{"id":36852,"date":"2011-04-25T22:46:23","date_gmt":"2011-04-26T03:46:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=36852"},"modified":"2012-10-01T21:18:24","modified_gmt":"2012-10-02T02:18:24","slug":"naprzod-z-bozych-potem-z-ludzkich-wzgledow-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=36852","title":{"rendered":"Naprz\u00f3d z Bo\u017cych, potem z ludzkich wzgl\u0119d\u00f3w – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Mo\u017ce to budzi\u0107 w pierwszym odruchu zdziwienie i sprzeciw, niemniej je\u015bli podejdziemy do kwestii bez gniewu i uprzedzenia, to b\u0119dziemy musieli si\u0119 zgodzi\u0107, i\u017c patriotyzm sam w sobie, \u201enieprze\u015bwietlony\u201d niczym, co by go transcendowa\u0142o – to znaczy wznosi\u0142o wy\u017cej ni\u017c sprawy ziemskie – jest wprawdzie cnot\u0105, ale cnot\u0105 \u201epoga\u0144sk\u0105\u201d. Mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny, ca\u0142kowite oddanie sprawom publicznym w\u0142asnej polis<\/em> czy civitas<\/em>, zdolno\u015b\u0107 do po\u015bwi\u0119cenia dla niej wszystkiego, nawet \u017cycia (\u201es\u0142odko i zaszczytnie jest umiera\u0107 za ojczyzn\u0119\u201d), to najwy\u017cszy poziom etyczno\u015bci, do jakiego by\u0142a w stanie wznie\u015b\u0107 si\u0119 my\u015bl i praktyka (logos<\/em> i ethos<\/em>) tych narod\u00f3w staro\u017cytnych, kt\u00f3re – jak Grecy i Rzymianie – te\u017c wprawdzie pogr\u0105\u017cone by\u0142y w mrokach poga\u0144stwa i nie dozna\u0142y Objawienia, lecz wybitna zdolno\u015b\u0107 odczytywania nakaz\u00f3w prawa naturalnego w pierwszym wypadku, a surowy etos republika\u0144ski w drugim wypadku, pozwoli\u0142y im t\u0119 w\u0142a\u015bnie cnot\u0119 uprawia\u0107 czynnie w spos\u00f3b niedost\u0119pny dla \u017cyj\u0105cych pod jarzmem despotyzmu lud\u00f3w orientalnych.<\/p>\r\n

Ub\u00f3stwo antycznych wyobra\u017ce\u0144 o za\u015bwiatach (zreszt\u0105 hebrajskiego Szeolu te\u017c), nawet ich zwyczajna \u201enieatrakcyjno\u015b\u0107\u201d – homeryccy herosi, znaj\u0105cy przecie\u017c jedynie militarn\u0105 arete<\/em>, po prostu nudz\u0105 si\u0119 w Elizjum – sprawia\u0142y, \u017ce jedyn\u0105 prawdziw\u0105 nagrod\u0105 za \u017cycie cnotliwe, w s\u0142u\u017cbie ojczyzny, by\u0142a nadal ziemska, lecz po\u015bmiertna s\u0142awa, albo jeszcze lepiej – chwa\u0142a, \u017cycie w pami\u0119ci wdzi\u0119cznych rodak\u00f3w i wsp\u00f3\u0142obywateli. Nawet szczytem klasycznej filozofii politycznej (Arystoteles) jest przecie\u017c uznanie, \u017ce bycie dobrym obywatelem stanowi obiektywn\u0105 miar\u0119 bycia cz\u0142owiekiem dojrza\u0142ym (spoudaios<\/em>), tzn. aktualizuj\u0105cym pe\u0142ni\u0119 potencji cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/p>\r\n

Z kolei patriotyzm rzymski identyfikowa\u0142 si\u0119 wprawdzie ca\u0142kowicie z \u201enarodow\u0105\u201d religi\u0105, by\u0142 najwy\u017cszym przejawem religijnej czci i zbo\u017cno\u015bci (pietas<\/em>), a w swojej najbardziej wznios\u0142ej postaci przejawia\u0142 si\u0119 nawet jako mistyczny rytua\u0142 \u201edewocji\u201d (devotio<\/em>), poprzez kt\u00f3ry w\u00f3dz (magistratus cum imperio<\/em>) rozp\u0119tywa\u0142 celowo tajemnicze si\u0142y natury po to, aby z w\u0142asnej woli nie wyj\u015b\u0107 \u017cywym z bitwy, po\u015bwi\u0119caj\u0105c tym samym swoje \u017cycie dla ocalenia republiki; lecz przecie\u017c wci\u0105\u017c by\u0142a to jedynie ziemska \u201ereligia obywatelska\u201d, theologia civilis<\/em>, kt\u00f3r\u0105 ostatecznie bardzo surowo os\u0105dzi\u0142 \u015bw. Augustyn, pisz\u0105c, i\u017c nie nale\u017cy si\u0119 po niej spodziewa\u0107 \u017cycia wiecznego (De civ. Dei<\/em>, VI, 12).<\/p>\r\n

Chrze\u015bcija\u0144stwo zmienia radykalnie ten spos\u00f3b pojmowania rzeczy – jak zreszt\u0105 wszystko inne. Nie znaczy to, i\u017cby powinno\u015bci patriotyczne i obywatelskie (i jakiekolwiek inne) nale\u017ca\u0142o odrzuci\u0107 – tego rodzaju (b\u0142\u0119dne) wnioski wyci\u0105gali zawsze jedynie chiliastycznie nastawieni sekciarze. Jednakowo\u017c, zmusza ono do zasadniczego przewarto\u015bciowania wszystkich aspekt\u00f3w ludzkiej egzystencji doczesnej z punktu widzenia nadrz\u0119dnej perspektywy eschatologicznej. W \u015bwietle zatem chrze\u015bcija\u0144skiego eschatonu<\/em> i nadziei na zbawienie wieczne, ka\u017cdy doczesny cel (telos<\/em>), nawet tak szlachetny i wznios\u0142y, jak s\u0142u\u017cba ojczy\u017anie, musi zosta\u0107 w pewien spos\u00f3b zrelatywizowany. Jest w tym nawet pewien tajemniczy paradoks, albowiem je\u015bli realizowanie jakiegokolwiek historycznego telos<\/em>, znaczy tyle, co \u201eodraczanie ko\u0144ca, powstrzymywanie upadku\u201d (Robert Spaemann, Ten, kt\u00f3ry powstrzymuje – i ostatni b\u00f3j<\/em>, [w:] Koniec tysi\u0105clecia<\/em>, Krak\u00f3w 1999, s. 67), to nale\u017cy zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce owo odraczanie jest tylko \u201edo czasu\u201d. Ka\u017cdy patriota pragnie – co oczywiste – \u201eodroczy\u0107 koniec\u201d i \u201epowstrzyma\u0107 upadek\u201d swojej ojczyzny, jednak w perspektywie eschatologicznej \u017cadna ojczyzna nie zdo\u0142a oprze\u0107 si\u0119 rozpadowi. Nie wiemy jednak, i nawet nie powinni\u015bmy pr\u00f3bowa\u0107 tego docieka\u0107, jaka przestrze\u0144 czasu zosta\u0142a nam podarowana jako \u201eodroczenie\u201d, co w\u0142a\u015bnie jest podstaw\u0105 do nieustawania w wytrwa\u0142ej realizacji patriotycznego telos<\/em>.<\/p>\r\n

Reasumuj\u0105c: egzystencja chrze\u015bcijanina w \u015bwiecie doczesnym naznaczona jest (jak to z niezr\u00f3wnan\u0105 subtelno\u015bci\u0105 i g\u0142\u0119bi\u0105 wyja\u015bnia\u0142 zw\u0142aszcza \u015bw. Augustyn) pewnego rodzaju dualizmem: \u017cyje on wprawdzie zawsze w jakiej\u015b civitas terrrena<\/em> (ojczy\u017anie ziemskiej), wype\u0142niaj\u0105c sumiennie wszystkie obowi\u0105zki obywatelskie, ale jak pielgrzym (peregrinus<\/em>), zd\u0105\u017caj\u0105cy do wiecznej i niezniszczalnej ojczyzny w Niebie, do Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego (civitas Dei<\/em>), kt\u00f3rego przedsionkiem i przewodnikiem na ziemi jest pielgrzymuj\u0105cy i walcz\u0105cy Ko\u015bci\u00f3\u0142 (Ecclesia militans<\/em>). Nie ma za\u015b innej drogi do zharmonizowania owych dw\u00f3ch ojczyzn i pogodzenia patriotycznego telos<\/em> z chrze\u015bcija\u0144skim eschaton<\/em>, jak przesycenie ojczyzny ziemskiej pierwiastkami duchowo\u015bci, darami nadprzyrodzono\u015bci, czyli czynienie owej ojczyzny doczesnej civitas terrena spiritualisata<\/em>; jedynie taka ojczyzna b\u0119dzie \u201epa\u0144stwem szcz\u0119\u015bliwym\u201d (imperium felix<\/em>).<\/p>\r\n

Nie jest jednak przypadkiem, \u017ce ta nowa, chrze\u015bcija\u0144ska wizja cn\u00f3t naturalnych, na czele z cnot\u0105 patriotyzmu, zosta\u0142a frontalnie i gwa\u0142townie zaatakowana, od kiedy tylko – u progu tzw. nowo\u017cytno\u015bci – \u00f3w wielki zamys\u0142 wznoszenia fundament\u00f3w Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego w \u201euduchowionych\u201d civitates terrenas<\/em> zacz\u0105\u0142 si\u0119 dramatycznie kruszy\u0107. Atak przypu\u015bcili reprezentanci tzw. neorepublikanizmu nowo\u017cytnego, najpierw – jak Niccol\u00f2 Machiavelli – zamy\u015blaj\u0105cy o wskrzeszeniu rzymskiej \u201ereligii patriotycznej\u201d lub czego\u015b j\u0105 przypominaj\u0105cego, p\u00f3\u017aniej – jak Jean-Jacques Rousseau – wymy\u015blaj\u0105cy od podstaw now\u0105, laick\u0105 \u201ereligi\u0119 obywatelsk\u0105\u201d. Sednem antychrystianizmu \u201eneorepublikan\u00f3w\u201d by\u0142o obwinienie chrze\u015bcija\u0144stwa o promowanie cn\u00f3t (jak pokora czy mi\u0142osierdzie) co najmniej nieprzydatnych, a najcz\u0119\u015bciej wr\u0119cz szkodliwych dla republiki, a – w konsekwencji – oskar\u017cenie chrze\u015bcijan o to, \u017ce s\u0105 nieuchronnie z\u0142ymi obywatelami, oboj\u0119tnymi na doczesn\u0105 pomy\u015blno\u015b\u0107 republiki, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce swoj\u0105 prawdziw\u0105 ojczyzn\u0119 maj\u0105 w Niebie, a po tej ziemskiej jedynie si\u0119 oboj\u0119tnie \u201eprzechadzaj\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Zarzuty \u201eneorepublikan\u00f3w\u201d by\u0142y oczywi\u015bcie nieprawdziwe, gdy\u017c bez trudu mo\u017cna je sfalsyfikowa\u0107 nie tylko teoretycznie, ale i na gruncie do\u015bwiadczenia historycznego. Niepodobna przecie\u017c wskaza\u0107 ani jednego patriotyzmu \u017cadnego ze wsp\u00f3\u0142czesnych narod\u00f3w europejskich, kt\u00f3ry by nie uformowa\u0142 si\u0119 ju\u017c w epoce \u015bredniowiecznej Christianitas<\/em> i pod dobroczynnym wp\u0142ywem religii Chrystusowej: gesta Dei per Francos<\/em>, poj\u0119cie hispanidad<\/em> jako rekonkwisty i misyjnej konkwisty Nowego \u015awiata, Polska jako antemurale christianitatis<\/em> – to tylko niekt\u00f3re przyk\u0142ady wykszta\u0142cenia si\u0119 patriotyzmu, i to od razu podniesionego do pot\u0119gi transcendentnej.<\/p>\r\n

Niestety, neopoga\u0144skie lub zupe\u0142nie ju\u017c zsekularyzowane idee niezwykle egzaltowanego, lecz u podstaw zdefektowanego patriotyzmu, wsparte pierwszym – plebejskim i rewolucyjnym – nacjonalizmem, zacz\u0119\u0142y szerzy\u0107 si\u0119 jak niszcz\u0105cy po\u017car po Europie i \u015bwiecie. Francuscy jakobini te\u017c przecie\u017c nazywali si\u0119 patriotami, a do oskar\u017cenia i zamordowania kr\u00f3lowej Marii Antoniny wystarczy\u0142 im ten pow\u00f3d, i\u017c by\u0142a ona \u201eAustriaczk\u0105\u201d (tak jakby wszystkie poprzednie kr\u00f3lowe nie by\u0142y te\u017c \u201eAustriaczkami\u201d, \u201eW\u0142oszkami\u201d, \u201eHiszpankami\u201d, a jedna nawet Polk\u0105, i nikomu to nie przeszkadza\u0142o). To w\u0142oscy patrioci Risorgimenta<\/em> \u201e\u015bwi\u0119cili no\u017ce\u201d przeciwko \u201ehydrze\u201d papiestwa, a smutn\u0105 pami\u0105tk\u0105 ich patriotycznego ba\u0142wochwalstwa (idolatrii) jest koszmarny \u201eO\u0142tarz Ojczyzny\u201d (Altare della Patria<\/em>) w samym sercu Rzymu.<\/p>\r\n

Przykro to pisa\u0107, lecz trzeba przyzna\u0107, \u017ce tego rodzaju patriotyzm – bezbo\u017cny lub pr\u00f3buj\u0105cy zinstrumentalizowa\u0107 wiar\u0119 ludu, sprzymierzaj\u0105cy si\u0119 tak\u017ce z og\u00f3lnoeuropejsk\u0105 rewolucj\u0105 – zdominowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c polskie dzia\u0142ania niepodleg\u0142o\u015bciowe w dobie rozbiorowej i porozbiorowej, a\u017c po bli\u017csze nam czasy. Wystarczy tu przypomnie\u0107 ateist\u0119 Edwarda Dembowskiego, kt\u00f3ry z cyniczn\u0105 premedytacj\u0105 urz\u0105dza\u0142 procesj\u0119 religijn\u0105, z krzy\u017cami i feretronami, by porwa\u0107 galicyjskich ch\u0142op\u00f3w do rewolucji komunistycznej, retorycznie ozdobionej has\u0142ami patriotycznymi, czy agitator\u00f3w PPS rozdaj\u0105cych robotnikom \u015bwi\u0119te obrazki wraz z broszurkami wywrotowymi podczas rewolucji 1905 roku, wreszcie pos\u0142ugiwanie si\u0119 ruchem Solidarno\u015bci przez tzw. lewic\u0119 laick\u0105 i nie tylko.<\/p>\r\n

Taki patriotyzm jest ca\u0142kowit\u0105 aberracj\u0105 i w rzeczywisto\u015bci pomniejsza raczej i poni\u017ca Polsk\u0119, ani\u017celi j\u0105 wywy\u017csza. Zapoznaje on t\u0119 kardynaln\u0105 prawd\u0119, o kt\u00f3rej w jednym ze swoich kaza\u0144 m\u00f3wi\u0142 ks. Hieronim Kajsiewicz CR (1812-1873), i\u017c \u201ereligia katolicka, bracia moi, by\u0142a i jest podstaw\u0105 ca\u0142ego \u017cycia umys\u0142owego, moralnego i historycznego Polski\u201d, je\u015bli zatem – jak dopowiada\u0142 inny z Ojc\u00f3w Zmartwychwsta\u0144c\u00f3w, ks. Piotr Semenenko CR (1814-1886) – nie b\u0119dziemy narodem katolickim \u201edoprawdy, a czynnie, stanowczo i wy\u0142\u0105cznie\u201d to \u201enie b\u0119dziemy wcale narodem\u201d (Wy\u017cszy pogl\u0105d na histori\u0119 Polski. My\u015bl Bo\u017ca w jej dziejach<\/em>, Krak\u00f3w 1892, s. 101). Sens tego pouczenia nie do ko\u0144ca by\u0142 rozumiany nawet przez tych, kt\u00f3rzy szczerze \u0142\u0105czyli uczucia narodowe z religijnymi wyra\u017caj\u0105c to znan\u0105 formu\u0142\u0105 \u201ePolak – katolik\u201d. W rzeczywisto\u015bci – jak zauwa\u017ca\u0142 integralny konserwatysta katolicki, Hieronim hr. Tarnowski (1884-1945) – powinno si\u0119 m\u00f3wi\u0107 i my\u015ble\u0107 odwrotnie, tj. \u201ekatolik – Polak\u201d, bo dopiero ta formu\u0142a wyra\u017ca w\u0142a\u015bciwy porz\u0105dek rzeczy, cn\u00f3t i powinno\u015bci. \u201eNiekoronowany kr\u00f3l Polski\u201d na wychod\u017astwie, Adam Jerzy ks. Czartoryski (1770-1861) mawia\u0142, \u017ce nie katolicyzm powinien pochodzi\u0107 z mi\u0142o\u015bci ojczyzny, lecz patriotyzm z mi\u0142o\u015bci Boga – i to jest w\u0142a\u015bnie najbardziej \u015bcis\u0142e i adekwatne uj\u0119cie relacji pomi\u0119dzy religi\u0105 a patriotyzmem, najlepiej uzasadnione przez \u015bw. Tomasza z Akwinu, kt\u00f3ry mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny wyprowadzi\u0142 z IV przykazania.<\/p>\r\n

W s\u0142ynnym Kazaniu<\/em> o trojakim \u017cyciu i trojakim patriotyzmie. Z powodu zdawkowego zarzutu, \u017ce katolik nie mo\u017ce by\u0107 patriot\u0105<\/em> ks. Kajsiewicz wyr\u00f3\u017cni\u0142 trzy patriotyzmy: instynktowny, \u201erzewny i t\u0119skny, cho\u0107 ciemny\u201d – znamienny dla lud\u00f3w m\u0142odych (i, dodajmy: ludzi niedojrza\u0142ych); umys\u0142owy albo rozumowy – b\u0119d\u0105cy mi\u0142o\u015bci\u0105 do historii i moralno\u015bci swojego narodu, silny i nami\u0119tny, ale skrzywiony \u201esamolubnym indywidualizmem\u201d; wreszcie Bo\u017cy – czyli mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny w Bogu i dla Boga: taka mi\u0142o\u015b\u0107 \u201eu szczytu swego zlewa si\u0119 z czysto ju\u017c duchow\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 matki naszej Ko\u015bcio\u0142a, a nast\u0119pnie z sam\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 niebieskiego jej Oblubie\u0144ca, G\u0142owy i Pana\u201d (cyt. za: H. Kajsiewicz, O duchu rewolucyjnym. Wyb\u00f3r pism<\/em>, Krak\u00f3w 2009, s. 60). Dopiero zatem ten trzeci jest patriotyzmem kompletnym, patriotyzmem znajduj\u0105cym usprawiedliwienie w oczach Boga. \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 tedy ojczyzny – wyk\u0142ada w Kazaniu o duchu narodowym i duchu rewolucyjnym<\/em> ten sam kaznodzieja – dobrze poj\u0119ta sprawiedliwa jest, wrodzona, od Boga wlana do serc, s\u0142owami Ducha \u015awi\u0119tego i przyk\u0142adem Zbawiciela zalecona\u201d. Jednak w zako\u0144czeniu tego kazania padaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c s\u0142owa mocne i mo\u017ce, w pierwszym odruchu, wzbudzaj\u0105ce sprzeciw, ale przecie\u017c niepodobna si\u0119 z nimi zgodzi\u0107, je\u017celi my\u015bli si\u0119 po katolicku integralnie i konsekwentnie: \u201eMnie droga chwa\u0142a tego imienia [Polski], ja kocham m\u00f3j nar\u00f3d, wie to B\u00f3g! Mniejsza, co ludzie powiedz\u0105; a nie taj\u0119, \u017ce gdyby Polska mia\u0142a wpa\u015b\u0107 w r\u0119ce bezbo\u017cnik\u00f3w, gdyby mia\u0142a zosta\u0107 piek\u0142em, ja nie chc\u0119 widzie\u0107 Polski\u201d (cyt. za: tam\u017ce, s. 109, 122).<\/p>\r\n

Dlaczego tak bezkompromisowo jednoznaczne postawienie sprawy ma sens, wyja\u015bnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c w po\u0142owie XIX wieku patriarcha polskiego konserwatyzmu Ludwik G\u00f3rski (1818-1908). Dostrzeg\u0142 on nie tylko ewidentne pokrewie\u0144stwo pomi\u0119dzy zbrodni\u0105 rozebrania Polski przez z\u0142\u0105czone blu\u017aniercz\u0105 \u201ekomuni\u0105\u201d heretyckie Prusy, schizmatyck\u0105 Rosj\u0119 i j\u00f3zefi\u0144sk\u0105 Austri\u0119 a triumfem satanizmu w zrewolucjonizowanej Francji, lecz tak\u017ce tragiczne nieporozumienie, jakim by\u0142o z\u0142\u0105czenie przez parti\u0119 kieruj\u0105c\u0105 opini\u0105 publiczn\u0105 w zniewolonym ju\u017c narodzie sprawy narodowej z tymi (o\u015bwieceniowymi) ideami, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142y zar\u00f3wno bezprzyk\u0142adne w dziejach Europy zniszczenie kr\u00f3lestwa chrze\u015bcija\u0144skiego, jak antykatolick\u0105 i antymonarchiczn\u0105 zarazem rewolucj\u0119. Tym samym, owi \u201eultrapatrioci\u201d dokonywali zdrady prawdziwej polskiej tradycji, sensu dziej\u00f3w Polski, kt\u00f3ry sprawi\u0142, \u017ce nawet jeszcze \u201enie dosy\u0107 silni, aby szatana w\u0142asnemi si\u0142ami pokona\u0107; zbyt wierni, aby si\u0119 da\u0107 z drogi prawdy sprowadzi\u0107, upadli\u015bmy, ale upadaj\u0105c byli\u015bmy ci\u0105g\u0142\u0105 przeciw duchowi XVIII wieku, to jest przeciwko duchowi rewolucji spo\u0142ecznej i religijnej protestacj\u0105\u201d. \u201eMamy\u017c zatem – pyta\u0142 G\u00f3rski – pot\u0119pi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 nasz\u0105, narodzenie Polski od jej upadku zaczyna\u0107, w zatrutem \u017ar\u00f3dle XVIII-go wieku czerpa\u0107 dla niej tradycj\u0119, jej pocz\u0105tek i przysz\u0142o\u015b\u0107 wi\u0105za\u0107 z powstaniem i tryumfem zasad, kt\u00f3re religia pot\u0119pia i na kt\u00f3rych wynik\u0142o\u015bci ka\u017cde poczciwe sumienie si\u0119 oburza?\u201d (O konserwatorstwie w Polsce. Szkic z roku 1853<\/em>, Warszawa 1991, s. 13).<\/p>\r\n

W konkluzji tego wywodu autor przestrzega\u0142: \u201eStrze\u017c nas Bo\u017ce, aby\u015bmy kiedykolwiek religi\u0119 jedynie za \u015brodek polityczny uwa\u017cali i u\u017cywa\u0107 chcieli\u201d. Niestety, ta przestroga by\u0142a i jest nadal lekcewa\u017cona, albowiem sk\u0142onno\u015b\u0107 do instrumentalnego wykorzystywania uczu\u0107 i symboli religijnych, traktowania sprawy Chrystusowego Krzy\u017ca jako \u201esubstytutu\u201d spraw niew\u0105tpliwie wa\u017cnych, lecz – jak wszystko, co doczesne – ni\u017cszego rz\u0119du, wyst\u0119puje w naszym \u017cyciu publicznym raz po raz, zw\u0142aszcza w momentach traumatycznych cierpie\u0144, czego jednak nie mo\u017cna traktowa\u0107 jako usprawiedliwienia. Jeszcze za\u015b gorzej kiedy temu odwr\u00f3ceniu hierarchii rzeczy – i faktycznemu kierownictwu jego politycznych promotor\u00f3w – poddaj\u0105 si\u0119 nawet kap\u0142ani. Byli nawet – pisa\u0142 ks. Kajsiewicz – ksi\u0119\u017ca, kt\u00f3rzy \u201ekrucyfiksem wywijaj\u0105c\u201d dowodzili, \u017ce \u201eChrystus by\u0142 demokrat\u0105\u201d i nie wahali si\u0119 \u201eStw\u00f3rcy wszech rzeczy i Odkupicielowi wszystkich miano nami\u0119tnego stronnictwa przypi\u0105\u0107, a to wszystko w imi\u0119 patriotyzmu!\u201d (List otwarty do wydawcy \u201ePrzegl\u0105du Pozna\u0144skiego\u201d<\/em>, w: O duchu rewolucyjnym\u2026<\/em>, s. 96).<\/p>\r\n

W \u015bwietle powy\u017cszego nic nie traci na aktualno\u015bci napisany na pocz\u0105tku 1863 roku List otwarty do braci ksi\u0119\u017cy grzesznie spiskuj\u0105cych i do braci szlachty niem\u0105drze umiarkowanych<\/em> ks. Kajsiewicza, kt\u00f3rym ten kap\u0142an stara\u0142 si\u0119 zapobiec, niestety bezskutecznie, tragedii wybuchu powstania styczniowego: \u201eI wy bracia, z powo\u0142ania s\u00f3l ziemi, \u015bwiat\u0142o \u015bwiata, wy, przyrodzeni nauczyciele \u015bwieckich, jakiegokolwiek stopnia i godno\u015bci<\/em>, oddajecie si\u0119 pod \u015blepe pos\u0142usze\u0144stwo, komu? Oddajecie si\u0119 \u015bwieckim, powszechnie m\u0142odym, w liczbie kt\u00f3rych s\u0105 pewno i niekatolicy i niechrze\u015bcijanie, a zawsze zwi\u0105zanym prawdopodobnie piekielnymi przysi\u0119gami pod groz\u0105 \u015bmierci z wy\u017cszymi w\u0142adzami (\u2026)? Dla wydobycia si\u0119 spod obcej wprawdzie, despotycznej i niekatolickiej w\u0142adzy, dla wywalczenia wolno\u015bci sobie i ojczy\u017anie zaczynacie od zaprzedania dusz waszych<\/em> w\u0142adzy pok\u0105tnej, bezimiennej, samowtr\u0119tnej, przed nikim nie odpowiedzialnej? (cyt. za: tam\u017ce, s. 264).<\/p>\r\n

Wszystkie wielkie duchy naszej narodowej kultury: my\u015bliciele, kaznodzieje, poeci, ucz\u0105 nas, \u017ce – przywo\u0142uj\u0105c tytu\u0142 i zawarto\u015b\u0107 traktatu Zygmunta hr. Krasi\u0144skiego – \u201eo stanowisku Polski\u201d rozwa\u017ca\u0107 nale\u017cy w pierwszym rz\u0119dzie \u201ez Bo\u017cych\u201d, a dopiero w drugim \u201ez ludzkich wzgl\u0119d\u00f3w\u201d. I w tym jednak kryje si\u0119 niebezpiecze\u0144stwo, kt\u00f3remu ci sami wieszczowie i my\u015bliciele, acz w r\u00f3\u017cnym stopniu, ulegali, a mianowicie co najmniej nieostro\u017cnemu, a niekiedy wr\u0119cz blu\u017anierczemu identyfikowaniu cierpie\u0144 Polski z odkupie\u0144cz\u0105 ofiar\u0105 Chrystusa. Nieuprzedzona i uwa\u017cna lektura dzie\u0142 naszych wieszcz\u00f3w pozwala jednak przyzna\u0107, \u017ce zdolni byli oni r\u00f3wnie\u017c do autorefleksji pozwalaj\u0105cej odrzuci\u0107 te b\u0142\u0119dy my\u015bli i zboczenia wyobra\u017ani. Na przyk\u0142ad Juliusz S\u0142owacki, kiedy ju\u017c wyzwoli\u0142 si\u0119 z truj\u0105cych opar\u00f3w towia\u0144szczyzny, pi\u0119tnuj\u0105c fa\u0142szywy mesjanizm \u201ecierpi\u0119tniczy\u201d i plagiatorski – niczym biblijny prorok wo\u0142a\u0142 do wyznawc\u00f3w idei \u201ePolski – Chrystusa Narod\u00f3w\u201d:<\/p>\r\n

\r\n

\u201eBiada wam! Kt\u00f3rzy sobie wmawiacie: \u017ce krzy\u017cem podobni jeste\u015bcie do Chrystusa\u2026 niepomni na to: \u017ce Chrystus niewinnie, owszem wol\u0119 sw\u0105 zgodziwszy z wol\u0105 Ojca, na krzy\u017cu cierpia\u0142 za narody.<\/p>\r\n

Owszem, podobni jeste\u015bcie do s\u0142ug! kt\u00f3rzy rozkazu Bo\u017cego nie wykonali – ko\u015bcio\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych by \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 ducha ludzkiego mieszka\u0107 mog\u0142a\u2026 nie postawili, – pracy si\u0119 wyrzekli, – oczekiwanie serc ludzkich (ut\u0119sknionych zawsze za idea\u0142em) zawiedli, – wy\u017cszo\u015b\u0107 ni\u017cszym ideom przyznali\u2026\u201d (Do Emigracji o potrzebie idei<\/em>, [w:] Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t. VII, Wroc\u0142aw 1956, s. 319).<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Na\u015bladowanie obcych (\u201efrancuskich\u201d) idei – cielesnych komunizm\u00f3w<\/em> i purpurowych demokracji<\/em>, jak pisa\u0142 poeta w Li\u015bcie do Ksi\u0119cia A. C.<\/em> – zamiast odrodzenia u\u015bpionej \u201ebrz\u0119kiem r\u00f3\u017cnych opinij\u201d naszej \u201ewn\u0119trznej polskiej natury\u201d – oto, co staje na przeszkodzie spe\u0142nieniu sprawy poleconej Polsce od Boga \u201eaby czyni\u0142a Wysoko\u015b\u0107 mi\u0119dzy Wysoko\u015bciami\u201d (tam\u017ce).<\/p>\r\n

Odpowied\u017a na pytanie \u201epo co nam Polska?\u201d jest wi\u0119c w gruncie rzeczy do\u015b\u0107 prosta. Po pierwsze – lecz w kolejno\u015bci faktycznej, wynikaj\u0105cej z fizycznych ogranicze\u0144 ludzkiej natury, bo aby m\u00f3c \u201efilozofowa\u0107\u201d, naprz\u00f3d trzeba \u201e\u017cy\u0107\u201d, a nie w porz\u0105dku warto\u015bci – potrzebna jest nam ona dla naszego bezpiecze\u0144stwa, \u0142adu i wolno\u015bci. Trzeba wi\u0119c – jak m\u00f3wi Konrad Wyspia\u0144skiego – a\u017ceby Polak \u201esiedzia\u0142 w swoim k\u0105cie, na swoich \u015bmieciach i BY\u0141\u201d (Wyzwolenie<\/em>, II, w. 644-644). Lecz to jest zaledwie pierwszy, cho\u0107 niezb\u0119dny stopie\u0144 istnienia, narodowy bios<\/em> – jak by powiedzia\u0142 Feliks Koneczny (1862-1949) – kt\u00f3ry domaga si\u0119 uzupe\u0142nienie przez polskie logos<\/em> i ethos<\/em>. \u201ePolska \u017cywa\u201d, jako wskrzeszone Pa\u0144stwo, w Bo\u017conarodzeniowej modlitwie tego\u017c Konrada ma by\u0107 tak\u017ce Jezusow\u0105 \u201ePolsk\u0105 objawienia\u201d, a Polacy – \u201estra\u017c\u0105 polsk\u0105\u201d, stoj\u0105c\u0105 \u201eu twych\u201d, tj. Bo\u017cych, znak\u00f3w (tam\u017ce, w. 1497-1501).<\/p>\r\n

Zawsze aktualnym przes\u0142aniem pozosta\u0107 wi\u0119c winny s\u0142owa, kt\u00f3re napisa\u0142 wybitny publicysta katolicko-narodowy, zamordowany niestety w kwiecie wieku przez hitlerowc\u00f3w w O\u015bwi\u0119cimiu, Karol Stefan Frycz (1910-1942): \u201ePolska musi czu\u0107, \u017ce s\u0142u\u017cy swojej cywilizacji, swojemu Bogu, i \u017ce jej pot\u0119ga i wielko\u015b\u0107 nigdy nie s\u0105 celem samym w sobie\u201d (Na polu chwa\u0142y<\/em>, \u201eMy\u015bl Narodowa\u201d, 1937, s. 82).<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Pierwodruk w: \u201eNasz Dziennik\u201d, 5-6 III 2011, nr 53.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mo\u017ce to budzi\u0107 w pierwszym odruchu zdziwienie i sprzeciw, niemniej je\u015bli podejdziemy do kwestii bez gniewu i uprzedzenia, to b\u0119dziemy musieli si\u0119 zgodzi\u0107, i\u017c patriotyzm sam w sobie, \u201enieprze\u015bwietlony\u201d niczym, co by go transcendowa\u0142o – to znaczy wznosi\u0142o wy\u017cej ni\u017c sprawy ziemskie – jest wprawdzie cnot\u0105, ale cnot\u0105 \u201epoga\u0144sk\u0105\u201d. Mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny, ca\u0142kowite oddanie sprawom publicznym […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36852"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36852"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36852\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}