{"id":36179,"date":"2011-04-13T23:06:51","date_gmt":"2011-04-14T04:06:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=36179"},"modified":"2011-04-13T11:09:10","modified_gmt":"2011-04-13T16:09:10","slug":"politrucy-w-lwp-1944-1956","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=36179","title":{"rendered":"Politrucy w Ludowym Wojsku Polskim 1944-1956"},"content":{"rendered":"

W czasie wojny i w pierwszym okresie po jej zako\u0144czeniu, G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczno-Wychowawczy WP odegra\u0142 ogromn\u0105 rol\u0119 w ugruntowaniu w\u0142adzy komunistycznej w Polsce.<\/strong><\/p>\r\n

Organizacje terenowe PPR by\u0142 s\u0142abe, z tego te\u017c powodu wiele kom\u00f3rek administracji PKWN tworzyli oddelegowani oficerowie polityczno-wychowawczy. Odegrali oni du\u017c\u0105 rol\u0119 w indoktrynacji spo\u0142ecze\u0144stwa oraz sfa\u0142szowaniu wybor\u00f3w do Sejmu w 1947 roku.<\/p>\r\n

Z tej te\u017c przyczyny w GZP-W pracowa\u0142o wielu do\u015bwiadczonych dzia\u0142aczy komunistycznych, takich jak, pierwszy szef instytucji Wiktor Grosz, jego zast\u0119pca Piotr Jaroszewicz oraz kolejny szef – Leon Grossfeld. W\u015br\u00f3d pierwszych pi\u0119ciu szef\u00f3w GZP-W w latach 1944-1949, trzech – Wiktor Grosz (Izaak Medres), Mieczys\u0142aw W\u0105growski (Izaak Pustelman) i Janusz Zarzycki (Neugebauer) by\u0142o pochodzenia \u017cydowskiego.<\/p>\r\n

Sytuacja uleg\u0142a zmianie po wzmocnieniu aparatu partyjnego i powstaniu PZPR, kiedy to rola g\u0142\u00f3wnego zarz\u0105du zosta\u0142a ograniczona do spraw zwi\u0105zanych z wojskiem, wojskiem w kt\u00f3rym oficjaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a PZPR i ZMP. R\u00f3wnocze\u015bnie nast\u0105pi\u0142o znacz\u0105ce wzmocnienie roli Informacji Wojskowej, kierowanej bezpo\u015brednio przez sowieckich oficer\u00f3w. IW obj\u0119\u0142a swoj\u0105 kontrol\u0105 tak\u017ce pracownik\u00f3w GZP. Marian Naszkowski – szef GZP w latach 1950-1952, wspomina\u0142, i\u017c \u201eInformacja si\u0119 z nami nie liczy\u0142a. Robili co chcieli za naszymi plecami, a bywa\u0142o, \u017ce i w podleg\u0142ym mi pionie. Pami\u0119tam taki przyk\u0142ad z szefem kadr, p\u0142k St\u0105porem, przeciwko kt\u00f3remu wysun\u0119li zarzut dotycz\u0105cy jeszcze okresu przedwojennego. Na ich \u017c\u0105danie musia\u0142 odej\u015b\u0107 ze stanowiska<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Sytuacja ta zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107 w 1953 roku po \u015bmierci Stalina i Berii. Dosz\u0142o do konfliktu szefa GZP gen. Kazimierza Witaszewskiego z szefem IW Dymitrem Wozniesie\u0144skim w sprawie zwerbowania przez Informacj\u0119 dw\u00f3ch oficer\u00f3w politycznych. Bierut i Rokossowski nakazali szefowi IW, aby ka\u017cde werbowanie pracownika GZP odbywa\u0142o si\u0119 za zgod\u0105 szefa odpowiedniego Zarz\u0105du Politycznego, a w przypadku oficer\u00f3w wy\u017cszych stopni – szefa GZP. Ostatecznie w ko\u0144cu 1953 roku Wozniesie\u0144ski zosta\u0142 odes\u0142any do ZSRS.<\/p>\r\n

Po rozpocz\u0119ciu przez Radio Wolna Europa emisji cyklu audycji po\u015bwi\u0119conych rewelacjom ujawnionym przez p\u0142k. \u015awiat\u0142\u0119 dosz\u0142o do dalszych zmian, w wyniku kt\u00f3rych odes\u0142ano do Moskwy tak\u017ce p\u0142k. Skulbaszewskiego oraz poddano kontroli GZP organizuje partyjne IW.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczny Wojska Polskiego dzia\u0142a\u0142 na podstawie Tymczasowej instrukcji o organizacji i zakresie dzia\u0142ania GZP WP z maja 1949 roku oraz Statutu organ\u00f3w politycznych si\u0142 zbrojnych PRL z 1952 roku. Najwa\u017cniejszymi kom\u00f3rkami organizacyjnymi GZP by\u0142y Zarz\u0105d I Organizacyjny oraz Zarz\u0105d II Propagandy. Zarz\u0105d Organizacyjny zajmowa\u0142 si\u0119 tworzeniem ram prawnych i organizacyjnych oraz planowaniem dzia\u0142a\u0144 oficer\u00f3w politycznych. Do zada\u0144 Zarz\u0105du Propagandy nale\u017ca\u0142o natomiast \u201eustalenie metod propagandy i agitacji w wojsku\u201d <\/em>oraz\u00a0 nadz\u00f3r nad prac\u0105 <\/em>\u201ekulturalno-o\u015bwiatow\u0105”<\/em> (Dom Wojska Polskiego, Teatr WP, Muzeum WP, Biuro Historyczne itp.).<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wnemu Zarz\u0105dowi Politycznemu WP podlega\u0142y zarz\u0105dy polityczne okr\u0119g\u00f3w wojskowych, instytucji centralnych MON, wydzia\u0142y polityczne w dywizjach, samodzielnych jednostkach, szko\u0142ach oficerskich oraz sekcje polityczne w pu\u0142kach i samodzielnych pododdzia\u0142ach. I tak np. w pu\u0142ku piechoty \u201epracowa\u0142o\u201d 22 oficer\u00f3w politycznych.<\/p>\r\n

W kwietniu 1950 roku GZP zosta\u0142 bezpo\u015brednio podporz\u0105dkowany ministrowi obrony narodowej, a jego szef otrzyma\u0142 rang\u0119 wiceministra. Jednocze\u015bnie GZP WP zosta\u0142 bezpo\u015brednio w\u0142\u0105czony w struktury partyjne, a od 1950 roku zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 na prawach Wydzia\u0142u Wojskowego KC PZPR. W statucie organ\u00f3w politycznych si\u0142 zbrojnych PRL zapisano w zwi\u0105zku z tym, i\u017c GZP \u201ew pracy swojej kieruje si\u0119 uchwa\u0142ami KC PZPR i rozkazami MON\u201d. <\/em>By\u0142o to rozwi\u0105zanie identyczne ze stosowanym w ZSRS.<\/p>\r\n

W latach 1949-1956 prac\u0105 partyjn\u0105 i indoktrynacj\u0105 w wojsku zajmowa\u0142 si\u0119 osobi\u015bcie Edward Ochab, sekretarz KC PZPR i jednocze\u015bnie od wrze\u015bnia 1949 do czerwca 1950 szef GZP. Po obj\u0119ciu funkcji I sekretarza KC PZPR przez Ochaba, sprawami wojska zajmowa\u0142 si\u0119 W\u0142adys\u0142aw Matwin.<\/p>\r\n

Podporz\u0105dkowanie LWP Moskwie, znalaz\u0142o r\u00f3wnie\u017c swoje odzwierciedlenie w dzia\u0142alno\u015bci GZP. W po\u0142owie 1949 roku odby\u0142y si\u0119 w Moskwie rozmowy polsko-sowieckie, w wyniku kt\u00f3rych dosz\u0142o do zmiany struktury pionu polityczno-wychowawczego LWP i skopiowania sowieckich wzor\u00f3w poprzez utworzenie scentralizowanej struktury w postaci GZP. W kolejnych latach – niezale\u017cnie od cz\u0119stych spotka\u0144 szefa GZP z oficerami GZP armii sowieckiej – polscy politrucy regularnie je\u017adzili na instrukta\u017ce do ZSRS. Nie bez znaczenia mia\u0142 tak\u017ce fakt, i\u017c wieloletnim zast\u0119pc\u0105 szefa GZP LWP by\u0142 sowiecki oficer – gen Mieczys\u0142aw Melenas. Stosunki pomi\u0119dzy obiema armiami mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do wzajemnych relacji seniora i jego wasala.<\/p>\r\n

Liczebno\u015b\u0107 korpusu oficer\u00f3w politycznych gwa\u0142townie wrasta\u0142a wraz z bezprecedensowym – w czasach pokoju – wzrostem LWP. O ile na pocz\u0105tku 1949 roku ludowa armia liczy\u0142a zaledwie 130 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, to w 1953 roku ju\u017c ponad 380 tysi\u0119cy. W 1949 roku by\u0142o 1600 oficer\u00f3w politycznych, a w cztery lata p\u00f3\u017aniej ju\u017c 8 tysi\u0119cy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 oficer\u00f3w politycznych nie uko\u0144czy\u0142a 30 lat i rozpocz\u0119\u0142a s\u0142u\u017cb\u0119 najwcze\u015bniej w 1944 roku, w wieku 19-21 lat. Korpus polityczny tworzony by\u0142 w oparciu o nowe \u201eludowe\u201d kadry. 75% kadry GZP wywodzi\u0142o si\u0119 z rodzin ch\u0142opskich lub robotniczych. Poziom wykszta\u0142cenia by\u0142 bardzo niski, skoro kandydatem na oficera m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 absolwent szko\u0142y podstawowej (w latach 1950-1951 odst\u0105piono nawet od tego wymogu). Prawie wszyscy byli cz\u0142onkami PZPR. Jedynie kadra kierownicza wywodzi\u0142a si\u0119 ze \u015brodowiska przedwojennych komunist\u00f3w. Tak\u017ce w\u015br\u00f3d nich przewa\u017ca\u0142y osoby o podstawowym wykszta\u0142ceniu. Np. gen. Witaszewski uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105, w trakcie s\u0142u\u017cby wojskowej zosta\u0142 w 1929 roku kapralem, w czasie wojny uko\u0144czy\u0142 trzytygodniowy kurs oficerski przy 1 DP im. T. Ko\u015bciuszki. Wieloletni zast\u0119pca p\u0142k Ignacy Blum uko\u0144czy\u0142 czteromiesi\u0119czn\u0105 Oficersk\u0105 Szko\u0142\u0119 Artylerii oraz trzymiesi\u0119czn\u0105 Centraln\u0105 Szko\u0142\u0119 Oficer\u00f3w Politycznych. Jedynie pp\u0142k Boles\u0142aw Mindur skoczy\u0142 dwuletni\u0105 Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0119 Polityczno-Wychowawcz\u0105 oraz akademi\u0119 im. Lenina w ZSRS. W 1950 roku wprowadzono przymusow\u0105 nauk\u0119 j\u0119zyka rosyjskiego, aby oficerowie polityczni mogli pe\u0142niej korzysta\u0107 z \u201ebogatej skarbnicy radzieckich do\u015bwiadcze\u0144\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

<\/em><\/strong> Kadr\u0119 kierownicz\u0105 GZP stanowili przedwojenni komuni\u015bci, niekiedy o d\u0142ugim sta\u017cu partyjnym – jak Wilhelm Strasser (kt\u00f3rego motto brzmia\u0142o: \u201ekto nie jest z klasy robotniczej, tego zabi\u0107\u201d)<\/em><\/strong> , W\u0142adys\u0142aw St\u0105por, Zygmunt Okr\u0119t, Leszek Krzemie\u0144 i Marian Naszkowski. Szczeg\u00f3lnie bogaty \u017cyciorys mia\u0142 Leszek Krzemie\u0144, kt\u00f3ry w 1924 roku w wieku zaledwie 19 lat zosta\u0142 zawodowym funkcjonariuszem KPP. Po uko\u0144czeniu Mi\u0119dzynarodowej Szko\u0142y Leninowskiej w Moskwie zosta\u0142 cz\u0142onkiem sekretariatu KC KZMP, a ukoronowaniem jego kariery by\u0142o obj\u0119cie kierownictwa Centralnego Wydzia\u0142u Wojskowego KPP, b\u0119d\u0105cego de facto filia sowieckiego wywiadu wojskowego.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz wspomnianego gen. Melenasa, sowieckimi oficerami oddelegowanymi do pracy w GZP byli p\u0142k Aleksander Kotow szef Oddzia\u0142u Inspekcji Zarz\u0105du Organizacyjnego, p\u0142k Aleksander Nieczajew szef Oddzia\u0142u Mobilizacyjnego, p\u0142k Stanis\u0142aw Sza\u0142acki oraz p\u0142k Micha\u0142 Stankiewicz, kt\u00f3ry \u201ezas\u0142yn\u0105\u0142\u201d z przekazania do muzeum w Moskwie prawie wszystkich zdobytych w 1920 roku bolszewickich sztandar\u00f3w.<\/p>\r\n

Na jeszcze ni\u017cszym poziomie by\u0142o ich wyszkolenie czysto wojskowe, nic wi\u0119c dziwnego, i\u017c dow\u00f3dcy liniowi traktowali politruk\u00f3w z lekcewa\u017ceniem. Znamienna jest wypowied\u017a gen. Edwina Roz\u0142ubirskiego, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, i\u017c oficerowie polityczni \u201estawali si\u0119 specjalistami od agitacji, gazetek \u015bciennych czy te\u017c prowadzenia gaw\u0119d \u017co\u0142nierskich. Po drodze obrastali w t\u0119 swoj\u0105 specjalizacj\u0119 i nie byli w stanie zast\u0105pi\u0107 swojego prze\u0142o\u017conego dow\u00f3dcy szczebla batalionu czy te\u017c pu\u0142ku, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o dywizji<\/em>\u201d. Stwierdzenie to dyskwalifikowa\u0142o tych oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy przecie\u017c pe\u0142nili funkcje zast\u0119pc\u00f3w dow\u00f3dc\u00f3w r\u00f3\u017cnych jednostek wojskowych.<\/p>\r\n

Indoktrynacja \u017co\u0142nierzy by\u0142a najwa\u017cniejszym zadaniem pionu politycznego wojska. W trakcie szkolenia politycznego podkre\u015blano, i\u017c historia XX wieku by\u0142a aren\u0105 walki post\u0119pu z ciemnymi zast\u0119pami wstecznictwa. Pot\u0119piano \u201ePi\u0142sudskich, Beck\u00f3w i \u015amig\u0142ych<\/em>\u201d, a na piedesta\u0142y wynoszono \u201epatriot\u00f3w\u201d z SDKPiL oraz KPP. G\u0142\u00f3wnym elementem szkolenia by\u0142o oczywi\u015bcie wychwalanie Stalina \u201eWielkiego Przyjaciela narodu polskiego i Chor\u0105\u017cego \u015awiatowego Obozu Pokoju<\/em>\u201d. R\u00f3wnocze\u015bnie szefostwo GZP zaleca\u0142o \u201ewpaja\u0107 \u017co\u0142nierzom nienawi\u015b\u0107 do imperializmu ameryka\u0144skiego, jego sojusznik\u00f3w, nienawi\u015b\u0107 i pogard\u0119 dla zdrajc\u00f3w narodu polskiego, budzi\u0107 czujno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy w stosunku do knowa\u0144 imperializmu i jego agentur, wzmacnia\u0107 odporno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy wobec wszelkich pr\u00f3b ideologicznego nacisku wroga<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Szczeg\u00f3lnie odra\u017caj\u0105c\u0105 form\u0105 organizowanych przez GZP imprez by\u0142y wiece pot\u0119piaj\u0105ce rzekomych zdrajc\u00f3w i agent\u00f3w obcych wywiad\u00f3w. Gdy w sierpniu 1951 roku przed Najwy\u017cszym S\u0105dem Wojskowym w Warszawie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces wysokich rang\u0105 oficer\u00f3w WP, z genera\u0142ami Stanis\u0142awem Tatarem, Jerzym Kirchmajerem, Stanis\u0142awem Mossorem na czele, GZP zorganizowa\u0142o wiece, kt\u00f3rych uczestnicy przyjmowali rezolucje wedle okre\u015blonego tekstu: \u201eMy zebrani w dniu\u2026., pot\u0119piamy \u0142ajdack\u0105 band\u0119 szpieg\u00f3w i dywersant\u00f3w, kierowanych przez obszarniczo-kapitalistycznych wyrzutk\u00f3w emigracyjnych, kt\u00f3ra wkrad\u0142a si\u0119 podst\u0119pnie do naszego wojska, aby ugodzi\u0107 nasz\u0105 w\u0142adze ludow\u0105 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny\u201d<\/em>.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczny d\u0105\u017cy\u0142 tak\u017ce do ca\u0142kowitego wyeliminowania praktyk religijnych w wojsku, drastycznie ograniczaj\u0105c liczb\u0119 niedzielnych przepustek, nie dopuszczanie ksi\u0119\u017cy do koszar, a je\u015bli ju\u017c to korzystanie z ksi\u0119\u017cy-patriot\u00f3w.<\/p>\r\n

\r\n

W kwietniu 1952 roku nowy szef GZP, gen. Witaszewski rozpocz\u0105\u0142 czystk\u0119 w podleg\u0142ej mu instytucji usuwaj\u0105c wielu oficer\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego.<\/p>\r\n

Zwi\u0105zane to by\u0142o z zapocz\u0105tkowaniem przez Stalina rozprawy z \u201e\u017cydowsk\u0105 grup\u0105\u201d. Na mocy decyzji Witaszewskiego – wspieranego przez Rokossowskiego – z GZP odeszli cz\u0142onkowie kierownictwa s\u0142u\u017cby, m.in.: Micha\u0142 Jekiel, Henryk Werner, Szymon Alster, Leon Sternik, Micha\u0142 Kantor i Blanka Hakman. Podobn\u0105 akcj\u0119 przeprowadzono w poszczeg\u00f3lnych okr\u0119gach wojskowych. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, i\u017c usuni\u0119ci z GZP otrzymywali intratne posady w instytucjach cywilnych lub partyjnych. I tak Alter znalaz\u0142 zatrudnienie w Centralnym Urz\u0119dzie Szkolenia Zawodowego, Jekiel zosta\u0142 wiceprzewodnicz\u0105cym G\u0142\u00f3wnego Komitetu Kultury Fizycznej i Sportu, a Werner zosta\u0142 dyrektorem Polskiego Radia.<\/p>\r\n

Z inicjatywy Witaszewskiego wprowadzono now\u0105 wersj\u0119 przysi\u0119gi, w kt\u00f3rej dwa zdania – rozpoczynaj\u0105ce i ko\u0144cz\u0105ce rot\u0119 – przet\u0142umaczone zosta\u0142y z sowieckiej przysi\u0119gi. W ten spos\u00f3b w tek\u015bcie znalaz\u0142o si\u0119 s\u0142ynne zdanie: \u201eGdybym nie bacz\u0105c na t\u0119 moj\u0105 uroczyst\u0105 przysi\u0119g\u0119, obowi\u0105zek wierno\u015bci wobec Ojczyzny z\u0142ama\u0142, niechaj mnie dosi\u0119gnie surowa r\u0119ka sprawiedliwo\u015bci ludowej<\/em><\/strong>\u201d.<\/p>\r\n

Nabrzmiewaj\u0105cy od 1954 roku konflikt w\u015br\u00f3d najwy\u017cszych w\u0142adz partyjnych obj\u0105\u0142 tak\u017ce wojsko pozostaj\u0105ce w du\u017cej mierze pod wp\u0142ywem tzw. frakcji natoli\u0144skiej. Podleg\u0142y Witaszewskiemu pion polityczny wojska dba\u0142 o to, aby do \u017co\u0142nierzy dociera\u0142o jak najmniej \u201edemokratycznej\u201d propagandy. Nie by\u0142o mowy o jakiejkolwiek dyskusji o sytuacji politycznej w kraju.<\/p>\r\n

Wiosn\u0105 1956 roku na spotkaniu z robotnikami \u0141odzi, szef GSZ poruszy\u0142 spraw\u0119 artyku\u0142\u00f3w prasowych, kt\u00f3re \u201eopluwa\u0142y parti\u0119 i nasz\u0105 w\u0142adz\u0119, bi\u0142y w Zwi\u0105zek Radziecki\u201d<\/em>. W zwi\u0105zku z tym zapowiedzia\u0142, \u017ce b\u0119dzie broni\u0107 jedno\u015bci partii wszelkimi dost\u0119pnymi metodami, \u201ejak bronili\u015bmy przed wojn\u0105, tak i dzisiaj, a je\u015bli zajdzie tego potrzeba, to i gazrurk\u0105<\/em><\/strong>\u201d. Od tego czasu nazywany by\u0142 powszechnie \u201egenera\u0142em gazrurk\u0105\u201d. Jego ostra krytyka zwolennik\u00f3w \u201edemokratyzacji\u201d partii sta\u0142a si\u0119 na tyle powa\u017cna, \u017ce cz\u0142onkowie Sekretariatu KC wezwali w maju 1956 roku Witaszewskiego do \u201erozwagi w wyg\u0142aszaniu opinii\u201d. Na VII Plenum KC gen. Zarzycki zaatakowa\u0142 Witaszewskiego, zarzucaj\u0105c mu wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 \u201eza antyaelowsk\u0105 i antysemick\u0105 czystk\u0119 w wojsku<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Uaktywni\u0142a si\u0119 w GZP jednocze\u015bnie niewielka grupka sympatyk\u00f3w pu\u0142awian, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rej najwa\u017cniejsz\u0105 role odgrywali I. Blum, F. Malczewski i M. Majewski. Wys\u0142ali oni list do I sekretarza KC, Edwarda Ochaba, w kt\u00f3rym skrytykowali kierownictwo GZP za brak dzia\u0142a\u0144 po XX zje\u017adzie KPZR. Oskar\u017cano te\u017c kierownictwo pionu politycznego o autorytaryzm oraz \u201ebiurokratyzacj\u0119\u201d, przy czym skrytykowano bliskiego wsp\u00f3\u0142pracownika Witaszewskiego, p\u0142k Ryszarda Szypu\u0142\u0119, szefa kadr GZP.<\/p>\r\n

W czasie VIII Plenum KC PZPR, z zachodnich rejon\u00f3w Polski ruszy\u0142y na Warszaw\u0119 kolumny sowieckich wojsk. Do stolicy zbli\u017cy\u0142y si\u0119 tak\u017ce okolicznej jednostki LWP. Poczynania te popiera\u0142 szef GZP, kt\u00f3ry na zarzut Zenona Kliszki, \u017ce czeka\u0142 na sowieckie czo\u0142gi, mia\u0142 odpowiedzie\u0107: \u201ea wy tow. Kliszko boicie si\u0119 tych czo\u0142g\u00f3w? Ja z tymi czo\u0142gami przyszed\u0142em spod Moskwy do kraju, one wyzwoli\u0142y nasz kraj i was tow. Kliszko, a je\u015bli zajdzie taka potrzeba, to p\u00f3jd\u0119 z tymi czo\u0142gami na zach\u00f3d\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Z drugiej strony Gomu\u0142k\u0119 poparli dow\u00f3dcy wojsk wewn\u0119trznych, Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego, cz\u0119\u015b\u0107 oficer\u00f3w Sztabu Generalnego oraz kilku genera\u0142\u00f3w liniowych (np. Jan Frey-Bielecki). Ostatecznie do walk nie dosz\u0142o, gdy\u017c Gomu\u0142ka przekona\u0142 Chruszczowa, i\u017c w \u017cadnym wypadku nie zamierza zmienia\u0107 ani relacji polsko-sowieckich ani \u201esocjalistycznej drogi rozwoju PRL\u201d.<\/p>\r\n

22 pa\u017adziernika 1956 roku grupa zwi\u0105zana z I. Blumem i F. Malczewskim zwo\u0142a\u0142a zebranie oficer\u00f3w GZP, na kt\u00f3rym pot\u0119piono dotychczasowe formy pracy politycznej w wojsku. W przyj\u0119tej rezolucji ocenili swoj\u0105 instytucj\u0119 jako \u201ewlok\u0105c\u0105 si\u0119 w ogonie wydarze\u0144 politycznych\u201d<\/em> , za\u017c\u0105dali \u201edemokratyzacji \u017cycia politycznego<\/em>\u201d oraz wyst\u0105pili przeciwko wszelkim pr\u00f3bom \u201eprzeciwstawiania wojska spo\u0142ecze\u0144stwu i spo\u0142ecze\u0144stwa wojsku<\/em>\u201d. R\u00f3wnocze\u015bnie Blum i Malczewski wys\u0142ali list do Romana Zambrowskiego, nieformalnego przyw\u00f3dcy pu\u0142awian, w kt\u00f3rym napisali, i\u017c \u201eKierownictwo GZP (\u2026..) przejawia wyra\u017ane tendencje (\u2026.) izolowania wojska od \u017cycia w kraju, od \u017cycia naszej partii. (\u2026) Dlatego istnieje potrzeba przeprowadzenia wiec\u00f3w, wyja\u015bnienia \u017co\u0142nierzom sytuacji. Kierownictwo GZP nie zgodzi\u0142o si\u0119 na zorganizowanie wiec\u00f3w, twierdz\u0105c, \u017ce nale\u017cy zaczeka\u0107, \u017ce nie ma jeszcze uchwa\u0142 VIII Plenum (\u2026..). W wojsku trzeba teraz prowadzi\u0107 szerok\u0105 prac\u0119 polityczn\u0105, trzeba odrobi\u0107 d\u0142ugi okres bezczynno\u015bci i praktycznej nijako\u015bci. Prosimy Was, jako cz\u0142onka Biura Politycznego o zainteresowanie si\u0119 ta spraw\u0105<\/em>.\u201d<\/p>\r\n

Jeszcze tego samego dnia Biuro Polityczne KC PZPR odwo\u0142a\u0142o szefa GZP z zajmowanego stanowiska, a w konsekwencji tak\u017ce obu jego zast\u0119pc\u00f3w. Du\u017ce zmiany nast\u0105pi\u0142y w ca\u0142ym pionie politycznym LWP. Na ich miejsce przyszli oficerowie zwi\u0105zani z \u201ereformatorami\u201d.<\/p>\r\n

P\u00f3\u017aniej b. szef GZP, Adam Uzi\u0119b\u0142o rozpowszechnia\u0142 wiadomo\u015b\u0107 o rzekomej pr\u00f3bie \u201eprzewrotu pa\u0142acowego\u201d podj\u0119tej przez Witaszewskiego w porozumieniu z Rokossowskim. Mieli oni podobno tworzy\u0107 listy proskrypcyjne, a osoby umieszczone na nich, tylko dzi\u0119ki ostrze\u017ceniu nie nocowa\u0142y 19 pa\u017adziernika 1956 roku w domu i tym samym unikn\u0119\u0142y aresztowania. Bardzo trudno zweryfikowa\u0107 t\u0119 informacj\u0119, jednak nale\u017cy zaznaczy\u0107, i\u017c od ko\u0144ca wrze\u015bnia 1956 roku wszystkie rozkazy dzienne szefa GZP podpisywa\u0142 w imieniu Witaszewskiego jego zast\u0119pca gen. Franciszek Mr\u00f3z, co mog\u0142o \u015bwiadczy\u0107, i\u017c \u201egazrurka\u201d zaj\u0119ty by\u0142 innymi sprawami. Sam zainteresowany stanowczo zaprzeczy\u0142 tej wersji, a powo\u0142ana w ko\u0144cu pa\u017adziernika 1956 roku specjalna komisja do rozliczenia starego kierownictwa GZP, nie stwierdzi\u0142a \u017cadnych przygotowa\u0144 do puczu. Tym niemniej szybko\u015b\u0107 z jak\u0105 nowe w\u0142adze partyjne z Gomu\u0142k\u0105 na czele dokona\u0142y zmiany na stanowisku szefa GZP mog\u0142o \u015bwiadczy\u0107, i\u017c jednak co\u015b by\u0142o na rzeczy.<\/p>\r\n

26 pa\u017adziernika 1956 roku nowy szef GZP, gen. Marian Spychalski w gmachu KC spotka\u0142 si\u0119 z grup\u0105 wy\u017cszych oficer\u00f3w LWP, zaanga\u017cowanych w \u201eodnow\u0119\u201d. Wed\u0142ug relacji gen. W\u0142odzimierza Musia, opr\u00f3cz niego, uczestniczyli w spotkaniu, gen. Frey-Bielecki z wojsk lotniczych oraz pu\u0142kownicy J. Fonkiewicz z Departamentu Kadr MON, B. Bednarz z WAT, Monkiewicz, F. Malczewski oraz \u201ejeszcze 3-4 z GZP i lotnictwa<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Doj\u015bcie Gomu\u0142ki do w\u0142adzy doprowadzi\u0142o do wielkich zmian w GZP i ca\u0142ym pionie politycznym armii. Pocz\u0105tkowo szefem GZP zosta\u0142 gen. Spychalski, jednak ju\u017c w listopadzie 1956 roku – po obj\u0119ciu przez Spychalski funkcji ministra ON – jego miejsce zaj\u0105\u0142 gen. Janusz Zarzycki. Jego zast\u0119pcami zostali p\u0142k Bronis\u0142aw Bednarz i gen. Eugeniusz Kuszko.<\/p>\r\n

W tym samym czasie K. Witaszewski prze\u017cywa\u0142 z gorycz\u0105 swoj\u0105 kl\u0119sk\u0119. \u201eDecyzj\u0105 premiera Cyrankiewicza <\/em>– wspomina\u0142 – zosta\u0142em odwo\u0142any 23 pa\u017adziernika 1956 r. ze stanowiska wiceministra ON. (\u2026.). Nikt nie zainteresowa\u0142 si\u0119 co b\u0119d\u0119 robi\u0142 i z czego b\u0119d\u0119 \u017cy\u0142. Tow. Marsza\u0142ek powiadomi\u0142 mnie, \u017ce (\u2026..) swoim rozkazem przeni\u00f3s\u0142 mnie do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, tym samym zabezpieczy\u0142 egzystencj\u0119. Natomiast tow. Jaroszewicz wyda\u0142 zarz\u0105dzenie, \u017ce wszystkim odwo\u0142alnym nale\u017cy po trzech miesi\u0105cach zaprzesta\u0107 wyp\u0142aty pobor\u00f3w. By\u0142em bez pracy 11 miesi\u0119cy\u201d<\/em>. Nale\u017cy doda\u0107, i\u017c narzekania \u201egazrurki\u201d nie by\u0142y usprawiedliwione. Po okresie \u201ekary\u201d zosta\u0142 attache wojskowym w Pradze, kt\u00f3re zapewnia\u0142o dostanie \u017cycie, a ponadto jak si\u0119 mia\u0142o okaza\u0107 by\u0142o dobr\u0105 odskoczni\u0105 do dalszej, partyjnej kariery.<\/p>\r\n

Godziemba<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Wybrana literatura:<\/strong><\/p>\r\n

    \r\n
  • L. Kowalski – Genera\u0142owie PRL<\/li>\r\n
  • E. Nalepa – Oficerowie Armii Radzieckiej w Wojsku Polskim 1943-1968<\/li>\r\n
  • J. Poksi\u0144ski – Tatar-Utnik-Nowicki \u201eTUN\u201d. Represje wobec oficer\u00f3w WP w latach 1949-56<\/li>\r\n
  • W. Roszkowski – Najnowsza historia Polski 1918-2002<\/li>\r\n
  • K. Witaszewski – Trudna droga \u017cycia<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/div>\r\n


    <\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W czasie wojny i w pierwszym okresie po jej zako\u0144czeniu, G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczno-Wychowawczy WP odegra\u0142 ogromn\u0105 rol\u0119 w ugruntowaniu w\u0142adzy komunistycznej w Polsce. Organizacje terenowe PPR by\u0142 s\u0142abe, z tego te\u017c powodu wiele kom\u00f3rek administracji PKWN tworzyli oddelegowani oficerowie polityczno-wychowawczy. Odegrali oni du\u017c\u0105 rol\u0119 w indoktrynacji spo\u0142ecze\u0144stwa oraz sfa\u0142szowaniu wybor\u00f3w do Sejmu w 1947 roku. […]","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,84,81,55],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36179"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36179"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36179\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}