{"id":36962,"date":"2011-04-28T21:50:26","date_gmt":"2011-04-29T02:50:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=36962"},"modified":"2011-04-28T21:50:26","modified_gmt":"2011-04-29T02:50:26","slug":"sowieckie-komisje-klamstwa-nkwd-nkgb-i-burdenki-dr-witold-wasilewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=36962","title":{"rendered":"Sowieckie komisje k\u0142amstwa: NKWD-NKGB i Burdenki – dr Witold Wasilewski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Kiedy s\u0142yszymy zwrot „k\u0142amstwo katy\u0144skie”, zwykle na my\u015bl nasuwa si\u0119 nam sowiecka komisja kierowana przez Niko\u0142aja Burdenk\u0119. Skojarzenie jest w pe\u0142ni zasadne. Komunikat Komisji Specjalnej Burdenki ze stycznia 1944 r. przez blisko p\u00f3\u0142 wieku wyznacza\u0142 oficjalne stanowisko ZSRS i ca\u0142ego \u015bwiata komunistycznego w sprawie Katynia, a jednocze\u015bnie stanowi\u0142 symbol zak\u0142amania komunist\u00f3w. Dotarcie po upadku Zwi\u0105zku Sowieckiego do tajnych wcze\u015bniej dokument\u00f3w pozwoli\u0142o jednak zajrze\u0107 g\u0142\u0119biej za kulisy sowieckiej mistyfikacji. Przechowywane w Pa\u0144stwowym Archiwum Federacji Rosyjskiej (GARF) dokumenty ukazuj\u0105 komisj\u0119 Burdenki nie jako g\u0142\u00f3wne, lecz jedynie ko\u0144cowe ogniwo w procesie konstruowania fa\u0142szerskiej sowieckiej wersji wydarze\u0144. Ogniwem wa\u017cniejszym i chronologicznie wcze\u015bniejszym by\u0142a bez w\u0105tpienia komisja sowieckich resort\u00f3w bezpiecze\u0144stwa NKWD-NKGB (Ludowego Komisariatu Spraw Wewn\u0119trznych, p\u00f3\u017aniej Ludowego Komisariatu Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwowego), czyli zesp\u00f3\u0142 funkcjonariuszy aparatu wprost odpowiedzialnego za wykonanie wiosn\u0105 1940 r. zbrodniczej decyzji Politbiura WKP(b) z 5 marca 1940 roku.<\/strong>

Wczesn\u0105 wiosn\u0105 1943 r. Niemcy odkryli w Lesie Katy\u0144skim cia\u0142a zamordowanych przez NKWD polskich oficer\u00f3w. Zainteresowany po Stalingradzie podkopaniem wiarygodno\u015bci ZSRS Joseph Goebbels zacz\u0105\u0142 akcj\u0119 propagandow\u0105. 13 kwietnia 1943 r. Radio Berlin og\u0142osi\u0142o informacj\u0119 o odnalezieniu grob\u00f3w polskich oficer\u00f3w, co odbi\u0142o si\u0119 du\u017cym echem w \u015bwiecie. Niemcy \u015bci\u0105gn\u0119li na miejsce delegacje z okupowanych, sprzymierzonych i neutralnych kraj\u00f3w, w tym dziennikarzy, a tak\u017ce alianckich oficer\u00f3w z oflag\u00f3w oraz ekspert\u00f3w medycyny s\u0105dowej. Potwierdzili oni prawd\u0119 o sowieckiej zbrodni.

Pojawia si\u0119 wersja sowiecka<\/strong><\/p>\r\n

W odpowiedzi 15 kwietnia 1943 r. moskiewskie radio og\u0142osi\u0142o komunikat „Sowinformbiuro” zarzucaj\u0105cy Niemcom oszczerstwo. Ju\u017c pierwszy akapit zawiera\u0142 tez\u0119 o niemieckiej prowokacji: „Oszczercy goebbelsowscy rozpowszechniaj\u0105 od ostatnich 2-3 dni wymys\u0142y o masowym rozstrzelaniu przez organy sowieckie w rejonie Smole\u0144ska polskich oficer\u00f3w, co jakoby mia\u0142o miejsce wiosn\u0105 1940 r. Niemieckie zbiry faszystowskie nie cofaj\u0105 si\u0119 w tej swojej nowej potwornej bredni przed najbardziej \u0142ajdackim i pod\u0142ym k\u0142amstwem, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego usi\u0142uj\u0105 ukry\u0107 nies\u0142ychane zbrodnie, pope\u0142nione, jak to wida\u0107 teraz jasno, przez nich samych”.<\/p>\r\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na drugi akapit komunikatu. Wida\u0107 w nim og\u00f3lny zarys oszuka\u0144czej wersji, rozwijanej nast\u0119pnie przez ZSRS i jego komunistycznych sojusznik\u00f3w. Sowieci o\u015bwiadczyli: „Faszystowskie komunikaty niemieckie w tej sprawie nie pozostawiaj\u0105 \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do tragicznego losu dawnych polskich je\u0144c\u00f3w wojennych, kt\u00f3rzy znajdowali si\u0119 w 1941 r. w rejonach po\u0142o\u017conych na zach\u00f3d od Smole\u0144ska na robotach budowlanych i wraz z wieloma lud\u017ami sowieckimi, mieszka\u0144cami obwodu smole\u0144skiego, wpadli w r\u0119ce niemieckich kat\u00f3w faszystowskich w lecie 1941 r., po wycofaniu si\u0119 wojsk sowieckich z rejonu Smole\u0144ska”.
Narodzi\u0142o si\u0119 k\u0142amstwo katy\u0144skie.<\/p>\r\n

Og\u0142oszenie przez Niemc\u00f3w informacji o grobach w Katyniu sk\u0142oni\u0142o rz\u0105d RP do zwr\u00f3cenia si\u0119 do instytucji mi\u0119dzynarodowych. 17 kwietnia 1943 r. rz\u0105d wyda\u0142 nieprzes\u0105dzaj\u0105ce ostatecznie o sowieckiej winie o\u015bwiadczenie i zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca w Bernie o zbadanie sprawy. 19 kwietnia sowiecka „Prawda” zaatakowa\u0142a Polsk\u0119 za zwr\u00f3cenie si\u0119 do MCK. W kolejnych dniach rz\u0105d polski pod naciskiem Winstona Churchilla i Franklina D. Roosevelta wycofa\u0142 wniosek z MCK. 25 kwietnia rz\u0105d ZSRS, pod pretekstem polskiego udzia\u0142u w niemieckiej prowokacji, zerwa\u0142 stosunki z rz\u0105dem RP. W kolejnych miesi\u0105cach Sowieci zacz\u0119li ju\u017c otwarte przygotowania do zainstalowania w Polsce re\u017cimu komunistycznego – i rozwin\u0119li z\u0142o\u017con\u0105 konstrukcj\u0119 fa\u0142szerstw maj\u0105cych w oczach \u015bwiata legitymizowa\u0107 k\u0142amstwo katy\u0144skie, czyli „legend\u0119” o dokonaniu zbrodni na Polakach przez Niemc\u00f3w, po ich wkroczeniu latem 1941 r. na Smole\u0144szczyzn\u0119.

S\u0142u\u017cby specjalne przyst\u0119puj\u0105 do akcji<\/strong><\/p>\r\n

Do sfabrykowania potwierdzaj\u0105cych niemieck\u0105 win\u0119 „dowod\u00f3w” Sowieci wykorzystali odzyskanie w ko\u0144cu wrze\u015bnia 1943 r. kontroli nad Lasem Katy\u0144skim. 22 wrze\u015bnia 1943 r., gdy Armia Czerwona znajdowa\u0142a si\u0119 „30-35 km od Katynia”, szef Zarz\u0105du Propagandy i Agitacji KC WKP(b) Gieorgij Aleksandrow wystosowa\u0142 pismo do sekretarza KC Andrieja Szczerbakowa, sygnalizuj\u0105c konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia „krok\u00f3w przygotowawczych w celu zdemaskowania niemieckiej prowokacji” i proponuj\u0105c powo\u0142anie komisji sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z przedstawicieli dzia\u0142aj\u0105cej od 2 listopada 1942 r. „Nadzwyczajnej Komisji Pa\u0144stwowej do Ustalenia i Badania Zbrodni Niemiecko-Faszystowskich i ich Wsp\u00f3lnik\u00f3w oraz Strat Wyrz\u0105dzonych Obywatelom, Ko\u0142chozom, Organizacjom Spo\u0142ecznym, Przedsi\u0119biorstwom Pa\u0144stwowym i Instytucjom ZSRS” oraz organ\u00f3w \u015bledczych, czyli NKWD oraz wydzielonego z jego struktur w 1941 r. NKGB. Schemat dzia\u0142ania proponowany przez Aleksandrowa zosta\u0142 nast\u0119pnie – decyzj\u0105 Biura Politycznego KC WKP(b) – wdro\u017cony w \u017cycie. Zastosowano jednak modyfikacj\u0119: w pierwszej fazie prac ograniczono si\u0119 do utajnionych przed opini\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 dzia\u0142a\u0144 s\u0142u\u017cb specjalnych, do kt\u00f3rych dopiero p\u00f3\u017aniej przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 inne instytucje. Udzia\u0142 NKWD-NKGB w kszta\u0142towaniu k\u0142amstwa katy\u0144skiego by\u0142 wi\u0119c kluczowy.<\/p>\r\n

Pomimo i\u017c cz\u0142onek wspomnianej Nadzwyczajnej Komisji Niko\u0142aj Burdenko zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 ju\u017c 27 wrze\u015bnia – dwa dni po odbiciu Smole\u0144ska przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 – do Wiaczes\u0142awa Mo\u0142otowa o zgod\u0119 na podj\u0119cie prac w Katyniu jeszcze przed ko\u0144cem miesi\u0105ca, to ostatecznie on sam i jego s\u0142ynna potem komisja pojawili si\u0119 tam wiele tygodni p\u00f3\u017aniej.
Zadanie skoordynowania dzia\u0142a\u0144 wok\u00f3\u0142 Katynia przypad\u0142o NKWD. Funkcjonariusze aparatu bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rzy wykonali w 1940 r. decyzj\u0119 Politbiura WKP(b), byli teraz zobligowani do wykonania wt\u00f3rnego kamufla\u017cu zbrodni.

Komisja NKWD-NKGB Mierku\u0142owa – Krug\u0142owa<\/strong><\/p>\r\n

Na prze\u0142omie wrze\u015bnia i pa\u017adziernika 1943 r. do Katynia przybyli funkcjonariusze NKWD i NKGB z centrali w Moskwie i z Zarz\u0105du NKWD Obwodu Smole\u0144skiego, czyli ludzie, kt\u00f3rzy wiedzieli o mordzie najwi\u0119cej.<\/p>\r\n

Dzia\u0142aniami operacyjnymi dowodzi\u0142 naczelnik wydzia\u0142u kontrwywiadu NKGB gen. Leonid Rajchman, wyznaczony ju\u017c w 1941 r. do dezinformowania Polak\u00f3w w sprawie zaginionych oficer\u00f3w, co czyni\u0142 m.in. w kontaktach z gen. W\u0142adys\u0142awem Andersem i rotmistrzem J\u00f3zefem Czapskim. Ca\u0142o\u015bci\u0105 prac kierowali, nadzoruj\u0105c je z Moskwy i inspekcjonuj\u0105c na miejscu, zast\u0119pca komisarza ludowego spraw wewn\u0119trznych Siergiej Krug\u0142ow i komisarz ludowy bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwowego Wsiewo\u0142od Mierku\u0142ow (cz\u0142onek tzw. tr\u00f3jki NKWD, wyznaczonej w postanowieniu „katy\u0144skim” Politbiura z 5 marca 1940 r. do jego wykonania).<\/p>\r\n

Od pa\u017adziernika 1943 r. do stycznia 1944 r. funkcjonariusze NKWD i NKGB wykonali szereg prac maj\u0105cych za cel ukrycie prawdy o zbrodni i wykreowanie fa\u0142szywego obrazu losu polskich je\u0144c\u00f3w. Dzia\u0142ania podw\u0142adnych Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa polega\u0142y m.in. na zabezpieczeniu terenu i ukryciu cia\u0142 przed penetracj\u0105 z zewn\u0105trz. Kluczowe znaczenie dla samej mistyfikacji mia\u0142o przygotowywanie do\u0142\u00f3w \u015bmierci tak, aby p\u00f3\u017aniejsze ekshumacje s\u0142u\u017cy\u0142y wyci\u0105gni\u0119ciu wniosk\u00f3w o winie Niemc\u00f3w. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z fabrykowaniem \u015bwiadectw z drugiej po\u0142owy 1940 r. i z pierwszej po\u0142owy 1941 r., kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 dowodem, \u017ce je\u0144cy w tym czasie \u017cyli. Podk\u0142adano je do zw\u0142ok, tak aby potem mog\u0142y zosta\u0107 „odkryte”.<\/p>\r\n

Zadaniem zespo\u0142u Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa by\u0142a te\u017c „obr\u00f3bka” ludzi, s\u0142u\u017c\u0105ca zebraniu zezna\u0144 na pi\u015bmie i przygotowaniu \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rzy potwierdz\u0105 win\u0119 Niemc\u00f3w, oraz wyeliminowanie (uwi\u0119zienie lub zabicie) \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rzy si\u0119 nie ugn\u0105. Metod\u0105 tu stosowan\u0105 by\u0142o zastraszenie i szanta\u017c, w tym perspektywa odpowiedzialno\u015bci za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Niemcami w czasie okupacji. Wykorzystano np. wyniki dochodze\u0144 kontrwywiadu wojskowego „Smiersz”, prowadzonych w rejonie Katynia wobec obywateli ZSRS, a dotycz\u0105cych oskar\u017ce\u0144 o kolaboracj\u0119. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce obywatele sowieccy zagro\u017ceni takim oskar\u017ceniem byli cz\u0119sto sk\u0142onni wychodzi\u0107 naprzeciw oczekiwaniom funkcjonariuszy.<\/p>\r\n

W trakcie gromadzenia zezna\u0144 \u015bledczy nagminnie stosowali „rozwi\u0105zania si\u0142owe”, co mo\u017cna wi\u0105za\u0107 z koncentracj\u0105 na osobach, kt\u00f3re kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej \u015bwiadczy\u0142y o winie sowieckiej, a teraz nale\u017ca\u0142o zmusi\u0107 je do zmiany zezna\u0144. NKWD-NKGB cel ten osi\u0105gn\u0119\u0142o wobec og\u00f3\u0142u os\u00f3b, zastanych w rejonie zbrodni po wycofaniu si\u0119 Niemc\u00f3w. W arsenale stosowanych \u015brodk\u00f3w terroru wa\u017cna rola przypad\u0142a izolacji: poddani jej ludzie b\u0105d\u017a szybko ulegali, b\u0105d\u017a – nieskruszeni – byli po prostu izolowani od \u015bwiata a\u017c do skutku, czyli z\u0142amania ich lub fizycznej likwidacji.
R\u00f3wnolegle ze zbieraniem zezna\u0144 funkcjonariusze przygotowywali wybrane osoby do wyst\u0105pie\u0144 „na \u017cywo” w przysz\u0142o\u015bci. Przyk\u0142adem sukcesu NKWD-NKGB by\u0142o zmuszenie do ca\u0142kowitej zmiany zezna\u0144 wa\u017cnego \u015bwiadka, Parfiona Kisielowa, kt\u00f3ry 22 stycznia 1944 r. w obecno\u015bci zagranicznych dziennikarzy odwo\u0142a\u0142 swe zeznanie z wiosny 1943 r., staj\u0105c si\u0119 sztandarowym „odwr\u00f3conym” \u015bwiadkiem strony sowieckiej. Przyk\u0142adem \u015bwiadka starannie przygotowanego przez ekip\u0119 Mierku\u0142owa – wraz ze z\u0142o\u017con\u0105 „legend\u0105” o jego zwi\u0105zku ze spraw\u0105 Katynia – by\u0142 astronom Boris Bazylewski, wiceburmistrz Smole\u0144ska w czasie okupacji.

„Informacja” Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa<\/strong><\/p>\r\n

Rezultaty prac zespo\u0142u Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa zosta\u0142y podsumowane w podpisanej przez nich obu „Informacji o rezultatach wst\u0119pnego \u015bledztwa w tzw. Sprawie Katy\u0144skiej”. We wnioskach ko\u0144cowych Mierku\u0142ow i Krug\u0142ow stwierdzili, \u017ce „polscy je\u0144cy wojenni” przebywali na zach\u00f3d od Smole\u0144ska „na robotach przy budowie dr\u00f3g” od wiosny 1940 r. do czerwca 1941 r. (czyli wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej); \u017ce dostali si\u0119 do niewoli niemieckiej i zostali przez Niemc\u00f3w rozstrzelani pod koniec sierpnia i we wrze\u015bniu 1941 r.; \u017ce rozstrzelania w Lesie Katy\u0144skim dokona\u0142a „nieznana niemiecka instytucja wojskowa” („Kierowa\u0142 t\u0105 instytucj\u0105 pu\u0142kownik Arnes [w\u0142a\u015bc. Ahrens], jego najbli\u017cszymi wsp\u00f3\u0142pracownikami i pomocnikami w tej krwawej zbrodni byli: porucznik Rechst i podporucznik Hott”); potem za\u015b, z polecenia Berlina, przygotowano antysowieck\u0105 prowokacj\u0119.<\/p>\r\n

W ten spos\u00f3b sowiecka mistyfikacja w sprawie Katynia uzyska\u0142a – za spraw\u0105 NKWD i NKGB – konkretne kszta\u0142ty. One stanowi\u0142y odt\u0105d pa\u0144stwow\u0105 wyk\u0142adni\u0119 k\u0142amstwa katy\u0144skiego.
W przysz\u0142o\u015bci korekty stworzonej na prze\u0142omie 1943 i 1944 r. przez ekip\u0119 podleg\u0142\u0105 Mierku\u0142owowi i Krug\u0142owowi „rekonstrukcji wydarze\u0144” nast\u0119powa\u0142y tylko w kosmetycznym zakresie i w sytuacjach wyj\u0105tkowych, wymuszonych przez okoliczno\u015bci – gdy podtrzymywanie jakiego\u015b szczeg\u00f3\u0142u zbyt jawnie szkodzi\u0142o sp\u00f3jno\u015bci ca\u0142ego fa\u0142szerstwa. Zrezygnowano np. z podawania „ko\u0144ca sierpnia i wrze\u015bnia 1941 r.” jako mo\u017cliwego okresu pope\u0142nienia zbrodni, pozostaj\u0105c przy okre\u015bleniu „jesie\u0144 1941 r.”.
Sporz\u0105dzenie raportu z dzia\u0142a\u0144 operacyjnych Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa nie p\u00f3\u017aniej ni\u017c 12 stycznia 1944 r. by\u0142o nieprzypadkowe – i logicznie umiejscowione w ramach chronologii konstruowania k\u0142amstwa katy\u0144skiego. Od tego momentu informacje i materia\u0142y zgromadzone przez aparat bezpiecze\u0144stwa mia\u0142y nie tylko s\u0142u\u017cy\u0107 oficjalnej pa\u0144stwowej komisji ds. Katynia, ale mia\u0142y stanowi\u0107 dla niej wytyczne. Komisj\u0119 t\u0119 powo\u0142ano 12 stycznia 1944 r. w Moskwie; do historii przesz\u0142a ona jako „komisja Burdenki”.
Nadszed\u0142 czas na przej\u015bcie od machinacji zakulisowych do dzia\u0142a\u0144 prowadzonych w \u015bwietle reflektor\u00f3w, na potrzeby propagandy.

Komisja Specjalna Niko\u0142aja Burdenki<\/strong><\/p>\r\n

Na posiedzeniu w Moskwie Nadzwyczajnej Komisji Pa\u0144stwowej 12 stycznia 1944 r. – po przesz\u0142o trzech miesi\u0105cach od pierwszej inicjatywy Burdenki – powo\u0142ano „Komisj\u0119 Specjaln\u0105 do spraw ustalenia i zbadania okoliczno\u015bci rozstrzelania przez niemieckich naje\u017ad\u017ac\u00f3w faszystowskich w Lesie Katy\u0144skim (w pobli\u017cu Smole\u0144ska) je\u0144c\u00f3w wojennych – oficer\u00f3w polskich” (dalej: Komisja Specjalna lub komisja Burdenki) i ustalono jej sk\u0142ad. Uchwa\u0142\u0119 podpisa\u0142 przewodnicz\u0105cy Nadzwyczajnej Komisji Pa\u0144stwowej Niko\u0142aj Szwernik, kt\u00f3ry by\u0142 zarazem zast\u0119pc\u0105 cz\u0142onka Biura Politycznego KC WKP(b). 13 stycznia 1944 r. Biuro Polityczne zatwierdzi\u0142o uchwa\u0142\u0119, co w realiach ZSRS oznacza\u0142o nadanie jej wagi niepodwa\u017calnej decyzji pa\u0144stwowej.<\/p>\r\n

Sk\u0142ad Komisji Specjalnej przedstawia\u0142 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: 1. cz\u0142onek Akademii Nauk Niko\u0142aj Burdenko – przewodnicz\u0105cy komisji; cz\u0142onkowie komisji: 2. Aleksy To\u0142stoj (znany pisarz o autentycznych osi\u0105gni\u0119ciach prozatorskich); 3. metropolita kijowski i halicki Niko\u0142aj; 4. przewodnicz\u0105cy Komitetu Wszechs\u0142owia\u0144skiego genera\u0142 dywizji Aleksander Gundorow; 5. przewodnicz\u0105cy Komitetu Wykonawczego Rady Towarzystw Czerwonego Krzy\u017ca i Czerwonego P\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyca Siergiej Kolesnikow; 6. komisarz ludowy o\u015bwiaty RFSRS akademik W\u0142adimir Potiomkin; 7. szef G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Wojskowo-Sanitarnego Armii Czerwonej genera\u0142 broni Jefim Smirnow; 8. przewodnicz\u0105cy Smole\u0144skiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego WKP(b) Riodon Mielnikow.
Komisja – do momentu wydania 24 stycznia 1944 r. „Komunikatu” z wynikami prac – odby\u0142a sze\u015b\u0107 posiedze\u0144, w tym dwa 18 stycznia, o godzinie 11.00 i 23.50. Ju\u017c posiedzenie inauguracyjne w Moskwie nie pozostawi\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci co do kierunku, w kt\u00f3rym p\u00f3jd\u0105 dzia\u0142ania komisji Burdenki. W posiedzeniu 13 stycznia 1944 r. wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 zast\u0119pca komisarza spraw wewn\u0119trznych Siergiej Krug\u0142ow. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca mistyfikacji sowieckich s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa przedstawi\u0142 ustalenia swojej komisji w sprawie Katynia, kt\u00f3re – bez najmniejszych pr\u00f3b polemiki – zaakceptowali cz\u0142onkowie Komisji Specjalnej. Krug\u0142ow, przedstawiaj\u0105c znan\u0105 nam „Informacj\u0119”, po\u0142o\u017cy\u0142 nacisk na zebrane od \u015bwiadk\u00f3w zeznania. G\u0142os zabrali: Burdenko, To\u0142stoj, metropolita Niko\u0142aj, Potiomkin, Gundorow oraz sekretarz komisji W\u0142adimir Makarow, kt\u00f3rzy ograniczyli si\u0119 do bezkrytycznego skomentowania informacji Krug\u0142owa.


\"\"

Dalsze prace komisji Burdenki polega\u0142y na gromadzeniu „dowod\u00f3w” s\u0142u\u017c\u0105cych podparciu i rozwini\u0119ciu w szczeg\u00f3\u0142ach k\u0142amliwej wersji o odpowiedzialno\u015bci niemieckiej za zbrodni\u0119 na Polakach. Komisja nie bada\u0142a, kto dokona\u0142 zbrodni na polskich oficerach, ale – na co wprost wskazywa\u0142a jej nazwa – ustala\u0142a „okoliczno\u015bci rozstrzelania przez niemieckich naje\u017ad\u017ac\u00f3w faszystowskich je\u0144c\u00f3w wojennych – oficer\u00f3w polskich”. Gromadzenie dowod\u00f3w i ustalenie okoliczno\u015bci w praktyce ograniczy\u0142o si\u0119 do obr\u00f3bki dowod\u00f3w zgromadzonych przez komisj\u0119 Krug\u0142owa. Dzi\u0119ki pracy na materiale wydobywanym z do\u0142\u00f3w przed 14 stycznia 1944 r. i przes\u0142uchiwaniu \u015bwiadk\u00f3w wyselekcjonowanych spo\u015br\u00f3d os\u00f3b wcze\u015bniej przes\u0142uchanych przez NKWD-NKGB komisja Burdenki wyda\u0142a swoje orzeczenie po dziesi\u0119ciu dniach pracy.<\/p>\r\n

Cz\u0142onkowie komisji – przy pomocy i pod nadzorem NKWD-NKGB – przeprowadzili prace w terenie, polegaj\u0105ce na penetracji do\u0142\u00f3w \u015bmierci, ogl\u0119dzinach zw\u0142ok oraz przes\u0142uchaniach \u015bwiadk\u00f3w. Na odbytym w Smole\u0144sku 18 stycznia 1944 r. o godzinie 11.00 posiedzeniu zdecydowano o wyje\u017adzie komisji na miejsce wykopalisk prowadzonych pod kierunkiem Siergieja Krug\u0142owa w Lesie Katy\u0144skim – od 14 stycznia w obecno\u015bci cz\u0142onka Komisji Specjalnej Rodiona Mielnikowa – w celu obejrzenia wykop\u00f3w i ustalenia, jak wykonano przygotowania do badania zw\u0142ok. W kolejnych kilku dniach cz\u0142onkowie komisji nadzorowali – przy udziale bieg\u0142ych z zakresu medycyny s\u0105dowej Wiktora Prozorowskiego i Wiktora Siemionowskiego – badania zwi\u0105zane z ekshumacjami oraz przes\u0142uchiwali \u015bwiadk\u00f3w.
20 stycznia 1944 r. Burdenko stwierdzi\u0142: „Zako\u0144czyli\u015bmy przes\u0142uchiwanie \u015bwiadk\u00f3w, lecz mamy do wykonania inn\u0105 prac\u0119. (…) Nasza zaplanowana praca ma si\u0119 ku ko\u0144cowi. Powinni\u015bmy pospieszy\u0107 si\u0119 z nagraniem d\u017awi\u0119kowym. Trzeba wybra\u0107 materia\u0142, przygotowa\u0107 go”. Oznacza\u0142o to zako\u0144czenie fazy czynno\u015bci „dochodzeniowych” i przej\u015bcie do etapu przygotowania konkluzji, maj\u0105cych by\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie materia\u0142em propagandowym.<\/p>\r\n

W ci\u0105gu kilku dni – pomi\u0119dzy 13 i 20 stycznia 1944 r. – komisja wykona\u0142a szereg czynno\u015bci. Niezale\u017cnie od w\u0142o\u017conego w prac\u0119 wysi\u0142ku samodzielne przeprowadzenie przez komisj\u0119 Burdenki w kr\u00f3tkim czasie z\u0142o\u017conego dochodzenia i zrekonstruowanie przebiegu zbrodni na polskich oficerach by\u0142o niemo\u017cliwe. \u015aledztwo nie by\u0142o jednak prowadzone samodzielnie, komisja pos\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie i bezkrytycznie materia\u0142em zgromadzonym wcze\u015bniej. Prace ekshumacyjne prowadzone od 14 stycznia 1944 r. przez komisj\u0119 Burdenki w Lesie Katy\u0144skim by\u0142y tylko kontynuacj\u0105 prac zespo\u0142u Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa, odbywa\u0142y si\u0119 w miejscu i na materiale przygotowanym przez NKWD-NKGB. Przygotowania te obj\u0119\u0142y podrzucanie spreparowanych „dowod\u00f3w” do do\u0142\u00f3w \u015bmierci. \u015awiadk\u00f3w komisja Burdenki wybra\u0142a spo\u015br\u00f3d os\u00f3b przes\u0142uchanych przez NKWD-NKGB, ograniczy\u0142a si\u0119 przy tym do „wezwania” wsp\u00f3lnie wytypowanych „naju\u017cyteczniejszych”, rezygnuj\u0105c z przes\u0142ucha\u0144 reszty wcze\u015bniej przes\u0142uchanych i z powo\u0142ywania nowych \u015bwiadk\u00f3w, co w praktyce oznacza\u0142o \u015bwiadom\u0105 zgod\u0119 na kontakt wy\u0142\u0105cznie z lud\u017ami „obrobionymi” przez sowiecki aparat przymusu. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w relacji funkcjonariusze Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa – komisja Burdenki nie mieli\u015bmy do czynienia z wykorzystaniem przez cia\u0142o paraprokuratorskie i paras\u0105dowe, za jakie mo\u017cemy uzna\u0107 komisj\u0119 Burdenki, materia\u0142\u00f3w zabezpieczonych na miejscu zbrodni przez organa \u015bledcze, czyli NKWD-NKGB, lecz z ca\u0142kowitym odwr\u00f3ceniem porz\u0105dku. Czeki\u015bci prowadz\u0105cy „\u015bledztwo wst\u0119pne” z g\u00f3ry narzucili komisji obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 wersj\u0119 wydarze\u0144, a ta tylko pomog\u0142a j\u0105 rozwin\u0105\u0107. W \u015bledztwie ustalono werdykt, komisja Burdenki za\u015b pomog\u0142a napisa\u0107 jego uzasadnienie. W jej pracach na ka\u017cdym etapie udzia\u0142 brali funkcjonariusze aparatu bezpiecze\u0144stwa na czele z Krug\u0142owem, kt\u00f3rzy r\u00f3wnocze\u015bnie nadal uzupe\u0142niali wcze\u015bniejsz\u0105 resortow\u0105 „Informacj\u0119”.
Zale\u017cne i wt\u00f3rne wobec prac zespo\u0142u NKWD-NKGB dzia\u0142ania komisji Burdenki mia\u0142y w ramach logiki konstruowania k\u0142amstwa katy\u0144skiego sens. Nie s\u0142u\u017cy\u0142y one wymy\u015bleniu fa\u0142szywej wersji wypadk\u00f3w, gdy\u017c ta by\u0142a gotowa. Mia\u0142y natomiast na celu spreparowanie na potrzeby sowieckiej propagandy materia\u0142\u00f3w na temat Katynia – dokument\u00f3w formalnie sporz\u0105dzonych przez cz\u0142onk\u00f3w komisji, czyli osoby o autorytecie wy\u017cszym ni\u017c enkawudzi\u015bci, pe\u0142nych terminologii z zakresu medycyny s\u0105dowej. W materii takiego przekazu musieli si\u0119 dobrze orientowa\u0107 przynajmniej niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie komisji, co wyklucza\u0142o podpisanie finalnych dokument\u00f3w bez przeprowadzenia prac na miejscu zbrodni i ze \u015bwiadkami.<\/p>\r\n

Zwie\u0144czeniem prac komisji by\u0142o przygotowanie: komunikatu, ekspertyzy oraz prezentacji na konferencj\u0119 prasow\u0105. O konieczno\u015bci szybkiego przygotowania przekazu na u\u017cytek opinii \u015bwiatowej \u015bwiadczy\u0142 fakt urz\u0105dzenia konferencji, przeznaczonej g\u0142\u00f3wnie dla dziennikarzy zagranicznych, jeszcze przed opublikowaniem wynik\u00f3w prac komisji. 22 stycznia 1944 r. w Smole\u0144sku komisja Burdenki przedstawi\u0142a wyniki dochodzenia w sprawie mordu w Katyniu na konferencji prasowej. Konferencj\u0119 prowadzili: Potiomkin i To\u0142stoj przy udziale metropolity Niko\u0142aja i przewodnicz\u0105cego Burdenki. W cz\u0119\u015bci pierwszej przedstawiciele komisji wyg\u0142osili d\u0142ugie o\u015bwiadczenia, kt\u00f3rych konkluzja g\u0142osi\u0142a, i\u017c mo\u017cna uzna\u0107 za udowodnione, \u017ce jesieni\u0105 – w sierpniu – wrze\u015bniu 1941 r. Niemcy rozstrzelali w Kozich G\u00f3rach polskich je\u0144c\u00f3w wojennych. W cz\u0119\u015bci drugiej, przeznaczonej wy\u0142\u0105cznie dla korespondent\u00f3w zagranicznych, dziennikarze mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 zadania pyta\u0144. W trakcie konferencji przedstawiono zeznania przygotowanych w trakcie dzia\u0142a\u0144 NKWD-NKGB \u015bwiadk\u00f3w: Bazylewskiego, kobiet zatrudnionych na „daczy” na terenie Lasu Katy\u0144skiego czy Parfiona Kisielowa, a tak\u017ce „ojca Aleksandra Og\u0142obina – kap\u0142ana cerkwi we wsi Kurpino, po\u0142o\u017conej na obszarze Lasu Katy\u0144skiego”. Po cz\u0119\u015bci z pytaniami dziennikarzom pokazano „wystaw\u0119” przedmiot\u00f3w wydobytych z do\u0142\u00f3w \u015bmierci. Scenariusz ca\u0142ego przedstawienia mo\u017cna uzna\u0107 za wsp\u00f3lne dzie\u0142o obu „komisji”: Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa oraz Burdenki. Dzi\u0119ki konferencji sowiecka wersja dotar\u0142a do \u015bwiatowej opinii publicznej nie tylko poprzez sowieckie publikatory, ale i za po\u015brednictwem zagranicznych korespondent\u00f3w w ZSRS.<\/p>\r\n

23 stycznia 1944 r. komisja odby\u0142a w Smole\u0144sku swoje sz\u00f3ste posiedzenie. Przewodnicz\u0105cy Burdenko stwierdzi\u0142, \u017ce przes\u0142uchano wszystkich interesuj\u0105cych z punktu widzenia komisji \u015bwiadk\u00f3w, ich zeznania podsumowano, za\u015b materia\u0142 ekspertyzy s\u0105dowo-medycznej jest opracowany i wymaga tylko redakcji. W zwi\u0105zku z tym – gdy Burdenko upewni\u0142 zebranych, \u017ce projekt ko\u0144cowego komunikatu komisji jest prawie gotowy – zako\u0144czono prace w Smole\u0144sku.

Komunikat Komisji Specjalnej <\/strong><\/p>\r\n

Przebieg ostatniego przed wydaniem komunikatu ko\u0144cowego posiedzenia \u015bwiadczy\u0142 o udziale w przygotowywaniu tekstu kluczowego dokumentu tylko niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w komisji (m.in. Burdenki) i niewykluczone, \u017ce w ograniczonym zakresie. Nad form\u0105 i tre\u015bci\u0105 podsumowuj\u0105cego jej prace komunikatu komisja w pe\u0142nym sk\u0142adzie nie dyskutowa\u0142a. Merytorycznej i technicznej pomocy w jego przygotowaniu niew\u0105tpliwie udzielili komisji Burdenki funkcjonariusze resort\u00f3w bezpiecze\u0144stwa NKWD-NKGB.<\/p>\r\n

Prawdopodobnie ju\u017c 23 stycznia 1944 r. w Moskwie, czyli w dniu posiedzenia komisji Burdenki w Smole\u0144sku, sformu\u0142owano „Ekspertyz\u0119 s\u0105dowo-lekarsk\u0105 mogi\u0142 katy\u0144skich”. Teoretycznie mia\u0142a ona s\u0142u\u017cy\u0107 komisji jako dow\u00f3d z opinii do rekonstrukcji badanych zdarze\u0144; praktycznie ekspertyza nie mog\u0142a by\u0107 przez cz\u0142onk\u00f3w komisji przed wydaniem komunikatu przeanalizowana i sama zawiera\u0142a gotowe wnioski na temat ca\u0142okszta\u0142tu sprawy. Wnioski te nie by\u0142y zwi\u0105zane z czynno\u015bciami z zakresu medycyny s\u0105dowej i w \u017cadnym wypadku nie mog\u0142y z nich wynika\u0107, vide stwierdzenie: „likwidacja polskich je\u0144c\u00f3w wojennych w Lesie Katy\u0144skim dokonana by\u0142a przez wy\u017cej wymienione osoby [Ahrens, Rechst i Hott] zgodnie z dyrektyw\u0105 z Berlina”. Ekspertyza zawiera\u0142a r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bciwe dla dokumentu o takim charakterze elementy wynikaj\u0105ce z prowadzonych bada\u0144 s\u0105dowo-medycznych, jednak dobrane i zinterpretowane tak, by odpowiada\u0142y z g\u00f3ry tezie o niemieckiej odpowiedzialno\u015bci za zbrodni\u0119 na polskich je\u0144cach. Eksperci przeprowadzili pomi\u0119dzy 16 a 26 stycznia 1944 r. badania w terenie i na ekshumowanych zw\u0142okach, ale wyci\u0105gni\u0119te z nich i zaprezentowane w „Ekspertyzie” wnioski by\u0142y nierzetelne. Konkluzje bieg\u0142ych, za kt\u00f3rych prac\u0119 odpowiada\u0142 naczelny ekspert s\u0105dowo-lekarski ludowego komisariatu zdrowia ZSRS Wiktor Prozorowki, fa\u0142szowa\u0142y rzeczywisto\u015b\u0107.
„Komunikat Komisji Specjalnej do spraw ustalenia i zbadania okoliczno\u015bci rozstrzelania przez niemiecko-faszystowskich naje\u017ad\u017ac\u00f3w w Lesie Katy\u0144skim (w pobli\u017cu Smole\u0144ska) je\u0144c\u00f3w wojennych – oficer\u00f3w polskich” zosta\u0142 formalnie podpisany przez cz\u0142onk\u00f3w komisji w Moskwie 24 stycznia 1944 r., opublikowano go 26 stycznia w gazecie „Prawda”, a nast\u0119pnie – z powo\u0142aniem na TASS – w innych mediach. Autorzy „Komunikatu” w kilku rozdzia\u0142ach przedstawili histori\u0119 mordu na polskich je\u0144cach. Cz\u0119\u015b\u0107 dokumentu stanowi\u0142a ekspertyza s\u0105dowo-lekarska, datowana tu na 24 stycznia 1944 r. w Smole\u0144sku i sygnowana przez pi\u0119ciu ekspert\u00f3w, na czele z Prozorowskim. W ko\u0144cowych „wnioskach og\u00f3lnych” konkludowano:
„Ze wszystkich materia\u0142\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w posiadaniu Komisji Specjalnej, mianowicie – z zezna\u0144 przesz\u0142o 100 przes\u0142uchanych przez Komisj\u0119 \u015bwiadk\u00f3w, z danych ekspertyzy s\u0105dowo-medycznej, z dokument\u00f3w i dowod\u00f3w rzeczowych, wydobytych z grob\u00f3w Lasu Katy\u0144skiego wyp\u0142ywaj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce wnioski:
(…)
9) Z danych ekspertyzy s\u0105dowo-medycznej wynika w spos\u00f3b nie budz\u0105cy \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce:
a) egzekucje odby\u0142y si\u0119 jesieni\u0105 1941 r.
b) oprawcy niemieccy rozstrzeliwuj\u0105c polskich je\u0144c\u00f3w wojennych, stosowali ten sam spos\u00f3b strza\u0142u z pistoletu w ty\u0142 czaszki, kt\u00f3ry stosowali w innych miastach, jak np. w Orle, Worone\u017cu, Krasnodarze i w tym\u017ce Smole\u0144sku.
10) Wnioski wyp\u0142ywaj\u0105ce z zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w i ekspertyzy s\u0105dowo-lekarskiej, \u017ce je\u0144cy wojenni – Polacy zostali rozstrzelani przez Niemc\u00f3w jesieni\u0105 1941 r., znajduj\u0105 ca\u0142kowite potwierdzenia w dowodach rzeczowych i dokumentach wydobytych z grob\u00f3w katy\u0144skich.
11) Rozstrzeliwuj\u0105c je\u0144c\u00f3w wojennych – Polak\u00f3w w Lesie Katy\u0144skim, niemieccy naje\u017ad\u017acy faszystowscy konsekwentnie realizowali swoj\u0105 polityk\u0119 eksterminacji narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich”.
Dokument z 24 stycznia 1944 r. sta\u0142 si\u0119 najwa\u017cniejszym tekstem k\u0142amstwa katy\u0144skiego, prezentuj\u0105cym pe\u0142n\u0105 sowieck\u0105 wersj\u0119 wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z wymordowaniem polskich je\u0144c\u00f3w wojennych w Katyniu. Wykorzystywany by\u0142 do prezentowania k\u0142amliwej wersji zbrodni przy okazji podejmowania sprawy Katynia od lat 40. a\u017c do lat 80. XX w. – w ZSRS i wszystkich pa\u0144stwa bloku wschodniego, w tym szczeg\u00f3lnie w Polsce Ludowej.

Wnioski. Hierarchia komisji<\/strong><\/p>\r\n

Analiza por\u00f3wnawcza tekstu „Komunikatu Komisji Specjalnej” oraz wcze\u015bniej wytworzonych dokument\u00f3w NKWD-NKGB jednoznacznie potwierdza to\u017csamo\u015b\u0107 „ustale\u0144” komisji Burdenki i ustale\u0144 komisji Mierku\u0142owa – Krug\u0142owa. Wyniki prac komisji Burdenki we wszystkich istotnych elementach powieli\u0142y wyniki dochodzenia wst\u0119pnego NKWD-NKGB, co nie dziwi w \u015bwietle przedstawionych wy\u017cej fakt\u00f3w – zale\u017cno\u015bci od materia\u0142\u00f3w: dokument\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w etc. zabezpieczonych przez NKWD-NKGB i sta\u0142ego nadzoru tych organ\u00f3w nad pracami Komisji Specjalnej. „Komunikat” komisji Burdenki mo\u017cna wr\u0119cz uzna\u0107 za wariant „Informacji” Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa, co prawda nieco poszerzony i wzbogacony o elementy zwi\u0105zane z badaniami s\u0105dowo-medycznymi oraz przeredagowany, ale bardzo \u015bci\u015ble od tego pierwszego zale\u017cny. W istocie Komisja Specjalna nie ustala\u0142a \u017cadnych okoliczno\u015bci, lecz snu\u0142a narracj\u0119 na temat wcze\u015bniej ustalonych okoliczno\u015bci – zgodnie z zarysowanym przez NKWD-NKGB zasadniczym przebiegiem fabu\u0142y. Snuj\u0105c opowie\u015b\u0107, Burdenko i cz\u0142onkowie jego komisji nie tylko pos\u0142ugiwali si\u0119 scenariuszem Krug\u0142owa, ale i jego aktorami: \u015bwiadkami – przygotowanymi i zastraszonymi, a tak\u017ce rekwizytami – przedmiotami znalezionymi i pod\u0142o\u017conymi przez enkawudzist\u00f3w.<\/p>\r\n

Reasumuj\u0105c, komisja Burdenki nie mog\u0142a i nie chcia\u0142a odej\u015b\u0107 od przekazanej jej przez Krug\u0142owa obowi\u0105zuj\u0105cej fa\u0142szywej wersji wydarze\u0144. Korekty „legendy” NKWD-NKGB by\u0142a sk\u0142onna dokona\u0107 tylko tam, gdzie s\u0142u\u017cy\u0142o to jej uprawdopodobnieniu, jak np. w wypadku „przesuni\u0119cia” czasu zbrodni z sierpnia-wrze\u015bnia na jesie\u0144 1941 roku. Wszelkie uzupe\u0142nienia i modyfikacje do wersji enkawudzist\u00f3w wprowadza\u0142a pod nadzorem i przy wsp\u00f3\u0142udziale nadal pracuj\u0105cych nad spraw\u0105 funkcjonariuszy NKWD-NKGB.<\/p>\r\n

W zwi\u0105zku z powy\u017cszym nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce kluczow\u0105 rol\u0119 w budowie k\u0142amstwa katy\u0144skiego odegra\u0142a nie tzw. komisja Burdenki, lecz komisja Mierku\u0142owa i Krug\u0142owa. Niebagatelne znaczenie Komisji Specjalnej w dziejach k\u0142amstwa wynika natomiast z przypisanej jej od pocz\u0105tku propagandowej roli, kt\u00f3r\u0105 najlepiej ilustrowa\u0142a r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy przeznaczonymi do u\u017cytku „wewn\u0119trznego” tajnymi dokumentami NKWD-NKGB, a „Komunikatem Komisji Specjalnej”, kt\u00f3ry mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 propagandzie.<\/p>\r\n

Dr Witold Wasilewski (IPN Centrala)<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kiedy s\u0142yszymy zwrot „k\u0142amstwo katy\u0144skie”, zwykle na my\u015bl nasuwa si\u0119 nam sowiecka komisja kierowana przez Niko\u0142aja Burdenk\u0119. Skojarzenie jest w pe\u0142ni zasadne. Komunikat Komisji Specjalnej Burdenki ze stycznia 1944 r. przez blisko p\u00f3\u0142 wieku wyznacza\u0142 oficjalne stanowisko ZSRS i ca\u0142ego \u015bwiata komunistycznego w sprawie Katynia, a jednocze\u015bnie stanowi\u0142 symbol zak\u0142amania komunist\u00f3w. Dotarcie po upadku Zwi\u0105zku […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,50,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36962"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36962"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36962\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}