{"id":37266,"date":"2011-05-05T08:25:44","date_gmt":"2011-05-05T13:25:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=37266"},"modified":"2020-09-21T16:00:15","modified_gmt":"2020-09-21T20:00:15","slug":"zbieranie-ziem-radzieckich-polityczne-srodki-nacisku-w-odbudowie-rosyjskich-stref-wplywu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=37266","title":{"rendered":"Zbieranie ziem radzieckich. Polityczne \u015brodki nacisku w odbudowie rosyjskich stref wp\u0142ywu"},"content":{"rendered":"

\u201eOdzyskanie roli mocarstwa zosta\u0142o zreszt\u0105 wymienione w dokumencie (Strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego Federacji Rosyjskiej do 2020 roku<\/em>) wprost, jako jeden z interes\u00f3w narodowych Rosji o perspektywie d\u0142ugoterminowej\u201d – pisze Maciej Tobiczyk w Tece 20 Pressji. <\/em>Analiza ukazuje metody wywierania presji na s\u0105siad\u00f3w Rosji. Kreml nie waha si\u0119 u\u017cywa\u0107 kwestii energetycznych, problem\u00f3w mniejszo\u015bci narodowych, a nawet prowokacji w celu zwi\u0119kszenia swoich wp\u0142yw\u00f3w na postsowieckim obszarze.<\/strong><\/p>\r\n

Przyj\u0119ta przez prezydenta Dmitrija Miedwiediewa 12 maja 2009 roku Strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego Federacji Rosyjskiej do 2020 roku<\/em> to kolejna wersja powsta\u0142ej w 2000 roku w czasie prezydentury W\u0142adimira Putina Koncepcji bezpiecze\u0144stwa narodowego<\/em>. Nowy dokument nie znamionuje zasadniczych zmian i prze\u0142omu ani w polityce zagranicznej i bezpiecze\u0144stwa Federacji Rosyjskiej, ani w sposobie my\u015blenia rosyjskich elit politycznych. W dokumencie wyra\u017anie wida\u0107 istniej\u0105ce od dawna prze\u015bwiadczenie o konieczno\u015bci odzyskania utraconej pozycji \u015bwiatowego mocarstwa i determinacji w utrzymaniu stref wp\u0142yw\u00f3w przy pomocy wszelkich dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w. Odzyskanie roli mocarstwa zosta\u0142o zreszt\u0105 wymienione w\u00a0dokumencie wprost, jako jeden z interes\u00f3w narodowych Rosji o perspektywie d\u0142ugoterminowej. Pewnym novum <\/em>w odniesieniu do poprzedniej koncepcji jest kwestia surowc\u00f3w energetycznych, a\u00a0dok\u0142adniej \u00e2\u02c6\u2019 zapis dopuszczaj\u0105cy u\u017cycie si\u0142y militarnej dla uregulowania problem\u00f3w zwi\u0105zanych z\u00a0dost\u0119pem do surowc\u00f3w naturalnych, kt\u00f3re mog\u0142yby naruszy\u0107 ukszta\u0142towan\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 si\u0142 w pobli\u017cu rosyjskich granic[i]. Mo\u017cna wi\u0119c przypuszcza\u0107, \u017ce Rosja b\u0119dzie konsekwentnie d\u0105\u017cy\u0142a do odzyskania silnej pozycji na Ukrainie i w innych pa\u0144stwach tranzytowych dla rosyjskiego gazu i ropy, a tak\u017ce do przej\u0119cia kontroli nad surowcami energetycznymi w Azji Centralnej i Arktyce. Strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego <\/em>stanowi kolejny przyk\u0142ad anachronicznego my\u015blenia \u015brodowisk rz\u0105dowych w Moskwie i przedstawicieli poszczeg\u00f3lnych resort\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie dominuj\u0105cych resort\u00f3w si\u0142owych, pragn\u0105cych powrotu Rosji na pozycj\u0119 globalnego mocarstwa.<\/p>\r\n

Powr\u00f3t do koncepcji Rosji imperialnej ma co najmniej dwie przyczyny. Po pierwsze, polepszaj\u0105c\u0105 si\u0119 w okresie prezydentury Putina sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105, zwi\u0105zan\u0105 ze znacz\u0105cym wzrostem cen surowc\u00f3w energetycznych i wysokim uzale\u017cnieniem Europy od dostaw z Rosji. Po drugie za\u015b, obj\u0119cie w\u0142adzy przez elity polityczne, kt\u00f3re Jurij Fiedorow okre\u015bla mianem trzeciego lub nawet czwartego szeregu poradzieckiej nomenklatury \u00e2\u02c6\u2019 s\u0142abo wykszta\u0142conej i niezdolnej do zrozumienia przemian, jakie dokona\u0142y si\u0119 w ostatnim dwudziestoleciu. Oba te czynniki sprawi\u0142y, \u017ce w\u00a0polityce rosyjskiej na nowo od\u017cy\u0142 duch odbudowy \u201ewielkiego pa\u0144stwa\u201d.<\/p>\r\n

Stworzenie nowego imperium wymaga odwo\u0142ania si\u0119 do warto\u015bci i idei, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby na wype\u0142nienie tre\u015bci\u0105 powsta\u0142ego konceptu politycznego. Tej tre\u015bci rosyjski establishment polityczny poszukuje nie tyle w zdyskredytowanym Imperium Sowieckim, co w dawnym Imperium Romanow\u00f3w. Za elementy maj\u0105ce skupi\u0107 nar\u00f3d wok\u00f3\u0142 idei \u201eWielkiej Rosji\u201d uznano wobec tego jedno\u015b\u0107 Cerkwi i jedno\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Tym samym rosyjska polityka zagraniczna powr\u00f3ci\u0142a na tory XIX-wiecznej my\u015bli geopolitycznej, maj\u0105cej zreszt\u0105 sporo wsp\u00f3lnego z doktryn\u0105 sowieck\u0105.<\/p>\r\n

Elementem polityki zagranicznej Rosji, kt\u00f3ry najlepiej s\u0142u\u017cy odbudowie jej wielkomocarstwowej pozycji, jest niew\u0105tpliwie odzyskanie dominuj\u0105cej roli w obszarze by\u0142ego ZSRR. Taki cel zosta\u0142 sformu\u0142owany ju\u017c w 1995 roku w dokumencie Strategiczny kurs Federacji Rosyjskiej wobec pa\u0144stw cz\u0142onkowskich Wsp\u00f3lnoty Niepodleg\u0142ych Pa\u0144stw<\/em>, zatwierdzonym przez prezydenta Borysa Jelcyna. Dokument ten za warunek odbudowy globalnego wp\u0142ywu i\u00a0wielko\u015bci Rosji uznawa\u0142 reintegracj\u0119 przestrzeni postradzieckiej. Pa\u0144stwa, kt\u00f3re powsta\u0142y z\u00a0by\u0142ych republik radzieckich, cho\u0107 formalnie niezale\u017cne, mia\u0142y by\u0107 jak najsilniej zwi\u0105zane z\u00a0Rosj\u0105 poprzez sie\u0107 dwustronnych i wielostronnych porozumie\u0144 o\u00a0charakterze politycznym, gospodarczym, wojskowym i instytucjonalnym. Rozwini\u0119cie tego dokumentu znale\u017a\u0107 mo\u017cna w Koncepcji bezpiecze\u0144stwa narodowego Federacji Rosyjskiej <\/em>z 1997 roku. \u201eZagro\u017cenia dla bezpiecze\u0144stwa narodowego Federacji Rosyjskiej w\u00a0sferze mi\u0119dzynarodowej przejawiaj\u0105 si\u0119 w podejmowanych przez inne pa\u0144stwa pr\u00f3bach przeciwdzia\u0142ania umocnieniu si\u0119 Rosji jako jednego z wp\u0142ywowych centr\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cego si\u0119 wielobiegunowego \u015bwiata. [\u2026] W\u00a0ostatecznym rozrachunku mo\u017ce to doprowadzi\u0107 do ograniczenia wp\u0142yw\u00f3w Rosji, naruszenia jej najbardziej \u017cywotnych interes\u00f3w i os\u0142abienia pozycji w Europie, na Bliskim Wschodzie, na Zakaukaziu oraz w Azji Centralnej\u201d[ii]. Przejawy takiego my\u015blenia nieustannie odnajdujemy w poczynaniach Rosji od czasu powstania tego dokumentu. Szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie proces reintegracji, a tym samym odzyskiwania utraconych wp\u0142yw\u00f3w, widoczny jest w obr\u0119bie Wsp\u00f3lnoty Niepodleg\u0142ych Pa\u0144stw (WNP).<\/p>\r\n

Dzia\u0142ania Rosji na tym obszarze, traktowanym jak jej wy\u0142\u0105czna strefa wp\u0142yw\u00f3w, przypominaj\u0105 strategie przyjmowane podczas gry w petanque<\/em> \u00e2\u02c6\u2019 francusk\u0105 gr\u0119 towarzysk\u0105 z\u00a01907 roku. Rosja, jak wytrawny gracz, elastycznie dobiera spos\u00f3b dzia\u0142ania w zale\u017cno\u015bci od sytuacji na polu gry, nigdy nie trac\u0105c z oczu g\u0142\u00f3wnego celu. Tak jak w petanque<\/em>, tak i w polityce zagranicznej, istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania na dwa r\u00f3\u017cne sposoby. Mo\u017cna bezpo\u015brednio lub po\u015brednio prowadzi\u0107 gr\u0119 ofensywn\u0105 lub gr\u0119 defensywn\u0105. \u0179aden z tych wariant\u00f3w gry ofensywnej nie jest Moskwie obcy. Bezpo\u015bredni \u00e2\u02c6\u2019 \u201ewojny gazowe\u201d z Ukrain\u0105, konflikt z\u00a0Gruzj\u0105, naciski ekonomiczne i embarga (Polska, Gruzja) i po\u015bredni \u00e2\u02c6\u2019 wspieranie ekstremist\u00f3w w Abchazji i Osetii Po\u0142udniowej, prowokacje na \u0141otwie i w Estonii, pr\u00f3by wp\u0142ywania na przebieg wybor\u00f3w na Ukrainie, w Uzbekistanie i Tad\u017cykistanie.<\/p>\r\n

Wszystkie stosowane przez Moskw\u0119 \u015brodki nacisku bezpo\u015bredniego i\u00a0po\u015bredniego maj\u0105 na celu odtworzenie i utrzymanie wy\u0142\u0105cznej strefy wp\u0142yw\u00f3w Rosji na obszarze by\u0142ego Zwi\u0105zku Radzieckiego. Kreml nie rezygnuje z \u017cadnej mo\u017cliwo\u015bci os\u0142abienia tendencji prozachodnich w pa\u0144stwach, z kt\u00f3rymi s\u0105siaduje, wykorzystuj\u0105c do tego celu szereg mechanizm\u00f3w i strategii dzia\u0142ania. Jedn\u0105 z takich metod s\u0105 bilateralne porozumienia i rozmowy, czego doskona\u0142\u0105 ilustracj\u0105 jest wycofanie si\u0119 \u0141otwy, Estonii, Kazachstanu, Mo\u0142dawii i Serbii ze wsp\u00f3lnych manewr\u00f3w NATO-Gruzja w maju 2009 roku. Fakt, \u017ce decyzj\u0119 o wycofaniu si\u0119 z manewr\u00f3w NATO te trzy ostatnie pa\u0144stwa podj\u0119\u0142y za namow\u0105 Moskwy, podkre\u015bla\u0142 ambasador Rosji przy NATO Dmitrij Rogozin: \u201eKraje te ws\u0142ucha\u0142y si\u0119 w nasz\u0105 reakcj\u0119 i rozwa\u017cy\u0142y sens, a tak\u017ce cen\u0119 relacji z\u00a0Rosj\u0105\u201d[iii]. Tego typu dzia\u0142ania nie s\u0105 rzadko\u015bci\u0105 i stanowi\u0105 tylko jedn\u0105 z form nacisk\u00f3w politycznych stosowanych przez Federacj\u0119 Rosyjsk\u0105.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz zabieg\u00f3w dyplomatycznych i um\u00f3w bilateralnych, kt\u00f3re s\u0105 \u015brodkami nacisku o\u00a0charakterze politycznym, nale\u017cy wymieni\u0107 r\u00f3wnie\u017c ca\u0142y szereg innych dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu budowanie silnej pozycji Federacji Rosyjskiej. S\u0105 to mi\u0119dzy innymi dzia\u0142ania w obr\u0119bie organizacji i struktur mi\u0119dzynarodowych (WNP, Zwi\u0105zek Rosji i Bia\u0142orusi, Wsp\u00f3lna Przestrze\u0144 Gospodarcza, Organizacja Uk\u0142adu o\u00a0Bezpiecze\u0144stwie Zbiorowym, Szanghajska Organizacja Wsp\u00f3\u0142pracy), dzia\u0142ania w obszarach konflikt\u00f3w przygranicznych, pr\u00f3by wp\u0142ywania na wyniki wybor\u00f3w w pa\u0144stwach regionu, prowokacje polityczne, wspieranie mniejszo\u015bci etnicznych i quasi<\/em>-pa\u0144stw.<\/p>\r\n

Rosyjskie inicjatywy integracyjne<\/strong><\/p>\r\n

Realizacja g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w strategicznych Federacji Rosyjskiej odbywa si\u0119 poprzez promowanie i wzmacnianie politycznych inicjatyw o charakterze regionalnym. Tworzenie i\u00a0uczestnictwo w strukturach o charakterze mi\u0119dzypa\u0144stwowym ma pom\u00f3c Rosji odzyska\u0107 pozycj\u0119 lidera i supermocarstwa w obszarze postsowieckim. Jedn\u0105 z\u00a0najwa\u017cniejszych organizacji, poprzez kt\u00f3r\u0105 nast\u0119puje realizacja rosyjskich aspiracji imperialnych jest powo\u0142ana do \u017cycia w 1991 roku, na mocy \u201euk\u0142ad\u00f3w bia\u0142owieskich\u201d, Wsp\u00f3lnota Niepodleg\u0142ych Pa\u0144stw.<\/p>\r\n

Szczeg\u00f3lna rola tej organizacji w procesie reintegracji znajduje potwierdzenie w Koncepcji Polityki Zagranicznej Federacji Rosyjskiej<\/em> z\u00a0czerwca 2000 roku, kt\u00f3ra stwierdza, \u017ce pa\u0144stwa WNP s\u0105 g\u0142\u00f3wnym priorytetem rosyjskiej polityki zagranicznej. Integracja i\u00a0budowa strategicznego partnerstwa w obr\u0119bie organizacji ma by\u0107 realizowana przy uwzgl\u0119dnieniu r\u00f3\u017cnej pr\u0119dko\u015bci i poziomu integracji z\u00a0poszczeg\u00f3lnymi jej cz\u0142onkami. Zadaniem Rosji jest okre\u015blanie parametr\u00f3w i\u00a0charakteru wzajemnych relacji zar\u00f3wno w obszarze WNP jak i w w\u0119\u017cszych gremiach, takich jak Unia Celna czy Organizacja Uk\u0142adu o\u00a0Bezpiecze\u0144stwie Zbiorowym[iv].\u00a0 \u201eWyj\u0105tkow\u0105\u201d rol\u0119 WNP w polityce zagranicznej Rosji podkre\u015bla\u0142 osiem lat p\u00f3\u017aniej prezydent Miedwiediew w deklaracji dotycz\u0105cej za\u0142o\u017ce\u0144 rosyjskiej polityki zagranicznej[v]. R\u00f3wnie\u017c w najnowszej Strategii bezpiecze\u0144stwa <\/em>rozw\u00f3j dwustronnej i\u00a0wielostronnej wsp\u00f3\u0142pracy z pa\u0144stwami-cz\u0142onkami WNP wymieniany jest jako priorytetowy kierunek polityki zagranicznej Rosji, kt\u00f3ra \u201eb\u0119dzie d\u0105\u017cy\u0107 do rozwijania potencja\u0142u regionalnej i ponadregionalnej integracji i koordynacji na obszarze pa\u0144stw WNP w ramach samej Wsp\u00f3lnoty, a tak\u017ce Organizacji Uk\u0142adu o Bezpiecze\u0144stwie Zbiorowym i Eurazjatyckiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej, kt\u00f3re maj\u0105 stabilizuj\u0105cy wp\u0142yw na og\u00f3ln\u0105 sytuacj\u0119 w regionach granicz\u0105cych z WNP\u201d[vi]. Fakt umieszczenia tego zapisu w strategii jest tym istotniejszy, \u017ce ju\u017c w czasie prezydentury Putina okaza\u0142o si\u0119, \u017ce WNP jest wysoce nieefektywna i nie spe\u0142nia oczekiwa\u0144 Kremla. Co wi\u0119cej, sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce Rosji du\u017co trudniej jest dominowa\u0107 w stosunkach multilateralnych ni\u017c bilateralnych, w kt\u00f3rych mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 z pozycji si\u0142y. Jak wida\u0107 nie zamierza ona jednak rezygnowa\u0107 z tego politycznego narz\u0119dzia.<\/p>\r\n

Nieefektywno\u015b\u0107 WNP jako organizacji sta\u0142a si\u0119 w pe\u0142ni oczywista po gruzi\u0144skiej Rewolucji R\u00f3\u017c z 2003 roku i ukrai\u0144skiej Pomara\u0144czowej Rewolucji z 2004 roku. Zamiast pr\u00f3b dalszego wzmacniania multilateralnych relacji w ramach Wsp\u00f3lnoty, Rosja zacz\u0119\u0142a wykorzystywa\u0107 szczyty WNP jako okazj\u0119 do prowadzenia bilateralnych rozm\u00f3w i promowania nowych inicjatyw s\u0142u\u017c\u0105cych umacnianiu swojej pozycji.<\/p>\r\n

W 2002 roku w Kiszyniowie Rosja, wsp\u00f3lnie z Bia\u0142orusi\u0105, Armeni\u0105, Kazachstanem, Kirgistanem i Tad\u017cykistanem, powo\u0142a\u0142a Organizacj\u0119 Uk\u0142adu o Bezpiecze\u0144stwie Zbiorowym (OUBZ), a\u00a0zaledwie rok wcze\u015bniej sta\u0142a si\u0119 sygnatariuszem innego porozumienia \u00e2\u02c6\u2019 Deklaracji o\u00a0utworzeniu Szanghajskiej Organizacji Wsp\u00f3\u0142pracy<\/em>.<\/p>\r\n

Organizacje te, a w szczeg\u00f3lno\u015bci OUBZ, mia\u0142y by\u0107 uzupe\u0142nieniem \u201ekolektywnego\u201d wymiaru bezpiecze\u0144stwa w regionie i dope\u0142nieniem dzia\u0142alno\u015bci WNP. W rzeczywisto\u015bci OUBZ, u kt\u00f3rej \u017ar\u00f3de\u0142 le\u017cy \u201euk\u0142ad taszkiencki\u201d z 15 maja 1992 roku o bezpiecze\u0144stwie zbiorowym, nosi znamiona organizacji hegemonistycznej, w kt\u00f3rej dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa Rosja. Ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnic\u0119 w potencjale wojskowym Rosja zdecydowanie przewodzi tej organizacji, wykorzystuj\u0105c j\u0105 do wzmacniania bilateralnych kontakt\u00f3w ze swoimi by\u0142ymi republikami, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142pracy wojskowej.<\/p>\r\n

Pocz\u0105wszy od 2003 roku prezydent Putin nie szcz\u0119dzi\u0142 si\u0142 i \u015brodk\u00f3w na nadanie nowego impetu OUBZ, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142 mi\u0119dzy innymi budow\u0119 wsp\u00f3lnego centrum dowodzenia w\u00a0Moskwie i\u00a0utworzenie si\u0142 b\u0142yskawicznego reagowania, kt\u00f3re zgodnie z deklaracj\u0105 Sekretarza Generalnego OUBZ Niko\u0142aja Bordiu\u017cy s\u0105 \u201egotowe do dzia\u0142a\u0144 na obszarze ca\u0142ego regionu Azji Centralnej\u201d[vii].<\/p>\r\n

R\u00f3wnie\u017c \u201eSzanghajska sz\u00f3stka\u201d (Rosja, Chiny, Kazachstan, Tad\u017cykistan, Kirgistan i\u00a0Uzbekistan), powo\u0142ana do \u017cycia jako organizacja maj\u0105ca zajmowa\u0107 si\u0119 kwestiami bezpiecze\u0144stwa regionu Azji Centralnej, po wydarzeniach na Ukrainie i w Gruzji, w obawie o\u00a0w\u0142asn\u0105 egzystencj\u0119 przekaza\u0142a inicjatyw\u0119 Rosji i Chinom. Tym samym sta\u0142a si\u0119 kolejn\u0105 zdominowan\u0105 przez wp\u0142ywy rosyjskie organizacj\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 realizacji interes\u00f3w Moskwy.<\/p>\r\n

Uzupe\u0142nieniem rosyjskich inicjatyw zwi\u0105zanych z kwestiami bezpiecze\u0144stwa s\u0105 dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu integracj\u0119 ekonomiczn\u0105. Pr\u00f3by podejmowane w tym zakresie przez Rosj\u0119 doprowadzi\u0142y do powstania Euroazjatyckiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wny trzon stanowi\u0105 Rosja, Bia\u0142oru\u015b i Kazachstan oraz Wsp\u00f3lnej Przestrzeni Gospodarczej, pomy\u015blanej jako \u201etwarde j\u0105dro\u201d integracji pa\u0144stw postsowieckich[viii]. Niestety, projekty te nie rozwijaj\u0105 si\u0119 po my\u015bli Kremla, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na nieobecno\u015b\u0107 Ukrainy w\u00a0Euroazjatyckiej Wsp\u00f3lnocie Gospodarczej i jej niejasny status we Wsp\u00f3lnej Przestrzeni.<\/p>\r\n

Pr\u00f3by reintegracji przestrzeni postsowieckiej pod egid\u0105 Rosji pokaza\u0142y jasny podzia\u0142 pa\u0144stw regionu ze wzgl\u0119du na ich zaanga\u017cowanie w te projekty. Do najwi\u0119kszych oponent\u00f3w inicjatyw rosyjskich nale\u017c\u0105 Gruzja, Ukraina, Azerbejd\u017can i Mo\u0142dawia, a najbardziej zainteresowane tak\u0105 form\u0105 \u201esterowanej\u201d integracji s\u0105 Kazachstan i\u00a0Bia\u0142oru\u015b.<\/p>\r\n

Za czas\u00f3w prezydentury Putina nast\u0105pi\u0142a jednak zmiana w polityce rosyjskiej wzgl\u0119dem Bia\u0142orusi. Uznano, \u017ce dotychczasowe dzia\u0142ania nie przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na faktyczne zbli\u017cenie rosyjsko-bia\u0142oruskie i skoncentrowano si\u0119 na zwi\u0119kszaniu wp\u0142yw\u00f3w na Bia\u0142orusi poprzez wykorzystanie jej uzale\u017cnienia gospodarczego od Rosji[ix].<\/p>\r\n

Pomimo napi\u0119\u0107 na linii Mi\u0144sk-Moskwa, wywo\u0142anych mi\u0119dzy innymi wypowiedziami Putina, kt\u00f3ry w 2002 roku zasugerowa\u0142 inkorporacj\u0119 Bia\u0142orusi do Rosji, quasi<\/em>-federacja tych pa\u0144stw jest obecnie najbardziej zaawansowan\u0105 form\u0105 integracji do jakiej uda\u0142o si\u0119 doprowadzi\u0107 Rosji na obszarze postsowieckim, a w\u0142adze rosyjskie w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci b\u0119d\u0105 d\u0105\u017cy\u0107 do dalszego uzale\u017cnienia Bia\u0142orusi.<\/p>\r\n

Destabilizacja w interesie Moskwy<\/strong><\/p>\r\n

Utrzymywanie stanu permanentnej destabilizacji w regionach zapalnych s\u0105siaduj\u0105cych z\u00a0Rosj\u0105 jest kolejnym elementem z szerokiego wachlarza dzia\u0142a\u0144, jakimi pos\u0142uguje si\u0119 strona rosyjska. Rosja ustawicznie wspiera ruchy separatystyczne w\u00a0swoim bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie, co ma s\u0142u\u017cy\u0107 uzale\u017cnieniu pa\u0144stw s\u0105siaduj\u0105cych z\u00a0obszarami konflikt\u00f3w od Moskwy i\u00a0powstrzymaniu aktywno\u015bci Zachodu na Kaukazie, szczeg\u00f3lnie wobec presti\u017cowej pora\u017cki Rosji, jak\u0105 by\u0142o uznanie niepodleg\u0142o\u015bci Kosowa. Interesom Rosji na Kaukazie Po\u0142udniowym najbardziej odpowiada stan zawieszenia i kontrolowanej niesta\u00adbilno\u015bci, w kt\u00f3rym Rosja z racji swojego potencja\u0142u odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119[x].<\/p>\r\n

W\u0142adze rosyjskie wspieraj\u0105 separatyst\u00f3w w Abchazji, Osetii Po\u0142udniowej, G\u00f3rskim Karabachu i Naddniestrzu, poprzez pomoc wojskow\u0105 (najcz\u0119\u015bciej w formie nieoficjalnej) oraz polityczne gesty poparcia dla przyw\u00f3dc\u00f3w-secesjonist\u00f3w, kt\u00f3rych Kreml tytu\u0142uje mianem \u201eprezydent\u00f3w\u201d. Ciekaw\u0105 i niebezpieczn\u0105 strategi\u0105 Rosji jest \u201epaszportyzacja\u201d obywateli Abchazji i Osetii Po\u0142udniowej. Obecnie a\u017c 90% obywateli tych separatystycznych republik posiada rosyjski paszport[xi]. Nadawanie paszport\u00f3w stanowi cz\u0119\u015b\u0107 oficjalnej polityki Moskwy, a jej celem jest legitymizacja prawa do reprezentowania interes\u00f3w separatystycznych republik w kt\u00f3rych mieszkaj\u0105 obywatele rosyjscy. Rosja rozdaj\u0105c paszporty mieszka\u0144com Abchazji i Osetii Po\u0142udniowej przygotowuje na wypadek eskalacji konflikt\u00f3w uzasadnion\u0105 prawnie mo\u017cliwo\u015bci interwencji w obronie w\u0142asnych obywateli. Taka strategia w\u0142adz znajduje odzwierciedlenie w Nowelizacji ustawy O obronie<\/em> przyj\u0119tej 30 pa\u017adziernika 2009 roku. Dokument ten w\u015br\u00f3d mo\u017cliwych dzia\u0142a\u0144 operacyjnych, jakie mog\u0105 by\u0107 stosowane przez formacje Si\u0142 Zbrojnych Federacji Rosyjskiej poza jej granicami, wymienia m.in. ochron\u0119 w\u0142asnych obywateli w przypadku zbrojnego ataku na nich[xii].<\/p>\r\n

W negocjacjach pokojowych dotycz\u0105cych obszaru postsowieckiego Rosja stara si\u0119 zachowa\u0107 kluczow\u0105 pozycj\u0119 mediatora. Cz\u0119\u015bciej jednak wyst\u0119puje w roli aktora, dbaj\u0105cego o w\u0142asne interesy, ni\u017c w roli bezstronnego s\u0119dziego. W\u0142odarzom Kremla zale\u017cy na stworzeniu takich rozwi\u0105za\u0144 pokojowych, kt\u00f3re dawa\u0142yby Rosji jak najwi\u0119kszy wp\u0142yw na secesjonistyczne republiki, zapewnia\u0142y pozycj\u0119 g\u0142\u00f3wnego gwaranta porozumie\u0144 oraz stwarza\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 wojskowej obecno\u015bci w obszarze konflikt\u00f3w. Pr\u00f3b\u0105 takiego korzystnego dla Moskwy rozstrzygni\u0119cia by\u0142o Memorandum<\/em> Dmitrija Kozaka w sprawie Naddniestrza, odrzucone ostatecznie przez Mo\u0142dawi\u0119 w 2003 roku po interwencji Javiera Solany. Ta niekorzystna dla Rosji decyzja mo\u017ce jednak ulec zmianie za spraw\u0105 ostatnich wybor\u00f3w w Mo\u0142dawii, w kt\u00f3rych partia komunistyczna uzyska\u0142a 49,9% g\u0142os\u00f3w, co daje jej mo\u017cliwo\u015b\u0107 samodzielnego stworzenia rz\u0105du i wyboru prezydenta[xiii]. W zwi\u0105zku z takim przebiegiem wybor\u00f3w realne wydaje si\u0119 zbli\u017cenie na linii Kiszyni\u00f3w-Moskwa, kt\u00f3re zapewne forsowa\u0107 b\u0119dzie zwyci\u0119ska partia PKRM, popierana przez w\u0142adze rosyjskie, a tym samym powr\u00f3t do scenariusza zjednoczenia Mo\u0142dawii proponowanego przez Dmitrija Kozaka. Realizacja takiej wersji zjednoczenia oznacza silniejsz\u0105 obecno\u015b\u0107 militarn\u0105 Rosji na terenie Naddniestrza oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywu na polityk\u0119 rz\u0105du w zakresie bezpiecze\u0144stwa i polityki zagranicznej. Dodatkowo, kolejna fala demonstracji, zmierzaj\u0105ca do obalenia rz\u0105du, mog\u0142aby pos\u0142u\u017cy\u0107 Rosji jako pretekst dla uznania niepodleg\u0142o\u015bci Naddniestrza i\u00a0interwencji zbrojnej na jej terytorium, uzasadnionej obron\u0105 rosyjskoj\u0119zycznej ludno\u015bci, stanowi\u0105cej 60% mieszka\u0144c\u00f3w republiki[xiv]. Podobne uzasadnienie znalaz\u0142a rosyjska inwazja na Gruzj\u0119 w 2008 roku.<\/p>\r\n

Tak jak w wypadku tzw. zamro\u017conych konflikt\u00f3w, tak i w wypadku pa\u0144stw s\u0105siaduj\u0105cych, Rosja wykorzystuje ukryte formy nacisk\u00f3w politycznych i prowokacje do umocnienia swojego znaczenia w regionie. Pr\u00f3ba manipulacji wyborami w Mo\u0142dawii nie jest przypadkiem odosobnionym. Do podobnych, zakrojonych na szersz\u0105 skal\u0119 dzia\u0142a\u0144 dochodzi\u0142o na Ukrainie podczas wybor\u00f3w prezydenckich z 2004 roku oraz podczas wybor\u00f3w parlamentarnych w Uzbekistanie i\u00a0Tad\u017cykistanie w 2005 roku. Znamienne, \u017ce wszystkie te wybory zosta\u0142y uznane przez obserwator\u00f3w WNP za transparentne i wolne, przy jednoczesnym sprzeciwie obserwator\u00f3w OBWE, kt\u00f3rzy stwierdzali znacz\u0105ce uchybienia proceduralne i niezgodno\u015b\u0107 z\u00a0mi\u0119dzynarodowymi standardami.<\/p>\r\n

Rosja, udzielaj\u0105c oficjalnego poparcia prorosyjskim kandydatom, nie cofa si\u0119 tak\u017ce przed manipulacjami zakulisowymi. Pomoc rosyjskich specjalist\u00f3w w kreowaniu wizerunku Janukowycza, wsparcie medi\u00f3w dla jego sztabu wyborczego, udzia\u0142 i inspirowanie manifestacji poparcia w Doniecku to tylko niekt\u00f3re z rosyjskich dzia\u0142a\u0144 wykorzystanych podczas wybor\u00f3w na Ukrainie. Z podobnymi zjawiskami mieli\u015bmy do czynienia w Azji Centralnej, gdzie Rosja intensywnie wspiera\u0142a przychylne jej partie.<\/p>\r\n

Sztuka \u201ezakulisowych nacisk\u00f3w\u201d po\u0142\u0105czona z prowokacjami wykorzystana zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c w dzia\u0142aniach maj\u0105cych zablokowa\u0107 akcesj\u0119 Estonii i \u0141otwy do NATO. Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych kart w tej rozgrywce pozostaje mniejszo\u015b\u0107 rosyjska \u017cyj\u0105ca w\u00a0Estonii i na \u0141otwie. Obrona ich interes\u00f3w jest oficjalnie deklarowan\u0105 przyczyn\u0105 politycznego zaanga\u017cowania Kremla w polityk\u0119 obu pa\u0144stw. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem takich zakulisowych dzia\u0142a\u0144 Moskwy by\u0142a rosyjska reakcja na usuni\u0119cie z centrum Tallina pomnika \u201eBr\u0105zowego \u0179o\u0142nierza\u201d, upami\u0119tniaj\u0105cego Armi\u0119 Czerwon\u0105. MSZ Rosji okre\u015bli\u0142o demonta\u017c pomnika, mianem \u201eblu\u017anierczego\u201d i\u00a0\u201enieludzkiego\u201d kroku[xv]. Wyra\u017cany oficjalnie ostry sprzeciw Kremla uzupe\u0142nia\u0142y demonstracje i\u00a0chuliga\u0144skie wybryki rosyjskich m\u0142odzie\u017cowych aktywist\u00f3w nieoficjalnie sterowanych z Kremla.<\/p>\r\n

Konkluzje<\/strong><\/p>\r\n

Polityczne \u015brodki nacisku, obok \u015brodk\u00f3w ekonomicznych i militarnych, stanowi\u0105 jedno z g\u0142\u00f3wnych narz\u0119dzi wykorzystywanych przez rosyjskie elity do realizacji koncepcji\u00a0 odbudowy \u201eWielkiej Rosji\u201d i utrzymania utraconych stref wp\u0142yw\u00f3w na obszarze WNP, kt\u00f3re uwa\u017cane s\u0105 za strategiczne kierunki polityki zagranicznej Rosji niezmiennie od czasu upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/p>\r\n

Jak na razie usilnie podejmowane pr\u00f3by politycznej integracji obszaru WNP i pr\u00f3by utrzymania kontrolowanej destabilizacji pod przyw\u00f3dztwem Rosji nie przynosz\u0105 oczekiwanych przez Kreml rezultat\u00f3w, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na brak zaanga\u017cowania w inicjatywy integracyjne pa\u0144stw takich jak Gruzja, Ukraina i Azerbejd\u017can oraz sprzeciw spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej. Niepowodzenie dzia\u0142a\u0144 integracyjnych odzwierciedla niewielka liczba dokument\u00f3w przyj\u0119tych przez pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie WNP, OUBZ czy Szanghajskiej Organizacji Wsp\u00f3\u0142pracy. Pomimo tych trudno\u015bci Rosja w\u00a0dalszym ci\u0105gu stara si\u0119 wykorzystywa\u0107 organizacje regionalne, a w szczeg\u00f3lno\u015bci WNP do wzmacniania swoich wp\u0142yw\u00f3w oraz reintegracji przestrzeni postsowieckiej i nie rezygnuje z mo\u017cliwo\u015bci odzyskania pe\u0142nej dominacji nad tym obszarem. Potwierdzeniem tego jest nowa Strategia bezpiecze\u0144stwa<\/em>, kt\u00f3rej wymowa wskazuje na nies\u0142abn\u0105ce aspiracje rosyjskich elit w\u0142adzy do odzyskania utraconej pozycji globalnego mocarstwa.<\/p>\r\n

Maciej Tobiczyk<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Autor jest absolwentem i doktorantem europeistyki UJ, zajmuje si\u0119 relacjami Unii Europejskiej z\u00a0Rosj\u0105 i\u00a0obszarem Wsp\u00f3lnoty Niepodleg\u0142ych Pa\u0144stw. Tekst zosta\u0142 opublikowany Pressjach, <\/em>Teka 20<\/a><\/p>\r\n

\u00a0<\/p>\r\n

\r\n

[i] Strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego Federacji Rosyjskiej do 2020 roku, prze\u0142. M. Zar\u0119bska, w niniejszej tece \u201ePressji\u201d, \u00a7 21.<\/em><\/p>\r\n

[ii] J. Fiedorow, <\/em>Rosyjskie supermocarstwo: mity i rzeczywisto\u015b\u0107 [w:] W. Kono\u0144czyk (red.), <\/em>Imperium Putina, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 2007.<\/em><\/p>\r\n

[iii]\u00a0Cyt. za: <\/em>Wiedomosti: Za namow\u0105 Rosji pi\u0119\u0107 kraj\u00f3w rezygnuje z manewr\u00f3w NATO, \u201eGazeta.pl\u201d, http:\/\/wiadomosci.gazeta.pl\/Wiadomosci\/1,80277,6571731,_Wiedomosti___
\r\nZa_namowa_Rosji_piec_krajow_rezygnuje.html [5 maja 2009 r.].<\/em><\/p>\r\n

[iv] The Foreign Policy Concept of\u00a0 the Russian Federation, 28 czerwca 2000 r., http:\/\/www.fas.org\/nuke\/guide\/russia\/doctrine\/econcept.htm, [12 maja 2009 r.].<\/em><\/p>\r\n

[v] The Foreign Policy Concept of\u00a0 the Russian Federation, \u201ePresident of Russia Official Web Portal\u201d,<\/em> 12 czerwca 2008 r., http:\/\/www.kremlin.ru\/eng\/text\/docs\/2008\/07\/204750.shtml [12 maja 2009 r.].<\/em><\/p>\r\n

[vi] Strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego Federacji Rosyjskiej, dz. cyt., \u00a7 13. <\/em><\/p>\r\n

[vii]\u00a0Zob.: <\/em>Collective Security Treaty Organization, http:\/\/www.globalsecurity.org\/military\/world\/int\/csto.htm [12 maja 2009 r.].<\/em><\/p>\r\n

[viii]\u00a0A. Eberhardt, A. Guryn, <\/em>Wsp\u00f3lna Przestrze\u0144 Gospodarcza (Rosja, Ukraina, Bia\u0142oru\u015b, Kazachstan),\u201eBiuletyn PISM\u201d 2003, nr 53.<\/em><\/p>\r\n

[ix]\u00a0A. Eberhart, <\/em>Bia\u0142oru\u015b w polityce Rosji po 2000 roku, \u201eBiuletyn PISM\u201d 2004, nr 9, s. 1078.<\/em><\/p>\r\n

[x]\u00a0W. Bartuzi, K. Pe\u0142czy\u0144ska-Na\u0142\u0119cz, K. Strachota, <\/em>Abchazja, Osetia Po\u0142udniowa, G\u00f3rski Karabach: rozmro\u017cone konflikty pomi\u0119dzy Rosj\u0105 a Zachodem, \u201eRaport Specjalny OSW\u201d, 9 lipca 2008 r., s. 3.<\/em><\/p>\r\n

[xi]\u00a0N. Popescu, <\/em>\u2018Outsourcing\u2019 de facto Statehood: Russia and the Secessionist Entities in Georgia and Moldova, <\/em>\u201e<\/em>CEPS Policy Brief\u201d 2006, nr 109, s. 5.<\/em><\/p>\r\n

[xii]\u00a0Zob. tekst tej ustawy w niniejszej tece \u201ePressji\u201d. <\/em><\/p>\r\n

[xiii]\u00a0W. Rodkiewicz, <\/em>Kryzys powyborczy w Mo\u0142dawii, \u201eTydzie\u0144 na Wschodzie\u201d 2009, nr 14, s. 2.<\/em><\/p>\r\n

[xiv] B. Cichocki, <\/em>Mi\u0119dzynarodowe implikacje wybor\u00f3w w Mo\u0142dawii, \u201eBiuletyn PISM\u201d 2009, nr 20.<\/em><\/p>\r\n

[xv] PAP, <\/em>Rosja zerwie stosunki z Estoni\u0105 za zdemontowanie pomnika?, \u201eGazeta.pl \u015awiat\u201d, 27 kwietnia 2007 r., http:\/\/serwisy.gazeta.pl\/swiat\/1,34174,4094069.html [12 maja 2009 r.].<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eOdzyskanie roli mocarstwa zosta\u0142o zreszt\u0105 wymienione w dokumencie (Strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego Federacji Rosyjskiej do 2020 roku) wprost, jako jeden z interes\u00f3w narodowych Rosji o perspektywie d\u0142ugoterminowej\u201d – pisze Maciej Tobiczyk w Tece 20 Pressji. Analiza ukazuje metody wywierania presji na s\u0105siad\u00f3w Rosji. Kreml nie waha si\u0119 u\u017cywa\u0107 kwestii energetycznych, problem\u00f3w mniejszo\u015bci narodowych, a nawet prowokacji […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[141],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37266"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37266"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37266\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118639,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37266\/revisions\/118639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}