119cia w\u0142adz rosyjskich, mo\u017ce warto jednak odpowiedzie\u0107 pozytywnie na owe gesty i potraktowa\u0107 je jako wst\u0119p do trwa\u0142ego polepszenia relacji?<\/strong><\/p>\r\n

H.G.:<\/strong> Bardzo chcia\u0142bym aby tak by\u0142o, nie mo\u017cna jednak zamyka\u0107 oczu na fakty, kt\u00f3re wskazuj\u0105, \u017ce gesty w ramach ocieplania wizerunku Rosji z ostatniego roku by\u0142y obliczone g\u0142\u00f3wnie na u\u017cytek nie tyle Polski, co raczej Zachodu. Wynika to z bardzo pragmatycznego podej\u015bcia obecnych w\u0142adz Rosji, faktycznie zainteresowanych nie tyle \u201epolityk\u0105 historyczn\u0105\u201d, co przede wszystkim ogromnymi kontraktami na gaz i rop\u0119 naftow\u0105, na kt\u00f3rych oparty jest nie tylko rosyjski bud\u017cet, ale i pozycja i bogactwo obecnych elit w\u0142adzy. Polityka historyczna, polityka symboli jest jedynie funkcj\u0105 tej realnej polityki, kt\u00f3rej przyk\u0142adem jest dla nas ruroci\u0105g p\u00f3\u0142nocny budowany wsp\u00f3lnie przez wz\u00f3r europejskiej demokracji – Niemcy z pa\u0144stwem tzw. suwerennej demokracji – Rosj\u0105. Polityka pami\u0119ci wyra\u017anie s\u0142u\u017cy tu do legitymizowania obecnej ekipy kremlowskiej, wywodz\u0105cej si\u0119 w znakomitej cz\u0119\u015bci z kr\u0119gu tzw. czekist\u00f3w wobec w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa jak te\u017c liberalnego \u015bwiata Zachodu. Sprawa katy\u0144ska, przypomniana ca\u0142emu \u015bwiatu tak tragicznie przez katastrof\u0119 smole\u0144sk\u0105, sta\u0142a si\u0119, przynajmniej na jaki\u015b czas, czym\u015b niewygodnym, nale\u017ca\u0142o zatem wykona\u0107 pewne gesty, poprawiaj\u0105ce nadszarpni\u0119ty wizerunek. Putin nieraz ju\u017c pokazywa\u0142, i\u017c jest do tego zdolny. Kiedy odwiedzi\u0142 Polsk\u0119 w 2002 r., z\u0142o\u017cy\u0142 kwiaty pod pomnikiem polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego w Warszawie. Podczas wizyt w Czechach i na W\u0119grzech, gdzie podpisywa\u0142 wa\u017cne umowy gazowe, oficjalnie pot\u0119pi\u0142 najazd wojsk Uk\u0142adu Warszawskiego na Czechos\u0142owacj\u0119 w 1968 r. i najazd sowiecki na W\u0119gry w 1956 r. Przypomnijmy, \u017ce zbrodnie Stalina \u00f3wczesny prezydent Putin krytykowa\u0142 ju\u017c jesieni\u0105 w 2007 r. podczas obchod\u00f3w rocznicy \u201ewielkiej czystki\u201d, w Butowie pod Moskw\u0105, gdzie w\u0142a\u015bnie na tamtejszym poligonie NKWD rozpocz\u0119to w 1937 r. masowe egzekucje w czasie \u201ewielkiej czystki\u201d. Wtedy te\u017c wsp\u00f3lnie z patriarch\u0105 Aleksym II, z\u0142o\u017cy\u0142 kwiaty przed ustawionym tu krzy\u017cem przywiezionym z Wysp So\u0142owieckich. To samo powt\u00f3rzy\u0142 prezydent Miedwiediew, gdy przyby\u0142 na pogrzeb prezydenta Lecha Kaczy\u0144skiego w Krakowie. Miedwiediew powiedzia\u0142 te\u017c par\u0119 ciep\u0142ych s\u0142\u00f3w oczekiwanych przez Polsk\u0119 w czasie grudniowej wizyty w Warszawie, co jednak trudno nie wi\u0105za\u0107 z faktem, i\u017c nast\u0119pnego dnia lecia\u0142 do Brukseli. Obserwuj\u0105c wtedy rosyjskie media nie zauwa\u017cy\u0142em por\u00f3wnywalnego do polskiego zainteresowania t\u0105 wizyt\u0105 w Rosji. Precedensy wi\u0119c ju\u017c by\u0142y, ale za nimi nie idzie \u017cadna praktyka polityczna, a ewentualne zmiany ograniczaj\u0105 si\u0119 jedynie do korekt wizerunku. Warszawa nie wydaje si\u0119 by\u0107 czynnikiem, kt\u00f3ry nie daje spa\u0107 w\u0142adzom Rosji, s\u0105 nim raczej stosunki z wielkimi tego \u015bwiata, z kt\u00f3rymi robi si\u0119 olbrzymie interesy finansowe. Warszawa by\u0142a wa\u017cna tylko z tego wzgl\u0119du, \u017ce mog\u0142a przeszkadza\u0107, psuj\u0105c wizerunek Rosji. Jednak polityka obecnych w\u0142adz RP skutecznie zminimalizowa\u0142a i ten problem w stosunkach z Rosj\u0105 nie daj\u0105c nic w zamian, o znanym powszechnie potraktowaniu Polski w sprawie \u015bledztwa smole\u0144skiego nie m\u00f3wi\u0105c, a za to skutecznie wydatnie poprawiaj\u0105c wizerunek Rosji w jej relacjach z naszymi zachodnimi partnerami w Unii Europejskiej. Nie mog\u0119 zatem oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce stali\u015bmy si\u0119 w ci\u0105gu trzech z g\u00f3r\u0105 ostatnich lat, a szczeg\u00f3lnie po kwietniu 2010 r., nie podmiotem tylko przedmiotem tzw. technologii politycznych specjalist\u00f3w Kremla.<\/p>\r\n

Portal ARCANA: Czy obecno\u015b\u0107 g\u0142\u00f3w obcych pa\u0144stw podczas obchod\u00f3w Dnia Zwyci\u0119stwa w Moskwie jest bardziej uwiarygodnieniem zwyci\u0119stwa nad Niemcami, zwanego przecie\u017c zwyci\u0119stwem nad faszyzmem, czy te\u017c raczej podkre\u015bleniem triumfu polityki Kremla?<\/strong><\/p>\r\n

H.G.: <\/strong>Organizowanie w Moskwie obchod\u00f3w Dnia Zwyci\u0119stwa <\/strong>ma wyra\u017anie przypomnie\u0107 udzia\u0142 Zwi\u0105zku Sowieckiego w II wojnie \u015bwiatowej po stronie kraj\u00f3w wolnego \u015bwiata, w koalicji antyhitlerowskiej, zamazuj\u0105c jednocze\u015bnie wsp\u00f3\u0142prac\u0119 hitlerowsko-stalinowsk\u0105 z pocz\u0105tku tej wojny oraz konsekwencje II wojny dla wschodniej po\u0142owy kontynentu w postaci sowieckiego dyktatu, na kt\u00f3ry w Teheranie i Ja\u0142cie przysta\u0142y demokratyczne mocarstwa Zachodu. Polacy, pr\u00f3buj\u0105c przedstawi\u0107 \u015bwiatu swoj\u0105 pami\u0119\u0107 historyczn\u0105, powinni szuka\u0107 wsp\u00f3lnej wra\u017cliwo\u015bci z narodami, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y podobnych tragedii. Trzeba pokaza\u0107, \u017ce zwyci\u0119stwo nad faszyzmem jest tylko jedn\u0105 stron\u0105 tego, czym w rzeczywisto\u015bci by\u0142a ta wojna. Uczestnictwo polskich w\u0142adz w takim \u015bwi\u0119cie bez cho\u0107by symbolicznego zaakcentowania w\u0142asnego pogl\u0105du, jest przyj\u0119ciem sowieckiej interpretacji, na warunkach Kremla, bez pr\u00f3by zaprezentowania w\u0142asnej wra\u017cliwo\u015bci. Ocena polityk\u00f3w zale\u017ce\u0107 powinna od ich umiej\u0119tno\u015bci zaprezentowania w takich sytuacjach pogl\u0105d\u00f3w w\u0142asnej wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3r\u0105 reprezentuj\u0105 i dotarcia z tym do mo\u017cnych tego \u015bwiata. Wtedy w\u0142a\u015bnie wa\u017cne s\u0105 pewne symbole i gesty. Trzeba szuka\u0107 mo\u017cliwo\u015bci omini\u0119cia oficjalnej propagandowej tuby kremlowskiej, pokazywa\u0107 odmienn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 tej cz\u0119\u015bci Europy, trafiaj\u0105c z tym tak\u017ce do Rosjan. To, co robi\u0142 \u015bp. prezydent Lech Kaczy\u0144ski by\u0142o w\u0142a\u015bnie szukaniem porozumienia narod\u00f3w do\u015bwiadczonych przez nazizm i komunizm, by\u0142o pr\u00f3b\u0105 opowiedzenia historii z naszego – mieszka\u0144c\u00f3w tej cz\u0119\u015bci Europy – punktu widzenia. Sugerowanie, aby przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci postsowieck\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 putinowskiej Rosji, to wezwanie do rezygnacji z prowadzenia suwerennej polityki, cho\u0107by w wymiarze symbolicznym. I niestety, to co obserwujemy od roku – pocz\u0105wszy od nawo\u0142ywa\u0144 \u201eGazety Wyborczej\u201d do palenia zniczy na grobach \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej w sowiecka rocznic\u0119 zako\u0144czenia wojny – jest takim dzia\u0142aniem, kt\u00f3re – niezale\u017cnie od intencji organizator\u00f3w – wpisuje nasz\u0105 postaw\u0119 w paradygmat postsowiecki. Nie rosyjski a w\u0142a\u015bnie postsowiecki, czyli taki, kt\u00f3ry jest zgodny z interesami i wizj\u0105 historii nie zwyk\u0142ych Rosjan, ale kremlowskich elit i ich \u201escenariuszy w\u0142adzy\u201d.<\/p>\r\n

Portal ARCANA: W jaki wi\u0119c spos\u00f3b obecne w\u0142adze Federacji Rosyjskiej wykorzystuj\u0105 postsowiecki dyskurs w postrzeganiu II wojny \u015bwiatowej?<\/strong><\/p>\r\n

H.G.:<\/strong> Spos\u00f3b interpretowania II wojny \u015bwiatowej, ale r\u00f3wnie\u017c ca\u0142ej przesz\u0142o\u015bci ZSRS, wynikaj\u0105 nie tylko z wra\u017cliwo\u015bci urabianego przez dziesi\u0119ciolecia propagandy spo\u0142ecze\u0144stwa, ile w\u0142a\u015bnie z potrzeby legitymizacji dzier\u017conej w\u0142adzy przez obecn\u0105 elit\u0119. S\u0105 to przecie\u017c ludzie wywodz\u0105cy si\u0119 z twardego j\u0105dra tamtego systemu – ze s\u0142u\u017cb specjalnych, kt\u00f3rzy s\u0105 w prostej linii dziedzicami tej krwawej spu\u015bcizny. Ta postsowiecka wra\u017cliwo\u015b\u0107 jest zgodna z pragmatyczn\u0105 i brutaln\u0105 polityk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych w\u0142adz rosyjskich. Polityk\u0105 zdobywania \u015brodk\u00f3w finansowych poprzez kontrakty mi\u0119dzynarodowe i dogadywanie si\u0119 z silnymi tego \u015bwiata (w tym wypadku silnymi w ramach Unii Europejskiej) ponad g\u0142owami s\u0142abszych. To jest polityka rozbijaj\u0105ca podstawowy fundament tej wsp\u00f3lnoty – zasad\u0119 r\u00f3wno\u015bci i solidarno\u015bci cz\u0142onk\u00f3w. W zamian za to Rosja proponuje, akceptowan\u0105 (jak \u015bwiadcz\u0105 twarde fakty, a nie deklaracje) przez Niemcy, Francj\u0119 czy W\u0142ochy, formu\u0142\u0119 dwustronnych stosunk\u00f3w z najsilniejszymi krajami. Ta realna polityka jest opakowana w specyficzn\u0105 narracj\u0119, a spos\u00f3b interpretowania II wojny \u015bwiatowej, tego, czym by\u0142 wiek XX i wreszcie forma \u015bwi\u0119towania 9 maja s\u0105 tego elementami.<\/p>\r\n

Przypomnijmy jak \u00f3wczesny prezydent Putin w 2005 r., w rocznic\u0119 zako\u0144czenia wojny wymienia\u0142 na Placu Czerwonym sojusznik\u00f3w ZSRS, nie zapominaj\u0105c o niemieckich i w\u0142oskich antyfaszystach i \u015bwiadomie nie wymieniaj\u0105c polskich wojsk jako uczestnik\u00f3w zmaga\u0144 z III Rzesz\u0105. Z kolei obchody 9 maja 2010 r. rocznicy zwyci\u0119stwa nad III Rzesz\u0105 z udzia\u0142em w defiladzie na Placu Czerwonym nie tylko Polak\u00f3w, ale i przedstawicieli innych pa\u0144stw koalicji antyhitlerowskiej, a tak\u017ce inny spos\u00f3b akcentowania pami\u0119ci o wojnie mog\u0142yby \u015bwiadczy\u0107 o pewnej korekcie putinowskiej wersji \u201epolityki historycznej\u201d kierowanej wobec Zachodu, jej cz\u0119\u015bciowej \u201edestalinizacji\u201d, w postaci oczyszczenia z najbardziej kompromituj\u0105cych tradycji stalinowskich.<\/p>\r\n

To szerszy problem. Mo\u017ce o tym \u015bwiadczy\u0107 og\u0142oszona w ubieg\u0142ym roku (25 kwietnia 2010 r.) rosyjsko-ameryka\u0144ska deklaracja odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do spotkania armii tych pa\u0144stw na \u0141ab\u0105 w 1945 roku. Przy tej okazji m\u00f3wiono o \u201educhu \u0141aby\u201d, tworz\u0105c \u201enarracj\u0119\u201d sprzyjaj\u0105c\u0105 pr\u00f3bie bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy rosyjsko-ameryka\u0144skiej. Ten\u017ce \u201educh\u201d w mieszka\u0144cach naszej cz\u0119\u015bci Europy powinien jednak wywo\u0142ywa\u0107 nieprzyjemny dreszcz, bo jest on dziedzicem \u201educha Ja\u0142ty\u201d, czyli traktowania narod\u00f3w Europy nie w kategoriach podmiotowo\u015bci, ale w charakterze stref wp\u0142yw\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna dowolnie dzieli\u0107. Poszerzanie strefy wolno\u015bci i demokracji, do czego odwo\u0142uje si\u0119 projekt UE, mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 na fundamencie warto\u015bci a nie bezwzgl\u0119dnej si\u0142y i cynizmu. Zadaniem naszej suwerennej polityki, tak\u017ce w sferze symbolicznej, powinna by\u0107 wiec obrona elementarnej wiedzy o historycznych faktach. Bez wzgl\u0119du na to, czy taka postawa zostanie prze\u015bmiewczo nazwana \u201eromantyczn\u0105\u201d czy \u201eidealistyczn\u0105\u201d, to akurat w tym wypadku nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chodzi nie tylko o wymiar aksjologiczny. S\u0142u\u017cy to nie tylko wyja\u015bnianiu pewnych zasz\u0142o\u015bci, ale tak\u017ce winno by\u0107 podstaw\u0105 dla utrwalania wolno\u015bci w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. A przyjmowanie wra\u017cliwo\u015bci postsowieckiej, odrzucanie lub relatywizowanie wiedzy o zbrodniach imperium sowieckiego mo\u017ce by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci skrajnie niebezpieczne. Nie mo\u017ce by\u0107 trwa\u0142ego fundamentu dla wolno\u015bci (tak\u017ce dla Rosjan) bez prawdziwej wiedzy o straszliwym wieku XX.<\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 \u0141ukasz Wiater<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zbyt cz\u0119sto polskim politykom, historykom i geopolitykom przypisuje si\u0119 rusofobi\u0119 albo niech\u0119\u0107 do Rosjan, gdy tymczasem surowa krytyka bie\u017c\u0105cej polityki Kremla ma s\u0142u\u017cy\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci zwyk\u0142ym obywatelom najwi\u0119kszego kraju \u015bwiata. O sowieckim dziedzictwie, o potrzebie legitymowania scentralizowanej w\u0142adzy w Moskwie, oraz o to\u017csamo\u015bci zwyk\u0142ych Rosjan pami\u0119taj\u0105cych sowieckie zbrodnie na w\u0142asnym narodzie, a tak\u017ce o […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,141,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37492"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37492"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37492\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}