Kr\u00f3tko przed Bo\u017cym Narodzeniem otrzyma\u0142am telegram, nadany z Buzu\u0142uku, przez szefa sanitarnego Armii Polskiej, genera\u0142a profesora Szareckiego, nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci:<\/p>\r\n
Przyje\u017cd\u017cajcie Sztab Armii Polskiej Taszkient\u201d.<\/p>\r\n
Nareszcie wyruszymy z Urd\u017caru. Po porad\u0119 posz\u0142am do m\u0119\u017ca zaufania Jagie\u0142\u0142owicza, pokaza\u0142am mu telegram i poprosi\u0142am o pomoc w uzyskaniu biletu \u201ewojennego\u201d.<\/p>\r\n
Jagie\u0142\u0142owicz przeczyta\u0142 telegram, o\u015bwiadczy\u0142:<\/p>\r\n
-Nic pom\u00f3c nie mog\u0119, bo oni (Sowieci) na pewno tego telegramu nie uznaj\u0105.<\/p>\r\n
Po pierwszej fali rado\u015bci, wysz\u0142am z plac\u00f3wki polskiej za\u0142amana.<\/p>\r\n
Stan\u0119\u0142am na \u015bniegiem pokrytej ulicy, rozmy\u015blaj\u0105c, co by tu zrobi\u0107?<\/p>\r\n
Widocznie w\u0142adze sowieckie czyni\u0105 nam przeszkody i wezwa\u0144 do Armii Polskiej nie honoruj\u0105, je\u015bli nasz m\u0105\u017c zaufania odm\u00f3wi\u0142 mi pomocy.<\/p>\r\n
Postanowi\u0142am p\u00f3j\u015b\u0107 sama do sowieckiego \u201ewojenkomatu\u201d. Wesz\u0142am do ponurego budynku, kt\u00f3rego korytarz by\u0142 zawieszony odezwami i afiszami propagandowymi. Przyj\u0105\u0142 mnie komendant pu\u0142kownik, urz\u0119dowa\u0142 w czapie na g\u0142owie. Wzi\u0105\u0142 do r\u0105k telegram, przeczyta\u0142, powiedzia\u0142, \u017ce mog\u0119 jecha\u0107 na bilet wojenny, skoro b\u0119dzie transport.<\/p>\r\n
Czekamy wiadomo\u015bci o ojcu. Do Urd\u017caru przyje\u017cd\u017ca wielu zwolnionych z \u0142agieru, ale mego ojca nie wida\u0107.<\/p>\r\n
Bo\u017ce Narodzenie sp\u0119dzi\u0142y\u015bmy w nastroju wyjazdu. Sprzedaj\u0119 w\u0142asne rzeczy, mama rzeczy nie sprzedaje.<\/p>\r\n
W ostatnich dniach nap\u0142yn\u0119\u0142o do Urd\u017caru mn\u00f3stwo uchod\u017ac\u00f3w, \u017byd\u00f3w z Mi\u0144ska i liczne rodziny Niemc\u00f3w nadwo\u0142\u017ca\u0144skich. Niemcy s\u0105 schludnie odziani, zaopatrzeni w naczynia domowe, maszyny do szycia i wszyscy znaj\u0105 j\u0119zyk niemiecki.<\/p>\r\n
Dro\u017cyzna ro\u015bnie, pieni\u0105dz bez warto\u015bci, ale w\u0142adze sowieckie dbaj\u0105 o rozrywki mieszka\u0144c\u00f3w. Co jaki\u015b czas zje\u017cd\u017ca do Urd\u017caru moskiewska trupa.<\/p>\r\n
<\/a><\/p>\r\n W styczniu 1942 zjechali na wyst\u0119py lilipuci, odziani w futerka, a na nogach mieli lakierki.<\/p>\r\n Mama zaczepi\u0142a kar\u0142a o starczej twarzy, zapyta\u0142a:<\/p>\r\n -Dok\u0105d wy teraz jedziecie?<\/p>\r\n Karze\u0142 zrobi\u0142 powa\u017cn\u0105 min\u0119, powiedzia\u0142:<\/p>\r\n -Mamy jeszcze w tym rejonie obrobota\u0107 trzy ko\u0142chozy, potem pojedziemy dalej.<\/p>\r\n Wielu naszych ch\u0142opc\u00f3w i dziewczyn stawa\u0142o przed komisj\u0105 poborow\u0105, zostali przyj\u0119ci do Armii Polskiej.<\/p>\r\n Grono Polak\u00f3w urz\u0105dza w cerkwii \u201eWiecz\u00f3r Polski\u201d. Wdzia\u0142y\u015bmy futra, by gwoli solidarno\u015bci, wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w wieczorze. Wychodz\u0105c spostrzeg\u0142am, \u017ce lampa przygasa.<\/p>\r\n -Dolejmy benzyny do lampy, bo p\u00f3\u017aniej b\u0119zie ci\u0119\u017cko j\u0105 zapali\u0107- powiedzia\u0142am do mamy.<\/p>\r\n Mama trzyma w r\u0119ce p\u0142on\u0105c\u0105 zapa\u0142k\u0119, a ja nalewam z ba\u0144ki benzyny do lampy. W tym powsta\u0142 jeden wielki p\u0142omie\u0144, nast\u0105pi\u0142a detonacja i mama stan\u0119\u0142a w p\u0142omieniach, jak pochodnia Nerona.<\/p>\r\n Do izby wbieg\u0142 Anton, chwyci\u0142 p\u0142on\u0105c\u0105 mam\u0119 i wyni\u00f3s\u0142 na podw\u00f3rze, tarzaj\u0105\u0107 j\u0105 w \u015bniegu.<\/p>\r\n Po\u017car ugaszono. Mama ma spalone w\u0142osy na g\u0142owie i popieczone r\u0119ce, a aAntoni dozna\u0142 poparzenia r\u0105k. Z izby wylecia\u0142y drzwi z zawiasami i okno z ram\u0105.<\/p>\r\n Przysz\u0142y\u015bmy na zako\u0144czenie wieczoru, widocznie B\u00f3g nie \u017cyczy\u0142 sobie, aby\u015bmy posz\u0142y profanowa\u0107 dom, przeznaczony na modlitw\u0119.<\/p>\r\n M\u0105\u017c zaufania, W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142owicz, nie dotrzyma\u0142 s\u0142owa. Wykorzystuj\u0105c okazj\u0119 wyjazdu poborowych, do transportu do\u0142\u0105czy\u0142 \u017con\u0119 i c\u00f3rk\u0119.<\/p>\r\n Z po\u0142owy drogi wr\u00f3cili niekt\u00f3rzy poborowi, mi\u0119dzy innymi Helebrand z odmro\u017conymi stopami. W po\u0142owie drogi prze\u0142adowano poborowych na ci\u0119\u017car\u00f3wki, a \u017ce Jagie\u0142\u0142owicz wyje\u017cd\u017ca\u0142 z rodzin\u0105, nie starczy\u0142o miejsca dla poborowych, wi\u0119c byli zniewoleni powr\u00f3ci\u0107 do Urd\u017caru.<\/p>\r\n Stanowczo musimy wyjecha\u0107. Mam przeczucie, \u017ce Armia nasza opu\u015bci Rosj\u0119.<\/p>\r\n -Chyba teraz, po wyje\u017adzie Jagie\u0142\u0142owicza, nie masz z\u0142udze\u0144?- powiedzia\u0142am do mamy.<\/p>\r\n Codziennie przemierzam 4 kilometry do Dorstroju, zarz\u0105du dr\u00f3g, pytaj\u0105c, kiedy odchodzi ci\u0119\u017car\u00f3wka do Ajaguzu?<\/p>\r\n Mama dalej obstaje, by jeszcze poczeka\u0107, ale ja nerowo nie mog\u0119 znie\u015b\u0107 Urd\u017caru.<\/p>\r\n Nak\u0142aniam mam\u0119, aby sprzeda\u0142a rzeczy, bowiem baga\u017c w podr\u00f3\u017cy, to m\u0142y\u0144ski kamie\u0144 u nogi.<\/p>\r\n Mama niech\u0119tnie przyst\u0119puje do wyprzeda\u017cy rzeczy. Wyznacza za swe rzeczy tak wysokie ceny, abym nie mog\u0142a ich sprzeda\u0107. Wysprzedaj\u0119 swoje rzeczy i dok\u0142adam r\u00f3znic\u0119 do sprzedanych rzeczy mamy. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce ani mama, ani ja, nie jeste\u015bmy w stanie panowa\u0107 nad baga\u017cem.<\/p>\r\n Zadawalam mam\u0119 ma\u0142o warto\u015bciowymi rublami, byle wyjecha\u0107 z Urd\u017caru.<\/p>\r\n -Ostatni\u0105 poduszk\u0119 wyci\u0105gasz matce spod g\u0142owy i sprzedajesz- lamentowa\u0142a mama.<\/p>\r\n -Czyni\u0119 to dla naszego wsp\u00f3lnego dobra. W przysz\u0142o\u015bci b\u0119dziesz mi wdzi\u0119czn\u0105- powiedzia\u0142am.<\/p>\r\n Po wielu zabiegach i wyczynach przyznano mi dwa miejsca w otwartym samochodzie ci\u0119\u017carowym, odchodz\u0105cym rano do Ajaguzu.<\/p>\r\n Babuszce zanios\u0142am przyrzeczone swego czasu wiadro, a ona nazajutrz rano, przynios\u0142a \u015bwie\u017co upieczony chleb, suchary i ko\u0142aczyki.<\/p>\r\n Babuszka po\u017cegna\u0142a mnie ze \u0142zami w oczach. Prosi\u0142a, abym o niej nie zapomnia\u0142a, po czym pob\u0142ogos\u0142awi\u0142a mnie, \u017cyczy\u0142a zdrowia i poleci\u0142a opiece boskiej.<\/p>\r\n 30 marca 1942 o godzinie 8-mej rano, otulone w futra karaku\u0142owe, zaj\u0119\u0142y\u015bmy miejsca w samochodzie ci\u0119\u017carowym, za\u0142adowanym workami i pustymi ba\u0144kami.<\/p>\r\n Na ci\u0119\u017car\u00f3wce siedzi st\u0142oczonych 15-\u015bcie os\u00f3b, w tym 13-\u015bcie Polak\u00f3w. Ci\u0119\u017car\u00f3wka przebieg\u0142a Urd\u017car i wjecha\u0142a na szos\u0119, wiod\u0105c\u0105 w kierunku Ajaguzu. Rowy przydro\u017cne zawiane sypkim \u015bniegiem, miejscami wida\u0107 jedynie g\u00f3r\u0119 s\u0142up\u00f3w telegraficznych, wystaj\u0105cych z nasyp\u00f3w \u015bnie\u017cnych. Nierzadko ci\u0119\u017car\u00f3wka przebija zaspy \u015bniegu, naniesione na szos\u0119 przez buran. Ci\u0119\u017car\u00f3wka mknie, by wieczorem stan\u0105\u0107 w Ajaguzie.<\/p>\r\n Oko\u0142o po\u0142udnia mieli\u015bmy kr\u00f3tki post\u00f3j w aule, po\u0142o\u017conym tu\u017c przy go\u015bci\u0144cu. Szofer nabra\u0142 w ko\u0142chozie benzyny do ba\u0144ki, wypali\u0142 papierosa, skr\u0119conego z machorki w gazecie i wyruszyli\u015bmy w dalsz\u0105 drog\u0119. Drugi post\u00f3j mieli\u015bmy pod wiecz\u00f3r, r\u00f3wnie\u017c w aule. Po zachodzie s\u0142o\u0144ca, wype\u0142z\u0142 ze stepu mro\u017any wicher i smaga\u0142 nas do samej p\u00f3\u0142nocy, a\u017c do Ajaguzu.<\/p>\r\n Zmarzni\u0119te do szpiku ko\u015bci, odszuka\u0142y\u015bmy \u017cone majora Duszy\u0144sk\u0105. Przygotowa\u0142a dla nas k\u0105t. By\u0142a pusta izba, ale zawsze dach nad g\u0142ow\u0105, bowiem w Ajaguzie zima w pe\u0142ni. Owin\u0119\u0142y\u015bmy nogi, by nazajutrz dope\u0142nic szereg formalno\u015bci i wyruszy\u0107 w dalszy etap.<\/p>\r\n 1 kwietnia, z rana, odszuka\u0142am \u201ewojenkomat\u201d. Zbadali dokumenty i kazali przyj\u015b\u0107 po bilet kolejowy za dwa dni. Mama posz\u0142a do naszej plac\u00f3wki, gdzie sprawy rodzin wojskowych za\u0142atwia\u0142 Zdzis\u0142aw Deszberg. Z miejsca zaofiarowa\u0142 za\u0142atwienie formalno\u015bci, zwi\u0105zanych z nabyciem bilet\u00f3w kolejowych.<\/p>\r\n Wynaj\u0119\u0142y\u015bmy k\u0105t w izbie kazachskiej, by przeczeka\u0107, a\u017c nadejdzie nasza kolejka wyjazdu.<\/p>\r\n Ajaguz posiada kilka pi\u0119trowych dom\u00f3w, zbudowanych z drzewa. Inne s\u0105 ulepione z gliny. Z aprowizaj\u0105 bieda, o wrz\u0105tek trudno. Biegam z dzbanuszkiem na stacj\u0119 kolejow\u0105 do poci\u0105g\u00f3w nadchodz\u0105cych z Nowosybirska lub z Arisu, by przy bufecie naby\u0107 zup\u0119, lub zdoby\u0107 wrz\u0105tku.<\/p>\r\n O bilet kolejowy jestem spokojna. Deszberg budzi zaufanie. Gna po sowieckich urz\u0119dach i pomaga w wyje\u017adzie Polakom.<\/p>\r\n 3 kwietnia. Powiadomi\u0142 nas Deszberg, \u017ce jutro rano b\u0119ziemy mog\u0142y wyjecha\u0107, ale pod warunkiem, \u017ce zdob\u0119dziemy \u201esanobrobotk\u0119\u201d, za\u015bwiadczenie z \u0142a\u017ani, \u017ce przesz\u0142y\u015bmy k\u0105piel i dezynfekcj\u0119 garderoby.<\/p>\r\n \u0141a\u017ania w dzie\u0144 zaj\u0119ta przez poborowych, dla cywil\u00f3w dost\u0119pna w nocy.<\/p>\r\n Pod wiecz\u00f3r mama zaj\u0119\u0142a miejsce w ogonku do \u0142a\u017ani, a ja posz\u0142am do Kazacha, by zam\u00f3wi\u0107 furmank\u0119 na jutro o godzinie 6-tej dla odwiezienia baga\u017cu.<\/p>\r\n Wesz\u0142am do izby kazachskiej, zat\u0142oczonej Kazachami. Siedzieli w kucki na pod\u0142odze, za\u015bcielonej s\u0142omian\u0105 mat\u0105 i co\u015b \u017cywo dyskutowali. Wsta\u0142 starszy Kazach i zapyta\u0142, co mnie do niego sprowadzi\u0142o. Prosz\u0119 o odwiezienie baga\u017cu na stacj\u0119 kolejow\u0105. Kazach wiedzie ze mn\u0105 rozmow\u0119 i przez ca\u0142y czas rozmowy, niby ze zwyczaju, szczypie mnie po r\u0119kach i plecach, a siedz\u0105cy Kazachowie objawiali dzik\u0105 rado\u015b\u0107.<\/p>\r\n -Dobrze. Jutro rano o 6-tej przyjad\u0119 po twoje rzeczy- przyrzek\u0142 Kazach.<\/p>\r\n Dopiero o godzinie 2-giej w nocy przesz\u0142y\u015bmy \u0142a\u017ani\u0119 i parni\u0119 noszonych rzeczy. Wr\u00f3ci\u0142y z parni wymi\u0119te i podniszczone.<\/p>\r\n 4 kwietnia, przed godzin\u0105 6-t\u0105 rano, przyjecha\u0142 Kazach z arb\u0105, zaprz\u0119gni\u0119t\u0105 w konia. Za\u0142adowa\u0142y\u015bmy baga\u017c i wyruszy\u0142y do stacji kolejowej.<\/p>\r\n Przed nadej\u015bciem poci\u0105gu przyby\u0142 Deszberg, wr\u0119czy\u0142 nam bilety kolejowe i pom\u00f3g\u0142 zaj\u0105\u0107 miejsce w poci\u0105gu.<\/p>\r\n Mama zaj\u0119\u0142a g\u00f3rn\u0105 \u0142awk\u0119, a ja doln\u0105, a rzeczy ulokowa\u0142y\u015bmy na p\u00f3\u0142ce baga\u017cowej i pod \u0142aw\u0105. Oko\u0142o godziny 10-tej poci\u0105g ruszy\u0142 w kierunku na Taszkient.<\/p>\r\n Siedz\u0119 przy oknie wagonu i zza szyby obserwuj\u0119 widnokr\u0105g stepu, obramowany o\u015bnie\u017conymi g\u00f3rami Tarbagataj. Mijamy gliniane au\u0142y, rozjazdy kolejowe, miasteczka stepowe i rozleg\u0142y step spowity w puszystym \u015bniegu.<\/p>\r\n Wybiegam na stacje kolejowe, by zdoby\u0107 wrz\u0105tek. Dopiero pod wiecz\u00f3r wagon nasz szcz\u0119\u015bliwie stan\u0105\u0142 pod budynkiem z napisem \u201ekipiatok\u201d. Nabra\u0142am pe\u0142en dzbanuszek wrz\u0105tku.<\/p>\r\n Od g\u00f3r Ala Tau step zmieni\u0142 oblicze. Znik\u0142 \u015bnieg, a s\u0142o\u0144ce nie szcz\u0119dzi\u0142o nam b\u0142ogiego ciep\u0142a. Pod wiecz\u00f3r wjechali\u015bmy w step pokryty bujn\u0105 traw\u0105.<\/p>\r\n Na stacjach kolejowych coraz cz\u0119\u015bciej widzimy wie\u015bniak\u00f3w, sprzedaj\u0105cych suszone owoce, gotowane jajka, pieczone kury, mleko, twar\u00f3g, mas\u0142o, ale chleba nikt nie sprzedaje.<\/p>\r\n Kupuj\u0119 to, co wpada mi w r\u0119ce, bo jak ja nie kupi\u0119, kupi kto\u015b inny.<\/p>\r\n Stopniowo zrzucamy z siebie ciep\u0142\u0105 odzie\u017c. Z Urd\u017caru wyjecha\u0142y\u015bmy w futrach, obecnie mamy na sobie letnie sukienki.<\/p>\r\n 5 kwietnia, pod zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca, poci\u0105g wjecha\u0142 w step, pokryty dywanem bucharskim, sk\u0105pany w promieniach s\u0142onecznych, usiany dzikimi, czerwonymi tulipanami i wjechali\u015bmy w rozleg\u0142e sady owocowe, kusz\u0105ce bia\u0142o czerwonym kwieciem. Powietrze upaja odurzaj\u0105cym zapachem kwiat\u00f3w, traw i wyziewami gleby.<\/p>\r\n Wsp\u00f3\u0142podr\u00f3\u017cni zmieniaj\u0105 si\u0119, nie jad\u0105 tak daleko, jak my. W A\u0142ma Ata wesz\u0142o do naszego przedzia\u0142u trzech dobrze odzianych Rosjan. Nawi\u0105zali z nami rozmow\u0119, a wreszcie handel. Sprzeda\u0142y\u015bmy zimowe p\u0142aszcze i pimy.<\/p>\r\n Wsp\u00f3\u0142podr\u00f3\u017cni wypytuj\u0105 o Polsk\u0119, warunki \u017cycia i inne szczeg\u00f3\u0142y. W rozmowie jeste\u015bmy pow\u015bci\u0105gliwi, a\u017ceby za nieopatrzne s\u0142owo nie wpa\u015b\u0107 w r\u0119ce N.K.W.D.<\/p>\r\n Chc\u0105c nieznajomym Rosjanom zrobi\u0107 przyjemno\u015b\u0107, powiedzia\u0142am:<\/p>\r\n -U was r\u00f3wnie\u017c s\u0105 \u0142adne materia\u0142y, widz\u0119 to po waszym p\u0142aszczu. Materia\u0142 wniczym nie ust\u0119puje materia\u0142om angielskim.<\/p>\r\n Na to Rosjanin, wskazuj\u0105c palcem na sw\u00f3j p\u0142aszcz, powiedzia\u0142:<\/p>\r\n -Kupi\u0142em w 1939, gdy by\u0142em we Lwowie.<\/p>\r\n Skierowa\u0142am rozmow\u0119 na klimat.<\/p>\r\n Ze Lwowa do Kazachstanu – kartki z pami\u0119tnika kuzynki Ewy<\/em><\/strong><\/p>\r\n POPRZEDNIE CZ\u0118\u015aCI <\/strong>Ze Lwowa do Kazachstanu – kartki z pami\u0119tnika kuzynki Ewy<\/em>:<\/strong><\/p>\r\n\r\n
\r\n
![<\/a><\/p>\r\nW styczniu 1942 zjechali na wyst\u0119py lilipuci, odziani w futerka, a na nogach mieli lakierki.<\/p>\r\nMama zaczepi\u0142a kar\u0142a o starczej twarzy, zapyta\u0142a:<\/p>\r\n-Dok\u0105d wy teraz jedziecie?<\/p>\r\nKarze\u0142 zrobi\u0142 powa\u017cn\u0105 min\u0119, powiedzia\u0142:<\/p>\r\n-Mamy jeszcze w tym rejonie obrobota\u0107 trzy ko\u0142chozy, potem pojedziemy dalej.<\/p>\r\nWielu naszych ch\u0142opc\u00f3w i dziewczyn stawa\u0142o przed komisj\u0105 poborow\u0105, zostali przyj\u0119ci do Armii Polskiej.<\/p>\r\nGrono Polak\u00f3w urz\u0105dza w cerkwii \u201eWiecz\u00f3r Polski\u201d. Wdzia\u0142y\u015bmy futra, by gwoli solidarno\u015bci, wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w wieczorze. Wychodz\u0105c spostrzeg\u0142am, \u017ce lampa przygasa.<\/p>\r\n-Dolejmy benzyny do lampy, bo p\u00f3\u017aniej b\u0119zie ci\u0119\u017cko j\u0105 zapali\u0107- powiedzia\u0142am do mamy.<\/p>\r\nMama trzyma w r\u0119ce p\u0142on\u0105c\u0105 zapa\u0142k\u0119, a ja nalewam z ba\u0144ki benzyny do lampy. W tym powsta\u0142 jeden wielki p\u0142omie\u0144, nast\u0105pi\u0142a detonacja i mama stan\u0119\u0142a w p\u0142omieniach, jak pochodnia Nerona.<\/p>\r\nDo izby wbieg\u0142 Anton, chwyci\u0142 p\u0142on\u0105c\u0105 mam\u0119 i wyni\u00f3s\u0142 na podw\u00f3rze, tarzaj\u0105\u0107 j\u0105 w \u015bniegu.<\/p>\r\nPo\u017car ugaszono. Mama ma spalone w\u0142osy na g\u0142owie i popieczone r\u0119ce, a aAntoni dozna\u0142 poparzenia r\u0105k. Z izby wylecia\u0142y drzwi z zawiasami i okno z ram\u0105.<\/p>\r\nPrzysz\u0142y\u015bmy na zako\u0144czenie wieczoru, widocznie B\u00f3g nie \u017cyczy\u0142 sobie, aby\u015bmy posz\u0142y profanowa\u0107 dom, przeznaczony na modlitw\u0119.<\/p>\r\nM\u0105\u017c zaufania, W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142owicz, nie dotrzyma\u0142 s\u0142owa. Wykorzystuj\u0105c okazj\u0119 wyjazdu poborowych, do transportu do\u0142\u0105czy\u0142 \u017con\u0119 i c\u00f3rk\u0119.<\/p>\r\nZ po\u0142owy drogi wr\u00f3cili niekt\u00f3rzy poborowi, mi\u0119dzy innymi Helebrand z odmro\u017conymi stopami. W po\u0142owie drogi prze\u0142adowano poborowych na ci\u0119\u017car\u00f3wki, a \u017ce Jagie\u0142\u0142owicz wyje\u017cd\u017ca\u0142 z rodzin\u0105, nie starczy\u0142o miejsca dla poborowych, wi\u0119c byli zniewoleni powr\u00f3ci\u0107 do Urd\u017caru.<\/p>\r\nStanowczo musimy wyjecha\u0107. Mam przeczucie, \u017ce Armia nasza opu\u015bci Rosj\u0119.<\/p>\r\n-Chyba teraz, po wyje\u017adzie Jagie\u0142\u0142owicza, nie masz z\u0142udze\u0144?- powiedzia\u0142am do mamy.<\/p>\r\nCodziennie przemierzam 4 kilometry do Dorstroju, zarz\u0105du dr\u00f3g, pytaj\u0105c, kiedy odchodzi ci\u0119\u017car\u00f3wka do Ajaguzu?<\/p>\r\nMama dalej obstaje, by jeszcze poczeka\u0107, ale ja nerowo nie mog\u0119 znie\u015b\u0107 Urd\u017caru.<\/p>\r\nNak\u0142aniam mam\u0119, aby sprzeda\u0142a rzeczy, bowiem baga\u017c w podr\u00f3\u017cy, to m\u0142y\u0144ski kamie\u0144 u nogi.<\/p>\r\nMama niech\u0119tnie przyst\u0119puje do wyprzeda\u017cy rzeczy. Wyznacza za swe rzeczy tak wysokie ceny, abym nie mog\u0142a ich sprzeda\u0107. Wysprzedaj\u0119 swoje rzeczy i dok\u0142adam r\u00f3znic\u0119 do sprzedanych rzeczy mamy. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce ani mama, ani ja, nie jeste\u015bmy w stanie panowa\u0107 nad baga\u017cem.<\/p>\r\nZadawalam mam\u0119 ma\u0142o warto\u015bciowymi rublami, byle wyjecha\u0107 z Urd\u017caru.<\/p>\r\n-Ostatni\u0105 poduszk\u0119 wyci\u0105gasz matce spod g\u0142owy i sprzedajesz- lamentowa\u0142a mama.<\/p>\r\n-Czyni\u0119 to dla naszego wsp\u00f3lnego dobra. W przysz\u0142o\u015bci b\u0119dziesz mi wdzi\u0119czn\u0105- powiedzia\u0142am.<\/p>\r\nPo wielu zabiegach i wyczynach przyznano mi dwa miejsca w otwartym samochodzie ci\u0119\u017carowym, odchodz\u0105cym rano do Ajaguzu.<\/p>\r\nBabuszce zanios\u0142am przyrzeczone swego czasu wiadro, a ona nazajutrz rano, przynios\u0142a \u015bwie\u017co upieczony chleb, suchary i ko\u0142aczyki.<\/p>\r\nBabuszka po\u017cegna\u0142a mnie ze \u0142zami w oczach. Prosi\u0142a, abym o niej nie zapomnia\u0142a, po czym pob\u0142ogos\u0142awi\u0142a mnie, \u017cyczy\u0142a zdrowia i poleci\u0142a opiece boskiej.<\/p>\r\n30 marca 1942 o godzinie 8-mej rano, otulone w futra karaku\u0142owe, zaj\u0119\u0142y\u015bmy miejsca w samochodzie ci\u0119\u017carowym, za\u0142adowanym workami i pustymi ba\u0144kami.<\/p>\r\nNa ci\u0119\u017car\u00f3wce siedzi st\u0142oczonych 15-\u015bcie os\u00f3b, w tym 13-\u015bcie Polak\u00f3w. Ci\u0119\u017car\u00f3wka przebieg\u0142a Urd\u017car i wjecha\u0142a na szos\u0119, wiod\u0105c\u0105 w kierunku Ajaguzu. Rowy przydro\u017cne zawiane sypkim \u015bniegiem, miejscami wida\u0107 jedynie g\u00f3r\u0119 s\u0142up\u00f3w telegraficznych, wystaj\u0105cych z nasyp\u00f3w \u015bnie\u017cnych. Nierzadko ci\u0119\u017car\u00f3wka przebija zaspy \u015bniegu, naniesione na szos\u0119 przez buran. Ci\u0119\u017car\u00f3wka mknie, by wieczorem stan\u0105\u0107 w Ajaguzie.<\/p>\r\nOko\u0142o po\u0142udnia mieli\u015bmy kr\u00f3tki post\u00f3j w aule, po\u0142o\u017conym tu\u017c przy go\u015bci\u0144cu. Szofer nabra\u0142 w ko\u0142chozie benzyny do ba\u0144ki, wypali\u0142 papierosa, skr\u0119conego z machorki w gazecie i wyruszyli\u015bmy w dalsz\u0105 drog\u0119. Drugi post\u00f3j mieli\u015bmy pod wiecz\u00f3r, r\u00f3wnie\u017c w aule. Po zachodzie s\u0142o\u0144ca, wype\u0142z\u0142 ze stepu mro\u017any wicher i smaga\u0142 nas do samej p\u00f3\u0142nocy, a\u017c do Ajaguzu.<\/p>\r\nZmarzni\u0119te do szpiku ko\u015bci, odszuka\u0142y\u015bmy \u017cone majora Duszy\u0144sk\u0105. Przygotowa\u0142a dla nas k\u0105t. By\u0142a pusta izba, ale zawsze dach nad g\u0142ow\u0105, bowiem w Ajaguzie zima w pe\u0142ni. Owin\u0119\u0142y\u015bmy nogi, by nazajutrz dope\u0142nic szereg formalno\u015bci i wyruszy\u0107 w dalszy etap.<\/p>\r\n1 kwietnia, z rana, odszuka\u0142am \u201ewojenkomat\u201d. Zbadali dokumenty i kazali przyj\u015b\u0107 po bilet kolejowy za dwa dni. Mama posz\u0142a do naszej plac\u00f3wki, gdzie sprawy rodzin wojskowych za\u0142atwia\u0142 Zdzis\u0142aw Deszberg. Z miejsca zaofiarowa\u0142 za\u0142atwienie formalno\u015bci, zwi\u0105zanych z nabyciem bilet\u00f3w kolejowych.<\/p>\r\nWynaj\u0119\u0142y\u015bmy k\u0105t w izbie kazachskiej, by przeczeka\u0107, a\u017c nadejdzie nasza kolejka wyjazdu.<\/p>\r\nAjaguz posiada kilka pi\u0119trowych dom\u00f3w, zbudowanych z drzewa. Inne s\u0105 ulepione z gliny. Z aprowizaj\u0105 bieda, o wrz\u0105tek trudno. Biegam z dzbanuszkiem na stacj\u0119 kolejow\u0105 do poci\u0105g\u00f3w nadchodz\u0105cych z Nowosybirska lub z Arisu, by przy bufecie naby\u0107 zup\u0119, lub zdoby\u0107 wrz\u0105tku.<\/p>\r\nO bilet kolejowy jestem spokojna. Deszberg budzi zaufanie. Gna po sowieckich urz\u0119dach i pomaga w wyje\u017adzie Polakom.<\/p>\r\n3 kwietnia. Powiadomi\u0142 nas Deszberg, \u017ce jutro rano b\u0119ziemy mog\u0142y wyjecha\u0107, ale pod warunkiem, \u017ce zdob\u0119dziemy \u201esanobrobotk\u0119\u201d, za\u015bwiadczenie z \u0142a\u017ani, \u017ce przesz\u0142y\u015bmy k\u0105piel i dezynfekcj\u0119 garderoby.<\/p>\r\n\u0141a\u017ania w dzie\u0144 zaj\u0119ta przez poborowych, dla cywil\u00f3w dost\u0119pna w nocy.<\/p>\r\nPod wiecz\u00f3r mama zaj\u0119\u0142a miejsce w ogonku do \u0142a\u017ani, a ja posz\u0142am do Kazacha, by zam\u00f3wi\u0107 furmank\u0119 na jutro o godzinie 6-tej dla odwiezienia baga\u017cu.<\/p>\r\nWesz\u0142am do izby kazachskiej, zat\u0142oczonej Kazachami. Siedzieli w kucki na pod\u0142odze, za\u015bcielonej s\u0142omian\u0105 mat\u0105 i co\u015b \u017cywo dyskutowali. Wsta\u0142 starszy Kazach i zapyta\u0142, co mnie do niego sprowadzi\u0142o. Prosz\u0119 o odwiezienie baga\u017cu na stacj\u0119 kolejow\u0105. Kazach wiedzie ze mn\u0105 rozmow\u0119 i przez ca\u0142y czas rozmowy, niby ze zwyczaju, szczypie mnie po r\u0119kach i plecach, a siedz\u0105cy Kazachowie objawiali dzik\u0105 rado\u015b\u0107.<\/p>\r\n-Dobrze. Jutro rano o 6-tej przyjad\u0119 po twoje rzeczy- przyrzek\u0142 Kazach.<\/p>\r\nDopiero o godzinie 2-giej w nocy przesz\u0142y\u015bmy \u0142a\u017ani\u0119 i parni\u0119 noszonych rzeczy. Wr\u00f3ci\u0142y z parni wymi\u0119te i podniszczone.<\/p>\r\n4 kwietnia, przed godzin\u0105 6-t\u0105 rano, przyjecha\u0142 Kazach z arb\u0105, zaprz\u0119gni\u0119t\u0105 w konia. Za\u0142adowa\u0142y\u015bmy baga\u017c i wyruszy\u0142y do stacji kolejowej.<\/p>\r\nPrzed nadej\u015bciem poci\u0105gu przyby\u0142 Deszberg, wr\u0119czy\u0142 nam bilety kolejowe i pom\u00f3g\u0142 zaj\u0105\u0107 miejsce w poci\u0105gu.<\/p>\r\nMama zaj\u0119\u0142a g\u00f3rn\u0105 \u0142awk\u0119, a ja doln\u0105, a rzeczy ulokowa\u0142y\u015bmy na p\u00f3\u0142ce baga\u017cowej i pod \u0142aw\u0105. Oko\u0142o godziny 10-tej poci\u0105g ruszy\u0142 w kierunku na Taszkient.<\/p>\r\nSiedz\u0119 przy oknie wagonu i zza szyby obserwuj\u0119 widnokr\u0105g stepu, obramowany o\u015bnie\u017conymi g\u00f3rami Tarbagataj. Mijamy gliniane au\u0142y, rozjazdy kolejowe, miasteczka stepowe i rozleg\u0142y step spowity w puszystym \u015bniegu.<\/p>\r\nWybiegam na stacje kolejowe, by zdoby\u0107 wrz\u0105tek. Dopiero pod wiecz\u00f3r wagon nasz szcz\u0119\u015bliwie stan\u0105\u0142 pod budynkiem z napisem \u201ekipiatok\u201d. Nabra\u0142am pe\u0142en dzbanuszek wrz\u0105tku.<\/p>\r\nOd g\u00f3r Ala Tau step zmieni\u0142 oblicze. Znik\u0142 \u015bnieg, a s\u0142o\u0144ce nie szcz\u0119dzi\u0142o nam b\u0142ogiego ciep\u0142a. Pod wiecz\u00f3r wjechali\u015bmy w step pokryty bujn\u0105 traw\u0105.<\/p>\r\nNa stacjach kolejowych coraz cz\u0119\u015bciej widzimy wie\u015bniak\u00f3w, sprzedaj\u0105cych suszone owoce, gotowane jajka, pieczone kury, mleko, twar\u00f3g, mas\u0142o, ale chleba nikt nie sprzedaje.<\/p>\r\nKupuj\u0119 to, co wpada mi w r\u0119ce, bo jak ja nie kupi\u0119, kupi kto\u015b inny.<\/p>\r\nStopniowo zrzucamy z siebie ciep\u0142\u0105 odzie\u017c. Z Urd\u017caru wyjecha\u0142y\u015bmy w futrach, obecnie mamy na sobie letnie sukienki.<\/p>\r\n5 kwietnia, pod zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca, poci\u0105g wjecha\u0142 w step, pokryty dywanem bucharskim, sk\u0105pany w promieniach s\u0142onecznych, usiany dzikimi, czerwonymi tulipanami i wjechali\u015bmy w rozleg\u0142e sady owocowe, kusz\u0105ce bia\u0142o czerwonym kwieciem. Powietrze upaja odurzaj\u0105cym zapachem kwiat\u00f3w, traw i wyziewami gleby.<\/p>\r\nWsp\u00f3\u0142podr\u00f3\u017cni zmieniaj\u0105 si\u0119, nie jad\u0105 tak daleko, jak my. W A\u0142ma Ata wesz\u0142o do naszego przedzia\u0142u trzech dobrze odzianych Rosjan. Nawi\u0105zali z nami rozmow\u0119, a wreszcie handel. Sprzeda\u0142y\u015bmy zimowe p\u0142aszcze i pimy.<\/p>\r\nWsp\u00f3\u0142podr\u00f3\u017cni wypytuj\u0105 o Polsk\u0119, warunki \u017cycia i inne szczeg\u00f3\u0142y. W rozmowie jeste\u015bmy pow\u015bci\u0105gliwi, a\u017ceby za nieopatrzne s\u0142owo nie wpa\u015b\u0107 w r\u0119ce N.K.W.D.<\/p>\r\nChc\u0105c nieznajomym Rosjanom zrobi\u0107 przyjemno\u015b\u0107, powiedzia\u0142am:<\/p>\r\n-U was r\u00f3wnie\u017c s\u0105 \u0142adne materia\u0142y, widz\u0119 to po waszym p\u0142aszczu. Materia\u0142 wniczym nie ust\u0119puje materia\u0142om angielskim.<\/p>\r\nNa to Rosjanin, wskazuj\u0105c palcem na sw\u00f3j p\u0142aszcz, powiedzia\u0142:<\/p>\r\n-Kupi\u0142em w 1939, gdy by\u0142em we Lwowie.<\/p>\r\nSkierowa\u0142am rozmow\u0119 na klimat.<\/p>\r\nZe Lwowa do Kazachstanu – kartki z pami\u0119tnika kuzynki Ewy<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\nPOPRZEDNIE CZ\u0118\u015aCI <\/strong>Ze Lwowa do Kazachstanu – kartki z pami\u0119tnika kuzynki Ewy<\/em>:<\/strong><\/p>\r\n\r\nPrzepowiednia<\/a><\/li>\r\nW\u0105tek kryminalny<\/a><\/li>\r\nNie dziewka, tylko dama<\/a><\/li>\r\nSianokosy<\/a><\/li>\r\n„Niemcy uderzy\u0142y na Rosj\u0119\u201d<\/a><\/li>\r\nSpisek w ust\u0119pie<\/a><\/li>\r\nWigilia na zes\u0142aniu<\/a><\/li>\r\nK\u0142opoty z mieszkaniem<\/a><\/li>\r\nPod opiek\u0105 N.K.W.D.<\/a><\/li>\r\nMieszkanie i praca<\/a><\/li>\r\nArtel \u201eNasz trud\u201d<\/a><\/li>\r\nTu jest nasze miejsce zes\u0142ania\u2026<\/a><\/li>\r\nPodr\u00f3\u017c z ob\u0142\u0105kan\u0105<\/a><\/li>\r\nW wagonie<\/a><\/li>\r\nPo\u017cegnanie z domem<\/a><\/li>\r\nEkonomia po sowiecku<\/a><\/li>\r\nPosy\u0142ka dla ojca<\/a><\/li>\r\n„Za to, \u017ce s\u0105 Polakami\u201d <\/a><\/li>\r\n „Wiadomo\u015b\u0107 od Mietka\u201d<\/a><\/li>\r\n „Nie pani, tylko towarzyszka\u201d<\/a><\/li>\r\n Co to za armia? – z pami\u0119tnika Ewy<\/em><\/a><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kr\u00f3tko przed Bo\u017cym Narodzeniem otrzyma\u0142am telegram, nadany z Buzu\u0142uku, przez szefa sanitarnego Armii Polskiej, genera\u0142a profesora Szareckiego, nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci: Przyje\u017cd\u017cajcie Sztab Armii Polskiej Taszkient\u201d. Nareszcie wyruszymy z Urd\u017caru. Po porad\u0119 posz\u0142am do m\u0119\u017ca zaufania Jagie\u0142\u0142owicza, pokaza\u0142am mu telegram i poprosi\u0142am o pomoc w uzyskaniu biletu \u201ewojennego\u201d. Jagie\u0142\u0142owicz przeczyta\u0142 telegram, o\u015bwiadczy\u0142: -Nic pom\u00f3c nie mog\u0119, bo […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,50,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35944"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35944"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35944\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}](\"http:\/\/3.bp.blogspot.com\/-V2PE3zlqpUY\/TZ9EWFkDmfI\/AAAAAAAAA7g\/4UsHSKu9emU\/s1600\/liliput.jpg\"){kind=link}