{"id":35112,"date":"2011-03-24T09:33:20","date_gmt":"2011-03-24T14:33:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=35112"},"modified":"2011-03-24T09:33:36","modified_gmt":"2011-03-24T14:33:36","slug":"poeta-wrog-publiczny-wojciech-wencel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=35112","title":{"rendered":"Poeta – wr\u00f3g publiczny – Wojciech Wencel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Gdyby Rymkiewicz pisa\u0142 wy\u0142\u0105cznie wiersze o kotach, je\u017cach i jab\u0142onkach w Milan\u00f3wku, wci\u0105\u017c m\u00f3g\u0142by liczy\u0107 na wazeliniarskie komplementy. Ale poniewa\u017c zburzy\u0142 \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j mi\u0142o\u015bnik\u00f3w „ciep\u0142ej wody w kranie”, musi zosta\u0107 wykluczony z publicznej debaty.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pot\u0119\u017cny koncern medialny pozywa go do s\u0105du, \u017ceby ratowa\u0107 swoje udzia\u0142y w rynku. Znana pani filozof emigruje przez niego do Anglii. Publicy\u015bci du\u017cego dziennika oskar\u017caj\u0105 go o wywo\u0142anie katastrofy smole\u0144skiej i ostrzegaj\u0105 czytelnik\u00f3w przed jego zgubnym wp\u0142ywem na sprawy publiczne. Najbardziej niebezpieczny cz\u0142owiek w Polsce nie nosi broni za pasem. To Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz, 75-letni poeta, eseista, profesor w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN. Poza literatur\u0105 zajmuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie piel\u0119gnowaniem ogrodu w rodzinnym Milan\u00f3wku. Jednak luminarze medi\u00f3w doskonale wiedz\u0105, \u017ce w jego \u0142ysej g\u0142owie dojrzewa tajny plan wysadzenia Polski w powietrze.<\/strong><\/p>\r\n

W czwartek, 17 marca, w S\u0105dzie Okr\u0119gowym w Warszawie zacz\u0105\u0142 si\u0119 proces, jaki Jaros\u0142awowi Markowi Rymkiewiczowi wytoczy\u0142a sp\u00f3\u0142ka Agora, wydawca „Gazety Wyborczej”. Poeta zosta\u0142 pozwany za wyra\u017cenie opinii, \u017ce redaktorzy tego dziennika s\u0105 „duchowymi spadkobiercami Komunistycznej Partii Polski” i „pragn\u0105, \u017ceby Polacy wreszcie przestali by\u0107 Polakami”. Komentarz dotyczy\u0142 sprawy krzy\u017ca na Krakowskim Przedmie\u015bciu. „Tych redaktor\u00f3w – doda\u0142 Rymkiewicz – wychowano tak, \u017ce musz\u0105 \u017cy\u0107 w nienawi\u015bci do polskiego krzy\u017ca. Uwa\u017cam, \u017ce ludzie ci s\u0105 godni wsp\u00f3\u0142czucia – polscy katolicy powinni si\u0119 za nich modli\u0107”.
Czy s\u0105d jest w\u0142a\u015bciwym miejscem na rozstrzyganie zasadno\u015bci tego rodzaju pogl\u0105d\u00f3w? Czy kategoria „duchowych spadkobierc\u00f3w” da si\u0119 prawnie zweryfikowa\u0107? Oczywi\u015bcie \u017ce nie, bo nale\u017cy ona do \u015bwiata idei, a nie fakt\u00f3w. Wypowied\u017a Rymkiewicza to opinia, jakich wiele w demokratycznej debacie publicznej. Mo\u017cna si\u0119 z ni\u0105 nie zgadza\u0107, ale naturaln\u0105 form\u0105 informowania o swoim poczuciu krzywdy jest polemika prasowa. Zw\u0142aszcza \u017ce diagnoza Rymkiewicza dotyczy zawodowych publicyst\u00f3w.<\/p>\r\n

Przypadek Herberta<\/strong><\/p>\r\n

Przez wiele lat panowa\u0142 w tej kwestii konsensus. Kiedy w pierwszej dekadzie III RP Zbigniew Herbert ostro krytykowa\u0142 okr\u0105g\u0142osto\u0142owe elity, „Gazeta Wyborcza” pisa\u0142a, \u017ce „Pan Cogito ma k\u0142opot z demokracj\u0105”, ale nikt nie wytacza\u0142 poecie procesu. Nawet gdy Herbert w „Tygodniku Solidarno\u015b\u0107” okre\u015bli\u0142 Adama Michnika „klasycznym przyk\u0142adem kariery komunistycznego Dyzmy”, ten nie zdecydowa\u0142 si\u0119 poda\u0107 go do s\u0105du. Oczywi\u015bcie autor „Raportu z obl\u0119\u017conego miasta” sta\u0142 si\u0119 obiektem licznych manipulacji. W \u015brodowisku literackim natychmiast pojawi\u0142y si\u0119 plotki o jego problemach psychicznych. W „Gazecie Wyborczej” przedstawiano go wed\u0142ug klucza: dobry poeta, kt\u00f3ry pod koniec \u017cycia sta\u0142 si\u0119 miernym publicyst\u0105 i niepotrzebnie obrazi\u0142 dawnych przyjaci\u00f3\u0142. Aby zrelatywizowa\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 prawdziwych agent\u00f3w, pr\u00f3bowano tak\u017ce rzuci\u0107 na niego podejrzenie o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z SB. W tek\u015bcie „J\u0119zyk nie k\u0142amie” z 2007 r. Michnik wymienia\u0142 go mi\u0119dzy Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105 i Andrzejem Szczypiorskim, ob\u0142udnie przestrzegaj\u0105c Polak\u00f3w przed „lekkomy\u015blnym ferowaniem wyrok\u00f3w pot\u0119piaj\u0105cych”. Wszystkie te gry, do kt\u00f3rych po \u015bmierci poety wci\u0105gano wdow\u0119 po nim czy Gustawa Herlinga-Grudzi\u0144skiego, by\u0142y oczywi\u015bcie niegodne, ale ich konsekwencje zamyka\u0142y si\u0119 w sferze publicznej debaty. Odpowiedzi\u0105 na s\u0142owa by\u0142y inne s\u0142owa, wprawdzie dobierane ze z\u0142\u0105 wol\u0105, ale niezmierzaj\u0105ce wprost do ograniczenia wolno\u015bci wypowiedzi.<\/p>\r\n

Rymkiewicza potraktowano inaczej. Czy oznacza to niekonsekwencj\u0119 Michnika? Wr\u0119cz przeciwnie. Naczelny „Gazety Wyborczej” nie podawa\u0142 Herberta do s\u0105du, bo nie musia\u0142 tego robi\u0107. \u0179eby zneutralizowa\u0107 poet\u0119, wystarczy\u0142o ukaza\u0107 go jako pi\u0119knoducha, kt\u00f3ry niepotrzebnie miesza si\u0119 do polityki. Z trosk\u0105 pochyli\u0107 si\u0119 nad jego emocjami, kt\u00f3re szkodz\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci. W epoce popkultury g\u0142os poety w sprawach publicznych przesta\u0142 bowiem kogokolwiek interesowa\u0107. \u0179yli\u015bmy w przekonaniu, \u017ce nie ma powrotu do \u015bwiadomo\u015bci ukszta\u0142towanej w romantyzmie i po raz ostatni reaktywowanej w drugim obiegu kultury przed 1989 rokiem. Ale monopolizacja w\u0142adzy ca\u0142kowicie zmieni\u0142a sytuacj\u0119.<\/p>\r\n

Dwie Polski<\/strong><\/p>\r\n

W czasach sojuszu Platformy Obywatelskiej z g\u0142\u00f3wnymi mediami stopniowo rozrasta\u0142o si\u0119 kulturalne podziemie, jednocz\u0105ce ludzi wyszydzonych, wzgardzonych, nazywanych „ciemnogrodem” i „moherowymi beretami”. Nagonka na Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107, kt\u00f3ra mia\u0142a wykluczy\u0107 wyborc\u00f3w tej partii z debaty publicznej, okaza\u0142a si\u0119 czynnikiem mobilizuj\u0105cym. Obrazowe komentarze polityczne Rymkiewicza, jak ten przyr\u00f3wnuj\u0105cy Polsk\u0119 do \u017cubra, kt\u00f3ry zosta\u0142 wyrwany ze snu przez Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego, zacz\u0119\u0142y zyskiwa\u0107 coraz wi\u0119ksz\u0105 grup\u0119 s\u0142uchaczy.<\/p>\r\n

Po katastrofie smole\u0144skiej, kt\u00f3ra ostatecznie podzieli\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwo, Rymkiewicz pisa\u0142 mow\u0105 wi\u0105zan\u0105, \u017ce s\u0105: „Dwie Polski – ta o kt\u00f3rej wiedzieli prorocy\/ I ta kt\u00f3r\u0105 w obj\u0119cia bierze car p\u00f3\u0142nocy\/ Dwie Polski – jedna chce si\u0119 podoba\u0107 na \u015bwiecie\/ I ta druga – ta kt\u00f3r\u0105 wioz\u0105 na lawecie”. W tej poetyckiej wizji tysi\u0105ce Polak\u00f3w odnalaz\u0142o nie tylko prawd\u0119 o w\u0142asnym losie, ale i antycypacj\u0119 przebiegu rosyjskiego \u015bledztwa. Do tego dosz\u0142y kolejne przenikliwe diagnozy polityczne poety, jak ta o postkolonialnym, podporz\u0105dkowanym dawnym zaborcom, charakterze naszej pa\u0144stwowo\u015bci. Po 10 kwietnia 2010 r., w klimacie uzasadnionych obaw o bezpiecze\u0144stwo Polski, Rymkiewicz sta\u0142 si\u0119 nowym wieszczem, wyrazicielem naszego wsp\u00f3lnego patriotyzmu.
Takiego przeciwnika nie da si\u0119 \u0142atwo przemilcze\u0107 lub ukaza\u0107 jako zagubionego artyst\u0119 i politycznego dyletanta. Trzeba zatem pr\u00f3bowa\u0107 go zastraszy\u0107 i ci\u0105ga\u0107 po s\u0105dach. Ka\u017cdy pretekst jest dobry. Cho\u0107by wypowiedziana przez poet\u0119 opinia o „duchowych spadkobiercach z KPP”.<\/p>\r\n

Niech pan si\u0119 zajmie poezj\u0105<\/strong><\/p>\r\n

Tyle poj\u0119li publicy\u015bci „Rzeczpospolitej” z ksi\u0105\u017cek i wypowiedzi Rymkiewicza. Zach\u0142ystuj\u0105c si\u0119 swoim projektem nowoczesnej prawicy, postanowili pogrozi\u0107 mu palcem, by trzyma\u0142 si\u0119 z daleka od polityki. Zastosowali dok\u0142adnie ten sam chwyt, kt\u00f3ry wcze\u015bniej – w odniesieniu do Herberta – stosowa\u0142a „Gazeta Wyborcza”. Gdyby Rymkiewicz pisa\u0142 wy\u0142\u0105cznie wiersze o kotach, je\u017cach i jab\u0142onkach w Milan\u00f3wku, wci\u0105\u017c m\u00f3g\u0142by liczy\u0107 na ich wazeliniarskie komplementy. Ale poniewa\u017c zburzy\u0142 \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j mi\u0142o\u015bnik\u00f3w „ciep\u0142ej wody w kranie”, musi zosta\u0107 wykluczony z publicznej debaty. Kto\u015b, kto intelektem i wyobra\u017ani\u0105 przewy\u017csza politycznych cynik\u00f3w czy – jak kto woli – pragmatyk\u00f3w, automatycznie staje si\u0119 wrogiem publicznym. Jego wizje ukazywane s\u0105 w krzywym zwierciadle jako niebezpieczne nawo\u0142ywanie do anarchii.<\/p>\r\n

Wizjoner i realista<\/strong><\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie nie jest prawd\u0105, \u017ce Rymkiewicz wzywa do wy\u0142\u0105czenia si\u0119 z mechanizm\u00f3w pa\u0144stwa, do bojkotu wybor\u00f3w czy niep\u0142acenia podatk\u00f3w. On tylko diagnozuje zjawisko wykluczenia milion\u00f3w Polak\u00f3w przez polityczno-medialny sojusz: „Jestem jak te stare kobiety w moherowych beretach i jestem z tego dumny, bo one s\u0105 tym, co Polska ma teraz najlepszego. Jestem wykluczony razem z Mickiewiczem i razem z moherowymi beretami. Mickiewicz te\u017c jest moherowym beretem. To ogromny zaszczyt – by\u0107 wykluczonym razem z Mickiewiczem i z wszystkimi moherami”.<\/p>\r\n

Staje wi\u0119c po stronie wykluczonych, daj\u0105c im nadziej\u0119, \u017ce ich sytuacja ma sens. M\u00f3wi im, \u017ce s\u0105 sol\u0105 tej ziemi, \u017ce powinni zachowa\u0107 dum\u0119, honor, wiar\u0119 i cierpliwie budowa\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie. Jest wizjonerem, ale i realist\u0105. Wie, \u017ce w obecnych warunkach „Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 oraz Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski istniej\u0105 po to, \u017ceby przechowa\u0107 te wszystkie warto\u015bci, kt\u00f3re pos\u0142u\u017c\u0105 do zrekonstruowania Kr\u00f3lestwa wolnych Polak\u00f3w”. Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej to Kr\u00f3lestwo si\u0119 urzeczywistni, zapewne za pomoc\u0105 demokratycznych procedur. Tego, jak najbardziej realnego politycznie, potencja\u0142u boj\u0105 si\u0119 publicy\u015bci „Rzeczpospolitej”. Woleliby, \u017ceby wykluczeni Polacy rozproszyli si\u0119 i zostali wch\u0142oni\u0119ci przez masy, a PiS – pozbawione rzeczywistego wp\u0142ywu na w\u0142adz\u0119 – zacz\u0119\u0142o legitymizowa\u0107 poczynania rz\u0105du, np. te ska\u017cone serwilizmem wobec Rosji, oczywi\u015bcie w imi\u0119 dobra wsp\u00f3lnego. Polska polityka pozosta\u0142aby przestrzeni\u0105 gry partyjnej na warunkach postkolonialist\u00f3w, ale mieliby\u015bmy za to \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j.<\/p>\r\n

Solidarno\u015b\u0107 poet\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Przy okazji procesu autora „Zachodu s\u0142o\u0144ca w Milan\u00f3wku” wielu ludzi stan\u0119\u0142o w obronie wolno\u015bci s\u0142owa. Chwa\u0142a poetom, kt\u00f3rzy odpowiedzieli na moje zaproszenie i podpisali si\u0119 pod o\u015bwiadczeniem wyra\u017caj\u0105cym solidarno\u015b\u0107 z Markiem Rymkiewiczem. Zapewne nie wszyscy Czytelnicy zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z niezwyk\u0142o\u015bci tego wydarzenia, ale osoby zorientowane we wsp\u00f3\u0142czesnej literaturze dobrze wiedz\u0105, jak wiele pod wzgl\u0119dem \u015bwiatopogl\u0105dowym i literackim dzieli Krzysztofa Koehlera i Marcina \u015awietlickiego, Leszka D\u0142ugosza i Marcina Sendeckiego, Szymona Babuchowskiego i Edwarda Pasewicza, ks. Jana Sochonia i ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego. Niekt\u00f3rzy z sygnatariuszy w e-mailach podkre\u015blali, \u017ce zupe\u0142nie nie zgadzaj\u0105 si\u0119 z opiniami Rymkiewicza, jednak stawianie go za nie przed s\u0105dem uwa\u017caj\u0105 za skandal. W ich postawie ujawni\u0142a si\u0119 autentyczna, niezale\u017cna od sympatii partyjnych mi\u0142o\u015b\u0107 wolno\u015bci. G\u0142os poet\u00f3w zawsze jest barometrem swob\u00f3d obywatelskich. Nie s\u0142ycha\u0107 go wtedy, gdy demokracja ma si\u0119 dobrze. Odzywa si\u0119 w chwilach kryzysu pa\u0144stwa. Dotyczy to zar\u00f3wno Rymkiewicza, jak i jego obro\u0144c\u00f3w.
Proces uaktywni\u0142 te\u017c publicyst\u00f3w „Rzeczpospolitej”. Nie t\u0142umacz\u0105c si\u0119 z tego, co napisali przez ostatnie p\u00f3\u0142 roku, postanowili spe\u0142ni\u0107 sw\u00f3j obywatelski obowi\u0105zek. Lisicki i Skwieci\u0144ski w komentarzach bronili \u015bwi\u0119tego prawa poety do wyg\u0142aszania w\u0142asnych opinii, a Horuba\u0142a pojawi\u0142 si\u0119 nawet w budynku s\u0105du. Bardzo pi\u0119knie. Tyle \u017ce wcze\u015bniej ci sami ludzie – niekiedy powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na autorytet samego Platona – wyganiali poet\u0119 z pa\u0144stwa, wspominaj\u0105c co\u015b o „zachodzie rozumu w Milan\u00f3wku”. Dzi\u015b ich \u015bwiadectwo nie jest wiele warte. Ich ideologiczne piruety, maj\u0105ce \u015bwiadczy\u0107 o niezale\u017cno\u015bci my\u015blenia, na kilometr pachn\u0105 ob\u0142ud\u0105. „Rzeczpospolita” razem ze swoim tygodnikiem „Uwa\u017cam Rze” nieodwracalnie wkroczy\u0142a na drog\u0119, kt\u00f3ra wcze\u015bniej doprowadzi\u0142a do upadku „\u0179ycie” i „Dziennik”.<\/p>\r\n

Czy Rymkiewicz wygra absurdalny proces, kt\u00f3ry wytoczy\u0142a mu Agora? \u0179yjemy w pa\u0144stwie postkolonialnym, wi\u0119c nie mo\u017cemy by\u0107 tego pewni. Ale nawet je\u015bli wyrok b\u0119dzie niekorzystny, ostatecznie prawda zwyci\u0119\u017cy. Bo – parafrazuj\u0105c poet\u0119 – Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz istnieje po to, \u017ceby przechowa\u0107 te wszystkie warto\u015bci, kt\u00f3re pos\u0142u\u017c\u0105 do zrekonstruowania Kr\u00f3lestwa wolnych Polak\u00f3w. Cho\u0107 mog\u0119 si\u0119 myli\u0107, mam niejasne przeczucie, \u017ce to Kr\u00f3lestwo w sferze politycznej powstanie szybciej, ni\u017c przewiduje jego duchowy architekt.
<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Wojciech Wencel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Autor jest poet\u0105, cz\u0142onkiem redakcji magazynu „44 \/ Czterdzie\u015bci i Cztery”, felietonist\u0105 „Go\u015bcia Niedzielnego”, sta\u0142ym wsp\u00f3\u0142pracownikiem dwumiesi\u0119cznika „Arcana”.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Gdyby Rymkiewicz pisa\u0142 wy\u0142\u0105cznie wiersze o kotach, je\u017cach i jab\u0142onkach w Milan\u00f3wku, wci\u0105\u017c m\u00f3g\u0142by liczy\u0107 na wazeliniarskie komplementy. Ale poniewa\u017c zburzy\u0142 \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j mi\u0142o\u015bnik\u00f3w „ciep\u0142ej wody w kranie”, musi zosta\u0107 wykluczony z publicznej debaty. Pot\u0119\u017cny koncern medialny pozywa go do s\u0105du, \u017ceby ratowa\u0107 swoje udzia\u0142y w rynku. Znana pani filozof emigruje przez niego do Anglii. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,16,66,98,53,159],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35112"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35112"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35112\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35112"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35112"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}