{"id":36898,"date":"2011-04-26T21:41:23","date_gmt":"2011-04-27T02:41:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=36898"},"modified":"2011-04-26T21:41:23","modified_gmt":"2011-04-27T02:41:23","slug":"dokad-zmierza-wielka-brytania-jerzy-przystawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=36898","title":{"rendered":"Dok\u0105d zmierza Wielka Brytania? – Jerzy Przystawa<\/em>"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c za kilka dni, w czwartek, 5 maja, obywatele Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii P\u00f3\u0142nocnej przyst\u0105pi\u0105 do referendum w sprawie systemu wyborczego i odpowiedz\u0105 na pytanie sformu\u0142owane nast\u0119puj\u0105co: \u201eObecnie Zjednoczone kr\u00f3lestwo wybiera cz\u0142onk\u00f3w Izby Gmin w systemie first past the post<\/em> . Czy system ten powinien by\u0107 zmieniony na system alternative vote?<\/em>\u201d. Odpowied\u017a TAK b\u0119dzie oznacza\u0142a, \u017ce wy\u0142anianie pos\u0142\u00f3w b\u0119dzie si\u0119 odbywa\u0142o podobnie, jak w Australii – drog\u0105 g\u0142osowania preferencyjnego – a odpowied\u017a NIE, \u017ce Brytyjczycy pozostan\u0105 przy starym systemie, w kt\u00f3rym \u201ezwyci\u0119zca bierze wszystko\u201d, a wi\u0119c kandydat, kt\u00f3ry uzyskuje w okr\u0119gu najwi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w dostaje mandat. Zar\u00f3wno w jednym, jak i w drugim przypadku wybory odbywa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 w okr\u0119gach jednomandatowych (JOW), ale zwyci\u0119zc\u0119 tych wybor\u00f3w wy\u0142ania\u0107 si\u0119 b\u0119dzie inaczej. Zilustrujmy to na przyk\u0142adzie.<\/p>\r\n

W okr\u0119gach jednomandatowych zg\u0142asza si\u0119, przeci\u0119tnie, \u00a05 kandydat\u00f3w na jedno miejsce parlamentarne. Wyobra\u017amy sobie, \u017ce w jakim\u015b okr\u0119gu, licz\u0105cym 100 tysi\u0119cy wyborc\u00f3w, wyniki g\u0142osowania by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

Kandydat<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

Ilo\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

Procent poparcia<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\r\n

White (Partia Demokratyczna)<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

6 000<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

6,0%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\r\n

Smith (Partia Pracy)<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

45 000<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

45,0%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\r\n

Jones (Partia Liberalna)<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

35 000<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

35,0%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\r\n

Johnson (Zieloni)<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

10 000<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

10,0%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\r\n

Davies (Niezale\u017cni)<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

4 000<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

4,0%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

 <\/p>\r\n

W dotychczasowym systemie First Past The Post<\/em> mandat od razu otrzyma\u0142by Smith, kt\u00f3rego popar\u0142o najwi\u0119cej, bo 45 tysi\u0119cy wyborc\u00f3w (45%). W systemie AV g\u0142osy nale\u017cy ponownie przeliczy\u0107. Wyborcy, przed wrzuceniem g\u0142osu do urny, zobowi\u0105zani byli ponumerowa\u0107 kandydat\u00f3w wed\u0142ug swoich preferencji, numerami od 1 do 5. Odk\u0142ada si\u0119 wi\u0119c na bok g\u0142osy, w kt\u00f3rych numer 1 uzyska\u0142 ten, kto zdoby\u0142 najmniej g\u0142os\u00f3w (Davies) i przydziela si\u0119 te g\u0142osy pozosta\u0142ym kandydatom, zamieniaj\u0105c numer 2 na 1, numer 3 na 2, 4 na 3 i 5 na 4.<\/p>\r\n

Przypu\u015b\u0107my, \u017ce po\u0142owa wyborc\u00f3w Daviesa da\u0142a numer 2 Smithowi, a po\u0142owa Jonesowi. W ten spos\u00f3b Smith i Jones maj\u0105 o 2 tysi\u0105ce g\u0142os\u00f3w wi\u0119cej, co daje im, odpowiednio, 47\u00a0000 i 37\u00a0000. Nadal nie ma wi\u0119c zwyci\u0119zcy, bo \u017caden z nich nie przekroczy\u0142 50%.<\/p>\r\n

W nast\u0119pnym kroku odk\u0142ada si\u0119 na bok g\u0142osy oddane na White\u2019a (6 tysi\u0119cy) i przydziela je pozosta\u0142ym kandydatom w ten sam spos\u00f3b. Gdyby teraz si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce w tych g\u0142osach nieco wi\u0119cej ni\u017c 3 tysi\u0105ce wskaza\u0142o Smitha jako nr 2, to Smith mia\u0142by ju\u017c ponad 50% i mandat. Je\u015bli nie, to procedur\u0119 nale\u017ca\u0142oby powt\u00f3rzy\u0107. Post\u0119puj\u0105c podobnie z g\u0142osami oddanymi na Johnsona.<\/p>\r\n

Na Wyspach Brytyjskich trwa energiczna kampania referendalna, a w tej kampanii ostre, cz\u0119sto emocjonalne i demagogiczne wypowiedzi zwolennik\u00f3w \u201eNO\u201d i zwolennik\u00f3w \u201eYES\u201d. Koalicja rz\u0105dz\u0105ca jest podzielona: Konserwaty\u015bci s\u0105 w ca\u0142o\u015bci za \u201eNO\u201d, a Libera\u0142owie – inicjatorzy tego referendum – za \u201eYES\u201d. W pozosta\u0142ych partiach jest r\u00f3\u017cnie, Laburzy\u015bci s\u0105 podzieleni. Obecny szef Partii Pracy uwa\u017ca referendum za stosown\u0105 okazj\u0119 do obalenia Camerona, kt\u00f3ry wypowiada si\u0119 stanowczo przeciw AV. Jednak\u017ce by\u0142a przewodnicz\u0105ca Partii Pracy i minister Spraw Zagranicznych w rz\u0105dzie Toniego Blaira, Margaret Beckett, sformu\u0142owa\u0142a sw\u00f3j stosunek zwi\u0119\u017ale: \u201eNasz system jest prosty, uczciwy i decyduje o tym, kto sprawuje rz\u0105dy. AV natomiast jest kosztownym i skomplikowanym politycznym bublem\u201d (complicated political fudge<\/em>).<\/p>\r\n

Przeciwko obecnemu systemowi wysuwa si\u0119 zarzuty o marnowaniu g\u0142os\u00f3w, o niesprawiedliwo\u015bci i niereprezentatywno\u015bci, a podnosi si\u0119 jako zalet\u0119, \u017ce system AV zapewnia ponad 50. procentowe poparcie zwyci\u0119skiemu kandydatowi. Ale czy to prawda?<\/p>\r\n

Na stronie internetowej Australian Electoral System znajduje si\u0119 przyk\u0142ad wybor\u00f3w z roku 1990 w okr\u0119gu Richmond, w kt\u00f3rym szef rz\u0105dz\u0105cej partii, National Party of Australia, Charles Blunt, przegra\u0142 z ma\u0142o znanym kandydatem Neville Newell\u2019em.\u00a0W \u201epierwszej rundzie\u201d Blunt uzyska\u0142 40,9% g\u0142os\u00f3w poparcia, a Neville Newell 26,7%. G\u0142osy trzeba by\u0142o redystrybuowa\u0107 i przelicza\u0107 siedmiokrotnie, zanim wy\u0142oniono zwyci\u0119zc\u0119! Za si\u00f3dmym przeliczeniem, kiedy ju\u017c odrzucono i rozdystrybuowano g\u0142osy pozosta\u0142ych sze\u015bciu konkurent\u00f3w, wygra\u0142 Newell z poparciem 50,5% wobec 49,5% Blunta. Czy taki rezultat przekonuje nas do bezwzgl\u0119dnej przewagi jednego kandydata nad drugim?<\/p>\r\n

Przeciwko AV wyst\u0105pi\u0142o, z listem otwartym, 25 znanych brytyjskich historyk\u00f3w, takich jak Niall Fergusson, David Starkey, Simon Sebag – Montefiore, Anthony Beevor i inni. Pisz\u0105 oni, \u017ce system AV jest \u201eg\u0142\u0119boko nie-brytyjski\u201d (profoundly un-British<\/em>) i podkopuje zasady demokracji, przede wszystkim zasad\u0119 r\u00f3wno\u015bci g\u0142os\u00f3w wyborc\u00f3w, gdy\u017c g\u0142osy jednych liczy si\u0119 po wiele razy, a innych tylko raz. Przywo\u0142uje si\u0119 opini\u0119 Winstona Churchilla z roku 1931 (wtedy te\u017c by\u0142a batalia o wprowadzenie AV), \u017ce \u201e w systemie AV o wyborze decyduj\u0105 najbardziej bezwarto\u015bciowe g\u0142osy oddane na najbardziej bezwarto\u015bciowych kandydat\u00f3w\u201d, \u017ce o wyborze decyduje \u015blepy traf, co obni\u017ca szacunek dla Parlamentu i procedur parlamentarnych. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce z przyk\u0142adu g\u0142osowania australijskiego skorzysta\u0142y, do tej pory, jedynie Fid\u017ci i Nowa Gwinea, kt\u00f3re zreszt\u0105 wcale z takiego sposobu wybor\u00f3w nie wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 zadowolone.<\/p>\r\n

W kampanii politycznej, w kt\u00f3rej chodzi o zwyci\u0119stwo jednej partii nad inn\u0105, trudno o prawd\u0119 i wywa\u017cone argumenty. Z polskiej perspektywy o tyle trudno wyrobi\u0107 sobie dobrze uzasadnion\u0105 opini\u0119, \u017ce oba konkuruj\u0105ce tam systemy, to dwa systemy JOW, oba gwarantuj\u0105ce odpowiedzialno\u015b\u0107 pos\u0142\u00f3w przed wyborcami, oba respektuj\u0105ce zasady demokracji w stopniu niepor\u00f3wnywalnym z tym, co ma miejsce w Polsce, oba gwarantuj\u0105ce obywatelom ich bierne i r\u00f3wne prawo wyborcze. By\u0107 mo\u017ce najbardziej istotn\u0105 mi\u0119dzy tymi systemami r\u00f3\u017cnic\u0119 wskaza\u0142 premier David Cameron: gdy Zjednoczone Kr\u00f3lestwo wprowadzi u siebie australijski system AV, to rz\u0105dy koalicyjne stan\u0105 si\u0119 regu\u0142\u0105, a nie wyj\u0105tkiem, jak do tej pory! W istocie, rz\u0105d Camerona jest pierwszym brytyjskim rz\u0105dem koalicyjnym po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\r\n

Por\u00f3wnajmy te dwa systemy przez lup\u0119 historii: od roku 1919 Australijczycy 36 razy wybierali sw\u00f3j Parlament. W tym 25 razy w wyniku wybor\u00f3w powstawa\u0142y rz\u0105dy koalicyjne, a tylko 11 razy jedna partia obejmowa\u0142a w\u0142adz\u0119. Jak wi\u0119c widzimy, jest to zupe\u0142ne przeciwie\u0144stwo sytuacji brytyjskiej. Pod tym wzgl\u0119dem skutki AV zbli\u017cone s\u0105 do skutk\u00f3w tzw. ordynacji proporcjonalnej, gdzie koalicyjno\u015b\u0107 jest \u017celazn\u0105 regu\u0142\u0105, a sytuacji, w kt\u00f3rej w wyniku wybor\u00f3w jedna partia przejmuje w\u0142adz\u0119 (i odpowiedzialno\u015b\u0107 za pa\u0144stwo!) nie podobna znale\u017a\u0107 ze \u015bwiec\u0105.<\/p>\r\n

Czy og\u00f3\u0142 Brytyjczyk\u00f3w, tak jak ich Libera\u0142owie, \u017cyczy sobie koalicyjnych rz\u0105d\u00f3w? Czy podoba im si\u0119 sytuacja podobna do polskiej, gdzie zawsze premier ma na kogo zwali\u0107 win\u0119 za niepowodzenia swego rz\u0105du i usprawiedliwia\u0107 swoje braki tym, \u017ce on nic nie mo\u017ce, bo wszyscy s\u0105 przeciwko niemu? Niedawno s\u0142yszeli\u015bmy jak Donald Tusk wyja\u015bnia\u0142 w ten spos\u00f3b dlaczego jeszcze nie zrealizowa\u0142 swego koronnego postulatu: wybor\u00f3w jednomandatowych do Sejmu! Podobnie t\u0142umaczy\u0142 si\u0119 stale Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski i podobnie wszyscy ich poprzednicy.<\/p>\r\n

Ale to sprawa Brytyjczyk\u00f3w. Chc\u0105 s\u0142abego brytyjskiego rz\u0105du – daj im Bo\u017ce zdrowie! A my? Czy my te\u017c chcemy s\u0142abych brytyjskich rz\u0105d\u00f3w? M\u00f3j ulubiony pisarz polityczny, Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz, zapewnia\u0142, \u017ce ka\u017cdy Polak Anglik\u00f3w, z roku na rok, co raz bardziej nienawidzi, wi\u0119c te\u017c \u017cyczy im wszystkiego najgorszego. Id\u0105c zatem \u015bladem historycznych upodoba\u0144, odpowiem: ale\u017c prosz\u0119 bardzo! Niech Anglicy, jak najbardziej, maj\u0105 s\u0142abe, jak najs\u0142absze rz\u0105dy i jak najs\u0142absze pa\u0144stwo! Do\u015b\u0107 ju\u017c nam naszkodzili i naoszukiwali! Nie potrzebne nam silne Zjednoczone Kr\u00f3lestwo!<\/p>\r\n

Tylko wygl\u0105da mi na to, \u017ce i Unia Europejska te\u017c nie bardzo przepada za Brytyjczykami i za ich rz\u0105dami. Unii Europejskiej te\u017c nie w smak silne brytyjskie pa\u0144stwo. Bez w\u0105tpienia biurokracja brukselska najbardziej kocha s\u0142abe rz\u0105dy, bo one wtedy nie podskakuj\u0105, przyjmuj\u0105 spokojnie brukselskie dyrektywy i pozwalaj\u0105 unijnej biurokracji robi\u0107 co si\u0119 jej podoba. Jak widzimy przez ka\u017cde okno, Unia Europejska popiera na ca\u0142ym Kontynencie, listy partyjne i tzw. wybory proporcjonalne.<\/p>\r\n

Dlatego wynik brytyjskiego referendum b\u0119dzie mia\u0142 wielkie znaczenie dla ca\u0142ej Europy. Je\u015bli zwyci\u0119\u017cy \u201eNO dla AV\u201d, to b\u0119dzie to znak, \u017ce przynajmniej tam, pod drugiej stronie Kana\u0142u, konserwatywne spo\u0142ecze\u0144stwo, przywi\u0105zane do zasad demokracji praktykowanych tam od stuleci, nie daje sobie narzuci\u0107 unijnego w\u0119dzid\u0142a, \u017ce chce nadal samo stanowi\u0107 o swoim losie, o swojej gospodarce, o swoich instytucjach, o swoich wojnach.<\/p>\r\n

Je\u015bli Brytyjczycy ulegn\u0105 egoistycznej, partyjnej, lewackiej propagandzie i dadz\u0105 sobie narzuci\u0107 obcy im system wyborczy, to b\u0119dzie to oznacza\u0142o, \u017ce kolejnym krokiem b\u0119d\u0105 listy partyjne i podb\u00f3j dumnego i zarozumia\u0142ego Albionu stanie si\u0119 nieunikniony. Mimo mojej antypatii wobec Anglik\u00f3w nie wiem czy wypada mi si\u0119 na to cieszy\u0107.<\/p>\r\n

Jerzy Przystawa<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Jerzy Przystawa – fizyk, animator Ruchu Obywatelskiego na rzecz JOW<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ju\u017c za kilka dni, w czwartek, 5 maja, obywatele Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii P\u00f3\u0142nocnej przyst\u0105pi\u0105 do referendum w sprawie systemu wyborczego i odpowiedz\u0105 na pytanie sformu\u0142owane nast\u0119puj\u0105co: \u201eObecnie Zjednoczone kr\u00f3lestwo wybiera cz\u0142onk\u00f3w Izby Gmin w systemie first past the post . Czy system ten powinien by\u0107 zmieniony na system alternative vote?\u201d. Odpowied\u017a TAK […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36898"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36898"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36898\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}