Nowy Rok 1941. Mamy dzie\u0144 wolny od zaj\u0119\u0107. Mr\u00f3z dokucza, \u015bpi\u0119 w rzeczach, okryta odzie\u017c\u0105, a mimo to dygoc\u0119 z zimna.<\/p>\r\n
Obecnie, kiedy mr\u00f3z \u015bcina wod\u0119 w mieszkaniu, w sto\u0142\u00f3wce artelu, ka\u017cdej soboty i niedzieli, sprzedaj\u0105 lody. Wytw\u00f3rnia lod\u00f3w pracuje wed\u0142ug planu, a plan obowi\u0105zuje przez ca\u0142y rok. Latem, kiedy panuj\u0105 upa\u0142y, lody zjadaj\u0105 wybra\u0144cy, zim\u0105 za\u015b, og\u00f3\u0142.<\/p>\r\n
Chc\u0105c rozpali\u0107 ogie\u0144 w piecu, by nagrza\u0107 izb\u0119, wpierw wchodz\u0119 na dach cha\u0142upy i odtykam komin, a po wygaszeniu ognia, znowu wchodz\u0119 na dach, by zatka\u0107 komin, aby nie zawilgaca\u0107 cha\u0142upy, jak twierdzi gospodarz.<\/p>\r\n
Kr\u00f3tko po Nowym roku, do pracowni wpad\u0142a \u017cona naczelnika N.K.W.D., rzuci\u0142a na st\u00f3\u0142 przez nas wyhaftowany obrus, wed\u0142ug wzoru toledo i krzycza\u0142a:<\/p>\r\n
-To wy Polki chcecie, abym umar\u0142a, wi\u0119c wyhaftowa\u0142y\u015bcie na obrusie krzy\u017ce!<\/p>\r\n
Niewierz\u0105ca, w obawie przed \u015bmierci\u0105 i nami, wierz\u0105cymi Polkami, poleci\u0142a \u201ekrzy\u017ce\u201d zatrze\u0107.<\/p>\r\n
U Kolhepowej znowu seans spirytystyczny. I tym razem wywo\u0142ano ducha Romana Dmowskiego. Zapytano, czy my wszyscy wyjedziemy z rosji. Duch \u201eodpowiedzia\u0142\u201d<\/p>\r\n
\u201eWszyscy uratujecie si\u0119. Nie wr\u00f3c\u0105 tylko starcy, tacy, jak Wodzicki\u201d.<\/p>\r\n
Natychmiast przerwano seans.<\/p>\r\n
Dwa dni p\u00f3\u017aniej odwiedzi\u0142a mnie Hanka Pohorecka, c\u00f3rka hrabiego Wodzickiego, powiedzia\u0142a:<\/p>\r\n
-Boj\u0119 si\u0119, \u017ce ojciec umiera.<\/p>\r\n
Zmar\u0142 hrabia Wodzicki. Ziemia\u0144ska rodzina Wodzickich mieszka u Kazacha w izbie przerobionej z chlewa, do kt\u00f3rej wiod\u0105 niskie drzwi tak, jak do chlewa. Nieboszczyka u\u0142o\u017cono na ziemi, na futrze, a rodzina posz\u0142a na noc do s\u0105siad\u00f3w-Polak\u00f3w.<\/p>\r\n
Rano zastano cia\u0142o zmar\u0142ego le\u017c\u0105ce na go\u0142ej ziemi, a futro ukradziono. Trumn\u0119 zbito ze skrzy\u0144, zakupionych w aptece, za\u0142adowano na arb\u0119, zaprz\u0119gni\u0119t\u0105 we wo\u0142y i zawieziono na cmentarz.<\/p>\r\n
Brodzimy w zaspach \u015bnie\u017cnych, a ostry wiatr dmie przejmuj\u0105co. Na cmentarzu kilofami rozbijali\u015bmy dwumetrow\u0105 pow\u0142ok\u0119 zmarzni\u0119tego \u015bniegu, zanim osi\u0105gni\u0119to ziemi\u0119. Wielu z nas powr\u00f3ci\u0142o z cmentarza oszronionych, z odmro\u017conymi twarzami.<\/p>\r\n
Mama otrzyma\u0142a wezwanie do N.K.W.D. Ca\u0142\u0105 noc nie spa\u0142y\u015bmy, przechodzi\u0142y\u015bmy w my\u015blach wszystkie rozmowy, jakie wiod\u0142y\u015bmy na stepie.<\/p>\r\n
Rano z trudem zjad\u0142y\u015bmy troch\u0119 zupy i mama posz\u0142a do N.K.W.D., a ja do artelu.<\/p>\r\n
W pracowni ig\u0142a wypada\u0142a mi z r\u0105k. Z niecierpliwo\u015bci\u0105 czekam, co b\u0119dzie z mam\u0105. W pracowni zaniem\u00f3wi\u0142am, ci\u0105gle spogl\u0105dam w okno, czy mama wraca. Wreszcie dostrzeg\u0142am mam\u0119, wybieg\u0142am przed pracowni\u0119 i jednym tchem zapyta\u0142am:<\/p>\r\n
-Co\u017c oni chcieli od mamy?<\/p>\r\n
-Nic z\u0142ego, dziecko kochane. Wyp\u0142acili mi ponad dwa tysi\u0105ce rubli za nasze meble i rzeczy, kt\u00f3re sprzedali we Lwowie- powiedzia\u0142a mama.<\/p>\r\n
Co za \u0142ajdactwo! Umeblowanie na siedem pokoi, fortepian p\u00f3\u0142koncertowy, pe\u0142ne szafy rzeczy i bielizny, porcelan\u0119, kobaldy, kryszta\u0142y, srebro, obrusy, w tym co najmniej dziesi\u0119\u0107 ubra\u0144 m\u0119skich, przynios\u0142o tak nik\u0142\u0105 sum\u0119, kiedy przedwojenna warto\u015b\u0107 na z\u0142ote polskie wynosi\u0142a co najmniej 50 tysi\u0119cy. Taka ich sprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\r\n
Wobec \u201eprzyzwoitki\u201d rozmowy w pracowni zesz\u0142y na sztuk\u0119 kulinarn\u0105. Poza tym \u015bpiewamy, zaczynamy od pie\u015bni religijnych, a ko\u0144czymy na ostatnich tangach.<\/p>\r\n
Ust\u0119p artelu, dost\u0119pny dla wszystkich, jest bez drzwi. Do ust\u0119pu chodzimy we dwie. Jedna z potrzeb\u0105, druga pilnuje. Stan ten trwa\u0142 kr\u00f3tko. Dzisiaj mia\u0142y\u015bmy z tego powodu nieprzyjemno\u015b\u0107. Do pracowni przyszed\u0142 preciedatel artelu, zapyta\u0142, co to znaczy, \u017ce do ust\u0119pu chodzimy we dwie.<\/p>\r\n
Wyja\u015bniamy, \u017ce ust\u0119p bez drzwi. Nie da\u0142 wiary naszym wywodom, powiedzia\u0142:<\/p>\r\n
-Wy chodzicie tam na poufne rozmowy.<\/p>\r\n
\u201eN\u0119dzny to ustr\u00f3j, jak upatruje spisek w ust\u0119pie\u201d.<\/p>\r\n
Podczas przerwy obiadowej chodzimy do sto\u0142\u00f3wki na \u0142apsz\u0119, makaron z wod\u0105.<\/p>\r\n
Mam\u0119 znowu wezwano do N.K.W.D. Powr\u00f3ci\u0142a pod wiecz\u00f3r, powiedzia\u0142a:<\/p>\r\n
-Wyobra\u017a sobie Ewo, tyle godzin trzymali mnie w N.K.W.D.. Przes\u0142uchiwa\u0142 mnie Bielajew, dwie godziny spisywa\u0142 rodow\u00f3d, nie tylko m\u00f3j, ale mego ojca i matki. Po m\u0119cz\u0105cych indagacjach, zapyta\u0142, czy pisa\u0142am do Moskwy? Odpowiedzia\u0142am, \u017ce tak, w sprawie m\u0119\u017ca. Na to Bielajew powiedzia\u0142: \u201eM\u0105\u017c wasz jest w Kijowie, a sprawa w Moskwie.\u201d Po tej wypowiedzi zako\u0144czy\u0142 protok\u00f3\u0142, kt\u00f3ry podpisa\u0142am a\u017c pi\u0119\u0107 razy.<\/p>\r\n
Pod koniec lutego jeste\u015bmy u Kolhepowej, w tym kto\u015b gwa\u0142townie otworzy\u0142 drzwi. W progu stan\u0105\u0142 enkawudysta w mundurze. Zdyszany pyta\u0142:<\/p>\r\n
-Kt\u00f3ra to jest ta kobieta, co zna j\u0119zyk niemiecki?<\/p>\r\n
Obecni ze strachu, odruchowo wskazali mam\u0119.<\/p>\r\n
-P\u00f3jdziecie zaraz ze mn\u0105- powiedzia\u0142.<\/p>\r\n
Mam\u0119 zaprowadzili do \u201ewojennej bazy\u201d.<\/p>\r\n
Nowe k\u0142opoty. Nie mog\u0119 zagrza\u0107 miejsca, wi\u0119c posz\u0142am do domu.<\/p>\r\n
W domu, nie zdejmuj\u0105c p\u0142aszcza, obejmowa\u0142am wzrokiem nasz dobytek i ustala\u0142am, co powinnam zabra\u0107, gdy przyjd\u0105 po mnie.<\/p>\r\n
Ka\u017cdy szmer, czy odg\u0142osy krok\u00f3w napawaj\u0105 mnie l\u0119kiem. \u201eKto wie, o co nas obwiniaj\u0105\u201d- pomy\u015bla\u0142am.<\/p>\r\n
Po kilku godzinach udr\u0119ki s\u0142ysz\u0119 kroki mamy. Ode progu powiedzia\u0142a:<\/p>\r\n
-Pomagam jakiemu\u015b wy\u017cszemu oficerowi w niemieckim. Jeszcze tam p\u00f3jd\u0119.<\/p>\r\n
Mama nie zd\u0105\u017cy\u0142a mi nic wi\u0119cej powiedzie\u0107, gdy u progu stan\u0105\u0142 m\u0142ody oficer i przynagla\u0142 mam\u0119 do wyj\u015bcia.<\/p>\r\n
O p\u00f3\u0142nocy mama powr\u00f3ci\u0142a. Zarobi\u0142a 100 rubli i wypali\u0142a mn\u00f3stwo papieros\u00f3w. Opracowa\u0142a dwa zadania. Jedno literackie, drugie gramatyczne. Oficer ten jecha\u0142 do Bachty na egzamin, a \u017ce by\u0142 s\u0142aby w j\u0119zyku niemieckim, poprosi\u0142 mam\u0119 o pomoc.<\/p>\r\n
Nieomal codziennie zachodzimy do znajomych wygna\u0144c\u00f3w, by t\u0105 drog\u0105 zdoby\u0107 wie\u015bci i poplotkowa\u0107.<\/p>\r\n
Dzisiaj by\u0142am z Lil\u0105 na \u201e\u017cywym dzienniku\u201d u Kossak\u00f3wnych. Do domu odprowadzi\u0142 nas Zygmunt. Niebo pokryte by\u0142o \u017cywo \u015bwiec\u0105cymi gwiazdami, a ulice grubo pokryte \u015bniegiem. Brodzimy po kolana w \u015bniegu i wydeptujemy \u015bcie\u017ck\u0119. Co chwila odpoczywamy. Zamierza\u0142am doradzi\u0107 Zygmuntowi, by powraca\u0142 \u015bcie\u017cka wydeptan\u0105. Przystan\u0119\u0142am i jakby w ekstazie, powiedzia\u0142am:<\/p>\r\n
-Wr\u00f3cisz t\u0105 sam\u0105 drog\u0105.<\/p>\r\n
W tej chwili, na sklepieniu niebios, ujrzeli\u015bmy ognist\u0105 pr\u0119g\u0119, zd\u0105\u017ca\u0142a z szybko\u015bci\u0105 b\u0142yskawicy ku ziemi. Us\u0142yszeli\u015bmy g\u0142uchy huk, a ziemia lekko drgn\u0119\u0142a. Spad\u0142 meteor.<\/p>\r\n
Zjawisko to poczytali\u015bmy za dobry omen. Lila, przej\u0119ta zjawiskiem tym, powiedzia\u0142a:<\/p>\r\n
-Ewo, aby s\u0142owa twe zi\u015bci\u0142y si\u0119.<\/p>\r\n
W pierwszych dniach marca, kiedy \u015bnieg jeszcze skrzypia\u0142 pod stopami, sz\u0142am ulic\u0105 Urd\u017caru. Mija\u0142 mnie krawiec Szyma\u0144ski, u kt\u00f3rego mieszka Plechawska. Powiedzia\u0142, jak gdyby sam do siebie:<\/p>\r\n
-Prosz\u0119 przesta\u0107 pisa\u0107 do niewoli, wszystkie listy w domu zniszczy\u0107, grozi aresztowanie.<\/p>\r\n
Dosta\u0142am zawrotu g\u0142owy. Wbieg\u0142am do izby, \u0142api\u0119 za listy od Mietka i puszczam z dymem, aby unikn\u0105\u0107 katorgi za \u201ekontakt z zagranic\u0105\u201d.<\/p>\r\n
Postanowi\u0142am nie pisa\u0107, aby odegna\u0107 od siebie zmor\u0119 wi\u0119zienia.<\/p>\r\n
W pierwszych dniach kwietnia wypadaj\u0105 \u015bwi\u0119ta Wielkanocne. Pracownia rozbrzmiewa \u015bwi\u0119conym i pie\u015bniami wielkopostnymi.<\/p>\r\n
Ta \u201eswoboda\u201d wyznawania religii, jak g\u0142osi konstytucja stalinowska, po kilku dniach zosta\u0142a zd\u0142awiona przez milicj\u0119. Zakazano nam \u015bpiewania pie\u015bni ko\u015bcielnych.<\/p>\r\n
W po\u0142owie kwietnia spad\u0142 gwa\u0142towny, ciep\u0142y deszcz i jak za dotkni\u0119ciem r\u00f3\u017cd\u017cki czarodziejskiej, stopnia\u0142 \u015bnieg i l\u00f3d. Nazajutrz, dos\u0142ownie przez noc, zazieleni\u0142 si\u0119 step, a w kilka dni p\u00f3\u017aniej, step pokry\u0142a bujna ziele\u0144 i stepowe barwne kwiaty.<\/p>\r\n
Do pracowni wszed\u0142 zawiadowca gospodarstwa rolnego, powiedzia\u0142:<\/p>\r\n
-Potrzebuj\u0119 sze\u015bciu ludzi.<\/p>\r\n
Zosta\u0142am wyznaczona do rob\u00f3t polnych. Zap\u0119dzono nas do piwnic, wykopanych w ziemi i tam, przez szereg dni, przebiera\u0142am ziemniaki, segreguj\u0105c je na sadzonki i do konsumpcji. Po zako\u0144czeniu przebierki ziemniak\u00f3w, skierowano mnie do rob\u00f3t polnych.<\/p>\r\n
Pola uprawne ci\u0105gn\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c rzeczu\u0142ki. S\u0105 poprzecinane licznymi kana\u0142ami. Chodzimy po rozleg\u0142ych polach i kopaczkami rozbijamy grudy ziemi. Po tej czynno\u015bci, przystapiono do sadzenia ziemniak\u00f3w oraz pomaga\u0142am przy zasiewie p\u00f3l kukurydz\u0105. Gdy uko\u0144czono sadzenie i siew, pog\u0142\u0119bia\u0142y\u015bmy kana\u0142y, by woda sprawniej sp\u0142ywa\u0142a, a w mi\u0119dzyczasie wzesz\u0142y ziemniaki, kukurydza i inne ro\u015bliny.<\/p>\r\n
S\u0142o\u0144ce zieje \u017carem. Biegamy po polach i nawadniamy je. Jeden kana\u0142 otwieramy, drugi zastawiamy, a inne Polki kopaczkami zruszaj\u0105 pow\u0142ok\u0119 gleby, by przepu\u015bci\u0107 do korzonk\u00f3w ro\u015blin powietrze i wod\u0119.<\/p>\r\n
Cz\u0119\u015b\u0107 Polek stoi w rzeczu\u0142ce po pas w lodowatej wodzie i buduje tam\u0119. To, co w dzie\u0144 zbuduj\u0105, roznios\u0105 potoki g\u00f3rskich w\u00f3d.<\/p>\r\n
Dozorc\u0105 naszym jest czarnooki Gruzin, cz\u0142owiek dobry i wyrozumia\u0142y. Po kilku dniach usuni\u0119to Gruzina, na jego miejsce przyszed\u0142 Rosjanin Sumienko. W stosunku do nas- Polek- przybra\u0142 postaw\u0119 surow\u0105. Sumienko nie jest zadowolony z naszej pracy, gani nas, uwa\u017ca, \u017ce sze\u015b\u0107 Polek nie wykonuje normy jednej Rosjanki. Puchn\u0105 nam r\u0119ce od tej niezorganizowanej pracy. U\u017cywamy archaicznych narz\u0119dzi, a oni chc\u0105, by\u015bmy przesz\u0142y maszyny.<\/p>\r\n
Ze Lwowa do Kazachstanu – kartki z pami\u0119tnika kuzynki Ewy<\/em><\/strong><\/p>\r\n POPRZEDNIE CZ\u0118\u015aCI <\/strong>Ze Lwowa do Kazachstanu – kartki z pami\u0119tnika kuzynki Ewy<\/em>:<\/strong><\/p>\r\n\r\n
\r\n