{"id":37156,"date":"2011-05-03T23:25:59","date_gmt":"2011-05-04T04:25:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=37156"},"modified":"2011-05-03T13:26:37","modified_gmt":"2011-05-03T18:26:37","slug":"szalony-swiat-wlasnosci-intelektualnej-adam-tomasz-witczak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=37156","title":{"rendered":"Szalony \u015bwiat w\u0142asno\u015bci intelektualnej – Adam Tomasz Witczak<\/em>"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142 ten napisany zosta\u0142 na potrzeby jednego z krajowych pism lokalnych. Jego celem by\u0142o wst\u0119pne zapoznanie tzw. szerokich rzesz czytelnik\u00f3w z og\u00f3lnymi za\u0142o\u017ceniami krytyki koncepcji \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d. Z tego powodu tekst ma ograniczon\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 i prosz\u0119 mie\u0107 na uwadze, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 kwestii om\u00f3wionych jest tu do\u015b\u0107 skr\u00f3towo, bez wg\u0142\u0119biania si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y. Z drugiej jednak strony w opracowaniu tym przywo\u0142a\u0142em kilka g\u0142\u00f3wnych linii argumentacji i st\u0105d mo\u017ce by\u0107 ono przydatne jako rodzaj szybkiej \u015bci\u0105gawki.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

A<\/strong>probata dla systemu prawa autorskiego i patent\u00f3w nie jest wcale spraw\u0105 oczywist\u0105, co wi\u0119cej – coraz bardziej rosn\u0105 w si\u0142\u0119 ruchy, kt\u00f3re mo\u017cna zbiorczo okre\u015bli\u0107 mianem \u201einfoanarchistycznych\u201d, a kt\u00f3re neguj\u0105 zasadno\u015b\u0107 panuj\u0105cych regulacji. Poni\u017cej opisz\u0119 w bardzo kr\u00f3tki spos\u00f3b zjawisko walki z re\u017cymem \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d, zainteresowanych odsy\u0142am do materia\u0142\u00f3w internetowych, kt\u00f3rych adresy pozwol\u0119 sobie zamie\u015bci\u0107 na ko\u0144cu.<\/p>\r\n

Koncepcj\u0119 \u201eprawa autorskiego\u201d i w og\u00f3lno\u015bci tzw. w\u0142asno\u015bci intelektualnej krytykuje si\u0119 na wiele sposob\u00f3w – robi\u0105 to zar\u00f3wno zwolennicy wolnego rynku, jak i np. lewicowcy (socjali\u015bci, anarchi\u015bci). Stosowane s\u0105 argumenty ekonomiczne, prawnicze, etyczne, wreszcie – praktyczne, odnosz\u0105ce si\u0119 do wygody konsument\u00f3w i trudno\u015bci z egzekwowaniem praw w epoce, w kt\u00f3rej wszelkie dane mog\u0105 by\u0107 de facto<\/em> cyframi.<\/p>\r\n

Bodaj najmocniejszy argument przeciw \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d to tzw. argument z rzadko\u015bci d\u00f3br<\/strong>, wysuwany przez niekt\u00f3rych libertarian (radykalnych zwolennik\u00f3w wolnego rynku). Ot\u00f3\u017c twierdz\u0105 oni (np. Jacek Sierpi\u0144ski, Roderick Long, Stefan Kinsella czy programista Maciej Mi\u0105sik), \u017ce tak naprawd\u0119 \u201ew\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna\u201d to nie jest w\u0142asno\u015b\u0107. Uzasadnienie jest (w skr\u00f3cie) nast\u0119puj\u0105ce: poj\u0119cie w\u0142asno\u015bci odnosi si\u0119 do d\u00f3br rzadkich, to znaczy takich, kt\u00f3rych u\u017cytkowanie przez jedn\u0105 osob\u0119 automatycznie wyklucza z u\u017cytkowania w tym samym czasie inne osoby. Dobro rzadkie nie mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie wykorzystywane przez wszystkich. Jest jasne, \u017ce nie odnosi si\u0119 to do idei, informacji, abstrakcji. Rzadko\u015b\u0107 jest im jedynie sztucznie i tymczasowo nadawana dzi\u0119ki prawu. Je\u017celi posiadam ksi\u0105\u017ck\u0119 i kto\u015b mi j\u0105 zabierze (ukradnie mi egzemplarz), w\u00f3wczas przedmiotu tego ju\u017c nie posiadam. Jest to dobro rzadkie. Ale je\u015bli kto\u015b przeczyta ksi\u0105\u017ck\u0119, a nawet gdy przeczyta j\u0105 i stre\u015bci (lub przytoczy z pami\u0119ci) tysi\u0105cu os\u00f3b – to w\u00f3wczas ja nadal posiadam idee i informacje w niej zawarte.<\/p>\r\n

\u201eW\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna\u201d wchodzi tak\u017ce w konflikt z w\u0142asno\u015bci\u0105 materialn\u0105<\/strong>, kt\u00f3ra zdaje si\u0119 by\u0107 bardziej naturalna i oczywista. Do kogo w\u0142a\u015bciwie nale\u017cy odtwarzacz CD, ksi\u0105\u017cka lub p\u0142yta kompaktowa, kt\u00f3r\u0105 kupi\u0142em? Do kogo nale\u017cy m\u00f3j twardy dysk i dlaczego kto\u015b uwa\u017ca si\u0119 za uprawnionego do przegl\u0105dania i kasowania danych na nim zawartych? Przestajemy mie\u0107 do czynienia z w\u0142asno\u015bci\u0105, a zaczynamy jedynie \u201ewynajmowa\u0107\u201d pewne przedmioty, nie maj\u0105c w zasadzie wi\u0119kszego wyboru, poniewa\u017c okre\u015blone przywileje autorskie gwarantowane s\u0105 przez rz\u0105d.<\/p>\r\n

Istnieje tak\u017ce argument z \u201ecyfryzacji informacji\u201d<\/strong>. Je\u017celi muzyka, film, program etc. mog\u0105 zosta\u0107 przedstawione wy\u0142\u0105cznie jako ci\u0105g cyfr (w ostatecznej postaci jako ci\u0105g zer i jedynek) w pami\u0119ci komputera, to jak kto\u015b mo\u017ce uzurpowa\u0107 sobie prawo do posiadania liczby? Jak mo\u017cna odr\u00f3\u017cni\u0107 \u201eoryginalne dane\u201d od \u201eukradzionych\u201d (tj. skopiowanych)? Tu warto wspomnie\u0107 o manipulacji j\u0119zykowej, jak\u0105 jest okre\u015blanie kopiowania danych mianem \u201epiractwa\u201d (tak jakby by\u0142o to to\u017csame z napadaniem na statki) lub \u201ekradzie\u017cy\u201d (czymkolwiek to jest, cho\u0107by nawet by\u0142o czym\u015b z\u0142ym, to nie jest kradzie\u017c\u0105 – czyli sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej kto\u015b zostaje pozbawiony danego dobra – bowiem nadal przecie\u017c posiada on \u201eswoje\u201d dane).<\/p>\r\n

Obro\u0144cy \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d m\u00f3wi\u0105 te\u017c cz\u0119sto o \u201eutraconych zyskach\u201d<\/strong> i o tym, \u017ce kopiowane dane trac\u0105 warto\u015b\u0107<\/strong>. Ale \u201eutracone zyski\u201d nie s\u0105 tak naprawd\u0119 utracone, to jedynie mniej lub bardziej arbitralne oszacowania mened\u017cer\u00f3w biznesu wydawniczego – nie mo\u017cna utraci\u0107 czego\u015b, czego si\u0119 nie posiad\u0142o uprzednio. Co wi\u0119cej, analizy te opieraj\u0105 si\u0119 na (najzupe\u0142niej niepowa\u017cnym) za\u0142o\u017ceniu, \u017ce gdyby kto\u015b czego\u015b nie skopiowa\u0142, to na pewno kupi\u0142by orygina\u0142. Jest to oczywi\u015bcie grube nadu\u017cycie. Na przyk\u0142ad ja osobi\u015bcie w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu lat zbudowa\u0142em sobie p\u0142ytotek\u0119 licz\u0105c\u0105 oko\u0142o 150 kompakt\u00f3w (plus kilkadziesi\u0105t kaset) – ale gdyby nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci korzystania z formatu mp3, to nie s\u0105dz\u0119, bym mia\u0142 obecnie wi\u0119cej p\u0142yt, ma\u0142o tego: prawdopodobnie mia\u0142bym ich mniej, poniewa\u017c nigdy nie zapozna\u0142bym si\u0119 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 bardzo wielu wykonawc\u00f3w. Co do \u201eutraty warto\u015bci\u201d, to libertarianie przeciwni \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d argumentuj\u0105, \u017ce cz\u0142owiek jest w\u0142a\u015bcicielem jedynie swojej w\u0142asno\u015bci, a nie jej warto\u015bci, kt\u00f3ra kszta\u0142tuje si\u0119 w oparciu o subiektywne oceny otoczenia.<\/p>\r\n

Kwestie zwi\u0105zane z kopiowaniem \u0142adnie opisuje te\u017c nieco anegdotyczny przyk\u0142ad: czy kiedy kupi\u0119 10 kg ziemniak\u00f3w, to czy nie mam prawa posadzi\u0107 ich w ogr\u00f3dku, celem zwielokrotnienia ich liczby i zebrania x-krotnego plonu? W ko\u0144cu sprzedawca ziemniak\u00f3w wola\u0142by, abym tak nie robi\u0142\u2026 Inny \u017cartobliwy przyk\u0142ad (zaczerpni\u0119ty z Internetu) odnosi si\u0119 do tantiem dla autor\u00f3w: Facet naprawi\u0142 kran w moim mieszkaniu i teraz domaga si\u0119 p\u0142aceniu mu 10 groszy za ka\u017cdym razem, gdy odkr\u0119cam wod\u0119.<\/em> Abstrahuj\u0119 tu ju\u017c od tego, \u017ce tak naprawd\u0119 arty\u015bci, programi\u015bci i pisarze na og\u00f3\u0142 dostaj\u0105 ze sprzeda\u017cy p\u0142yt i ksi\u0105\u017cek kwoty bardzo ma\u0142e. Niekt\u00f3rzy z nich dostrzegaj\u0105 to zreszt\u0105. Na przyk\u0142ad programista Maciej Mi\u0105sik (pracuj\u0105cy m.in. przy \u201eElectro Body\u201d, \u201eWied\u017aminie\u201d i \u201eSchism\u201d) jest zdeklarowanym infoanarchist\u0105, podobnie jak pisarz science fiction Cory Doctorow, kt\u00f3ry twierdzi wr\u0119cz, \u017ce po opublikowaniu swoich ksi\u0105\u017cek za darmo w Internecie\u2026 wzros\u0142a sprzeda\u017c egzemplarzy papierowych. Tu wi\u0119c pojawia si\u0119 kolejny argument – w rzeczywisto\u015bci w \u201eantypirackiej krucjacie\u201d chodzi nie o interes tw\u00f3rc\u00f3w, a tylko o siln\u0105 pozycj\u0119 i dochody wielkich wydawc\u00f3w.<\/em><\/p>\r\n

R\u00f3wnie\u017c \u201edozwolony u\u017cytek\u201d<\/strong> jest problematyczny – a ju\u017c na pewno wtedy, gdy potraktujemy w\u0142asno\u015b\u0107 intelektualn\u0105 jako autentyczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 z wszystkimi przys\u0142uguj\u0105cymi jej prawami. Dochodzimy do dziwacznych sytuacji. Znam osoby, kt\u00f3re nie \u015bci\u0105gaj\u0105 p\u0142yt w mp3 (bo si\u0119 \u201enie godzi\u201d), ale codziennie przes\u0142uchuj\u0105 piosenki wrzucone na youtube (oczywi\u015bcie nie sprawdzaj\u0105c i nawet nie maj\u0105c zbytniej mo\u017cliwo\u015bci sprawdzenia, na jakich zasadach te materia\u0142y zosta\u0142y tam umieszczone). Na pewnym forum spotka\u0142em zdeklarowanego obro\u0144c\u0119 \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d, kt\u00f3ry w awatarze wykorzystywa\u0142 obrazek z bajki o Kubusiu Puchatku (by\u0107 mo\u017ce, a nawet prawdopodobnie obj\u0119ty prawami autorskimi) – z czego t\u0142umaczy\u0142 si\u0119 w ten spos\u00f3b, \u017ce \u201enie by\u0142o napisane, \u017ce nie wolno\u201d. Dlaczego uznajemy, \u017ce wolno np. tworzy\u0107 kopie na w\u0142asny u\u017cytek, a potem odsprzedawa\u0107 p\u0142yty, skoro z tego r\u00f3wnie\u017c \u201earty\u015bci nic nie maj\u0105\u201d? Je\u015bli nie wolno prezentowa\u0107 materia\u0142\u00f3w obj\u0119tych copyrightem <\/em>podczas publicznych pokaz\u00f3w, to czy (a je\u015bli tak, to dlaczego?) wolno ogl\u0105da\u0107 filmy wsp\u00f3lnie z rodzin\u0105 (np. dziesi\u0119cioosobow\u0105) i kolegami (np. ja mam na Gadu-Gadu 183 \u201eznajomych\u201d)? Wszystkie te przyk\u0142ady pokazuj\u0105 nam, \u017ce ostatecznie prawa autorskie, patenty i og\u00f3lnie \u201ew\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna\u201d to co\u015b, co nawet przez zwolennik\u00f3w nie jest traktowane jako normalna w\u0142asno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna dowolnie dysponowa\u0107 – ale jako rodzaj przywileju, monopolu, w pewnych miejscach nieco \u201erozlu\u017anianego\u201d – po to, by w og\u00f3le da\u0142o si\u0119 \u017cy\u0107 i korzysta\u0107 cho\u0107by z Internetu.<\/p>\r\n

Przeciwnicy re\u017cymu w\u0142asno\u015bci intelektualnej wywodz\u0105 si\u0119 tak\u017ce ze \u015brodowiska \u201ewolnego oprogramowania\u201d<\/strong>, najs\u0142ynniejsz\u0105 postaci\u0105 tego ruchu jest programista Ryszard Stallman, autor wielu artyku\u0142\u00f3w uzasadniaj\u0105cych t\u0119 koncepcj\u0119. Infoanarchi\u015bci maj\u0105 te\u017c pomys\u0142y na funkcjonowanie sztuki i kultury w \u015bwiecie bez poj\u0119cia \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d. Pomijaj\u0105c fakt, \u017ce tak czy inaczej okre\u015blona liczba ludzi kupuje i b\u0119dzie kupowa\u0107 ksi\u0105\u017cki, a nawet dobrowolnie wp\u0142aca\u0107 datki dla artyst\u00f3w, kt\u00f3rych uzna za warto\u015bciowych (casus<\/em> zespo\u0142u Radiohead, kt\u00f3ry jedn\u0105 ze swoich p\u0142yt udost\u0119pni\u0142 w Internecie na zasadzie \u201eco \u0142aska\u201d i odni\u00f3s\u0142 sukces), to istniej\u0105 tak\u017ce inne formy zarobkowania. Mo\u017ce to by\u0107 praca na konkretne zam\u00f3wienie (np. program specjalnie na potrzeby danej firmy, panegiryk na czyj\u0105\u015b cze\u015b\u0107, koncerty i wyst\u0119py); wykonywanie dzie\u0142a (literackiego czy muzycznego) w sytuacji, gdy pojawi si\u0119 okre\u015blona ilo\u015b\u0107 os\u00f3b gotowych do pokrycia jego koszt\u00f3w i wynagrodzenia tw\u00f3rcy; wplatanie w swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 element\u00f3w reklamy; tworzenie dzie\u0142 (w szczeg\u00f3lno\u015bci tyczy si\u0119 to gier), z kt\u00f3rych mo\u017cna korzysta\u0107 wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu z p\u0142atnym serwerem. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych metod (oczywi\u015bcie poza ostatni\u0105) bywa\u0142a ju\u017c wykorzystywana w przesz\u0142o\u015bci, kiedy powstawa\u0142y rozmaite dzie\u0142a, a nie by\u0142o gwarantowanego przez pa\u0144stwo systemu copyright\u00f3w<\/em>.<\/p>\r\n

Wszystko to, co napisa\u0142em powy\u017cej, jest oczywi\u015bcie ogromnym skr\u00f3tem argumentacji przeciwnik\u00f3w w\u0142asno\u015bci intelektualnej. Temat jest niezwykle szeroki i obie strony dysponuj\u0105 swoistymi portfelami argument\u00f3w. Nie poruszyli\u015bmy tu np. kwestii patent\u00f3w, nie odnie\u015bli\u015bmy si\u0119 do kontrargument\u00f3w. Zainteresowanych zapraszam na przyk\u0142ad do lektury wywiadu z Maciejem Mi\u0105sikiem, kt\u00f3ry opublikowany zosta\u0142 w 22 numerze pisma internetowego \u201eM\u0142odzie\u017c Imperium\u201d (http:\/\/mi.rydzyk.net<\/a>). W tym i poprzednim wydaniu mo\u017cna znale\u017a\u0107 tak\u017ce przedruki tekst\u00f3w Ryszarda Stallmana, Krzysztofa \u015aledzi\u0144skiego, Cory\u2019ego Doctorowa i Stefana Kinselli. Artyku\u0142y te zaczerpni\u0119te zosta\u0142y zreszt\u0105 z innych portali (np. http:\/\/liberalis.pl<\/a> i http:\/\/mises.pl<\/a>).<\/p>\r\n

Adam Tomasz Witczak<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Artyku\u0142 ten napisany zosta\u0142 na potrzeby jednego z krajowych pism lokalnych. Jego celem by\u0142o wst\u0119pne zapoznanie tzw. szerokich rzesz czytelnik\u00f3w z og\u00f3lnymi za\u0142o\u017ceniami krytyki koncepcji \u201ew\u0142asno\u015bci intelektualnej\u201d. Z tego powodu tekst ma ograniczon\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 i prosz\u0119 mie\u0107 na uwadze, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 kwestii om\u00f3wionych jest tu do\u015b\u0107 skr\u00f3towo, bez wg\u0142\u0119biania si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y. Z drugiej jednak […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37156"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37156"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37156\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37156"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37156"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}