{"id":353,"date":"2006-05-16T00:00:00","date_gmt":"2006-05-16T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T04:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=353","title":{"rendered":"Polsko-Ukrai\u0144skie „Pojednanie”. Tragiczna zagrywka Pow\u0142okom\u0105 – Jan Lucjan Wyci\u015blak<\/em>"},"content":{"rendered":"
„W Paw\u0142okomie spoczywa 366 Ukrai\u0144c\u00f3w zabitych w 1945 r. przez oddzia\u0142 AK J\u00f3zefa Bissa „Wac\u0142awa” w odwecie za uprowadzenie i zamordowanie 11 Polak\u00f3w”. Tej tre\u015bci informacje podawane s\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej przez polskie media w oparciu o komunikaty, przygotowane przez organizacje ukrai\u0144skie w sprawie upami\u0119tnienia tamtejszych miejsc powojennych tragedii. Obok nich mo\u017cna spotka\u0107 podobnie tragiczne w skutkach nieprawdziwe wypowiedzi, dotycz\u0105ce innych miejsc na terenie Polski. Natomiast ju\u017c ca\u0142kowicie przemilczane s\u0105 masowe zbrodnie ludob\u00f3jstwa, pope\u0142niane przez Ukrai\u0144c\u00f3w na Polakach z Wo\u0142ynia czy te\u017c Wschodniej Ma\u0142opolski.
\r\n
\r\n „21 marca 1945 r. 2 Samodzielny Batalion Operacyjny Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Publicznego dokona\u0142 pacyfikacji wsi Lubliniec Stary, w wyniku kt\u00f3rej zamordowano co najmniej 58 os\u00f3b. Ten sam batalion 5 kwietnia dokona\u0142 napadu na wie\u015b Gorajec (pow. lubaczowski) i zamordowa\u0142 co najmniej 155 os\u00f3b, w tym kobiety i dzieci. Wie\u015b obrabowano i spalono. Identycznie wojsko post\u0105pi\u0142o 2 marca z mieszka\u0144cami i wsi\u0105 Zaliski”. Pod tymi informacjami widniej\u0105 nieraz podpisy autor\u00f3w z tytu\u0142ami profesorskimi. Nikt tego nie prostuje – mimo, \u017ce jak wykazuj\u0105 dane – jednostek ludowego Wojska Polskiego wtedy w kraju nie by\u0142o, bo jeszcze walczy\u0142y o Berlin i Prag\u0119, by\u0142y jedynie oddzia\u0142y Czerwonej Armii.
\r\n
\r\n Nic si\u0119 nie zgadza<\/strong>
\r\n Korpus Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego za\u015b nie bardzo by\u0142 polski. Dopiero pr\u00f3bowano powo\u0142a\u0107 tak\u0105 formacj\u0119 (wzorowan\u0105 na Wojskach Wewn\u0119trznych NKWD) uchwa\u0142\u0105 Rady Ministr\u00f3w z 26 marca 1945 r. Z powodu braku odpowiednich dzia\u0142a\u0144 organizacyjnych, ponownie podj\u0119to t\u0119 uchwa\u0142\u0119 24 maja 1945 r. i rozpocz\u0119to formowanie 15 pu\u0142k\u00f3w wojsk bezpiecze\u0144stwa. Wojska nadal nie by\u0142o, a milicja (w jej sk\u0142ad na tym terenie w pocz\u0105tkowym okresie masowo wchodzili \u017co\u0142nierze AK i innych organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych) ca\u0142kowicie nie panowa\u0142a nad sytuacj\u0105 i nie zapewnia\u0142a ochrony polskiej ludno\u015bci cywilnej. 19 kwietnia 1945 r. rozkazem organizacyjnym Dow\u00f3dztwa KBW (wg Etatu nr. 0012\/1-7) powo\u0142ano: samodzielny batalion (p\u00f3\u017aniejszy 2 batalion 1 Brygady KBW) w G\u00f3rnym ko\u0142o Soko\u0142owa (woj. rzeszowskie) oraz 2 samodzielny batalion operacyjny w Lubaczowie. 16 pa\u017adziernika 1946 r. rozkazem organizacyjnym 028\/E\/Org. Dow\u00f3dcy KBW utworzono w Rzeszowie 4 Brygad\u0119, powo\u0142uj\u0105c do niej 2394 poborowych (rozpocz\u0119to szkolenie ich przy ul. Langiewicza i D\u0105browskiego), wydzielono z nich w ramach Grupy Operacyjnej KBW „Wis\u0142a” grupy: GO „Dyn\u00f3w”, GO „Sanok”, GO „Sieniawa” i GO „Przemy\u015bl”. Od 25 maja 1945 r. do 15 maja 1947 r. oddzia\u0142y KBW przeprowadzi\u0142y na terenie kraju 6358 akcji przeciwko podziemnym formacjom, g\u0142\u00f3wnie polskiej konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej.
\r\n 12 kwietnia 1947 r. do dzia\u0142a\u0144 przeciwko UPA sformowano w Rzeszowie Dywizj\u0119 KBW, kt\u00f3r\u0105 dowodzi\u0142 pp\u0142k Wincenty Ro\u017ckowski, a od maja p\u0142k Edward Ku\u017amicz. Dodatkowo utworzono 3 Brygad\u0119 (d-ca pp\u0142k Piotr Ra\u0142ugin), kt\u00f3ra liczy\u0142a og\u00f3\u0142em 4528 \u017co\u0142nierzy. Od 24 kwietnia 1947 r. postanowiono przeznaczy\u0107 oddzia\u0142y KBW do dzia\u0142a\u0144 przeciwko UPA: 1 Brygada – Cisna, 2 Brygada – Berehy G\u00f3rne, 3 Brygada -Ustrzyki G\u00f3rne. (Berehy G\u00f3rne i Ustrzyki G\u00f3rne by\u0142y wtedy na terenie ZSSR). Tak rozpocz\u0119to akcj\u0119 „Wis\u0142a”.
\r\n A wi\u0119c mamy zupe\u0142nie inne daty i dzia\u0142ania, ale propagandzi\u015bci z Ukrainy wszystko wiedz\u0105 lepiej. Podobnie jest r\u00f3wnie\u017c z komunikatami o Paw\u0142okomie.
\r\n
\r\n Droga do Paw\u0142okomy<\/strong>
\r\n Gdy w po\u0142owie 1942 r. zacz\u0119to tworzy\u0107 (przy wsp\u00f3\u0142udziale Niemc\u00f3w) oddzia\u0142y UPA na terenach okupowanej Ma\u0142opolski Wschodniej, a po tamtejszych wsiach zacz\u0119\u0142y rozchodzi\u0107 si\u0119 jej rozkazy, typu: „B\u0119dziemy prowadzi\u0107 \u015bmierteln\u0105 walk\u0119 z Polakami i bolszewikami, a\u017c do wyzwolenia si\u0119 z niewoli”, wkr\u00f3tce rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 rze\u017a ludno\u015bci polskiej na niespotykan\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnej historii skal\u0119. W polskich wsiach jednorazowo mordowano setki, a cz\u0119sto i tysi\u0105ce os\u00f3b (Huta Stepa\u0144ska, Wola Ostrowska itp.). Polskie wsie, zaskoczone tymi wydarzeniami, nie mia\u0142y jeszcze zorganizowanej samoobrony. Oddzia\u0142y AK by\u0142y zbyt s\u0142abe, aby skutecznie walczy\u0107 z Niemcami i UPA. Na terenach nad Sanem aktywne od pocz\u0105tku wojny elementy nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich nasili\u0142y denuncjacje i donosy do niemieckich w\u0142adz okupacyjnych, by ich r\u0119kami rozpocz\u0105\u0107 likwidacj\u0119 swoich dotychczasowych s\u0105siad\u00f3w – Polak\u00f3w. Wkr\u00f3tce zacz\u0119to obserwowa\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c na terenach nad Sanem i Bugiem zaczyna powstawa\u0107 UPA. Zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 szybkimi krokami front sowiecko-niemiecki przyni\u00f3s\u0142 cz\u0119\u015bciowe uspokojenie sytuacji, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w UPA przesz\u0142a w rejony \u015brodkowych Karpat, chc\u0105c tam si\u0119 schowa\u0107 i doczeka\u0107 swobodnej mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania na terenach opanowanych przez Sowiet\u00f3w.
\r\n Wkr\u00f3tce te\u017c wraz z przesuwaj\u0105cym si\u0119 frontem zacz\u0119\u0142y si\u0119 ich powroty. UPA – niszczone na terenach Wschodniej Ma\u0142opolski przez sowieck\u0105 partyzantk\u0119 i oddzia\u0142y NKWD – szuka\u0142y spokoju na ziemiach „Zakierzo\u0144skiego Kraju”. Fala mord\u00f3w przesuwa\u0142a si\u0119 w kierunku obecnych granic Polski, by ju\u017c wkr\u00f3tce je przekroczy\u0107. W latach 1939-1946 zgin\u0119\u0142o z r\u0105k UPA oko\u0142o 160.000 ludzi, z tego 120.000 Polak\u00f3w i 40.000 Ukrai\u0144c\u00f3w, przeciwnych polityce Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w. Doda\u0107 do tych strat nale\u017cy mordy pope\u0142nione na Polakach przez pulki policyjne SS Galizien (byli to Ukrai\u0144cy w s\u0142u\u017cbie niemieckiej) oraz sporadyczne akty zemsty Polak\u00f3w na Ukrai\u0144cach.
\r\n Przy licznych tego typu wcze\u015bniejszych akcjach w marcu 1943 r. policja ukrai\u0144ska z\u0142o\u017cy\u0142a kolejny donos do Gestapo. W jego wyniku czterech mieszka\u0144c\u00f3w tej wsi zosta\u0142o aresztowanych i osadzonych w O\u015bwi\u0119cimiu, gdzie zgin\u0119li: Franciszek Guc, Jan Kosztowski, Andrzej Łach, oraz Anna Szpak – Ukrainka, sympatyzuj\u0105ca z Polakami.
\r\n Dowodz\u0105cy rejonem UPA „Zach\u00f3d” Miros\u0142aw Onyszkiewicz „Orest” wyda\u0142 obwieszczenie, by do 6 kwietnia 1944 r. wszyscy Polacy bez wyj\u0105tk\u00f3w opu\u015bcili opanowane przez UPA cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztw: rzeszowskiego i lubelskiego w my\u015bl hase\u0142: „Ukraina bude no bez Lachiw”. Meldunki polskich oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich m\u00f3wi\u0142y o tragicznym losie kolejnych polskich wsi, palonych zar\u00f3wno nocami jak i we dnie.
\r\n W kwietniu 1944 r. policja ukrai\u0144ska z Jawornika Ruskiego aresztowa\u0142a pi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w Paw\u0142okomy pod zarzutem przynale\u017cno\u015bci do AK i posiadania broni. Aresztowanymi byli: Jan Ku\u015b, Jan Radon, Jan Ulanowski, Maria Ulanowska i Katarzyna Kocy\u0142o oraz jeden mieszkaniec z Dyl\u0105gowej. 25 kwietnia pr\u00f3by odbicia aresztowanych dokona\u0142 oddzia\u0142 AK, dowodzony przez ppor. Aleksandra Grub\u0119 ps. „S\u0119p”. Podczas ataku na posterunek w Jaworniku Ruskim, zosta\u0142 on spalony wraz kilkoma s\u0105siednimi budynkami. Zabito jednego i raniono dwu policjant\u00f3w oraz zabito kilku stawiaj\u0105cych op\u00f3r Ukrai\u0144c\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w wsi, w tym so\u0142tysa. Aresztowanych Polak\u00f3w jednak nie uwolniono, poniewa\u017c na posterunku ju\u017c ich nie by\u0142o. Zagin\u0119li bez wie\u015bci. Terenowe kierownictwo AK podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o karaniu nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z okupantem niemieckim i podejrzanych o donosy do gestapo. W latach 1943 – 1944 wydano i wykonano wyroki \u015bmierci na Ukrai\u0144cach: Miko\u0142aju Lewickim, Iwanie Karpie, Iwanie Szpaku i Eugeniuszu Trojanie.
\r\n 25 kwietnia 1944 r. w po\u0142udnie, w rewan\u017cu za Paw\u0142okom\u0119, policja ukrai\u0144ska i cywile z broni\u0105 otoczyli wie\u015b Dyl\u0105gow\u0105, zganiali ludno\u015b\u0107 z p\u00f3l do dom\u00f3w, zabili m\u0119\u017cczyzn\u0119 z G\u00f3rnej Dyl\u0105gowej a drugi zosta\u0142 ranny. Pozosta\u0142ych m\u0119\u017cczyzn zgromadzili na Karasi\u00f3wce – \u0142\u0105cznie 150 ludzi. Uda\u0142o si\u0119 ich uratowa\u0107 jedynie dzi\u0119ki interwencji oficera Wehrmachtu, sprzyjaj\u0105cego Polakom. Na terenach wsi nad Sanem polska ludno\u015b\u0107 zaczyna\u0142a tworzy\u0107 oddzia\u0142y samoobrony.
\r\n W pierwszych dniach wrze\u015bnia 1944 r. przybyli ze Lwowa do Jaros\u0142awia pp\u0142k Franciszek Rekucki „Top\u00f3r”, Komendant Okr\u0119gu Lw\u00f3w organizacji „Nie” oraz mjr Boles\u0142aw Tomaszewski „Warta”, szef sztabu Okr\u0119gu. Zacz\u0119li organizowa\u0107 zgrupowanie lwowskich oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych „Warta” na Rzeszowszczy\u017anie, kt\u00f3re mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 pomoc\u0105 terroryzowanym mieszka\u0144com tych ziem i czeka\u0107 z odsiecz\u0105 dla Lwowa, gdyby uda\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 od Sowiet\u00f3w tereny wschodnie. Wraz z nimi nadesz\u0142y szczeg\u00f3\u0142owe wie\u015bci o krwawych poczynaniach ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w na Kresach.
\r\n Tymczasem opr\u00f3cz mordowanej ludno\u015bci zacz\u0119li te\u017c gin\u0105\u0107 polscy ksi\u0119\u017ca katoliccy. Zamordowani przez UPA zostali:
\r\n Ks. Franciszek Sta\u0144ko 29 czerwca 1941 R\u00f3wne (pracowa\u0142 w Tarnawce Pi\u0105tkowej)
\r\n ks. Marcin K\u0119dzierski – 12 czerwca 1943 Jarocin
\r\n ks. Micha\u0142 Kucab – 9 luty 1944 Zarzecze
\r\n ks. J\u00f3zef Chmurowicz – 19 luty 1944 (Lesko wi\u0119zienie)
\r\n ks. Albin Harna\u015b – 21 luty 1944 Szutowa
\r\n ks. Jan Mazur – 11 lipca 1944 Tarnawka
\r\n ks. J\u00f3zef Kope\u0107 – 12 lipca 1944 Borowica
\r\n ks. Marceli Zmora – 13 lipca 1944 Husak\u00f3w
\r\n ks. Franciszek Pasiak (kt\u00f3ry by\u0142 poszukiwany przez UPA) – uszed\u0142 z \u017cyciem.
\r\n Ks. J\u00f3zef Zuba – 16 lipca 1948 Wielowie\u015b (zgin\u0105\u0142 z r\u0105k nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich).
\r\n W styczniu 1945 r. oddzia\u0142 UPA w sile oko\u0142o 60 ludzi i uprowadzi\u0142 ze wsi 12 mieszka\u0144c\u00f3w Paw\u0142okomy, a byli to: Stanis\u0142aw Bana\u015b, Marek Diablik, Edmund Dzi\u00f3bczy\u0144ski, Andrzej Ła\u0144czak, Jan Marsza\u0142ek, Kacper Radon (so\u0142tys), Antoni Trojan, Ignacy Wilk (delegat do Gminnej Rady Narodowej), Katarzyna Kosztowska (29 lat, Ukrainka sprzyjaj\u0105ca Polakom), dwaj nieznani milicjanci pe\u0142ni\u0105cy s\u0142u\u017cb\u0119 w Dynowie, nieznana kobieta ok. 45 lat (przebywa\u0142a w tym czasie u Antoniego Trojana). A tak\u017ce 3 z Dynowa – Jan G\u0105secki i dwaj bracia Gierul. Wszyscy oni, 15 os\u00f3b przepad\u0142o bez \u015bladu.
\r\n W 1945 r. UPA zacz\u0119\u0142a rozg\u0142asza\u0107, \u017ce b\u0119dzie d\u0105\u017cy\u0107 wszelkimi sposobami do ca\u0142kowitego wyp\u0119dzenia ludno\u015bci polskiej tak\u017ce z tych teren\u00f3w. Likwidowano posterunki milicji, coraz cz\u0119stsze by\u0142y mordy. Tereny nad Sanem, w tym teren wok\u00f3\u0142 wsi Paw\u0142okoma – gdzie w okresie mi\u0119dzywojennym lokalne statystyki wykazywa\u0142y, \u017ce zamieszkuje j\u0105 1.253 osoby, w tym 898 deklarowa\u0142o zdecydowanie narodowo\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 a 273 zdecydowanie polsk\u0105 – zacz\u0119\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnie aktywizowa\u0107. Nie tylko ukrai\u0144scy s\u0105siedzi wst\u0119puj\u0105 do nowych formacji UPA, ale po wsiach zacz\u0119to tworzy\u0107 zaplecze techniczne tej formacji: magazyny, fabryczki sprz\u0119tu, broni, bunkry itp.
\r\n
\r\n Rozpaczliwe pr\u00f3by samoobrony<\/strong>
\r\n Polscy mieszka\u0144cy Paw\u0142okomy widzieli, \u017ce ani wojsko ani milicja nie stara si\u0119 zapewni\u0107 im bezpiecze\u0144stwa. Wystraszeni mieszka\u0144cy niedalekich wsi Kalwaria Pac\u0142awska i Nowosi\u00f3\u0142ki Dydy\u0144skie zacz\u0119li pisa\u0107 do „w\u0142adzy” petycje, by ta przys\u0142a\u0142a wojsko, a ich samych ewakuowa\u0142a za San. Wojska jednak nadal nie by\u0142o a terror narasta\u0142. Komitet Wojew\u00f3dzki PZPR w Rzeszowie skar\u017cy\u0142 si\u0119 w\u0142adzom, \u017ce nie ma wojska ani amunicji, aby chroni\u0107 masowo likwidowane posterunki milicji. W \u015bci\u015ble tajnej instrukcji KC PPR nr 1\/26\/45-Z z 1945 r. zalecono: „Bro\u0144 Ukrai\u0144c\u00f3w jest skierowana wy\u0142\u0105cznie przeciw faszystom z AK. W porozumieniu z NKWD nie dopuszcza\u0107, aby wojsko lub milicja interweniowa\u0142y w tym kierunku. Dzia\u0142a\u0107 przy tym bardzo OSTRO\u017bNIE”.
\r\n Tymczasem 19 stycznia 1945 r. rozkazem komendanta g\u0142\u00f3wnego Armii Krajowej gen. Leopolda Okulickiego nast\u0105pi\u0142o rozwi\u0105zanie AK. \u017bo\u0142nierze tych oddzia\u0142\u00f3w zacz\u0119li stopniowo opuszcza\u0107 szeregi le\u015bnych oddzia\u0142\u00f3w. Broni\u0105ca dotychczas ludno\u015bci formacja przestawa\u0142a istnie\u0107.
\r\n Na pro\u015bb\u0119 okolicznej ludno\u015bci polskiej w nocy z 1 na 2 marca 1945 r. w rejonie plebani w Dyl\u0105gowej dokonano koncentracji cz\u0142onk\u00f3w polskiej samoobrony z Dynowa, Bartk\u00f3wki i innych miejscowo\u015bci oraz resztek poakowskiego oddzia\u0142u por. J\u00f3zefa Bissa „Wac\u0142awa”, licz\u0105cego wtedy ju\u017c tylko oko\u0142o 40 os\u00f3b.
\r\n 3 marca 1945 r. przyby\u0142e do Paw\u0142okomy oddzia\u0142y stara\u0142y si\u0119 uzyska\u0107 od przebywaj\u0105cych tam mieszka\u0144c\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w UPA wiadomo\u015bci, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 uprowadzeni ostatnio Polacy. Okr\u0105\u017caj\u0105cy wie\u015b oddzia\u0142 „Wac\u0142awa” os\u0142ania\u0142 jedynie stron\u0119 wschodni\u0105 – na wypadek, gdyby Ukrai\u0144com z Paw\u0142okomy przysz\u0142a odsiecz UPA – ponadto mieli te\u017c za zadanie blokowa\u0107 ewentualn\u0105 ucieczk\u0119 upowc\u00f3w ze wsi. By\u0142o kilka takich pr\u00f3b przebicia si\u0119 upowc\u00f3w. Jednego uciekaj\u0105cego z broni\u0105 na pewno zastrzelono, a drugiego prawdopodobnie, kilku za\u015b z\u0142apano z broni\u0105. Byli to dawni policjanci ukrai\u0144scy w s\u0142u\u017cbie niemieckiej, a obecnie w s\u0142u\u017cbie UPA. Kilkuosobowa grupa z oddzia\u0142u „Wac\u0142awa” dokona\u0142a rewizji na wie\u017cy cerkiewnej, gdzie znaleziono \u0142uski od naboi i metalow\u0105 ta\u015bm\u0119 od CKM. Przypadkowe podpalenie dwu dom\u00f3w ukrai\u0144skich w pobli\u017cu cerkwi pozwoli\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce bro\u0144 – a szczeg\u00f3lnie amunicj\u0119 i granaty – mieli Ukrai\u0144cy ukryt\u0105 w budynkach mieszkalnych. Podczas po\u017caru tych dwu dom\u00f3w kanonada rozrywaj\u0105cych si\u0119 pocisk\u00f3w karabinowych i granat\u00f3w wskazywa\u0142a, \u017ce by\u0142o ich tam sporo. Podczas rozm\u00f3w z Ukrainkami dowiedziano si\u0119, \u017ce UPA posiada bunkry „gdzie\u015b na wzg\u00f3rzach niedaleko Paw\u0142okomy. Tam maj\u0105 si\u0119 ukrywa\u0107 upowcy, tam maj\u0105 magazyny \u017cywno\u015bci, broni i amunicji”. T\u0119 informacj\u0119 potwierdzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c zatrzymany w Dyl\u0105gowej Ukrainiec z dokumentami na nazwisko Teofil Szpak. Ale nie potrafi\u0142 dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107, gdzie te bunkry s\u0105.
\r\n Nie mog\u0105c otrzyma\u0107 informacji o zabranych ze wsi w styczniu Polakach, oddzielono wszystkich m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy byli lokalnymi cz\u0142onkami i wsp\u00f3\u0142pracownikami UPA w wieku od 17 do 75 lat. Wszystkie kobiety z dzie\u0107mi pod eskort\u0105 wyprowadzono ze wsi w kierunku Pi\u0105tkowej, tam zwolniono i kazano im i\u015b\u0107 na Ukrain\u0119. Wyp\u0119dzone ukrai\u0144skie kobiety z dzie\u0107mi uda\u0142y si\u0119 ze skarg\u0105 do sowieckiego komendanta wojennego w Sanoku. Wkr\u00f3tce wys\u0142any zosta\u0142 oddzia\u0142 NKWD, kt\u00f3ry dokona\u0142 w po\u0142owie kwietnia 1945 r. w Dynowie i jego rejonie aresztowania 282 Polak\u00f3w, podejrzanych o udzia\u0142 w akcji odwetowej w Paw\u0142okomie.
\r\n Z tej grupy 82 skazano na wi\u0119zienia i \u0142agry i zes\u0142ano w g\u0142\u0105b ZSSR. W\u0142adze Polski Ludowej r\u00f3wnie\u017c dokona\u0142y aresztowa\u0144 kilkunastu Polak\u00f3w, podejrzanych o udzia\u0142 w akcji odwetowej w Paw\u0142okomie. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich skazano na wi\u0119zienia do 6 lat. Tymczasem zatrzymanych we wsi Ukrai\u0144c\u00f3w – m\u0119\u017cczyzn poddano przes\u0142uchaniu, kt\u00f3re sprowadza\u0142o si\u0119 do dwu pyta\u0144: „Kto uprowadzi\u0142 Polak\u00f3w – mieszka\u0144c\u00f3w Paw\u0142okomy? Je\u017celi zostali zastrzeleni, to gdzie s\u0105 zakopane ich zw\u0142oki?”
\r\n Brak odpowiedzi na zadane pytania i pr\u00f3by pogr\u00f3\u017cek ze strony zatrzymanych sprawi\u0142y, \u017ce podj\u0119to decyzj\u0119 o rozstrzelaniu wszystkich zatrzymanych m\u0119\u017cczyzn pochodzenia ukrai\u0144skiego. Wydzielona grupa samoobrony wyprowadzi\u0142a ich na cmentarz, gdzie wykopano dwa do\u0142y. W czasie p\u00f3\u017aniejszych przes\u0142ucha\u0144 na UB zeznawano, \u017ce rozstrzelano od 120 do 150 Ukrai\u0144c\u00f3w. \u017byj\u0105cy do dzi\u015b \u015bwiadkowie tragedii m\u00f3wi\u0105, \u017ce by\u0142o ich oko\u0142o 80. Zw\u0142oki zasypano ziemi\u0105. Obie te mogi\u0142y istniej\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144. Nikt nie podj\u0105\u0142 si\u0119 dotychczas ekshumacji grob\u00f3w, aby dok\u0142adnie ustali\u0107 liczb\u0119 ofiar. Nikt nie s\u0142ucha \u017cyj\u0105cych jeszcze polskich \u015bwiadk\u00f3w wydarze\u0144, licz\u0105 si\u0119 natomiast tylko informacje ukrai\u0144skie.
\r\n
\r\n Dalsze mordy ukrai\u0144skie na Polakach<\/strong>
\r\n W czerwcu 1945 r. powsta\u0142 w Rzeszowie Wojew\u00f3dzki Komitet do Walki z Bandytyzmem, w sk\u0142adzie: przewodnicz\u0105cy – wojewoda podkarpacki, cz\u0142onkowie – zast\u0119pca d-cy 9 DP, Jan Mirek – cz\u0142onek PPS, Piotr Świetlik -cz\u0142onek SL, Stefania Romaniuk – sekretarz KW PPR, szef WUBP – W\u0142adys\u0142aw Sobczy\u0144ski. To g\u0142\u00f3wnie od nich pochodzi informacja o zastrzeleniu „300 mieszka\u0144c\u00f3w Paw\u0142okomy”. Polskich ofiar pogrom\u00f3w nie zd\u0105\u017cono jeszcze policzy\u0107. 21 kwietnia 1945 r. w odwecie za udzia\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w w napadzie na Paw\u0142okom\u0119 zosta\u0142a spalona przez oddzia\u0142y ukrai\u0144skie wie\u015b Borownica. Zabito tam co najmniej 27 os\u00f3b.
\r\n 18 maja oddzia\u0142y UPA napad\u0142y na wsie Radk\u00f3w, Jachowce, Rzeplin i Posad\u00f3w, w kt\u00f3rych spalono wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabudowa\u0144 i zabito oko\u0142o 60 os\u00f3b.
\r\n 7 lipca 1945 roku zosta\u0142a zamordowana przez miejscowych „stri\u0142ciw” z SKW „Smicha” i „Jastruba” Polka Karolina Kaszycka, powracaj\u0105ca z przymusowych rob\u00f3t z Niemiec.
\r\n 3 pa\u017adziernika 1945 r. sotnie UPA „Hromenki” i „Buriaki” spali\u0142y wsie: Dyl\u0105gowa, Bartk\u00f3wka, J\u0105czki, Sielnic\u0119.
\r\n W nocy z 4 na 5 pa\u017adziernika 1945 r. boj\u00f3wki UPA dokona\u0142y napadu na Paw\u0142okom\u0119, zasiedlon\u0105 po likwidacji Ukrai\u0144c\u00f3w Polakami. Spali\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 budynk\u00f3w polskich i poukrai\u0144skich oraz zamordowa\u0142y 5 napotkanych Polak\u00f3w.
\r\n W dniu 12 lutego 1946 r. w nocy banda UPA uprowadzi\u0142a z Paw\u0142okomy 13 os\u00f3b. Z grupy tej zwolni\u0142a – z nieustalonych przyczyn – czteroosobow\u0105 rodzin\u0119 Fedzug\u00f3w, a jednej osobie Emilowi Michalikowi uda\u0142o si\u0119 uciec i dzi\u0119ki temu ocala\u0142. Pozosta\u0142ych 8 os\u00f3b zosta\u0142o zamordowanych w rejonie Woli Wo\u0142odzkiej. Byli to: Jan Marsza\u0142ek 37 lat, J\u00f3zef Pantol 25 lat, W\u0142adys\u0142aw Ulanowski 24 lata, Andrzej \u017ba\u0144czak 45 lat.
\r\n W marcu 1946 roku zosta\u0142o zamordowanych trzech mieszka\u0144c\u00f3w Paw\u0142okomy, (kt\u00f3rzy mieszkali czasowo po zachodniej stronie Sanu).
\r\n 23 pa\u017adziernika 1946 roku podczas napadu boj\u00f3wki UPA zosta\u0142 zastrzelony w czasie ucieczki Ludwik Potoczny. Natomiast J\u00f3zefa Łach (12 lat) i Zbigniew Biela (oko\u0142o 11 lat) – utopili si\u0119 w Sanie podczas ucieczki.
\r\n Strona polska przyst\u0105pi\u0142a jednak do kontruderze\u0144 i 15 kwietnia oddzia\u0142 Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich przeprowadzi\u0142 antyupowsk\u0105 akcj\u0119 w Ma\u0142kowie, 17 kwietnia po\u0142\u0105czone oddzia\u0142y Narodowej Organizacji Wojskowej „Mewy” i „Wo\u0142yniaka” zastrzeli\u0142y – wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 ukrai\u0144skich – co najmniej 358 mieszka\u0144c\u00f3w wsi Piskorowice. Polskie \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 liczb\u0119 140 os\u00f3b, w tym 10 Polak\u00f3w. 6 czerwca oddzia\u0142y Narodowych Si\u0142 Zbrojnych „Szarego”, „Soko\u0142a”, „Zemsty”, „Romana” i „Jacka” dokona\u0142y pacyfikacji wsi Wierzchowiny. Do dzi\u015b nie mo\u017cna ustali\u0107 tam prawdziwej liczby ofiar i przebiegu wypadk\u00f3w, ale po tym UPA poczu\u0142a strach. Likwidowano jej zaplecze, wi\u0119c organizacja przesta\u0142a czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie.
\r\n W miesi\u0105cach kwiecie\u0144 – maj 1945 r. w Siedliskach i Rudzie R\u00f3\u017canieckiej UPA (zmuszona tymi wydarzeniami) rozpocz\u0119\u0142a rozmowy z przedstawicielami WiN i resztkami poakowskiego zgrupowania „Warta”. Ich efektem by\u0142o polsko-ukrai\u0144skie zawieszenie broni. Do wielu wsi, za wyj\u0105tkiem Paw\u0142okomy, bardzo powoli zacz\u0119\u0142o powraca\u0107 poczucie bezpiecze\u0144stwa.
\r\n
\r\n Efekty „pojednania”<\/strong>
\r\n Polityczny cel, zamierzony przez wsp\u00f3\u0142czesne organizacje ukrai\u0144skie, kultywuj\u0105ce dzieje UPA, zostaje powoli osi\u0105gany. Liczne komunikaty o rzekomych zbrodniach AK wykazuj\u0105, \u017ce Armia Krajowa to bandyci, pacyfikuj\u0105cy ukrai\u0144skie wsie i ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105. W ten spos\u00f3b stawia si\u0119 w Polsce znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy Armi\u0105 Krajow\u0105, kt\u00f3r\u0105 alianci uznali za formacj\u0119 kombatanck\u0105 a zbrodnicz\u0105 UPA. Strona polska przyst\u0119puj\u0105ca do porozumienia dotychczas nawet nie chcia\u0142a policzy\u0107 i okre\u015bli\u0107 imiennie polskich ofiar upowskich mord\u00f3w. To tylko w II Rzeczpospolitej za obra\u017canie honoru polskiej armii karano wi\u0119zieniem. Dzi\u015b mo\u017cna to robi\u0107 bezkarnie.
\r\n W wyniku obecnego „pojednania” polsko-ukrai\u0144skiego postanowiono na \u017c\u0105danie strony ukrai\u0144skiej upami\u0119tni\u0107 nie tylko ofiary w Paw\u0142okomie. Organizacje ukrai\u0144skie w kolejno\u015bci d\u0105\u017c\u0105 do dalszych tego typu pomnik\u00f3w podaj\u0105c dowolnie du\u017ce, przez nikogo nie udokumentowane liczby ofiar w kolejnych miejscach. Podczas obecno\u015bci w polskim rz\u0105dzie Janusza Onyszkiewicza i Jacka Kuronia zawieszono uchwalanie przygotowanej ju\u017c ustawy, pot\u0119piaj\u0105cej zbrodnie Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii.
\r\n
\r\n ** ** **<\/strong>
\r\n Setki postawionych dotychczas nielegalnie w Polsce wschodniej pomnik\u00f3w upami\u0119tniaj\u0105cych „bohater\u00f3w” z UPA maj\u0105 pozosta\u0107 nienaruszone. Wyst\u0105piono oficjalnie z pismem o likwidacj\u0119 wszystkich pomnik\u00f3w, postawionych polskim milicjantom poleg\u0142ym w walkach z UPA, jako „upami\u0119tnieniom okresu komunistycznego niegodnym dalszego zachowania”. Efektem propozycji porozumieniowych polsko-ukrai\u0144skich jest pismo domagaj\u0105ce si\u0119 budowy w Rzeszowie cerkwi prawos\u0142awnej (autokefalicznej) w okolicach dawnej Ruskiej Wsi, jako miejscowo\u015bci zamieszka\u0142ej podobno niegdy\u015b (w XV wieku!) przez Ukrai\u0144c\u00f3w. Postanowiono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w XVIII-wiecznym katolickim dotychczas ko\u015bci\u00f3\u0142ku pod wezwaniem \u015bw. Tr\u00f3jcy w Rzeszowie, obecny wiekowy o\u0142tarz zostanie zast\u0105piony ikonostasem. Zapad\u0142y ju\u017c takie decyzje.
\r\n W przygotowaniu s\u0105 dalsze propozycje. Tymczasem nie zosta\u0142 nawet doko\u0144czony Cmentarz Lwowskich Orl\u0105t (kt\u00f3rego wygl\u0105d i tak ra\u017c\u0105co odbiega od stanu przedwojennego – usuni\u0119to na skutek \u017c\u0105da\u0144 ukrai\u0144skich cz\u0119\u015b\u0107 polskich symboli i zmieniono tre\u015b\u0107 napis\u00f3w), mimo to zosta\u0142 po\u015bpiesznie otwarty na skutek stara\u0144 Andrzeja Przewo\u017anika i Aleksandra Kwa\u015bniewskiego. O reszcie nawet si\u0119 nie wspomina. Biedne polskie stowarzyszenia, jak cho\u0107by „Pami\u0119\u0107” z Nadw\u00f3rnej na Ukrainie, porz\u0105dkuj\u0105ce dawne polskie kresowe cmentarze – na pr\u00f3\u017cno zabiegaj\u0105 o jakiekolwiek \u015brodki finansowe na swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Jak na razie takie s\u0105 realne dotychczasowe efekty fa\u0142szywego „pojednania”.<\/div>\r\n

Przedruk za: pojskiejutro.com Tygodnik internetowy \r\nnr 210 \r\n[15.5.2006]<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„W Paw\u0142okomie spoczywa 366 Ukrai\u0144c\u00f3w zabitych w 1945 r. przez oddzia\u0142 AK J\u00f3zefa Bissa „Wac\u0142awa” w odwecie za uprowadzenie i zamordowanie 11 Polak\u00f3w”. Tej tre\u015bci informacje podawane s\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej przez polskie media w oparciu o komunikaty, przygotowane przez organizacje ukrai\u0144skie w sprawie upami\u0119tnienia tamtejszych miejsc powojennych tragedii. Obok nich mo\u017cna spotka\u0107 podobnie tragiczne w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=353"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/353\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}