{"id":35254,"date":"2011-03-25T21:41:40","date_gmt":"2011-03-26T02:41:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=35254"},"modified":"2011-03-25T21:41:40","modified_gmt":"2011-03-26T02:41:40","slug":"neostalinowska-wersja-historii-prof-john-radzilowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=35254","title":{"rendered":"Neostalinowska wersja historii – prof. John Radzilowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jan Tomasz Gross jest czo\u0142owym przedstawicielem historyk\u00f3w neostalinowskich na uczelniach p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich. Patriotyzm, wiar\u0119 katolick\u0105 i po\u015bwi\u0119cenie na rzecz narodu zr\u00f3wnuj\u0105 z kolaboracj\u0105 z nazistami, a szczeg\u00f3lnie z antysemityzmem. Zwi\u0105zek Sowiecki to nie morderczy wr\u00f3g, lecz „bratni wyzwoliciel”.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Niniejszy artyku\u0142 ma za zadanie opisa\u0107 fenomen szko\u0142y polskich studi\u00f3w historycznych, kt\u00f3ra powsta\u0142a na przestrzeni ostatniej dekady w Stanach Zjednoczonych i innych krajach angloj\u0119zycznych. Filozofi\u0119 tej szko\u0142y mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem neostalinowskiej, chocia\u017c historycy do niej nale\u017c\u0105cy nie akceptuj\u0105 tego terminu. Celem niniejszego artyku\u0142u jest precyzyjne opisanie cech polskiej historiografii neostalinowskiej w angloj\u0119zycznym \u015bwiecie akademickim, bez poruszania indywidualnych motywacji i uprzedze\u0144 historyk\u00f3w do niej nale\u017c\u0105cych.<\/strong>

Znaczenia szko\u0142y neostalinowskiej nie wolno bagatelizowa\u0107, poniewa\u017c r\u00f3\u017cni si\u0119 ona w zasadniczy spos\u00f3b od innych w polskiej historiografii. W przeciwie\u0144stwie do nich, celem historiografii neostalinowskiej nie s\u0105 bezinteresowne badania, poszukiwanie obiektywnej prawdy lub bardziej klarowne spojrzenie na dzieje Polski. Celem neostalinizmu jest ca\u0142o\u015bciowe przepisanie od nowa historii Polski, a nast\u0119pnie ca\u0142kowita zmiana polskiej kultury i to\u017csamo\u015bci. Praktycy neostalinizmu d\u0105\u017c\u0105 do stworzenia nowej, „\u015bwieckiej” polskiej to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017caj\u0105 za bardziej o\u015bwiecon\u0105, post\u0119pow\u0105 i og\u00f3lnie g\u00f3ruj\u0105c\u0105 nad wszystkim, co przesz\u0142e – w sumie chodzi wi\u0119c o nowego, postmodernistycznego Polaka.<\/p>\r\n

Ten cel najlepiej ilustruj\u0105 s\u0142owa Jana Tomasza Grossa – naukowca, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a wr\u0119cz definiowa\u0107 neostalinizm. W wywiadzie udzielonym w 2008 r. stwierdzi\u0142, \u017ce jednym z jego cel\u00f3w jest zmuszenie nacjonalistycznych i katolickich Polak\u00f3w do wyspowiadania si\u0119 ze swych grzech\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie z antysemityzmu. O swej ksi\u0105\u017cce „Strach” Gross powiedzia\u0142: „Mam nadziej\u0119, \u017ce ksi\u0105\u017cka ta po prostu pomo\u017ce Polakom by\u0107 samymi sob\u0105 oraz samooczy\u015bci\u0107 si\u0119”. Podczas niedawnego wyk\u0142adu w Instytucie Yad Vashem jeszcze bardziej jednoznacznie potwierdzi\u0142 swe d\u0105\u017cenia. „Cele jego [Grossa] pracy badawczej s\u0105, wyja\u015bnia, ambitne i obszerne: stworzy\u0107 now\u0105 historiografi\u0119, a przez to napisa\u0107 na nowo histori\u0119 holokaustu”. Polska to\u017csamo\u015b\u0107 jest, wed\u0142ug Grossa, oparta na „k\u0142amstwach”. Musi wi\u0119c by\u0107 zmieniona wedle formu\u0142y przez niego u\u0142o\u017conej.<\/p>\r\n

Wykorzystywanie nauki o przesz\u0142o\u015bci w celu przerobienia tera\u017aniejszo\u015bci i „ulepszenia” przysz\u0142o\u015bci, niezale\u017cnie od szlachetno\u015bci czy te\u017c niegodziwo\u015bci tej\u017ce wizji jest podstawowym sk\u0142adnikiem mentalno\u015bci totalitarnej, nawet je\u017celi osoby tak czyni\u0105ce same nie s\u0105 wyznawcami totalitaryzmu. Historia, dowody i nauka staj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie \u015brodkami do celu, instrumentem wykorzystywanym do czynienia rzekomego wielkiego dobra. Opis olbrzymich pokus metodologicznych wynikaj\u0105cych z tego podej\u015bcia le\u017cy poza zakresem tego artyku\u0142u. Jednak\u017ce rzut oka na ostatni wiek w dziejach Europy unaocznia niebezpiecze\u0144stwo przyzwalania na manipulacj\u0119 przesz\u0142o\u015bci\u0105 w s\u0142u\u017cbie tera\u017aniejszo\u015bci – niezale\u017cnie od celu i ideologii. St\u0105d te\u017c istotne jest, aby nie tylko naukowcy, ale r\u00f3wnie\u017c opinia publiczna zrozumia\u0142a i podda\u0142a uczciwej dyskusji ten\u017ce neostalinowski zwrot w opisywaniu dziej\u00f3w Polski.

Komunizm jest dobry<\/strong><\/p>\r\n

Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne cechy neostalinowskiego podej\u015bcia do historiografii? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 naukowc\u00f3w nale\u017c\u0105cych do tej szko\u0142y skupia si\u0119 przede wszystkim na stosunkach polsko-\u017cydowskich, II wojnie \u015bwiatowej i holokau\u015bcie na terenie Polski. W zwi\u0105zku z tym lwia cz\u0119\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w dotyczy tej w\u0142a\u015bnie tematyki.<\/p>\r\n

Historycy neostalinowscy cz\u0119sto wykorzystuj\u0105 na jednym poziomie zar\u00f3wno pierwotne, jak i wt\u00f3rne \u017ar\u00f3d\u0142a z epoki stalinowskiej. Przy czym nie wspominaj\u0105, lub czyni\u0105 to w spos\u00f3b niewystarczaj\u0105cy, o ideologicznych i spo\u0142ecznych warunkach, w kt\u00f3rych powsta\u0142y te dokumenty. I tak, w „S\u0105siadach” Gross powo\u0142uje si\u0119 na zeznania rzekomych sprawc\u00f3w masakry w Jedwabnem, nie ujawniaj\u0105c, \u017ce uzyskano je w wyniku tortur. Czyni to \u015bwiadomie i bez \u017cadnych wyrzut\u00f3w sumienia, opieraj\u0105c si\u0119 na wielu takich niepotwierdzonych i niepoddanych szczeg\u00f3\u0142owej analizie \u017ar\u00f3d\u0142ach. W „Strachu” Gross uparcie podaje jako fakt liczby \u017byd\u00f3w zabitych wkr\u00f3tce po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej – mimo \u017ce zosta\u0142y one wygenerowane przez komunist\u00f3w w celach propagandowych i podwa\u017cone (na podstawie dowod\u00f3w) przez historyk\u00f3w Davida Engela (z Izraela) i Marka Jana Chodakiewicza. Lecz Gross nie jest jedynym badaczem znanym z bezkrytycznego podej\u015bcia do \u017ar\u00f3de\u0142 z epoki stalinowskiej. Niemiecki pisarz Klaus Peter-Friedrich oskar\u017caj\u0105cy Polak\u00f3w o masow\u0105 kolaboracj\u0119 z okupantem niemieckim, znajduj\u0105cy wielu zwolennik\u00f3w w\u015br\u00f3d neostalinist\u00f3w w krajach angloj\u0119zycznych, r\u00f3wnie\u017c opiera swe twierdzenia na \u017ar\u00f3d\u0142ach z epoki Stalina.<\/p>\r\n

Istnienia sowieckiego terroru w Polsce i innych krajach neostalini\u015bci nie uznaj\u0105 za istotne. W najlepszym wypadku naukowcy neostalinowscy mocno bagatelizuj\u0105 terror sowiecki w Polsce, ignoruj\u0105c go lub racjonalizuj\u0105c. Komunizm postrzegaj\u0105 jako zjawisko neutralne lub nawet odrobin\u0119 pozytywne. W „S\u0105siadach” Gross w du\u017cej mierze ignoruje rol\u0119 w\u0142adz sowieckich w dramatycznie pogarszaj\u0105cych si\u0119 stosunkach mi\u0119dzy grupami narodowymi w Polsce wschodniej, chocia\u017c we wcze\u015bniejszej Rewolucji z zewn\u0105trz wzi\u0105\u0142 t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 pod uwag\u0119. Po publikacji „S\u0105siad\u00f3w” wi\u0119kszo\u015b\u0107 neostalinowskich naukowc\u00f3w zacz\u0119\u0142a pod\u0105\u017ca\u0107 jego tropem i ignorowa\u0142a rol\u0119 Sowiet\u00f3w. W „Strachu” Gross opisuje narzucony przez Sowiet\u00f3w w latach 1939-1941 re\u017cim oparty na terrorze jako „sowietyzacj\u0119”. Powojenny terror stalinowski nazywany jest „wyzwoleniem”, a komunizm przedstawiany jako godna alternatywa polityczna dla demokracji. Inni naukowcy przyj\u0119li podobn\u0105 postaw\u0119 w odniesieniu do stalinizmu w Polsce, ignoruj\u0105c masowy terror, egzekucje, tortury i represje. Na przyk\u0142ad polsko-ameryka\u0144ska historyk Ma\u0142gorzata Fidelis wychwala stalinowsk\u0105 polityk\u0119 pracy, kt\u00f3ra pozwala\u0142a kobietom przezwyci\u0119\u017cy\u0107 ucisk p\u0142ciowy poprzez prac\u0119 w przemy\u015ble ci\u0119\u017ckim.<\/p>\r\n

Kolejn\u0105 podstawow\u0105 cech\u0105 literatury neostalinowskiej jest traktowanie Polak\u00f3w jako sprawc\u00f3w w pe\u0142ni lub cz\u0119\u015bciowo odpowiedzialnych za holokaust. Przypomina to propagand\u0119 stalinowsk\u0105 lat 40. i 50., obwiniaj\u0105c\u0105 „polskich faszyst\u00f3w” za \u015bmier\u0107 ka\u017cdego zabitego w Polsce \u017byda. Chocia\u017c niewielu neostalinist\u00f3w otwarcie przyzna, \u017ce uwa\u017ca Polak\u00f3w za wsp\u00f3\u0142odpowiedzialnych za holokaust, to ca\u0142a ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zdaje si\u0119 to potwierdza\u0107. W niekt\u00f3rych wypadkach oskar\u017cenie to jest do\u015b\u0107 prymitywne. Przyk\u0142adowo, Gross otwarcie powo\u0142uje si\u0119 na prace Goldhagena, przedstawiaj\u0105c sprawc\u00f3w mordu w Jedwabnem jako „ochoczych kat\u00f3w”. W wywiadzie udzielonym „Rzeczpospolitej” powiedzia\u0142, \u017ce „Polacy, podobnie do Ukrai\u0144c\u00f3w, Litwin\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w uczestniczyli w holokau\u015bcie”. Czasami tego typu pogl\u0105dy wyg\u0142aszane s\u0105 w spos\u00f3b bardziej subtelny, np. pewien recenzent „Strachu” opatrzy\u0142 recenzj\u0119 tytu\u0142em „Zwykli Polacy” (Ordinary Poles), co stanowi aluzj\u0119 do ksi\u0105\u017cki Christophera Browninga pt. „Ordinary Germans” – o roli niemieckiego batalionu policyjnego. Chocia\u017c Gross i inni neostalini\u015bci nie neguj\u0105 udzia\u0142u nazist\u00f3w w holokau\u015bcie, ich rola w masakrach \u017byd\u00f3w jest jednak umniejszana, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskich kolaborant\u00f3w, niezale\u017cnie od jej zakresu, stawiana w centrum uwagi. Jak zauwa\u017cy\u0142 Gross, dla neostalinist\u00f3w polskie do\u015bwiadczenia z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej niewiele r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od do\u015bwiadcze\u0144 Litwin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n

Trzecim elementem neostalinizmu jest ignorowanie, pomniejszanie lub relatywizowanie masowych mord\u00f3w pope\u0142nianych przez Niemc\u00f3w i Sowiet\u00f3w na polskich chrze\u015bcijanach. Pomijane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wszelkie wzmianki o oporze lub pr\u00f3bach ratowania \u017byd\u00f3w pod auspicjami Armii Krajowej, o ile zamiarem nie jest oskar\u017cenie AK o antysemityzm lub zbrodnie anty\u017cydowskie. R\u00f3wnocze\u015bnie zbyt wiele wagi przywi\u0105zuje si\u0119 do minimalnej i w\u0105tpliwej roli takich prosowieckich grup, jak Armia Ludowa czy Gwardia Ludowa. \u0179aden neostalinowski historyk w przeci\u0105gu ostatnich 15 lat nie zainteresowa\u0142 si\u0119 prowadzeniem rzetelnych bada\u0144 dotycz\u0105cych bardzo zr\u00f3\u017cnicowanych zachowa\u0144 w okupowanej Polsce. W najlepszym przypadku zachowuj\u0105 oni oboj\u0119tno\u015b\u0107 wobec dzia\u0142a\u0144 i pr\u00f3b ratowania \u017byd\u00f3w przez podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe. Nigdy nie usi\u0142owali skorygowa\u0107 szeroko rozpowszechnionego na Zachodzie przekonania, \u017ce Polacy kolaborowali z nazistami. Ich op\u00f3r i wysi\u0142ki na rzecz ratowania ludno\u015bci \u017cydowskiej pozostaj\u0105 bia\u0142\u0105 plam\u0105 zar\u00f3wno dla naukowc\u00f3w, jak i opinii publicznej w \u015bwiecie angloj\u0119zycznym.

Czarny obraz Polski<\/strong><\/p>\r\n

Czwart\u0105 cech\u0105 historiografii neostalinowskiej jest g\u0142oszenie pogl\u0105du stawiaj\u0105cego znak r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy polskim nacjonalizmem lub patriotyzmem a antysemityzmem. Historycy tego nurtu wydaj\u0105 si\u0119 wrogo nastawieni do przekonania, \u017ce polska przesz\u0142o\u015b\u0107 zawiera jakiekolwiek pozytywne pierwiastki. Tysi\u0105cletnie dzieje Polski sprowadzaj\u0105 si\u0119 do Jedwabnego i Kielc. I tak chocia\u017cby, pewien historyk sarkastycznie nazwa\u0142 kryminalist\u00f3w morduj\u0105cych \u017byd\u00f3w „dzielnymi patriotami”. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci neostalinowskiej, tak jak propaganda stalinowska lat 40. i 50., sugeruje powi\u0105zania pomi\u0119dzy nazizmem a polskim nacjonalizmem. Szko\u0142a ta jest r\u00f3wnie wrogo nastawiona do polskiego chrze\u015bcija\u0144stwa i uto\u017csamia katolicyzm z antysemityzmem. Gross twierdzi, \u017ce „\u017byd by\u0142 diab\u0142em w kulturze chrze\u015bcija\u0144skiej”. Dodaje, tym razem u\u017cywaj\u0105c czasu tera\u017aniejszego, „w wyobra\u017ani polsko-katolickiej \u017bydzi s\u0105 Bogob\u00f3jcami u\u017cywaj\u0105cymi krwi chrze\u015bcija\u0144skiej do macy”. Innymi s\u0142owy, wed\u0142ug Grossa, polscy katolicy nie tylko w przesz\u0142o\u015bci byli antysemitami, ale antysemityzm jest uniwersaln\u0105 cech\u0105 wszystkich Polak\u00f3w wyznania katolickiego.<\/p>\r\n

Termin „neostalinizm” najcelniej opisuje ten nurt w historiografii, bowiem historycy tej szko\u0142y wykazuj\u0105 podobie\u0144stwo do grupy polskich historyk\u00f3w i publicyst\u00f3w komunistycznych aktywnej w okresie po narzuceniu Polsce komunizmu przez Sowiet\u00f3w. Nie sugerujemy tutaj, \u017ce dzisiejsi historycy neostalinowscy s\u0105 zwolennikami sowieckiego dyktatora J\u00f3zefa Stalina, ani tym bardziej \u017ce s\u0105 ortodoksyjnymi marksistami sensu stricte. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozostaje jednak pod silnym wp\u0142ywem podkre\u015blaj\u0105cego r\u00f3\u017cnice rasowe i p\u0142ciowe „marksizmu kulturowego”, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 dominuj\u0105cym paradygmatem historiografii p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skiej od lat 60. XX wieku. Stalinowscy pisarze i historycy lat 40. i 50. ca\u0142kowicie odrzucili warto\u015bci i wierzenia w\u0142a\u015bciwe polskiej tradycji kulturowej. Patriotyzm, wiara katolicka i po\u015bwi\u0119cenie na rzecz narodu zosta\u0142y zr\u00f3wnane z kolaboracj\u0105 z nazistami, a szczeg\u00f3lnie z antysemityzmem. Zwi\u0105zek Sowiecki nie by\u0142 morderczym wrogiem, lecz „bratnim wyzwolicielem”. Sprzeciwiaj\u0105cy si\u0119 dominacji sowieckiej mieli by\u0107 nie tylko zdyskredytowani, ale r\u00f3wnie\u017c zniszczeni intelektualnie, o ile nie fizycznie. Jak powiedzia\u0142 pewien komunistyczny klawisz wi\u0119\u017aniom pod swym nadzorem: „Naszym celem jest nie tylko zniszczy\u0107 was fizycznie, ale zdruzgota\u0107 was moralnie przed oczyma ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa”.
Neostalini\u015bci na dzisiejszych p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich uczelniach nie torturuj\u0105 i nie morduj\u0105. Nie ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015bci osobistej za zbrodnie stalinowskie. Od tamtej krwawej i czarnej epoki oddzielaj\u0105 ich dziesi\u0119ciolecia. Niemniej jednak, argumenty stosowane przez dzisiejszych historyk\u00f3w neostalinowskich cz\u0119sto w du\u017cym stopniu przypominaj\u0105 argumentacj\u0119 pisarzy stalinowskich okresu powojennego, szczeg\u00f3lnie gdy chodzi o ich stosunek do narodu, nacjonalizmu i polskiego katolicyzmu oraz podstawowych warto\u015bci polskiej tradycji kulturowej. W wyniku zajmowanych stanowisk neostalini\u015bci cz\u0119sto powtarzaj\u0105, \u015bwiadomie czy te\u017c pod\u015bwiadomie, podej\u015bcie metodologiczne oraz j\u0119zyk i frazeologi\u0119 pierwszych polskoj\u0119zycznych stalinist\u00f3w. (Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, i\u017c ci wcze\u015bniejsi autorzy tworzyli pod intensywnym nadzorem s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rych kierownictwo przyk\u0142ada\u0142o wielk\u0105 wag\u0119 do monitorowania nauczania, bada\u0144 i publikacji historycznych.)

Ofensywa kulturowa marksist\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Geneza neostalinowskiej historiografii wymaga uczciwej dyskusji i wi\u0119kszej liczby bada\u0144. Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wy\u0142onienie si\u0119 tej\u017ce szko\u0142y po upadku komunizmu w krajach Europy \u015arodkowo-Wschodniej zbieg\u0142o si\u0119 z ci\u0105gle powi\u0119kszaj\u0105c\u0105 si\u0119 liczb\u0105 dokument\u00f3w o zbrodniach sowieckich i komunistycznych. Przed 1989 r. i zaraz po nim dominuj\u0105cym poza Polsk\u0105 paradygmatem w badaniach nad holokaustem i II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142o podkre\u015blanie polskiej oboj\u0119tno\u015bci wobec \u017byd\u00f3w oraz pewnego stopnia kolaboracji. G\u0142\u00f3wni badacze holokaustu i historii Europy Wschodniej niemal ca\u0142kowicie ignorowali polski op\u00f3r wobec nazizmu, a op\u00f3r stawiany Sowietom traktowali jako kolaboracj\u0119 z Hitlerem. Z kolei dzia\u0142ania sowieckie i komunistyczne rozpatrywano w \u015bwietle raczej pozytywnym, nawet gdy zbrodnie epoki komunistycznej nie zosta\u0142y przemilczane, poddane s\u0105 relatywizacji i s\u0105 bagatelizowane. Mo\u017cna postawi\u0107 hipotez\u0119, \u017ce przynajmniej cz\u0119\u015bciowo wy\u0142onienie si\u0119 dyskursu neostalinowskiego jest reakcj\u0105 w obronie istniej\u0105cego w \u015bwiecie angloj\u0119zycznym od dziesi\u0119cioleci paradygmatu o polskiej pod\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry podwa\u017ca\u0142y nowo otwarte archiwa komunistyczne.<\/p>\r\n

Neostalinizm mo\u017cna postrzega\u0107 tak\u017ce jako ofensyw\u0119 stanowi\u0105c\u0105 odpowied\u017a na zamieszanie panuj\u0105ce w polskim \u017cyciu intelektualnym, kulturowym i spo\u0142ecznym po 1989 roku. W zwi\u0105zku z tym, warunki debaty i spos\u00f3b patrzenia na nowo\u017cytn\u0105 histori\u0119 Polski by\u0142y lub wydawa\u0142y si\u0119 by\u0107 uchwytne dla ka\u017cdego, kto tylko pragn\u0105\u0142 uczestniczy\u0107 w walce o „rz\u0105d dusz”. W sferach polityki i ekonomii nowe polskie elity otwarcie m\u00f3wi\u0142y o „dogonieniu” Europy, a w wielu wypadkach usi\u0142owa\u0142y wyzby\u0107 si\u0119 zewn\u0119trznych znamion to\u017csamo\u015bci polskiej na rzecz „europejskiej”. Duch czas\u00f3w sprzyja\u0142 wi\u0119c polskiej wersji „d\u0142ugiego marszu poprzez instytucje”, wylansowanej przez takich marksistowskich ideolog\u00f3w, jak Antonio Gramsci, a nast\u0119pnie przez tzw. szko\u0142\u0119 frankfurck\u0105, kt\u00f3ra przenios\u0142a marksizm ekonomiczny na p\u0142aszczyzn\u0119 kulturow\u0105. Oznacza\u0142o to, \u017ce w\u0105ska elita intelektualna by\u0142a w stanie zmieni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo i kultur\u0119, chc\u0105c przygotowa\u0107 grunt pod nadej\u015bcie prawdziwego socjalizmu poprzez zdobycie wp\u0142yw\u00f3w w mediach, szko\u0142ach, uczelniach i wszelkich instytucjach kulturowych. Literatura i historia by\u0142y wa\u017cnymi elementami owego „d\u0142ugiego marszu”. Ruch ten zdominowa\u0142 wy\u017csze uczelnie na Zachodzie, a szczeg\u00f3lnie w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Jest to istotne, albowiem lwia cz\u0119\u015b\u0107 neostalinowskich historyk\u00f3w \u017cyje, wyk\u0142ada i\/lub studiowa\u0142a w Stanach Zjednoczonych lub innych krajach angloj\u0119zycznych. Tak wi\u0119c neostalinizm funkcjonuje w rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej „d\u0142ugi marsz” jest ju\u017c faktem dokonanym.

Wrogowie religii i Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/p>\r\n

Zgubne nast\u0119pstwa kulturowego marksizmu Gramsciego dla ameryka\u0144skiego \u017cycia akademickiego sta\u0142y si\u0119 przedmiotem wielu dyskusji. W niniejszym artykule ograniczymy si\u0119 jednak do zidentyfikowania kilku pr\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re wywar\u0142y du\u017cy wp\u0142yw na neostalinizm. By\u0142y to w szczeg\u00f3lno\u015bci: wrogo\u015b\u0107 wobec chrze\u015bcija\u0144stwa i nacjonalizmu (w tym r\u00f3wnie\u017c wobec wszelkich form patriotyzmu lub s\u0142u\u017cby Ojczy\u017anie), postmodernizm (wraz z odmianami – poststrukturalizmem i postkolonializmem), paradygmat dotycz\u0105cy stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy grupami narodowymi oparty na swoistej interpretacji stosunk\u00f3w rasowych w Stanach Zjednoczonych. Chocia\u017c wrogo\u015b\u0107 wobec religii w og\u00f3le, a chrze\u015bcija\u0144stwa w szczeg\u00f3lno\u015bci, zawsze by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 marksizmu, zwolennicy Gramsciego uwa\u017caj\u0105 dechrystianizacj\u0119 za istotny element w stworzeniu „post\u0119powej” przysz\u0142o\u015bci. W oparciu o marksizm kulturowy, historycy neostalinowscy r\u00f3wnie\u017c odzwierciedlaj\u0105 pogl\u0105dy w\u0142adz peerelowskich tocz\u0105cych walk\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em katolickim, m.in. poprzez przedstawianie Ko\u015bcio\u0142a jako elementu kolaboracjonistycznego podczas okupacji niemieckiej. W tw\u00f3rczo\u015bci neostalinowskiej Ko\u015bci\u00f3\u0142 wyst\u0119puje jako g\u0142\u00f3wny inkubator antysemityzmu w \u017cyciu polskim, a wi\u0119c instytucja ponosz\u0105ca g\u0142\u00f3wn\u0105 win\u0119 za rzekomy wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 Polak\u00f3w w holokau\u015bcie. Jak wspomniano wcze\u015bniej, Gross pisze, \u017ce „w wyobra\u017ani polsko-katolickiej, \u017bydzi s\u0105 Bogob\u00f3jcami, wykorzystuj\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 krew do macy”. Nie przedstawia jednak \u017cadnych dowod\u00f3w na obron\u0119 swej tezy. Nie oferuje jakiejkolwiek dyskusji na temat historii, teologii i filozofii polskiego katolicyzmu. Jego podej\u015bcie do religii katolickiej jest w du\u017cej mierze ukszta\u0142towane przez antykatolickie pogl\u0105dy Daniela Jonaha Goldhagena. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 neostalinist\u00f3w pozbawiona jest niuans\u00f3w. Do materia\u0142\u00f3w dowodowych podchodz\u0105 oni bardzo swobodnie, zast\u0119puj\u0105c fakty osobistymi uprzedzeniami. Dlatego te\u017c ignoruj\u0105 skomplikowan\u0105 natur\u0119 pr\u0105d\u00f3w anty\u017cydowskich oraz powstanie antysemityzmu rasistowskiego pod koniec XIX wieku. Dla neostalinist\u00f3w polski antysemityzm mo\u017ce funkcjonowa\u0107 jedynie jako swego rodzaju pierwotne wierzenia religijne i sta\u0142y element istniej\u0105cy niezale\u017cnie od miejsca, epoki czy okoliczno\u015bci.<\/p>\r\n

Inn\u0105 istotn\u0105 cech\u0105 dzisiejszych zachodnich \u015brodowisk akademickich jest wrogo\u015b\u0107 w stosunku do nacjonalizmu. Wynikiem tego s\u0105 prace wielu neostalinist\u00f3w, kt\u00f3rzy zr\u00f3wnuj\u0105 polski nacjonalizm z antysemickim rasizmem. Cz\u0119sto skrajne inwektywy kierowane s\u0105 przez neostalinist\u00f3w pod adresem polskich historyk\u00f3w oskar\u017canych o odchylenia „nacjonalistyczne”.
Na przyk\u0142ad ameryka\u0144ski naukowiec John Connelly opisa\u0142 polski nacjonalizm jako form\u0119 megalomanii. Ten\u017ce autor, w odpowiedzi na krytyk\u0119 u\u017cywanej przeze\u0144 terminologii, stwierdzi\u0142: „Pierwotnie chcia\u0142em u\u017cy\u0107 terminu duma zamiast hubris [w tytule artyku\u0142u opisuj\u0105cego polski nacjonalizm]. Zmieni\u0142em jednak zdanie, bowiem wyobra\u017ca\u0142em sobie, \u017ce istnieje co\u015b takiego, jak „zdrowa duma narodowa”. W wyniku dalszych refleksji doszed\u0142em jednak do wniosku, \u017ce co\u015b takiego nie istnieje”.<\/p>\r\n

Styl argumentacji i wykorzystywanie materia\u0142u dowodowego stosowane przez naukowc\u00f3w neostalinowskich zosta\u0142y zapo\u017cyczone z tw\u00f3rczo\u015bci postmodernist\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie tzw. krytyki literackiej. Jest to metodologia bardzo popularna w\u015br\u00f3d p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich badaczy kwestii rasowych, p\u0142ciowych i tzw. teorii „dziwak\u00f3w” (queer theory, czyli bada\u0144 nad gejami i lesbijkami). W ramach tego podej\u015bcia dowody funkcjonuj\u0105 jako \u015brodki prowadz\u0105ce do celu. Liczy si\u0119 nie obiektywne znaczenie materia\u0142\u00f3w dowodowych (naukowcy neostalinowscy neguj\u0105 bowiem istnienie materia\u0142\u00f3w jako obiektywnych dowod\u00f3w), lecz percepcja wykorzystuj\u0105cego dowody. Kieruj\u0105 si\u0119 swego rodzaju my\u015bleniem dialektycznym, zgodnie z kt\u00f3rym badania naukowe i materia\u0142y dowodowe, na kt\u00f3rych si\u0119 opieraj\u0105, s\u0142u\u017c\u0105 celowi ideologicznemu. Czo\u0142owy neostalinista Jan Tomasz Gross sam przyznaje, \u017ce ch\u0119tnie czytuje dzie\u0142a z zakresu semiotyki postmodernistycznej. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 tu chocia\u017cby recenzja, w kt\u00f3rej Gross zaatakowa\u0142 \u017cydowsko-ameryka\u0144sk\u0105 badaczk\u0119, Ros\u0119 Lehmann, za przedstawienie zbyt pozytywnego obrazu stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. W odpowiedzi na twierdzenie Lehmann, i\u017c w pami\u0119ci niewielu Polak\u00f3w ze spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 bada\u0142a, przetrwa\u0142y konkretne wspomnienia o deportacji i mordowaniu \u017byd\u00f3w, Gross stwierdzi\u0142: „Po epoce Freuda niekt\u00f3rzy z nas s\u0105 sk\u0142onni my\u015ble\u0107, \u017ce ludzie nie m\u00f3wi\u0105 o pewnych rzeczach w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce s\u0105 one istotne w ich \u017cyciu”. Tak wi\u0119c brak dowod\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o polskim antysemityzmie lub wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu z nazistami udowadnia w\u0142a\u015bnie wyst\u0119powanie tych zjawisk. (…)

Inwektywy zamiast dyskusji<\/strong><\/p>\r\n

Neostalinizm cechuje odporno\u015b\u0107 na normalne procedury naukowej dyskusji i krytyki. Jest to wszak charakterystyczne dla ka\u017cdej grupy intelektualist\u00f3w przekonanych o wype\u0142nianiu przez siebie roli os\u00f3b przynosz\u0105cych post\u0119p i tworz\u0105cych nowy, lepszy \u015bwiat, maj\u0105cy powsta\u0107 w wyniku wcielania w \u017cycie ich my\u015bli i pism. Ka\u017cdy, kto – nawet w spos\u00f3b najbardziej delikatny – zakwestionuje wnioski p\u0142yn\u0105ce z prac neostalinist\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie prof. Grossa, stanie si\u0119 ofiar\u0105 skrajnych inwektyw.<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wnym celem atak\u00f3w neostalinist\u00f3w sta\u0142 si\u0119 czo\u0142owy krytyk tw\u00f3rczo\u015bci Grossa, prof. Marek Jan Chodakiewicz. Pad\u0142 on ofiar\u0105 otwarcie szkaluj\u0105cych go artyku\u0142\u00f3w i cenzury, pr\u00f3bowano tak\u017ce cofn\u0105\u0107 jego nominacje na katedry uniwersyteckie. Jeden z czo\u0142owych neostalinist\u00f3w, prof. Piotr Wr\u00f3bel, przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do grona szkaluj\u0105cych Chodakiewicza w artykule zleconym przez skrajnie lewicowy think-tank Southern Poverty Law Center (SPLC), w kt\u00f3rym napisa\u0142: „Chodakiewicz m\u00f3wi, \u017ce sp\u0119dzi\u0142 prawie 30 lat w Stanach Zjednoczonych i nigdy nie u\u017cy\u0142by terminu lub przymiotnika, kt\u00f3ry wyra\u017anie by go oznaczy\u0142 jako antysemit\u0119, ale nie ma jakichkolwiek w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nie lubi \u017byd\u00f3w”. Jak w przypadku ataku Grossa na Ros\u0119 Lehmann, brak dowod\u00f3w sam w sobie stanowi dow\u00f3d. A wi\u0119c brak dowod\u00f3w na antysemityzm Chodakiewicza udowadnia, i\u017c jest on antysemit\u0105.<\/p>\r\n

Kolejnym przyk\u0142adem ataku neostalinist\u00f3w jest wydarzenie, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce w 2008 r., gdy rozdra\u017cni\u0142y ich wyniki pracy Instytutu Pami\u0119ci Narodowej. Na stronach „Yad Vashem Studies” historyk Jan Grabowski pot\u0119pi\u0142 IPN jako antysemicki i nacjonalistyczny. W wielu przypadkach oszczercze artyku\u0142y s\u0105 tak niesp\u00f3jne, \u017ce nawet pobie\u017cna lektura wystarcza, aby obali\u0107 zawarte w nich twierdzenia. Na przyk\u0142ad neostalinowska badaczka Joanna Michlic zaatakowa\u0142a na \u0142amach „Jewish Social Studies” monografi\u0119 Chodakiewicza pt. „The Massacre in Jedwabne”. Zacytowa\u0142a kilka stronnic tej pracy, kt\u00f3re w og\u00f3le nie dotyczy\u0142y tematyki, jak\u0105 usi\u0142owa\u0142a poruszy\u0107. Widocznie zak\u0142ada\u0142a, \u017ce czytelnicy „Jewish Social Studies” nie pofatyguj\u0105 si\u0119, aby zweryfikowa\u0107 przypisy do jej tekstu.
R\u00f3wnocze\u015bnie recenzje prac aprobowanych przez neostalinist\u00f3w rzadko bywaj\u0105 krytyczne. Zreszt\u0105, w \u015bwiecie angloj\u0119zycznym opublikowano niewielk\u0105 liczb\u0119 recenzji prac Grossa poddaj\u0105cych je dok\u0142adnej analizie naukowej. Mo\u017cliwe, \u017ce strach przed atakami i oskar\u017ceniami o antysemityzm ze strony Grossa i jego zwolennik\u00f3w jest jedn\u0105 z przyczyn tego stanu rzeczy. Z godnym uwagi wyj\u0105tkiem, jakim by\u0142a recenzja pi\u00f3ra Johna Connelly\u00b4ego, kt\u00f3ry podda\u0142 krytyce metodologi\u0119 Grossa, r\u00f3wnocze\u015bnie stosuj\u0105c neostalinowski styl, recenzje prac tego autora pisane przez innych neostalinist\u00f3w cechuje \u017cenuj\u0105ca wr\u0119cz wiernopodda\u0144czo\u015b\u0107, np. historyk Padraic Kenney, recenzuj\u0105cy „Strach” w „Slavic Review”, okre\u015bla badania Grossa dotycz\u0105ce masakry w Kielcach mianem „skrupulatnych”. Nie przywo\u0142a\u0142 jednak ani jednego powa\u017cnego b\u0142\u0119du wytkni\u0119tego Grossowi przez niemal\u017ce ka\u017cdego polskiego eksperta. Okre\u015bla go przy tym mianem „genialnego” i stwierdza, \u017ce „Gross wie wi\u0119cej na temat okresu wojennego w Polsce ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 naukowc\u00f3w”. „Strach”, wed\u0142ug tego\u017c historyka, jest „prac\u0105 naukow\u0105 najwy\u017cszych lot\u00f3w”.<\/p>\r\n

Z jednej strony, powy\u017csze fakty wskazuj\u0105 na ca\u0142kowite lekcewa\u017cenie materia\u0142\u00f3w dowodowych (o ile nie rzeczywisto\u015bci). Z drugiej strony, ilustruj\u0105 spos\u00f3b, w jaki neostalini\u015bci postrzegaj\u0105 sam\u0105 nauk\u0119 – nie jako poszukiwanie prawdy, lecz jako form\u0119 walki ideologicznej. W ich opinii ci, kt\u00f3rzy si\u0119 z nimi nie zgadzaj\u0105, nie tylko tkwi\u0105 w b\u0142\u0119dzie, ale s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wrogami, kt\u00f3rych nale\u017cy „zdruzgota\u0107 moralnie przed oczami ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa”. Jest to ca\u0142kowite odwr\u00f3cenie norm naukowych (cho\u0107, przyzna\u0107 nale\u017cy, \u017ce zdarza si\u0119 to do\u015b\u0107 cz\u0119sto). Cytuj\u0105c Zbigniewa Herberta: „Jedn\u0105 z podstawowych rzeczy, kt\u00f3rej nauczy\u0142em si\u0119 w gimnazjum w II RP, by\u0142o prowadzenie sprawiedliwej debaty. Debata, powtarzano nam, nie by\u0142a b\u00f3jk\u0105 na pi\u0119\u015bci, w kt\u00f3rej wszystko by\u0142o dozwolone, lecz pr\u00f3b\u0105 precyzyjnego obja\u015bnienia w\u0142asnego stanowiska. Liczy\u0142y si\u0119 dowody, a nie si\u0142a. Uczciwi interlokutorzy s\u0105 partnerami wsp\u00f3lnie poszukuj\u0105cymi prawdy”. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, jak bardzo duch tej wypowiedzi odbiega od podej\u015bcia stosowanego przez neostalinist\u00f3w.<\/p>\r\n

Przewrotowi neostalinowskiemu w historiografii polskiej nale\u017cy si\u0119 przeciwstawi\u0107 w spos\u00f3b energiczny, lecz sprawiedliwy i kulturalny. Gwa\u0142ci on bowiem polsk\u0105 tradycj\u0119 kulturow\u0105 i historyczn\u0105. Pr\u00f3buje wdro\u017cy\u0107 projekt in\u017cynierii kulturowej i spo\u0142ecznej przy pomocy samozwa\u0144czej elity, kt\u00f3ra – niezale\u017cnie od intencji – przejawia mentalno\u015b\u0107 totalitarn\u0105. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 neostalinowska pogorszy\u0142a wszak\u017ce stosunki pomi\u0119dzy Polakami i \u017bydami. Co wi\u0119cej, powa\u017cnie utrudni\u0142a omawianie trudnych temat\u00f3w w historii Polski – przynajmniej w\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich.<\/p>\r\n

Prof. John Radzilowski<\/strong><\/em><\/p>\r\n

\r\n

John Radzilowski – profesor historii w University of Alaska Southeast i naukowiec w Instytucie Piasta w Hamtrack, Michigan.

<\/p>\r\n

\r\n

Artyku\u0142 pochodzi z ksi\u0105\u017cki „Z\u0142ote serca czy z\u0142ote \u017cniwa”, Studia nad wojennymi losami Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, redakcja naukowa Marek J. Chodakiewicz, Wojciech J. Muszy\u0144ski, wydawnictwo The Facto, Warszawa 2011, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w tym tygodniu.

<\/p>\r\n

\r\n

Skr\u00f3ty, tytu\u0142 i \u015br\u00f3dtytu\u0142y pochodz\u0105 od redakcji.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jan Tomasz Gross jest czo\u0142owym przedstawicielem historyk\u00f3w neostalinowskich na uczelniach p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich. Patriotyzm, wiar\u0119 katolick\u0105 i po\u015bwi\u0119cenie na rzecz narodu zr\u00f3wnuj\u0105 z kolaboracj\u0105 z nazistami, a szczeg\u00f3lnie z antysemityzmem. Zwi\u0105zek Sowiecki to nie morderczy wr\u00f3g, lecz „bratni wyzwoliciel”. Niniejszy artyku\u0142 ma za zadanie opisa\u0107 fenomen szko\u0142y polskich studi\u00f3w historycznych, kt\u00f3ra powsta\u0142a na przestrzeni ostatniej dekady w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,65,66,22,55],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35254"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35254"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35254\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}