{"id":35941,"date":"2011-04-08T13:17:02","date_gmt":"2011-04-08T18:17:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=35941"},"modified":"2011-04-08T13:17:02","modified_gmt":"2011-04-08T18:17:02","slug":"lwp-wallenrod-warszawskogo-dogowora-romuald-szeremietiew","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=35941","title":{"rendered":"LWP – Wallenrod Warszawskogo Dogowora – Romuald Szeremietiew<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u201eNapoleon m\u00f3wi\u0142, \u017ce trzy \u0107wierci powodzenia na wojnie i w ka\u017cdej bitwie jest stan moralny ludzi, a \u0107wier\u0107 zaledwie jest stan wszystkich innych czynnik\u00f3w. Tak wysoko stawia\u0142 jeden z geniusz\u00f3w wojny stan moralny czyli stosunek do pracy wojny. (…).” „Dlatego te\u017c, …, pr\u00f3by poprawienia stanu moralnego u siebie lub pr\u00f3by psucia stanu moralnego u przeciwnika s\u0105 stale przedsi\u0119brane, stale robione, albowiem zwyci\u0119stwo samo nie jest niczym innym, jak z\u0142amaniem woli przeciwnej, os\u0142abieniem tej woli, co jest przygotowaniem do ostatecznego fizycznego zwyci\u0119stwa.\u201d (J\u00f3zef Pi\u0142sudski, \u201eNaczelny w\u00f3dz w teorii i praktyce\u201d, wyk\u0142ad wyg\u0142oszony 21 marca 1926 r.)<\/p>\r\n

S\u0142ownik wyraz\u00f3w obcych W\u0142adys\u0142awa Kopali\u0144skiego podaje: \u201emorale duch (bojowy), duch zespo\u0142u, wola walki, gotowo\u015b\u0107 wype\u0142niania rozkaz\u00f3w, znoszenia trud\u00f3w i niebezpiecze\u0144stw, odporno\u015b\u0107 psychiczna (wojska)<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

O upadku morale mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, je\u015bli stan psychiczny \u017co\u0142nierzy uniemo\u017cliwia podejmowanie jakichkolwiek\u00a0 dzia\u0142a\u0144 bojowych, cho\u0107\u00a0kondycja fizyczna walk\u0119 umo\u017cliwia, a zasoby \u015brodk\u00f3w bojowych nie s\u0105 w istotny spos\u00f3b nadw\u0105tlone. Z morale wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c poj\u0119cie esprit de corps<\/em> – duch armii, ukazuj\u0105cy przekonanie \u017co\u0142nierzy, i\u017c s\u0105 w stanie w razie potrzeby obroni\u0107 w\u0142asny kraj przed obcym najazdem.<\/p>\r\n

Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa wyszkolenie \u017co\u0142nierzy i nowoczesno\u015b\u0107 uzbrojenia oraz kwalifikacje dow\u00f3dc\u00f3w i jako\u015b\u0107 dowodzenia. Niski poziom wyszkolenia, przestarza\u0142a i zawodna bro\u0144, niskie walory dow\u00f3dc\u00f3w, to czynniki os\u0142abiaj\u0105ce morale. Jednak nie one decyduj\u0105. W listopadzie 1918 r. \u017co\u0142nierze niemieccy, dobrze uzbrojeni i zaopatrzeni, byli rozbrajani przez\u00a0polska m\u0142odzie\u017c. W sierpniu 1944 r. \u017co\u0142nierze AK id\u0105cy do walki mieli s\u0142abe uzbrojenie i kiepskie zaopatrzenie, a potrafili przez wiele dni toczy\u0107 b\u00f3j z przewa\u017caj\u0105cym materialnie wrogiem. O postawie wojska decydowa\u0142 stan morale – niski Niemc\u00f3w w 1918 r. i wysoki Polak\u00f3w w 1944 r..<\/p>\r\n

Konstytucja RP w art. 85 ust. 1 postanawia: „Obowi\u0105zkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.<\/em>” Ustawodawca, wpisuj\u0105c s\u0142owo „Ojczyzna” na karty Konstytucji i \u0142\u0105cz\u0105c je z obowi\u0105zkiem obrony, nawi\u0105zywa\u0142 do polskiej tradycji. Trudno jednak dostrzec, aby patriotyzm by\u0142 czynnikiem dominuj\u0105cym w obecnym procesie tzw. uzawodowienia armii. S\u0142yszymy raczej o materialnych zach\u0119tach do podj\u0119cia zawodowej s\u0142u\u017cby w wojsku ni\u017c odwo\u0142anie si\u0119 do etosu polskiego \u017co\u0142nierza. Tymczasem wojsko by\u0142o zawsze w Polsce wa\u017cn\u0105 spo\u0142ecznie i narodowo instytucj\u0105. Miejscem kszta\u0142towania postaw patriotycznych i obywatelskich ludzi w mundurach. Czy mo\u017cna to wyliczy\u0107 w z\u0142ot\u00f3wkach? Czy morale wsp\u00f3\u0142czesnego \u017co\u0142nierza polskiego ma sprowadza\u0107 si\u0119 do pyta\u0144 o wysoko\u015b\u0107 jego zarobk\u00f3w? (Nie nale\u017cy myli\u0107 obowi\u0105zku troski pa\u0144stwa o materialne warunki s\u0142u\u017cby \u017co\u0142nierzy z takimi sprawami, jak rola wojska w pa\u0144stwie i patriotyzm s\u0142u\u017cby.)<\/p>\r\n

Rodzi si\u0119 pytanie w oparciu o jak\u0105 tradycje i jakie przes\u0142anie ideowe ukszta\u0142tujemy morale\u00a0si\u0142 zbrojnych Rzeczpospolitej?<\/p>\r\n

Wojsko, ka\u017cde wojsko, odwo\u0142uje si\u0119 do\u00a0narodowej tradycji. Ka\u017cda armia ma te\u017c specyficzne, w\u0142asne instytucje i zwyczaje, symbole i znaki. Armie s\u0105 tak r\u00f3\u017cne, jak r\u00f3\u017cne s\u0105 narody i pa\u0144stwa. Dlatego Wojsko Polskie ma prawo zachowa\u0107 swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 i nadal r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od armii ameryka\u0144skiej, francuskiej, niemieckiej czy rosyjskiej. Mo\u017cna nawet powiedzie\u0107, \u017ce warto\u015b\u0107 polskiej armii w sojuszach b\u0119dzie tym wi\u0119ksza, im bardziej zdo\u0142amy zachowa\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 spoisto\u015b\u0107 i narodowy charakter naszego wojska. Ten wym\u00f3g spe\u0142niaj\u0105 te\u017c armie NATO i wojskowi tych armii byli zdziwieni, gdy kto\u015b im t\u0142umaczy\u0142, \u017ce dla dobra sojuszu obronnego musz\u0105 oni zrezygnowa\u0107 z narodowej tradycji wojskowej. Unifikacja mo\u017ce dotyczy\u0107 uzbrojenia i sprz\u0119tu, nie mo\u017ce mie\u0107 miejsca tam, gdzie\u00a0kszta\u0142tuje si\u0119 morale armii. Francuski genera\u0142 Andre Beaufre pisa\u0142 w swoim \u201eWst\u0119pie do strategii\u201d: \u201e[…] mimo rozwoju techniki i socjalizacji armia musi zachowa\u0107 w wysokim stopniu charakter \u201enarodowy\u201d to znaczy musi zapu\u015bci\u0107 korzenie g\u0142\u0119boko w nar\u00f3d i by\u0107 z nim \u015bci\u015ble zwi\u0105zana<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

W XVIII wieku zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 armie narodowe, \u015bwiadome cel\u00f3w walki i dowodzone przez wodz\u00f3w b\u0119d\u0105cych pocz\u0105tkowo tak\u017ce przyw\u00f3dcami politycznymi. Z czasem dowodzenie si\u0142ami zbrojnymi sta\u0142o si\u0119 profesj\u0105 zawodowych wojskowych, a przyw\u00f3dztwo polityczne znalaz\u0142o si\u0119 poza wojskiem i ponad wojskiem. Ten proces dokona\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu ostatnich dwu wiek\u00f3w. Polska podzielona mi\u0119dzy s\u0105siad\u00f3w nie uczestniczy\u0142a w tych zmianach. Dla Polak\u00f3w wojsko, mundur i bro\u0144 nabiera\u0142y innego znaczenia. By\u0142y symbolem niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa, a walka zbrojna drog\u0105 do wolno\u015bci. Polscy wojskowi, naczelnik Tadeusz Ko\u015bciuszko, ksi\u0105\u017c\u0119 J\u00f3zef Poniatowski, czy dyktator powstania styczniowego Romuald Traugutt, mimo przegranej w walce z wrogiem stali si\u0119 bohaterami narodowymi. S\u0142u\u017cba wojskowa b\u0119d\u0105ca na Zachodzie coraz cz\u0119\u015bciej zawodem, w Polsce by\u0142a obowi\u0105zkiem patriotycznym. Nakazem, kt\u00f3ry \u015bci\u0105ga\u0142 represje i prze\u015bladowania zaborc\u00f3w. W polskich warunkach \u017co\u0142nierzem zostawa\u0142 ka\u017cdy, kto uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za patriot\u0119. \u0179o\u0142nierzami byli wi\u0119c ci, kt\u00f3rzy w normalnych warunkach, w wolnym pa\u0144stwie, zapewne nigdy by munduru nie w\u0142o\u017cyli. Czyn zbrojny z okresu I wojny \u015bwiatowej (Legiony Polskie, B\u0142\u0119kitna Armia we Francji, Korpusy Polskie w Rosji), a nast\u0119pnie wyzwolenie Wilna i czyn zbrojny Orl\u0105t lwowskich, powsta\u0144cy \u015bl\u0105scy i wielkopolscy, wojna z Rosj\u0105 bolszewick\u0105 w obronie niepodleg\u0142o\u015bci\u00a0 umocni\u0142y w \u015bwiadomo\u015bci narodowej obraz \u017co\u0142nierza patrioty. Lata II wojny \u015bwiatowej jeszcze bardziej pog\u0142\u0119bi\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwie t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107. Tradycj\u0105 polskiego wojska by\u0142o powo\u0142anie do zada\u0144 znacznie wykraczaj\u0105cych poza czysto militarne.<\/p>\r\n

Obecna Rzeczypospolita odziedziczy\u0142a wiele po okresie Polski Ludowej, nawet zbyt wiele. Pa\u0144stwo polskie otrzyma\u0142o w spadku po PRL armi\u0119. A Wojsko Polskie, w propagandzie nazwane \u201eludowym\u201d, by\u0142o w PRL jednym z g\u0142\u00f3wnych filar\u00f3w komunistycznego pa\u0144stwa. Mia\u0142o zreszt\u0105 \u201ebroni\u0107 socjalizmu jak niepodleg\u0142o\u015bci\u201d. Kadra zawodowa wojska by\u0142a latami poddawana indoktrynacji komunistycznej, a cz\u0142onkostwo w PZPR stanowi\u0142o istotny element s\u0142u\u017cby \u017co\u0142nierza zawodowego. W 1980 r. do partii nale\u017ca\u0142o 80% oficer\u00f3w, 53% chor\u0105\u017cych i 38,5% podoficer\u00f3w. Wszyscy wy\u017csi dow\u00f3dcy byli cz\u0142onkami PZPR. Nad pos\u0142usze\u0144stwem armii czuwa\u0142 rozbudowany aparat polityczny (w 1989 – 7800 os\u00f3b, w tym 5700 oficer\u00f3w). Przy czym G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczny funkcjonowa\u0142 \u201ena prawach\u201d wydzia\u0142u KC PZPR. We wszystkich jednostkach dzia\u0142a\u0142y komitety partyjne, tzw. Podstawowych Organizacji Partyjnych PZPR by\u0142o 5 tys.<\/p>\r\n

Z historii przypominamy udzia\u0142 jednostek LWP w pacyfikacji podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, kiedy to op\u00f3r przed narzucon\u0105 Polsce w\u0142adz\u0105 i represje komunist\u00f3w wepchn\u0119\u0142y w podziemie i do las\u00f3w tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy AK i NSZ. Nie mo\u017cemy te\u017c zapomnie\u0107 o Poznaniu 1956 r., o udziale LWP w inwazji na Czechos\u0142owacj\u0119 w 1968 r., o grudniu 1970 r. i do\u015bwiadczeniu stanu wojennego 1981 r. Pozostaje dylemat czy mo\u017cna pogodzi\u0107 dorobek si\u0142 zbrojnych PRL z idea\u0142ami si\u0142 zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej?<\/p>\r\n

Wojsko ma chroni\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 pa\u0144stwa, niepodzielno\u015b\u0107 jego terytorium i nienaruszalno\u015b\u0107 granic. Pa\u0144stwo jest, zgodnie z Konstytucj\u0105 RP, \u201edobrem wsp\u00f3lnym wszystkich obywateli<\/em>\u201d. W\u0142adza zwierzchnia w pa\u0144stwie nale\u017cy do narodu – jest nim Nar\u00f3d Polski! Na podstawie Konstytucji RP nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce si\u0142y zbrojne RP s\u0105 powo\u0142ane do ochrony polskiego interesu narodowego i maj\u0105 to czyni\u0107 zgodnie z racj\u0105 stanu pa\u0144stwa polskiego. Jak ma si\u0119 do tego do\u015bwiadczenie historyczne LWP?<\/p>\r\n

W 1945 r. by\u0142o wiadomym, \u017ce sojusznicy zdradzili Polsk\u0119 oddaj\u0105c j\u0105 w \u0142apy Stalina. Sowiecka agentura k\u0142amstwem, przekupstwem i przemoc\u0105 tworzy\u0142a struktury pa\u0144stwa satelickiego. Powo\u0142ano wojsko, kt\u00f3re mia\u0142o s\u0142ucha\u0107 rozkaz\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z Moskwy. Mi\u0119dzy polskim interesem narodowym, a racj\u0105 stanu pa\u0144stwa tworzonego przez komunist\u00f3w wyst\u0105pi\u0142a zasadnicza sprzeczno\u015b\u0107. W tym czasie by\u0142o niepodleg\u0142e pa\u0144stwo polskie z prezydentem i rz\u0105dem na uchod\u017astwie i wojskiem na Zachodzie oraz w kraju (Armia Krajowa). To pa\u0144stwo dzia\u0142a\u0142o zgodnie z polskim interesem narodowym. Stalin i jego agenci zrobili wszystko, aby je zniszczy\u0107.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

pp\u0142k. \u0141ukasz Ciepli\u0144ski, ps. P\u0142ug<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Mamy przyk\u0142ady postaw z tamtych czas\u00f3w dwu polskich oficer\u00f3w. Pierwszy: w 1939 r. dowodzi\u0142 kompani\u0105 ppanc. i w bitwie nad Bzur\u0105 osobi\u015bcie zniszczy\u0142 osiem niemieckich czo\u0142g\u00f3w. Nast\u0119pnie dzia\u0142a\u0142 w podziemiu jako inspektor AK w Rzeszowie. Podleg\u0142e mu oddzia\u0142y zdoby\u0142y niemiecki pocisk rakietowy \u201eV\u201d nast\u0119pnie przetransportowany do Anglii. Z powodzeniem walczy\u0142 z Niemcami w akcji \u201eBurza\u201d. Zagro\u017cony aresztowaniem kontynuowa\u0142 walk\u0119 z nowym okupantem staj\u0105c na czele kierownictwa WiN.\u00a0\u00a0 Aresztowany przez UB przez ponad trzy lata by\u0142 torturowany. \u015aledztwo by\u0142o prowadzone pod bezpo\u015brednim nadzorem NKWD. W dniu 14 pa\u017adziernika 1950 r. zosta\u0142 skazany na 5-krotn\u0105 kar\u0119 \u015bmierci oraz 30 lat wi\u0119zienia. Zabito go strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy.<\/p>\r\n

Tym oficerem by\u0142 pu\u0142kownik WP \u0141ukasz Ciepli\u0144ski, odznaczony orderem Virtuti Militari i Krzy\u017cem Walecznych. W grypsie przemyconym z celi \u015bmierci napisa\u0142 – \u201enie mog\u0142em \u017cy\u0107 inaczej<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

Drugi oficer – uczestnik wojny z bolszewikami 1920 r. i wybitny teoretyk sztuki wojennej. W 1939 r. dowodzi\u0142 pu\u0142kiem kawalerii, trafi\u0142 do niewoli niemieckiej. W 1943 r. Niemcy zawie\u017ali go do Katynia pokazali zw\u0142oki zamordowanych przez Sowiet\u00f3w polskich oficer\u00f3w. W 1945 r. oficer ten wst\u0105pi\u0142 do wojska tworzonego przez komunist\u00f3w. Awansowany na genera\u0142a LWP. Kierowa\u0142 w Sztabie Generalnym WP\u00a0kom\u00f3rk\u0105 do zwalczania podziemia i takich oficer\u00f3w jak p\u0142k Ciepli\u0144ski. Tym drugim oficerem by\u0142 pu\u0142kownik WP Stefan Mossor odznaczony trzykrotnie Krzy\u017cem Walecznych.<\/p>\r\n

Jakie przes\u0142anie p\u0142ynie\u00a0z los\u00f3w tych oficer\u00f3w – czy postawy obu w r\u00f3wnym stopniu mog\u0105 by\u0107 wzorem dla oficer\u00f3w WP?<\/p>\r\n

W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych powo\u0142ano mnie do odbycia zasadniczej s\u0142u\u017cby wojskowej i przez dwa lata nosi\u0142em mundur. Musia\u0142em wys\u0142uchiwa\u0107 bredni wyg\u0142aszanych przez oficer\u00f3w \u201epolitycznych\u201d i uczy\u0107 si\u0119 na pami\u0119\u0107 \u201epost\u0119powych tradycji LWP\u201d. Mimo to czas sp\u0119dzony w jednostce wojskowej nie by\u0142 stracony. W wojsku byli nie tylko przebrani w mundury partyjniacy, ale obok nich\u00a0wielu wojskowych, kt\u00f3rzy mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce s\u0105 polskimi \u017co\u0142nierzami. To oni starali si\u0119 zachowa\u0107 narodowy charakter armii. Starali si\u0119 wyszkoli\u0107 nas na profesjonalnych \u017co\u0142nierzy. Jestem te\u017c przekonany, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 kadry zawodowej w 1990 r. z ulg\u0105 pozby\u0142a si\u0119 legitymacji PZPR. Jednak przywr\u00f3cenie tradycji wojskowej z uwzgl\u0119dnieniem w\u0142a\u015bciwej oceny okresu PRL\u00a0nie nast\u0105pi\u0142o.<\/p>\r\n

Si\u0142y zbrojne PRL by\u0142y przygotowywane do wojny z Zachodem. Gdyby Sowiety odnios\u0142y zwyci\u0119stwo (m.in. za cen\u0119 nuklearnego zniszczenia Polski), to stan zniewolenia Polak\u00f3w umocni\u0142by si\u0119. To by\u0142o sprzeczne z polskim interesem narodowym. Podobna sprzeczno\u015b\u0107 by\u0142a te\u017c widoczna w latach 1945-56, gdy Polacy byli terroryzowani przez komunist\u00f3w, ale podobnie trzeba oceni\u0107 stan wojenny 1981 r. Ludzie, kt\u00f3rzy stan wojenny zaplanowali i zrealizowali przekonuj\u0105 nas, \u017ce wyprowadzaj\u0105c czo\u0142gi na ulic\u0119 miast uprawiali „walenrodyzm”. Chcieli podobno w ten spos\u00f3b zablokowa\u0107 przygotowywan\u0105 przez Moskw\u0119 interwencj\u0119 wojsk paktu nomen omen<\/em> \u201ewarszawskiego\u201d. Czy gdyby tak rzeczywi\u015bcie by\u0142o, to pot\u0119pialiby pu\u0142kownika Ryszarda Kukli\u0144skiego, kt\u00f3ry\u00a0walenrodyzm \u015bwiadomie wybra\u0142?<\/p>\r\n

Mo\u017ce by\u0107 wojsko dobrze uzbrojone i wyszkolone, ale je\u015bli nie ma w nim si\u0142y moralnej i ducha armii (esprit de corps<\/em>), to w godzinie pr\u00f3by ono zawiedzie. Te warto\u015bci wojsko czerpie z narodowej tradycji, z dokona\u0144 poprzednik\u00f3w. Nie jest wi\u0119c oboj\u0119tne co trafia do g\u0142\u00f3w \u017co\u0142nierzy i ich dow\u00f3dc\u00f3w,\u00a0 jakie warto\u015bci kszta\u0142tuj\u0105 umys\u0142y ludzi w si\u0142ach zbrojnych.<\/p>\r\n

W wojsku mamy odznaczenia za odwag\u0119 i s\u0105 wyroki sad\u00f3w wojskowych za czyny niegodne. Tak jednak jak odwaga i ofiarno\u015b\u0107 w \u201ecywilu\u201d bywa chlubnym wyj\u0105tkiem, tak samo czyn bohaterski \u017co\u0142nierza jest zdarzeniem nadzwyczajnym. A to oznacza, \u017ce \u017co\u0142nierz nie mo\u017ce by\u0107 albo bohaterem, albo tch\u00f3rzem. W\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy zawodowych LWP byli bohaterowie, kt\u00f3rzy tak\u017ce za cen\u0119 \u017cycia przeciwstawili si\u0119 re\u017cimowi. I byli te\u017c wojskowi na wysokich stanowiskach s\u0142u\u017c\u0105cy z oddaniem Sowietom. By\u0142a ponadto wi\u0119kszo\u015b\u0107 pragn\u0105cych s\u0142u\u017cy\u0107 Polsce.\u00a0 Sowieci zdawali spraw\u0119, \u017ce tych wiernych Moskwie mo\u017ce by\u0107 za ma\u0142o i\u00a0na wypadek wojny z Zachodem zamierzali wys\u0142a\u0107\u00a0 polskie dywizje w b\u00f3j pod kontrol\u0105. Postulowany tzw. Front Polski istnia\u0142, zdaje si\u0119, tylko na mapach w Sztabie Generalnym WP. Na szcz\u0119\u015bcie zamiary sowieckich dow\u00f3dc\u00f3w Uk\u0142adu Warszawskiego pozosta\u0142y na papierze. Natomiast pragnienie wielu \u017co\u0142nierzy LWP, s\u0142u\u017cenia wolnej Polsce, zi\u015bci\u0142o si\u0119. Trudno jednak przyj\u0105\u0107, \u017ce Wojsko Polskie mo\u017ce zbudowa\u0107\u00a0morale zachowuj\u0105c jako wz\u00f3r zar\u00f3wno pu\u0142kownika Ciepli\u0144skiego jak\u00a0 i jego prze\u015bladowc\u00f3w.<\/p>\r\n

Romulad Szeremietiew<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eNapoleon m\u00f3wi\u0142, \u017ce trzy \u0107wierci powodzenia na wojnie i w ka\u017cdej bitwie jest stan moralny ludzi, a \u0107wier\u0107 zaledwie jest stan wszystkich innych czynnik\u00f3w. Tak wysoko stawia\u0142 jeden z geniusz\u00f3w wojny stan moralny czyli stosunek do pracy wojny. (…).” „Dlatego te\u017c, …, pr\u00f3by poprawienia stanu moralnego u siebie lub pr\u00f3by psucia stanu moralnego u przeciwnika […]","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[30,84,98,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35941"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35941"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35941\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}