{"id":35790,"date":"2011-04-05T22:03:36","date_gmt":"2011-04-06T03:03:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=35790"},"modified":"2011-04-05T22:03:36","modified_gmt":"2011-04-06T03:03:36","slug":"demonologii-powrot-konieczny-ks-dr-hab-aleksander-posacki-sj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=35790","title":{"rendered":"Demonologii powr\u00f3t konieczny – ks. dr hab. Aleksander Posacki SJ<\/em>"},"content":{"rendered":"

„Niewiara w Z\u0142ego nie uchroni ci\u0119 przed nim” – to s\u0142owa jednego z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w filmu „Rytua\u0142” (The Rite, USA 2011, re\u017c. Mikael Hafstr\u00f6m), ksi\u0119dza egzorcysty, jezuity, ojca Lucasa (Anthony Hopkins), kt\u00f3ry poucza m\u0142odego kandydata do kap\u0142a\u0144stwa Michaela Kovaka (Collin O\u00b4Donoghue), prze\u017cywaj\u0105cego kryzys wiary. Chodzi tu r\u00f3wnie\u017c o wiar\u0119 w realne istnienie osobowego z\u0142a, z\u0142ego ducha, szatana, kt\u00f3ra cho\u0107 nie jest na tej samej p\u0142aszczy\u017anie, co wiara w Boga, to jest z ni\u0105 \u015bci\u015ble powi\u0105zana. Ta konkluzja stanowi jedn\u0105 z ciekawszych tez z obszaru demonologii, kt\u00f3ra w tym filmie prezentowana jest wyrazi\u015bcie i subtelnie, cho\u0107 nie zawsze w spos\u00f3b doskona\u0142y.<\/strong>

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce film „Rytua\u0142” nie jest horrorem, ale pow\u015bci\u0105gliwym (ograniczaj\u0105cym efekty specjalne) „thrillerem teologicznym”, osadzonym g\u0142\u0119boko w ortodoksji katolickiej. Mo\u017cna tu nawet m\u00f3wi\u0107 o pewnej afirmacji katolickiego obrazu Boga, szatana i Ko\u015bcio\u0142a (i to w pewnym zwi\u0105zku tych trzech dogmatycznych obszar\u00f3w wiary). Z tej w\u0142a\u015bnie racji film jest godny polecenia dla katolik\u00f3w, i to nie tylko tych w\u0105tpi\u0105cych, do kt\u00f3rych – by\u0107 mo\u017ce – skierowane jest g\u0142\u00f3wnie intelektualne przes\u0142anie filmu.

Znaczenie demonologii w osobistej formacji<\/strong><\/p>\r\n

Zainspirowany prawdziwymi wydarzeniami film „Rytua\u0142” opowiada o losach ucznia seminarium duchownego Michaela Kovaka (Collin O\u00b4Donoghue), kt\u00f3ry z niech\u0119ci\u0105 i sceptycyzmem ucz\u0119szcza do szko\u0142y dla egzorcyst\u00f3w w Watykanie, do kt\u00f3rej zosta\u0142 pos\u0142any przez swoich prze\u0142o\u017conych. Uczestnictwo w kursie z dziedziny demonologii (wzorowanym na autentycznych wyk\u0142adach zainspirowanych przez w\u0142oskiego demonologa ks. Gabriele Nanniego) z za\u0142o\u017cenia mia\u0142o pom\u00f3c w\u0105tpi\u0105cemu alumnowi pokona\u0107 trudno\u015bci w obszarze wiary i w\u0142asnego powo\u0142ania. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o i jest po\u015brednio – w przes\u0142aniu intelektualnym filmu – potwierdzeniem znaczenia demonologii w formacji teologicznej ksi\u0119\u017cy oraz \u015bwieckich.<\/p>\r\n

Ta teza potwierdzona jest faktem or\u0119dzia biskup\u00f3w ameryka\u0144skich, kt\u00f3rzy w 2010 roku zdecydowali o powrocie egzorcyst\u00f3w do diecezji (lepiej p\u00f3\u017ano ni\u017c wcale) w odpowiedzi na wiele tysi\u0119cy list\u00f3w z pro\u015bb\u0105 o egzorcyzmy. Interesuj\u0105cy jest te\u017c fakt, \u017ce w 2009 roku Episkopat USA wystosowa\u0142 list duszpasterski ostrzegaj\u0105cy przed okultystyczn\u0105 metod\u0105 reiki, kt\u00f3rej niebezpieczny duchowo charakter okre\u015bli\u0142em stanowczo (wraz z ks. prof. Andrzejem Zwoli\u0144skim oraz innymi badaczami) ju\u017c w 1997 roku, nie bacz\u0105c na r\u00f3\u017cne protesty.
Intelektualne przes\u0142anie filmu „Rytua\u0142” jest wi\u0119c zgodne z teologiczn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 Episkopatu USA i stanowi jej swoist\u0105 popularyzacj\u0119, co winno cieszy\u0107 tak\u017ce serca polskich katolik\u00f3w. Realistyczny charakter tej produkcji wspiera fakt, i\u017c losy g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, obu ksi\u0119\u017cy, Lucasa i Kovaka, oparte s\u0105 na faktach, gdy\u017c obaj protopla\u015bci fabu\u0142y s\u0105 aktualnie dzia\u0142aj\u0105cymi kap\u0142anami i egzorcystami.

Walczy\u0107 o dusz\u0119 z ca\u0142ej si\u0142y<\/strong><\/p>\r\n

Film ukazuje wyra\u017anie znaczenie ukrytych decyzji serca w kontek\u015bcie wiary, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy czujnie zachowa\u0107, po\u015br\u00f3d pokus pochodz\u0105cych tak\u017ce od szatana. „Chro\u0144 swoj\u0105 dusz\u0119” m\u00f3wi o. Lucas do Michaela. Nast\u0119pnie, przemawiaj\u0105c przez op\u0119tanego ju\u017c ks. Lucasa, z\u0142y duch chce podkopa\u0107 zaufanie do Boga m\u0142odego alumna i jego przyjaci\u00f3\u0142ki, uderzaj\u0105c w „s\u0142abe punkty” cz\u0142owieka, poprzez znajomo\u015b\u0107 historii ich naturalnych s\u0142abo\u015bci i grzech\u00f3w (pisa\u0142 o tym \u015bw. Ignacy Loyola).<\/p>\r\n

Odpowiedzi\u0105 na ten fakt zniech\u0119caj\u0105cych s\u0142abo\u015bci jest wiara. M\u0142ody bohater filmu mo\u017ce zwyci\u0119\u017cy\u0107 pokusy i r\u00f3\u017cne ataki szatana, cz\u0119sto pot\u0119\u017cne i przewrotne, tylko przez wiar\u0119. Uznaj\u0105c osobow\u0105 egzystencj\u0119 szatana, paradoksalnie utwierdza swoj\u0105 wiar\u0119 w osobowego Boga. Ale moc Z\u0142ego posiada ca\u0142y arsena\u0142 \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3rych nie nale\u017cy w tej walce lekcewa\u017cy\u0107: zna grzechy cz\u0142owieka, bo sam je prowokuje; potem za\u015b „oskar\u017ca” cz\u0142owieka (jako „oskar\u017cyciel”), by doprowadzi\u0107 go do rozpaczy i samob\u00f3jstwa. Dysponuje te\u017c paranormalnymi mocami (np. jasnowidzenie czy zdolno\u015b\u0107 materializacji), by cz\u0142owieka zastraszy\u0107 i zdezorientowa\u0107, sugeruj\u0105c k\u0142amliwie i spektakularnie swoj\u0105 rzekom\u0105 wszechmoc i wszechobecno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Jednak bardziej niebezpieczna od zewn\u0119trznej mocy szatana (podkre\u015blanej w horrorach) jest wewn\u0119trzna si\u0142a jego k\u0142amstwa, co zosta\u0142o w filmie wyra\u017anie podkre\u015blone. Dawny sceptycyzm Michaela jest zwyk\u0142ym k\u0142amstwem, kt\u00f3re go os\u0142abia. Z\u0142y jest k\u0142amc\u0105 i zwodzicielem, kt\u00f3ry chce odci\u0105gn\u0105\u0107 cz\u0142owieka od Boga, a nie „straszy\u0107”. Jest te\u017c zab\u00f3jc\u0105, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy jednak bardziej do zag\u0142ady duchowej ni\u017c fizycznej, cho\u0107 i ta nie jest mu obca (\u015bmier\u0107 op\u0119tanej dziewczyny).<\/p>\r\n

Z tego powodu element paranormalny jest prezentowany w filmie pow\u015bci\u0105gliwie. Wa\u017cniejsza jest psychologia postaci oraz kontekst teologiczny ich egzystencjalnych decyzji, poddawanych duchowym pokusom i pr\u00f3bom. Zagro\u017cenie demonizmem idzie w g\u0142\u0105b. Od zewn\u0119trznego strachu – ku wewn\u0119trznej trosce o w\u0142asn\u0105 dusz\u0119, gdzie decyduj\u0105ce s\u0105 duchowe otwarcia, poprzez moralne wybory.
Zagro\u017cenie duchowe pojawia si\u0119 wtedy, gdy cz\u0142owiek nie zwyci\u0119\u017ca pokusy, ale pope\u0142nia grzech i z tego powodu otwiera si\u0119 na op\u0119tanie. Od pokusy – poprzez grzech – do op\u0119tania: tak wygl\u0105da nieredukcyjne spektrum nauki o grzechu, kt\u00f3re rzadko mo\u017cna spotka\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnych katolickich opracowaniach. Niekiedy pomija si\u0119 te\u017c grzech anio\u0142\u00f3w, co jest niezbywalne w „\u00c4\u2020wiczeniach duchownych” \u015bw. Ignacego Loyoli. Te tematy powracaj\u0105 jednak w filmie „Rytua\u0142”.

Mo\u017cliwo\u015b\u0107 op\u0119tania istnieje naprawd\u0119<\/strong><\/p>\r\n

W omawianym filmie pokazane s\u0105 trzy rodzaje op\u0119tania: dziecka, kobiety i ksi\u0119dza. Niestety we wszystkich przyk\u0142adach jest niejasny motyw osobistej odpowiedzialno\u015bci. Wina jest jakby na zewn\u0105trz: w ludziach (gwa\u0142t dokonany przez ojca na kobiecie) czy w samym szatanie. Ten brak jasno\u015bci sprzyja manichejskiej aurze, o kt\u00f3r\u0105 zwykle zabiega sam Z\u0142y i kt\u00f3r\u0105 przekazuje naiwnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 horror\u00f3w pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 tematyk\u0105 op\u0119tania. Nie by\u0142oby dobrze, gdyby\u015bmy przeoczyli czy zlekcewa\u017cyli ten motyw w recenzowanym filmowym obrazie.<\/p>\r\n

W rzeczywisto\u015bci op\u0119tanie demoniczne w ponad 90 procentach jest zawinione poprzez grzech osoby op\u0119tanej. Tu ujawnia si\u0119 godno\u015b\u0107 ludzkiej wolno\u015bci. Niewielki procent to dopust Bo\u017cy (ofiary czarnej magii, nigdy jednak bez jakiej\u015b winy) czy Bo\u017cy zamys\u0142 (op\u0119tanie „ekspiacyjne” wyst\u0119puj\u0105ce okresowo u \u015bwi\u0119tych lub inne cele Bo\u017ce). W przypadku op\u0119tania ksi\u0119dza jest to by\u0107 mo\u017ce utrata wiary, kt\u00f3ra zawsze jest zawiniona. Film nie jest jednak z zamys\u0142u manichejski, ale brak naukowej precyzji, jak te\u017c prawa sztuki filmowej lekko m\u0105c\u0105 tu teologiczny obraz w tej kwestii. Nie czuje si\u0119 jednak zamkni\u0119cia na pog\u0142\u0119bione dopowiedzenia. Owe niedoskona\u0142o\u015bci czy niedopowiedzenia dziej\u0105 si\u0119 ponadto bez wi\u0119kszego znaczenia dla innych – wspomnianych ju\u017c – bardziej fundamentalnych aspekt\u00f3w teologicznej ortodoksji, ukazanych w filmie w spos\u00f3b przekonywaj\u0105cy, a miejscami wzorcowy.<\/p>\r\n

Nauka o mo\u017cliwo\u015bci op\u0119tania diabelskiego jest nauk\u0105 teologicznie pewn\u0105 (K. Rahner, Jan Pawe\u0142 II). Ta mo\u017cliwo\u015b\u0107 wynika tak\u017ce z personalistycznej wizji osoby, maj\u0105cej wolno\u015b\u0107 wyboru dobra i z\u0142a, traktowanego w filmie jako rzeczywisto\u015b\u0107 „powa\u017cna” i „tajemnicza” (mysterium iniquitatis). Mo\u017cliwo\u015b\u0107 op\u0119tania wynika z wolno\u015bci ducha, a nie z praw konieczno\u015bci w wymiarze natury, co dotyczy\u0142oby choroby, np. psychozy. Te w\u0105tpliwo\u015bci i dyskusje s\u0105 podj\u0119te w filmie „Rytua\u0142”, na korzy\u015b\u0107 mo\u017cliwo\u015bci op\u0119tania diabelskiego.

Niebezpieczny redukcjonizm<\/strong><\/p>\r\n

Upraszczaj\u0105c nieco: op\u0119tanie dotyczy jakby zniewolenia „osoby”, a psychoza – rozpadu „osobowo\u015bci”. Nale\u017cy unika\u0107 redukcjonizmu w tym wzgl\u0119dzie i nie pozwoli\u0107, by za\u0142o\u017cenia teologiczne weryfikowa\u0107 jedynie empirycznie, jak to zosta\u0142o wspomniane w omawianym filmie. Dzieje si\u0119 tak w sytuacji, gdy niekt\u00f3rzy psychiatrzy pod szyldem nauki szerz\u0105 bezprawnie – nadu\u017cywaj\u0105c swoich kompetencji – ideologi\u0119 materializmu. Porywaj\u0105 si\u0119 oni „z tabletk\u0105 na ducha”, co jest tyle\u017c \u015bmieszne, co i powa\u017cne, gdy\u017c nieuprawnione i niebezpieczne.<\/p>\r\n

Egzorcysta z psychiatr\u0105 mo\u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, lecz nie na r\u00f3wnych prawach. Pierwszy bowiem decyduje autonomicznie o mo\u017cliwo\u015bci op\u0119tania, jak te\u017c o samej mo\u017cliwo\u015bci takiej wsp\u00f3\u0142pracy. Op\u0119tanie w sensie teologicznym nie jest bowiem tym samym, co op\u0119tanie w sensie psychiatrycznym.<\/p>\r\n

Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry trafia do szpitala psychiatrycznego, mo\u017ce mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce podlega dzia\u0142aniu jakiej\u015b osoby z zewn\u0105trz i twierdzi\u0107, \u017ce jest op\u0119tany, co mo\u017ce istotnie \u015bwiadczy\u0107 o psychozie, ale mo\u017ce by\u0107 te\u017c objawem rzeczywistego op\u0119tania, czego psychiatra nigdy do ko\u0144ca nie wie, bo nie mo\u017ce wiedzie\u0107! Szuka przyczyn jego zachowania w zaburzeniach dzia\u0142ania struktur wewn\u0105trzpsychicznych cz\u0142owieka lub w mechanizmach kulturowych, oddzia\u0142uj\u0105cych na jego psychik\u0119. Stosuje wi\u0119c wyja\u015bnienia pochodz\u0105ce wy\u0142\u0105cznie z ludzkiego, subiektywnego \u015bwiata antropologii. Tymczasem op\u0119tanie w sensie teologicznym zak\u0142ada przedmiotow\u0105, czyli obiektywn\u0105 przyczyn\u0119 op\u0119tania, jak\u0105 jest szatan. W tym sensie jest ono zwi\u0105zane z ocen\u0105 moraln\u0105 i jest bardzo niebezpieczne dla \u017cycia fizycznego i duchowego, a nawet dla zbawienia wiecznego, co ukazano w filmie bardzo wyra\u017anie. W „Rytuale” podkre\u015blono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce g\u0142\u00f3wnym kryterium op\u0119tania diabelskiego jest „awersja wobec sacrum”, kt\u00f3ra nie jest jednak wyrazem psychopatologii, ale szczeg\u00f3lnej „patologii sacrum”. L\u0119k, nienawi\u015b\u0107 czy wstr\u0119t do symboli i rzeczy \u015bwi\u0119tych (zw\u0142aszcza do ch\u0119tnie dzi\u015b profanowanego znaku krzy\u017ca), po\u0142\u0105czone s\u0105 z wymiarem parapsychologicznym, nieznanym psychiatrii. St\u0105d wielu lekarzy psychiatr\u00f3w i psycholog\u00f3w, ale te\u017c pisarzy, artyst\u00f3w, muzyk\u00f3w rockowych, przeciwnik\u00f3w krzy\u017ca w urz\u0119dach, polityk\u00f3w, student\u00f3w, a nawet przedstawicieli dorastaj\u0105cej m\u0142odzie\u017cy mog\u0142oby, a mo\u017ce nawet powinno przejrze\u0107 si\u0119 w lustrze idei oraz obraz\u00f3w zaprezentowanych w tym godnym polecenia filmie. Tym bardziej \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 laickich recenzent\u00f3w nie dostrzeg\u0142o w tej produkcji filmowej wagi problem\u00f3w teologicznych, ale jak\u0105\u015b „przegadan\u0105” i nieatrakcyjn\u0105 psychologi\u0119, co samo w sobie daje do my\u015blenia nad zredukowan\u0105 duchowo mentalno\u015bci\u0105 naszych czas\u00f3w.
<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Ks. dr hab. Aleksander Posacki SJ<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Autor jest doktorem habilitowanym teologii, doktorem filozofii, znawc\u0105 problematyki zagro\u017ce\u0144 duchowych (ezoteryzm, okultyzm, sekty), publicyst\u0105 i duszpasterzem. Wyk\u0142ada w Wy\u017cszej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” w Krakowie oraz na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Paw\u0142a II.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„Niewiara w Z\u0142ego nie uchroni ci\u0119 przed nim” – to s\u0142owa jednego z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w filmu „Rytua\u0142” (The Rite, USA 2011, re\u017c. Mikael Hafstr\u00f6m), ksi\u0119dza egzorcysty, jezuity, ojca Lucasa (Anthony Hopkins), kt\u00f3ry poucza m\u0142odego kandydata do kap\u0142a\u0144stwa Michaela Kovaka (Collin O\u00b4Donoghue), prze\u017cywaj\u0105cego kryzys wiary. Chodzi tu r\u00f3wnie\u017c o wiar\u0119 w realne istnienie osobowego z\u0142a, z\u0142ego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[118,39],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35790"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35790"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35790\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}