{"id":36935,"date":"2011-04-28T09:52:39","date_gmt":"2011-04-28T14:52:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=36935"},"modified":"2011-04-28T09:52:39","modified_gmt":"2011-04-28T14:52:39","slug":"pamiec-to-nieodlaczny-element-prawdy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=36935","title":{"rendered":"Pami\u0119\u0107 to nieod\u0142\u0105czny element prawdy"},"content":{"rendered":"

Dwutomowe dzie\u0142o autorstwa Siemaszk\u00f3w po\u015bwi\u0119cone ludob\u00f3jstwu na Wo\u0142yniu by\u0142o prawdziwym prze\u0142omem w procesie odzyskiwania przez powojenne pokolenia Polak\u00f3w pami\u0119ci o historii Kres\u00f3w Wschodnich<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Z dr. hab. Bogus\u0142awem Paziem z Zak\u0142adu Historii Filozofii Nowo\u017cytnej Instytutu Filozofii Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego rozmawia Marek Zygmunt<\/strong>

W swojej pracy naukowej i publicystycznej wiele miejsca po\u015bwi\u0119ca Pan zagadnieniom zwi\u0105zanym z Kresami, szczeg\u00f3lnie z ludob\u00f3jstwem ukrai\u0144skim. Jak w tym kontek\u015bcie ocenia Pan decyzj\u0119 o przyznaniu dr Ewie Siemaszko i jej ojcu W\u0142adys\u0142awowi Nagrody Kustosza Pami\u0119ci Narodowej?<\/strong><\/p>\r\n

– Uwa\u017cam to za bardzo wa\u017cne wydarzenie, kt\u00f3rego znaczenie trudno przeceni\u0107. Zaczn\u0119 od samego s\u0142owa „kustosz”, bo w odniesieniu do pa\u0144stwa Siemaszk\u00f3w ma to szczeg\u00f3ln\u0105 wymow\u0119. Ot\u00f3\u017c pochodzi ono od \u0142aci\u0144skiego „custos” – stra\u017cnik, ale tak\u017ce: nadzorca, badacz, obserwator. „Kustosz pami\u0119ci” to zatem ten, kto nadzoruje zachowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci historycznego przekazu i jednocze\u015bnie bada, wydobywaj\u0105c na jaw, to, co zosta\u0142o zapomniane lub ukryte. Dwutomowe dzie\u0142o autorstwa pa\u0144stwa Siemaszk\u00f3w po\u015bwi\u0119cone ludob\u00f3jstwu na Wo\u0142yniu by\u0142o prawdziwym prze\u0142omem w procesie odzyskiwania przez powojenne pokolenia Polak\u00f3w pami\u0119ci o tamtej krwawej historii Kres\u00f3w Wschodnich utraconych w wyniku II wojny \u015bwiatowej. To prawdziwie „benedykty\u0144ska” praca faktograficzna, dokumentuj\u0105ca przera\u017caj\u0105ce \u015bwiadectwo martyrologii Polak\u00f3w, ale tak\u017ce Ormian, \u017byd\u00f3w i sprawiedliwych Ukrai\u0144c\u00f3w. Publikacja ta prze\u0142ama\u0142a nade wszystko zmow\u0119 milczenia wok\u00f3\u0142 zbrodni dokonanej przez bandy OUN-UPA i ukrai\u0144sk\u0105 SS-Galizien. By\u0142a ona podyktowana polityczn\u0105 poprawno\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 Polsce narzucaj\u0105 Stany Zjednoczone i us\u0142u\u017cne wobec nich m.in. \u015brodowiska dawnej Unii Wolno\u015bci. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce Ewa Siemaszko nie zako\u0144czy\u0142a swojej pracy dokumentowania zbrodni na wspomnianym dwutomowym dziele, lecz nieustannie prowadzi kolejne badania na tym polu i ich wyniki og\u0142asza na licznych konferencjach i w naukowych periodykach. Przyznanie tej nagrody pa\u0144stwu Siemaszkom oznacza docenienie niezwykle wa\u017cnej roli pami\u0119ci historycznej Polak\u00f3w w kszta\u0142towaniu naszej to\u017csamo\u015bci, zar\u00f3wno w skali jednostkowej, jak i zbiorowej (nar\u00f3d, pa\u0144stwo). Warto przypomnie\u0107, \u017ce o zwi\u0105zkach pami\u0119ci i to\u017csamo\u015bci pisa\u0142 w ostatnim dziesi\u0119cioleciu nie kto inny, ale m.in. S\u0142uga Bo\u017cy Jan Pawe\u0142 II w pracy „Pami\u0119\u0107 i to\u017csamo\u015b\u0107” (2005). Jako historyk filozofii pragn\u0119 przypomnie\u0107, \u017ce ju\u017c u zarania greckiej my\u015bli filozoficznej, tj. w VI wieku przed Chrystusem, Grecy artyku\u0142owali istotny zwi\u0105zek pami\u0119ci i prawdy. Z greckiego „prawda” to „aletheia” – s\u0142owo b\u0119d\u0105ce z\u0142o\u017ceniem przedrostka „a”, oznaczaj\u0105cego negacj\u0119, oraz „lethe”, oznaczaj\u0105cego stan niepami\u0119ci i\/lub niewiedzy. Prawda zatem dla Grek\u00f3w by\u0142a synonimem stanu pami\u0119ci jako negacji niepami\u0119ci, zapomnienia. Z tej etymologii p\u0142ynie dla nas niezwykle wa\u017cny wniosek, \u017ce pami\u0119\u0107 jest nieod\u0142\u0105cznym elementem prawdy, za\u015b prawda nie jest mo\u017cliwa bez pami\u0119ci. I tak\u017ce z tej czysto filozoficznej, a nie tylko historycznej perspektywy praca pa\u0144stwa Siemaszk\u00f3w zas\u0142uguje na najwy\u017csze uznanie.

Przeciwko przyznaniu nagrody wyst\u0119powa\u0142 prof. Andrzej Friszke, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 do tej nagrody doradc\u0119 Bronis\u0142awa Komorowskiego Henryka Wujca. Domaga\u0142 si\u0119 tak\u017ce usuni\u0119cia z Kapitu\u0142y Paw\u0142a Kurtyki.<\/strong><\/p>\r\n

– Przebieg obrad Kapitu\u0142y znam z relacji ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego, kt\u00f3ry umie\u015bci\u0142 j\u0105 na swojej stronie internetowej. Skandalem mo\u017cna nazwa\u0107 propozycj\u0119 uhonorowania Nagrod\u0105 Kustosza Pami\u0119ci Narodowej Henryka Wujca, atakuj\u0105cego przed rokiem m.in. ks. Isakowicza-Zaleskiego, kt\u00f3ry z ogromn\u0105 rzesz\u0105 Kresowian i os\u00f3b niezwi\u0105zanych ze \u015brodowiskiem kresowym protestowa\u0142 przeciw wpuszczeniu do naszego kraju m\u0142odych banderowc\u00f3w z Ukrainy. Swoj\u0105 drog\u0105, czy to nie dziwne, \u017ce rzecznik IPN Andrzej Arseniuk odm\u00f3wi\u0142 mi udzielenia jakiejkolwiek informacji na temat przebiegu i wynik\u00f3w g\u0142osowania Kapitu\u0142y odno\u015bnie do przyznania wspomnianej nagrody? Jednocze\u015bnie po dzi\u015b dzie\u0144, inaczej ni\u017c by\u0142o to w latach poprzednich, na portalu IPN nie umieszczono jakiejkolwiek informacji o jej przyznaniu. Ogromnym niesmakiem napawa mnie r\u00f3wnie\u017c informacja o zamiarach usuni\u0119cia z Kapitu\u0142y syna \u015bp. Janusza Kurtyki, kt\u00f3rego ojciec nie tylko by\u0142 laureatem Nagrody Kustosza Pami\u0119ci, ale r\u00f3wnie\u017c niezwykle zas\u0142u\u017conym dla pracy IPN prezesem tej instytucji, bez kt\u00f3rej trudno dzi\u015b sobie wyobrazi\u0107 badania nad histori\u0105 najnowsz\u0105 Polski. Takie dzia\u0142ania s\u0105 po prostu nieprzyzwoite.

Przygotowuje Pan obszern\u0105 publikacj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 ludob\u00f3jstwu na Kresach. Co b\u0119dzie ona zawiera\u0142a i kiedy si\u0119 uka\u017ce?<\/strong><\/p>\r\n

– Przygotowuj\u0119 do druku do\u015b\u0107 obszerny interdyscyplinarny tom pt. „Prawda historyczna a prawda polityczna w badaniach naukowych. Przyk\u0142ad ludob\u00f3jstwa na Kresach po\u0142udniowo-wschodnich II RP w latach 1939-1946”. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zebranego materia\u0142u to efekt ubieg\u0142orocznej konferencji, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 pod tym samym tytu\u0142em na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim. \u0141\u0105cznie w tomie znajduj\u0105 si\u0119 teksty dwudziestu sze\u015bciu autor\u00f3w z: Polski, Kanady, USA, Niemiec, Holandii, Ukrainy i Rosji. W\u015br\u00f3d nich jest m.in. trzech prokurator\u00f3w z trzech oddzia\u0142\u00f3w IPN, kt\u00f3rzy napisali teksty o prawnej kwalifikacji dzia\u0142alno\u015bci band OUN-UPA i ukrai\u0144skich oddzia\u0142\u00f3w SS-Galizien. Trzykrotnie zosta\u0142a orzeczona przez nich ta sama kwalifikacja: ludob\u00f3jstwo. Jest to niezwykle wa\u017cne, gdy\u017c zbrodnia tak kwalifikowana nie ulega przedawnieniu i stanowi kategori\u0119 prawa mi\u0119dzynarodowego, kt\u00f3re daje Polsce du\u017ce uprawnienia przy badaniu jej okoliczno\u015bci np. na terenie Ukrainy. Ponadto mamy w tym tomie podj\u0119te takie zagadnienia, jak kwestia przemilcze\u0144 w historii stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich lat II wojny \u015bwiatowej, problem tzw. polityki historycznej poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw. Osobny rozdzia\u0142 stanowi\u0105 \u015bwiadectwa naocznych \u015bwiadk\u00f3w banderowskiego ludob\u00f3jstwa. Uwzgl\u0119dnili\u015bmy tak\u017ce r\u00f3\u017cne stanowiska, jakie na Ukrainie zajmuj\u0105 historycy wobec problemu ukrai\u0144skiego integralnego nacjonalizmu, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 omawiane ludob\u00f3jstwo. Oscyluj\u0105 one mi\u0119dzy radykaln\u0105 negacj\u0105 ideologii ukrai\u0144skiego faszyzmu i jego krytyk\u0105 a aprobat\u0105 wyra\u017con\u0105 w zacieraniu genetycznego kontekstu i rozmiar\u00f3w zbrodni. W tomie znalaz\u0142o si\u0119 tak\u017ce m.in. niezwykle ciekawe opracowanie po\u015bwi\u0119cone ukrai\u0144skim ofiarom OUN-UPA, kt\u00f3re zosta\u0142y zamordowane z powodu pomocy udzielonej Polakom. Spodziewam si\u0119, \u017ce tom uka\u017ce si\u0119 w ko\u0144cu czerwca br.

Co Pana sk\u0142oni\u0142o do podj\u0119cia tego tematu? Przecie\u017c na co dzie\u0144 zajmuje si\u0119 Pan dziejami filozofii siedemnastego i osiemnastego wieku?<\/strong><\/p>\r\n

– To prawda, zajmuj\u0119 si\u0119 przede wszystkim filozofi\u0105 nowo\u017cytn\u0105. Interesuj\u0119 si\u0119 szczeg\u00f3lnie kwesti\u0105 prawdy i jej r\u00f3\u017cnorakich kryteri\u00f3w w tym okresie. Prowadz\u0119 te\u017c \u0107wiczenia i wyk\u0142ady na temat filozofii k\u0142amstwa. Jedno i drugie za\u015b pozostaje w pewnym zwi\u0105zku z tematem organizowanej przeze mnie konferencji i publikacji na temat ludob\u00f3jstwa. Bezpo\u015brednim powodem podj\u0119cia prac nad tym tomem by\u0142o niezwykle gro\u017ane zjawisko manipulacji kategori\u0105 prawdy historycznej, kt\u00f3re ma swoj\u0105 baz\u0119 w postmarksistowskiej formacji znanej pod nazw\u0105 postmodernizmu. Postmodernistyczna manipulacja prawd\u0105 historyczn\u0105 nie oznacza ju\u017c zwyk\u0142ego fa\u0142szowania historii przez wypowiadanie nieprawdziwych s\u0105d\u00f3w o przesz\u0142o\u015bci, jak w przypadku np. zbrodni katy\u0144skiej, ale realizowana jest niejako dwukierunkowo. Po pierwsze, prawd\u0119 klasycznie rozumian\u0105 jako zgodno\u015b\u0107 my\u015bli z rzecz\u0105 zast\u0119puje si\u0119 kategori\u0105 politycznej poprawno\u015bci. W my\u015bl postmodernist\u00f3w, kt\u00f3rym wt\u00f3ruj\u0105 liczni politycy, prawdziwe jest to, co jest zgodne z aktualnym standardem politycznej poprawno\u015bci. Chyba najbardziej wyrazist\u0105 jej formu\u0142\u0119 wypowiedzia\u0142 znany marksistowski historyk Jerzy Topolski. Pod koniec \u017cycia postulowa\u0142 on, aby klasyczn\u0105 formu\u0142\u0119 prawdy zast\u0105pi\u0107 tzw. konsensusem, kt\u00f3rego naczelnym kryterium mia\u0142oby by\u0107 sprzyjanie „umacnianiu si\u0119 korzystnych przekona\u0144”. Korzystne przekonania za\u015b to inna nazwa dla przekona\u0144 „politycznie poprawnych”. Dawa\u0142oby to taki rezultat, \u017ce wszelkie opracowania, dokumentuj\u0105ce np. zbrodnie UPA, musia\u0142yby zosta\u0107 w my\u015bl tego kryterium uznane za nieprawdziwe, gdy\u017c mog\u0105 sprzyja\u0107 przekonaniom niekorzystnym dla stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. Wszak poprzedni prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko og\u0142osi\u0142 bohaterami Ukrainy ludob\u00f3jc\u00f3w: Romana Szuchewycza, Stepana Bander\u0119 wraz SS-Galizien i OUN-UPA. Drug\u0105 tendencj\u0119 w postmodernistycznej historiografii wyrazi\u0142 ten sam wspomniany wcze\u015bniej marksista (po 1989 roku nagle sta\u0142 si\u0119 postmodernist\u0105), kt\u00f3ry postulowa\u0142, aby „odrzuci\u0107 prze\u015bwiadczenie, \u017ce istnieje jaka\u015b jedna prawda, do kt\u00f3rej w toku poznawania \u015bwiata si\u0119 zbli\u017camy, oraz przyj\u0105\u0107 punkt widzenia pluralizmu prawd”. W my\u015bl tej zasady prawd\u0105 jest zar\u00f3wno to, o czym mo\u017cemy przeczyta\u0107 w kolejnych opracowaniach IPN na temat zbrodni katy\u0144skiej, jak i to, co o niej pisa\u0142a wcze\u015bniej przez p\u00f3\u0142 wieku sowiecka historiografia. Pomimo absurdalno\u015bci i niezwykle szkodliwego charakteru takich pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re histori\u0119 zr\u00f3wnuj\u0105 z mitologi\u0105, s\u0105 one wyk\u0142adane w instytutach historii ju\u017c od pierwszego roku studi\u00f3w.

W tym kontek\u015bcie ujawnia si\u0119 niezwyk\u0142e znaczenie pracy Siemaszk\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n

– Bezwzgl\u0119dnie tak. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce aby k\u0142ama\u0107, trzeba sztab\u00f3w ludzi i ogromnych koncern\u00f3w medialnych, aby za\u015b m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119, wystarczy g\u0142os pojedynczych os\u00f3b. Pa\u0144stwo Siemaszkowie swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 potwierdzaj\u0105 t\u0119 tez\u0119. Nie tylko nie wspieraj\u0105 ich \u017cadne koncerny medialne, ale tak\u017ce instytucje pa\u0144stwowe w najmniejszym stopniu nie promuj\u0105 efekt\u00f3w ich mozolnej i niezwykle warto\u015bciowej pracy. A jej efekty s\u0105 imponuj\u0105ce. Jeste\u015bmy wdzi\u0119czni im za ten trud.

Wiem, \u017ce Pa\u0144ska rodzina zosta\u0142a tak\u017ce dotkni\u0119ta ludob\u00f3jstwem.<\/strong><\/p>\r\n

– Do zainteresowania si\u0119 Kresami Po\u0142udniowo-Wschodnimi, a szczeg\u00f3lnie ludob\u00f3jstwem dokonanym na Polakach, sk\u0142oni\u0142y mnie okoliczno\u015bci, kt\u00f3re wykraczaj\u0105 poza zagadnienia czysto teoretyczne. Moja rodzina ze strony mamy pochodzi z Kres\u00f3w Po\u0142udniowo-Wschodnich (Obertyn i Stanis\u0142aw\u00f3w). Te\u015bciowa, Stanis\u0142awa Wi\u015bniewska, jest rodowit\u0105 Wo\u0142yniank\u0105, kt\u00f3ra jako dziecko musia\u0142a ucieka\u0107 w \u015brodku nocy w koszuli nocnej do lasu, aby ratowa\u0107 \u017cycie. Nigdy ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142a do swego domu, kt\u00f3ry – jak tysi\u0105ce innych – zosta\u0142 rozgrabiony i umy\u015blnie ca\u0142kowicie zniszczony. \u0179ycie jej i jej rodzinie uratowa\u0142 nieznany Ukrainiec, kt\u00f3ry w ostatniej chwili ostrzeg\u0142 ich przed nadchodz\u0105cymi banderowcami. Cz\u0119\u015b\u0107 mojej rodziny, jak wiele innych \u017cyj\u0105cych na Kresach, zosta\u0142a bestialsko zg\u0142adzona przez bandy OUN-UPA. W mojej najbli\u017cszej rodzinie by\u0142y te\u017c osoby, kt\u00f3re nie tylko by\u0142y \u015bwiadkami tych zbrodni, ale tak\u017ce w czasie II wojny \u015bwiatowej i bezpo\u015brednio po niej z broni\u0105 w r\u0119ku walczy\u0142y z upowskimi bandami. Nie mog\u0119 sobie darowa\u0107, \u017ce w \u017caden spos\u00f3b nie utrwali\u0142em ich bezpo\u015brednich relacji. Z powodu ogromnej traumy po do\u015bwiadczeniach banderowskiego ludob\u00f3jstwa w moim rodzinnym domu – tak samo by\u0142o w innych domach – unikano rozm\u00f3w na temat Kres\u00f3w. By\u0142 on podejmowany niemal wy\u0142\u0105cznie okazyjnie, niejako przyciszonym g\u0142osem w rozmowach z s\u0105siadami. Niestety, z tego powodu wiele najbardziej podstawowych fakt\u00f3w dotycz\u0105cych tamtych wydarze\u0144 pozostaje dla mnie nieznanych. Wiedz\u0119 o nich na zawsze zabrali ze sob\u0105 nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c cz\u0142onkowie mojej rodziny. To wszystko sprawia, \u017ce jako potomek Kresowian wyp\u0119dzonych z ich wielowiekowych siedzib na Kresach, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a zamordowana przez bandy OUN-UPA, czuj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 powinno\u015b\u0107, aby przyczynia\u0107 si\u0119 do zachowania pami\u0119ci i prawdy o tamtych czasach i ich ofiarach.

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dwutomowe dzie\u0142o autorstwa Siemaszk\u00f3w po\u015bwi\u0119cone ludob\u00f3jstwu na Wo\u0142yniu by\u0142o prawdziwym prze\u0142omem w procesie odzyskiwania przez powojenne pokolenia Polak\u00f3w pami\u0119ci o historii Kres\u00f3w Wschodnich Z dr. hab. Bogus\u0142awem Paziem z Zak\u0142adu Historii Filozofii Nowo\u017cytnej Instytutu Filozofii Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego rozmawia Marek ZygmuntW swojej pracy naukowej i publicystycznej wiele miejsca po\u015bwi\u0119ca Pan zagadnieniom zwi\u0105zanym z Kresami, szczeg\u00f3lnie z […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36935"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36935"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36935\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}