{"id":35029,"date":"2011-04-06T20:01:17","date_gmt":"2011-04-07T01:01:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=35029"},"modified":"2011-04-06T20:46:06","modified_gmt":"2011-04-07T01:46:06","slug":"jak-niszczono-gornictwo-wegla-kamiennego-w-iii-rzeczpospolitej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=35029","title":{"rendered":"Jak niszczono g\u00f3rnictwo w\u0119gla kamiennego w III Rzeczpospolitej – dr Wojciech Blasiak<\/em>"},"content":{"rendered":"

Cz\u0119\u015b\u0107 I. Mi\u0119dzynarodowe i og\u00f3lnopolskie t\u0142o likwidacyjnej restrukturyzacji g\u00f3rnictwa w\u0119glowego
<\/strong><\/p>\r\n

(Niniejszy tekst jest odcinkiem publicystycznej wersji mojego artyku\u0142u naukowego z grudnia 2010 „Protesty spo\u0142eczne w g\u00f3rnictwie w\u0119gla kamiennego w Polsce po 1989 roku: t\u0142o, przyczyny, przebieg oraz konsekwencje”. Jest nim dowodzona teza, i\u017c tzw. restrukturyzacja g\u00f3rnictwa w\u0119gla kamiennego w Polsce po roku 1989 by\u0142a celow\u0105 likwidacj\u0105 potencja\u0142u wydobywczego rentownego ekonomicznie polskiego g\u00f3rnictwa. <\/em><\/p>\r\n

<\/em><\/p>\r\n

<\/em><\/p>\r\n

Rzeczywistym bowiem, a ukrywanym celem by\u0142o wyeliminowanie Polski jako wielkiego eksportera w\u0119gla kamiennego z rynk\u00f3w \u015bwiatowych w interesie g\u0142\u00f3wnych konkurent\u00f3w polskiego w\u0119gla czyli przede wszystkim USA, Australii, Kanady i RPA By\u0142 to program restrukturyzacji opracowany przez Bank \u015awiatowy, a realizowany przez kolejne polskie rz\u0105dy, zar\u00f3wno postsolidarno\u015bciowe, jak i postkomunistyczne, w latach 1989 – 2003.<\/em><\/p>\r\n

<\/em><\/p>\r\n

W rezultacie tej niszcz\u0105cej restrukturyzacji Polska z wielkiego eksportera \u015bwiatowego w\u0119gla kamiennego na poziomie ponad 30 mln ton w 1990 roku, sta\u0142a si\u0119 ostatecznie od 2008 roku jego importerem netto na poziomie ponad 10 mln ton. Bezpo\u015brednie i po\u015brednie straty ekonomiczne szacuj\u0119 na rz\u0105d kilkuset miliard\u00f3w z\u0142otych. Prawda o tej restrukturyzacji do tej pory jest bezwzgl\u0119dnie ukrywana przed polsk\u0105 opini\u0105 publiczn\u0105, a jej realizatorzy w osobach polityk\u00f3w, mened\u017cer\u00f3w i naukowc\u00f3w, funkcjonuj\u0105 publicznie jako postacie wielce kompetentne i zas\u0142u\u017cone dla polskiej polityki, gospodarki i nauki.)<\/em><\/p>\r\n

1. Znaczenie gospodarcze polskiego w\u0119gla kamiennego<\/h4>\r\n

Polskie g\u00f3rnictwo w\u0119gla kamiennego do roku 1989 pozostawa\u0142o strategicznym podsektorem \u00f3wczesnej gospodarki realnego socjalizmu. Przez ca\u0142y okres istnienia Polski Ludowej w latach 1945 – 1989 zapewnia\u0142o bowiem dop\u0142yw kluczowych dla bilansu p\u0142atniczego walut wymienialnych oraz relatywnie tanie \u017ar\u00f3d\u0142o energii pierwotnej dla niskoefektywnego i wysoce energoch\u0142onnego rozwoju przemys\u0142u i ca\u0142ej gospodarki. W\u0119giel kamienny by\u0142 i jest nadal kluczowym pierwotnym no\u015bnikiem energii polskiej gospodarki, przy rosn\u0105cym od lat 60. udziale w\u0119gla brunatnego.<\/p>\r\n

W chwili obecnej a\u017c 95,4 proc. energii jest produkowanej z w\u0119gla, w tym oko\u0142o 64 proc. z w\u0119gla kamiennego. Polska Ludowa by\u0142a najwi\u0119kszym w Europie, poza \u00f3wczesnym Zwi\u0105zkiem Radzieckim, producentem i wielkim \u015bwiatowym eksporterem w\u0119gla kamiennego, tak energetycznego, jak i koksowego. W 1988 roku Polska wydobywa\u0142a 193 mln ton w\u0119gla, eksportuj\u0105c 32,2 mln ton w\u0119gla i 2,8 mln ton koksu, w 1989 roku odpowiednio 187, 28,9 i 3,2, a w 1990 roku 148, 28 i 3,7. W 1989 roku by\u0142a czwartym na \u015bwiecie producentem tego surowca energetycznego po Chinach, USA i ZSRR, a przed Indiami, Republik\u0105 Po\u0142udniowej Afryki i Australi\u0105 oraz Wielk\u0105 Brytani\u0105.<\/p>\r\n

Rozpad imperium radzieckiego w latach 1989 – 1991, najpierw w jego cz\u0119\u015bci zewn\u0119trznej w latach 1989 – 1990, a ostatecznie cz\u0119\u015bci wewn\u0119trznej w postaci samego pa\u0144stwa Zwi\u0105zku Radzieckiego w 1991 roku oraz za\u0142amanie gospodarki realnego socjalizmu w Polsce w latach 1988 -1991, otworzy\u0142o procesy transformacji polskiej gospodarki i samego g\u00f3rnictwa w\u0119glowego. Zmiany organizacyjne i ekonomicznie w g\u00f3rnictwie polskim by\u0142y w nowych warunkach niezb\u0119dne. Program przystosowania g\u00f3rnictwa do warunk\u00f3w rynkowych opracowany z udzia\u0142em naukowc\u00f3w Politechniki \u015al\u0105skiej i Polskiej Akademii Nauk powsta\u0142 na zlecenie Krajowej Komisji G\u00f3rnictwa NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d ju\u017c w 1989 roku. Jednak o przebiegu proces\u00f3w przekszta\u0142ce\u0144 w samym g\u00f3rnictwie zadecydowa\u0142y dwa strategiczne programy gospodarcze realizowane przez kolejne rz\u0105dy.<\/p>\r\n

2. „Terapia szokowa” Washington Consensus i Bank \u015awiatowy<\/h4>\r\n

Pierwszym by\u0142 tzw. „plan Balcerowicza” wdro\u017cony pakietem specjalnych ustaw z dniem 1 stycznia 1990 roku. Zosta\u0142 on opracowany w zasadniczych za\u0142o\u017ceniach w formule skrajnie neoliberalnej \u201eterapii szokowej\u201d (i uzgodniony na wiosn\u0119 1989 roku)i przez lidera \u015bwiatowej oligarchii finansowej Georga Sorosa dla ostatniego komunistycznego rz\u0105du Mieczys\u0142awa Rakowskiegoii. Spektakularna kl\u0119ska partii komunistycznej w cz\u0119\u015bciowo wolnych wyborach parlamentarnych w czerwcu 1989 roku, a nast\u0119pnie \u201eodwr\u00f3cenie sojuszy\u201d w parlamencie w sierpniu tego\u017c roku przez dotychczas satelitarne wobec komunist\u00f3w partie, Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne, spowodowa\u0142o utrat\u0119 w\u0142adzy parlamentarnej przez komunist\u00f3w i umo\u017cliwi\u0142o powo\u0142anie pierwszego rz\u0105du niekomunistycznego, acz z udzia\u0142em komunist\u00f3w.<\/p>\r\n

W nowych warunkach latem 1989 roku plan G. Sorosa zosta\u0142 uszczeg\u00f3\u0142owiony ju\u017c dla potrzeb pierwszego niekomunistycznego rz\u0105du Tadeusza Mazowieckiego przez sponsorowanego przez G. Sorosa harvardzkiego ekonomist\u0119 Jeffreya Sachsa.iii Dla ukrycia jego niesuwerennego charakteru nazwano go i nadal si\u0119 go nazywa tzw. „planem Balcerowicza”, cho\u0107 sam Leszek Balcerowicz nie ma z jego powstaniem nic wsp\u00f3lnego. Jak wspomina to J. Sachs, decyduj\u0105ca okaza\u0142a si\u0119 rozmowa w sierpniu 1989 roku z desygnowanym do roli nowego premiera T. Mazowieckim, kt\u00f3ry Musia\u0142 znale\u017a\u0107 kogo\u015b, kto naprawd\u0119 by\u0142by w stanie podj\u0105\u0107 si\u0119 tak ogromnego wysi\u0142ku. Wspomnia\u0142 o Leszku Balcerowiczu, kt\u00f3rego nie zna\u0142em. W ko\u0144cu to w\u0142a\u015bnie Balcerowicz pokierowa\u0142 wykonaniem trudnych zada\u0144 gospodarczych.<\/em><\/p>\r\n

I s\u0105dz\u0119, \u017ce gdyby nie utrata bezpo\u015bredniej w\u0142adzy politycznej w parlamencie przez komunist\u00f3w na prze\u0142omie czerwca – sierpnia 1989 roku, to w\u0142a\u015bnie komunistyczny rz\u0105d realizowa\u0142by ten sam plan \u201eterapii szokowej\u201d, tyle \u017ce pod inn\u0105 nazw\u0105 \u201eplanu Rakowskiego\u201d czy \u201eplanu Wilczka\u201d.<\/p>\r\n

Drugim strategicznym projektem by\u0142 program restrukturyzacji polskiego podsektora w\u0119gla kamiennego Banku \u015awiatowego ze stycznia 1991 roku.iv Program ten zosta\u0142 zaakceptowany i by\u0142 wdra\u017cany przez kolejne polskie rz\u0105dy, acz z r\u00f3\u017cnym nat\u0119\u017ceniem i konsekwencj\u0105, praktycznie a\u017c do ko\u0144ca 2003 roku. O realizacji tego programu w zasadniczy spos\u00f3b decydowa\u0142y a\u017c do 2002 roku kolejne \u201emisje w\u0119glowe\u201d Banku \u015awiatowego, o czym \u015bwiadczy por\u00f3wnanie zalece\u0144 tych \u201emisji\u201d, szczeg\u00f3lnie w postaci zalecenia limitowania eksportu polskiego w\u0119gla, z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 polityk\u0105 rz\u0105d\u00f3w polskich.<\/p>\r\n

Z istniej\u0105cych dw\u00f3ch polskich zag\u0142\u0119bi w\u0119glowych, dolno\u015bl\u0105skiego i g\u00f3rno\u015bl\u0105skiego, w Dolno\u015bl\u0105skim Zag\u0142\u0119biu W\u0119glowym w rejonie Wa\u0142brzycha, gdzie by\u0142o czynnych 5 kopal\u0144, zlikwidowano ca\u0142kowicie 4 kopalnie poczynaj\u0105c od pa\u017adziernika 1991 roku, a budowan\u0105 now\u0105 kopalni\u0119 antracytu zamkni\u0119to w 1996 roku. Nie stworzono tam alternatywnych miejsc pracy, przekszta\u0142caj\u0105c ten region w zag\u0142\u0119bie biedy i bezrobocia si\u0119gaj\u0105cego powy\u017cej 30 proc. W regionie tym dosz\u0142o do budowy tzw. \u201ebiedaszyb\u00f3w\u201d przez zdesperowanych by\u0142ych g\u00f3rnik\u00f3w, w postaci wykopywania g\u0142\u0119bokich jam i wydobywania z nich r\u0119cznie w\u0119gla, z wypadkami \u015bmiertelnego zasypywania w nich ludzi. Zag\u0142\u0119bie G\u00f3rno\u015bl\u0105skie, gdzie by\u0142y 64 kopalnie, podlega\u0142o procesom ograniczania wydobycia i likwidacji kopal\u0144 po rok 2003.<\/p>\r\n

Tzw. „plan Balcerowicza”, a w istocie plan Sorosa-Sachsa, by\u0142 zgodny z zasadami Washington Consensus narzucanymi zad\u0142u\u017conym krajom peryferyjnym i semiperyferyjnych przez Mi\u0119dzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank \u015awiatowy oraz administracj\u0119 rz\u0105dow\u0105 USA. Zak\u0142ada\u0142 poprzez \u201eszokow\u0105 terapi\u0119\u201d sprywatyzowanie maj\u0105tku pa\u0144stwowego, maksymaln\u0105 deregulacj\u0119 gospodarki, w tym finans\u00f3w oraz walk\u0119 z inflacj\u0105 jako g\u0142\u00f3wny cel gospodarczy. W istocie sprowadza\u0142 si\u0119 on do redukcji aktywno\u015bci gospodarczej poprzez uderzenie w popyt wewn\u0119trzny, nieskr\u0119powane otwarcie rynk\u00f3w na zagraniczn\u0105 konkurencj\u0119, a rynk\u00f3w finansowych na zagraniczne kapita\u0142y spekulacyjne, zaw\u0142aszcza ameryka\u0144skie oraz przej\u0119cie przez kapita\u0142 zagraniczny w drodze prywatyzacji gospodarczych enklaw rentowno\u015bci i nowoczesno\u015bci technologicznej.<\/p>\r\n

3. Rentowno\u015b\u0107 ekonomiczna wydobycia w\u0119gla<\/h4>\r\n

W planie tym g\u00f3rnictwo mia\u0142o odegra\u0107 i odegra\u0142o rol\u0119 tzw. „kotwicy” inflacji. To \u201ezakotwiczenie\u201d inflacji w Polsce polega\u0142o na tym, \u017ce z dniem 1 stycznia 1990 roku utrzymano urz\u0119dowe ceny w\u0119gla, a uwolniono prawie wszystkie pozosta\u0142e. W\u0119giel kamienny jest podstawowym no\u015bnikiem energii w Polsce, wi\u0119c jego niska, bezpo\u015brednio i po\u015brednio administracyjnie utrzymywana cena, sta\u0142a si\u0119 gwarantem ograniczania inflacji. W ten spos\u00f3b wy\u0142\u0105czono g\u00f3rnictwo z urynkowienia gospodarki.<\/p>\r\n

Narzucone ceny urz\u0119dowe poni\u017cej koszt\u00f3w wydobycia uczyni\u0142y wydobycie w\u0119gla kamiennego nierentownym finansowo ju\u017c na starcie, mimo obiektywnej wysokiej rentowno\u015bci ekonomicznej. I tak w ca\u0142ym 1990 roku \u015bredni koszt wydobycia 1 tony w\u0119gla wynosi\u0142 wed\u0142ug \u00f3wczesnego kursu dolara 20 USD, a \u015brednia cena w\u0119gla eksportowanego z Polski 50 USD. Kopalnie za\u015b zosta\u0142y zmuszone do sprzedawania w\u0119gla po \u015bredniej cenie 12 USD.v Poniewa\u017c eksport by\u0142 bardzo op\u0142acalny, to rz\u0105d polski wprowadzi\u0142 80 procentowy podatek eksportowy.<\/p>\r\n

O wysokiej op\u0142acalno\u015bci wydobycia w\u0119gla kamiennego \u015bwiadczy podstawowe kryterium por\u00f3wnawcze jakim jest cena parytetowa czyli potencjalna cena w\u0119gla importowanego do Polski, jak\u0105 musieli by p\u0142aci\u0107 krajowi odbiorcy, gdyby zdecydowano si\u0119 zaprzesta\u0107 w\u0142asnego wydobycia. W 1991 roku najta\u0144szy w\u0119giel energetyczny z importu musia\u0142by kosztowa\u0107 ju\u017c w porcie polskim przed wy\u0142adunkiem od 42 do 52 dolar\u00f3w za ton\u0119, jak szacowali eksperci ekonomiczni firmy eksportowej w\u0119gla \u201eW\u0119glokoks\u201d, przy \u00f3wczesnej \u015bredniej cenie w\u0119gla krajowego na poziomie nieco ponad 25 dolar\u00f3w za ton\u0119, a kosztach wydobycia 28,5 dolar\u00f3w, za\u015b \u015bredniej cenie w\u0119gla eksportowanego z Polski na poziomie oko\u0142o 49 dolar\u00f3w za ton\u0119. W centrum kraju , w zale\u017cno\u015bci od jako\u015bci i kierunku importu, a tak\u017ce po doliczeniu VAT lub podatku obrotowego czy c\u0142a, ta cena parytetowa wynosi\u0142aby od 61,9 do 71,9 dolara za ton\u0119.<\/p>\r\n

4. Spirala zad\u0142u\u017cania g\u00f3rnictwa<\/h4>\r\n

W 1990 roku uruchomiono proces spiralnego zad\u0142u\u017cania kopal\u0144, a\u017c po stan katastrofy finansowej ca\u0142ego g\u00f3rnictwa od po\u0142owy lat 90. Polityka sterowania cenami zbytu w\u0119gla poni\u017cej koszt\u00f3w ich wydobycia doprowadzi\u0142a do sytuacji, gdy obiektywnie wysoce rentowny ekonomicznie podsektor w\u0119gla kamiennego sta\u0142 si\u0119 nierentowny finansowo, stale powi\u0119kszaj\u0105c wielkie zad\u0142u\u017cenia. Ruszy\u0142a bowiem \u201ekula \u015bnie\u017cna\u201d zad\u0142u\u017cenia g\u00f3rnictwa; od 4,5 bln starych z\u0142 w 1990 roku, przez 7 bln w 1991, 23 bln w 1992, po 13 mld nowych z\u0142 w 1998 i ponad 23 mld z\u0142 w 2002 roku.<\/p>\r\n

Mechanizm sterowania przez kolejne rz\u0105dy cenami w\u0119gla poni\u017cej koszt\u00f3w jego wydobycia utrzymano bowiem po 1990 roku. Po zniesieniu cen administracyjnych wprowadzono ceny kontrolowane przez podleg\u0142e Ministerstwu Finans\u00f3w Izby Skarbowe. Nast\u0119pnie za\u015b ceny zbytu w\u0119gla dla potrzeb zawodowej energetyki by\u0142y okre\u015blane przez faktyczny dyktat monopolistyczny pa\u0144stwowego sektora energetycznego, a faktycznie ustalane przez Ministerstwo Gospodarki. Energetyka przechwytywa\u0142a poprzez tak narzucane ceny akumulacj\u0119 ekonomiczn\u0105 z g\u00f3rnictwa, a poprzez relatywnie ni\u017csze ceny energii z akumulacji tej dyskretnie dotowano te\u017c odbiorc\u00f3w polskiej energii.<\/p>\r\n

Dla przyk\u0142adu, w 1997 roku ustalono cen\u0119 32 USD za ton\u0119 w\u0119gla energetycznego, mimo i\u017c w\u0119giel importowany musia\u0142by kosztowa\u0107 minimum 35 USD, a i tak w ci\u0105gu roku zmuszono sp\u00f3\u0142ki w\u0119glowe do sprzeda\u017cy w\u0119gla po 27 USD. R\u00f3wnocze\u015bnie limitowano i ograniczano administracyjnie eksport w\u0119gla, mimo i\u017c a\u017c do 1997 roku by\u0142 on pod nawet pod \u00f3wczesnym wzgl\u0119dem finansowym op\u0142acalny, a okresowo wysoce op\u0142acalny. Do tego dosz\u0142y du\u017ce obci\u0105\u017cenia fiskalne w postaci wysokich op\u0142at za podziemne wyrobiska i 22-procentowy VAT.<\/p>\r\n

Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 w sytuacji polityki Narodowego Banku Polskiego podwy\u017cszania warto\u015bci z\u0142otego w stosunku do walut kraj\u00f3w rdzenia, czyli aprecjacji z\u0142otego, w ramach kt\u00f3rej w latach 1990 – 1997 z\u0142oty zyska\u0142 180 proc. na swej warto\u015bci w stosunku do dolara. I w takiej relacji spad\u0142a op\u0142acalno\u015b\u0107 eksportu w\u0119gla. Z szacunk\u00f3w ekspert\u00f3w G\u00f3rniczej Izby Przemys\u0142owo-Handlowej wynika\u0142o, \u017ce gdyby nie restrykcyjna polityka finansowa kolejnych rz\u0105d\u00f3w bran\u017ca ta by\u0142aby rentowna i generowa\u0142a nie wielkie straty, lecz wielkie zyski.<\/p>\r\n

Szacowali oni, \u017ce jeden tylko czynnik restrykcyjny czyli kszta\u0142towanie cen w\u0119gla kamiennego poni\u017cej poziomu inflacji w latach 1990-1997, spowodowa\u0142o straty dla g\u00f3rnictwa w wysoko\u015bci 268 bilion\u00f3w starych z\u0142otych ( 26 817,6 mln z\u0142). Je\u015bli odejmiemy od tego sumy przeznaczone na dotacje dla kopal\u0144 oraz wszelkiego typu umorzenia zobowi\u0105za\u0144 wobec g\u00f3rnictwa w wysoko\u015bci 68 bln starych z\u0142 ( 6 780 mln z\u0142 ), to g\u00f3rnictwo powinno by\u0142o przynie\u015b\u0107 ponad 200 bln starych z\u0142 zysku brutto (20 037,6 mln z\u0142),vi tj. ponad 20 mld z\u0142, a zysku netto 17 mld 715, 6 ml z\u0142.<\/p>\r\n

Cz\u0119\u015b\u0107 II. Restrukturyzacja przez fizyczn\u0105 likwidacj\u0119 kopal\u0144<\/strong><\/p>\r\n

(Niniejszy tekst jest odcinkiem publicystycznej wersji mojego artyku\u0142u naukowego z grudnia 2010 \u201eProtesty spo\u0142eczne w g\u00f3rnictwie w\u0119gla kamiennego w Polsce po 1989 roku: t\u0142o, przyczyny, przebieg oraz konsekwencje\u201d. Jest w nim dowodzona teza, i\u017c tzw. restrukturyzacja g\u00f3rnictwa w\u0119gla kamiennego w Polsce po roku 1989 by\u0142a celow\u0105 likwidacj\u0105 potencja\u0142u wydobywczego rentownego ekonomicznie polskiego g\u00f3rnictwa. Rzeczywistym bowiem, a ukrywanym celem by\u0142o wyeliminowanie Polski jako wielkiego eksportera w\u0119gla kamiennego z rynk\u00f3w \u015bwiatowych w interesie g\u0142\u00f3wnych konkurent\u00f3w polskiego w\u0119gla czyli przede wszystkim USA, Australii, Kanady i RPA By\u0142 to program restrukturyzacji opracowany przez Bank \u015awiatowy, a realizowany przez kolejne polskie rz\u0105dy, zar\u00f3wno postsolidarno\u015bciowe, jak i postkomunistyczne, w latach 1989 – 2003. <\/em><\/p>\r\n

<\/em><\/p>\r\n

W rezultacie tej niszcz\u0105cej restrukturyzacji Polska z wielkiego eksportera \u015bwiatowego w\u0119gla kamiennego na poziomie ponad 30 mln ton w 1990 roku, sta\u0142a si\u0119 ostatecznie od 2008 roku jego importerem netto na poziomie ponad 10 mln ton. Bezpo\u015brednie i po\u015brednie straty ekonomiczne szacuj\u0119 na rz\u0105d kilkuset miliard\u00f3w z\u0142otych. Prawda o tej restrukturyzacji do tej pory jest bezwzgl\u0119dnie ukrywana przed polsk\u0105 opini\u0105 publiczn\u0105, a jej realizatorzy w osobach polityk\u00f3w, mened\u017cer\u00f3w i naukowc\u00f3w, funkcjonuj\u0105 publicznie jako postacie wielce kompetentne i zas\u0142u\u017cone dla polskiej polityki, gospodarki i nauki.)<\/em><\/p>\r\n

1. Program restrukturyzacji polskiego g\u00f3rnictwa Banku \u015awiatowego<\/h4>\r\n

Realizowane po 1989 roku przez kolejne polskie rz\u0105dy polityki i plany restrukturyzacji g\u00f3rnictwa by\u0142y tylko r\u00f3\u017cnymi wariantami wykonania tego samego programu restrukturyzacji polskiego podsektora w\u0119gla kamiennego Banku \u015awiatowego ze stycznia 1991 roku.i Pogram zosta\u0142 opracowany przez prywatn\u0105 firm\u0119 \u201eArthur Andersen and CO. Wardell Armstrong\u201d, kt\u00f3rej strona polska ujawni\u0142a pe\u0142ne i szczeg\u00f3\u0142owe, a obj\u0119te tajemnic\u0105 pa\u0144stwow\u0105, dane geologiczne dotycz\u0105ce zasob\u00f3w polskiego w\u0119gla kamiennego i warunk\u00f3w jego eksploatacji. Dodam, i\u017c w 1991 roku z\u0142o\u017cy\u0142em osobi\u015bcie w prokuraturze rejonowej w Katowicach zawiadomienie o pope\u0142nieniu przest\u0119pstwa przez naczelnego geologa kraju, do\u0142\u0105czaj\u0105c cztery tomy skopiowanego programu restrukturyzacji. Oczywi\u015bcie moje zawiadomienie by\u0142o nieskuteczne.<\/p>\r\n

Pod wzgl\u0119dem merytorycznym sam program Banku \u015awiatowego zadziwia skal\u0105 niekompetencji i kardynalnych b\u0142\u0119d\u00f3w merytorycznych. Kluczowy rachunek symulacji ekonomicznej rentowno\u015bci kopal\u0144 o wysoce niekompetentnym charakterze, podwa\u017cony zosta\u0142 przez kardynalny b\u0142\u0105d dyskwalifikuj\u0105cy ca\u0142o\u015b\u0107 symulacji. Symulacj\u0119 ekonomiczn\u0105 oparto bowiem wy\u0142\u0105cznie na symulacji p\u0142acy realnej z lipca 1990 roku. W symulacji koszt\u00f3w pomylono przy tym \u015bredni\u0105 p\u0142ac\u0119 realn\u0105 ze \u015brednim funduszem p\u0142ac kopal\u0144, zak\u0142adaj\u0105c trzy- i czterokrotny jej wzrost w d\u0142u\u017cszej perspektywie.<\/p>\r\n

Na tej podstawie w spos\u00f3b zasadniczo b\u0142\u0119dny oszacowano konieczno\u015b\u0107 zmniejszenia zatrudnienia od 192 do 301 tysi\u0119cy os\u00f3b pracuj\u0105cych w 36 do 56 perspektywicznie uznanych z powodu takich wylicze\u0144 \u201etrwale\u201d nierentownych kopalniach. Ten program zak\u0142ada\u0142 w wariancie kr\u00f3tkoterminowym zamkni\u0119cie 17 kopal\u0144 i redukcj\u0119 zatrudnienia o 74 tys. pracownik\u00f3w, a w wariancie d\u0142ugoterminowym zamkni\u0119cie od 36 do 56 kopal\u0144 i redukcj\u0119 zatrudnienia odpowiednio o 193 i 302 tys. pracownik\u00f3w. R\u00f3wnocze\u015bnie zak\u0142adano przej\u015bcie Polski na import w\u0119gla.<\/p>\r\n

Opracowane przez Pa\u0144stwow\u0105 Agencj\u0119 W\u0119gla Kamiennego kolejne wersje programu restrukturyzacyjnego g\u00f3rnictwa w\u0119gla by\u0142y powt\u00f3rzeniem zasadniczych zalece\u0144 raportu Banku \u015awiatowego,ii potwierdzonych w li\u015bcie intencyjnym rz\u0105du polskiego z czerwca 1991 roku do Banku \u015awiatowego.iii<\/p>\r\n

O sensie programu Banku \u015awiatowego stanowi\u0142y strategiczne interesy najwi\u0119kszych \u015bwiatowych eksporter\u00f3w w\u0119gla i \u00f3wczesnych konkurent\u00f3w na czele z USA, Australi\u0105, RPA i Kanad\u0105 (w\u0119giel koksuj\u0105cy). I dlatego jeszcze w 1986 roku Bank \u015awiatowy zaleci\u0142 Polsce ca\u0142kowite zlikwidowanie eksportu w\u0119gla, mimo \u017ce w \u00f3wczesnej gospodarce PRL-u nie by\u0142o jakichkolwiek por\u00f3wnawczych analiz ekonomicznych.iv Bank \u015awiatowy reprezentowa\u0142 bowiem strategiczne interesy ekonomiczne nade wszystko najbogatszych kraj\u00f3w \u015bwiata, w tym g\u0142\u00f3wnych konkurent\u00f3w polskiego w\u0119gla tak energetycznego, jak i koksuj\u0105cego na rynkach \u015bwiatowych.<\/p>\r\n

Chodzi\u0142o wi\u0119c o przej\u0119cie tradycyjnych polskich rynk\u00f3w zbytu, w tym nade wszystko w Europie, gdzie polski w\u0119giel by\u0142 konkurencyjny ze wzgl\u0119du na rent\u0119 transportow\u0105. Gra sz\u0142a o \u00f3wczesne 1 do 1,5 mld USD rocznie uzyskiwanych przez Polsk\u0119 z eksportu w\u0119gla. Polska w zamierzeniach Banku \u015awiatowego mia\u0142a zosta\u0107 na trwale wyeliminowana jako wielki eksporter ze \u015bwiatowych, a szczeg\u00f3lnie europejskich rynk\u00f3w w\u0119gla kamiennego i przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w importera w\u0119gla netto.<\/p>\r\n

2. \u015awiatowy eksporter wielkim importerem<\/h4>\r\n

Program restrukturyzacji Banku \u015awiatowego zosta\u0142 faktycznie zrealizowany. Od 2008 roku Polska sta\u0142a si\u0119 importerem w\u0119gla netto. O ile w 1997 roku eksport w\u0119gla wynosi\u0142 30,6 mln ton, to w 2007 roku spad\u0142 ju\u017c do 12,1 mln ton, a w 2008 wyni\u00f3s\u0142 8,3 mln ton. R\u00f3wnolegle z powodu brak\u00f3w ilo\u015bciowych i jako\u015bciowych w\u0119gla na rynku krajowym stale narasta\u0142 jego import. W 2004 roku import w\u0119gla wynosi\u0142 2,4 mln ton, w 2005 osi\u0105gn\u0105\u0142 poziom 3,4 mln, w 2006 za\u015b 5,2 mln, w 2007 wyni\u00f3s\u0142 5,8 mln ton, a w 2008 a\u017c 10,1 mln ton.<\/p>\r\n

W roku 2008 Polska sta\u0142a si\u0119 ostatecznie importerem w\u0119gla netto, sprowadzaj\u0105c go g\u0142\u00f3wnie z Rosji, ale i Czech oraz Stan\u00f3w Zjednoczonych. A z regu\u0142y jest to w\u0119giel dro\u017cszy od krajowego. By\u0142o to wynikiem sta\u0142ego ograniczania mocy wydobywczych i spadku wydobycia w\u0119gla. I tak o ile w 1997 roku wydobyto jeszcze 132,6 mln ton, to w 2004 wydobyto 99,3 mln, w 2005 ju\u017c 97,1 mln, w 2006 tylko 94, 4 mln, a w 2007 ju\u017c tylko 87,4 mln ton.<\/p>\r\n

R\u00f3wnocze\u015bnie nast\u0119powa\u0142a drastyczna redukcja zatrudnienia w g\u00f3rnictwie w\u0119gla. O ile w 1990 roku g\u00f3rnictwo w\u0119glowe wraz z g\u00f3rnictwem w\u0119gla brunatnego zatrudnia\u0142o 434,1 tys. pracownik\u00f3w, to w 2008 ju\u017c tylko 141 tys. pracownik\u00f3w. W samych tylko latach 1998 – 2000 okresu rz\u0105du premiera Jerzego Buzka ograniczono wydobycie o ponad 30 mln ton w\u0119gla, likwiduj\u0105c 24 kopalnie i zmniejszono zatrudnienie o blisko 100 tys. os\u00f3b, finansuj\u0105c odprawy dla odchodz\u0105cych g\u00f3rnik\u00f3w z kilkusetmilionowych po\u017cyczek dolarowych Banku \u015awiatowego.<\/p>\r\n

3. Fizyczne niszczenie infrastruktury wydobywczej<\/h4>\r\n

Pod oficjalnymi has\u0142ami likwidacji \u201etrwale\u201d nierentownych kopal\u0144 prowadzono faktyczn\u0105 likwidacj\u0119 istniej\u0105cego fizycznego dost\u0119pu do z\u0142\u00f3\u017c w\u0119gla. Celowe u\u017cycie absurdalnego ekonomicznie okre\u015blenia \u201etrwale\u201d nierentowna kopalnia, cho\u0107 co najwy\u017cej z\u0142o\u017ce mog\u0142o by\u0107 nierentowne ekonomicznie w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci, legitymizowa\u0142o fizyczne niszczenie istniej\u0105cej ju\u017c infrastruktury eksploatacji z\u0142o\u017ca. Prowadzi\u0142o to do rabunkowej w istocie metody likwidacji kopal\u0144 mog\u0105cych nadal prowadzi\u0107 eksploatacj\u0119 i bezpowrotnej straty milion\u00f3w ton zainwestowanego ju\u017c do wydobycia w\u0119gla w zamykanych, a \u015bci\u015blej likwidowanych fizycznie i technicznie kopalniach oraz poszczeg\u00f3lnych oddzia\u0142ach wydobywczych.<\/p>\r\n

Istot\u0105 tego \u201eograniczanie wydobycia\u201d by\u0142o bowiem fizyczne likwidowanie dost\u0119pu do z\u0142\u00f3\u017c poprzez fizyczno-techniczn\u0105 likwidacj\u0119 kopal\u0144, zamulanie i zasypywanie ju\u017c udost\u0119pnionych z\u0142\u00f3\u017c, chodnik\u00f3w i wyrobisk, a\u017c po zasypywanie i wysadzanie materia\u0142ami wybuchowymi szyb\u00f3w wydobywczych. By\u0142a to celowa polityka trwa\u0142ej likwidacji mocy wydobywczych polskiego g\u00f3rnictwa poprzez fizyczn\u0105 likwidacj\u0119 zainwestowanej infrastruktury wydobycia. Przypomina\u0142o to fizyczne niszczenie narz\u0119dzi tkaczy indyjskich przez Anglik\u00f3w w XVIII wieku dla wzmocnienia eksportowej konkurencyjno\u015bci angielskiego przemys\u0142u bawe\u0142nianego.<\/p>\r\n

I tak dla przyk\u0142adu w D\u0105browie G\u00f3rniczej zlikwidowano w 1993 roku rentown\u0105 ekonomicznie, chod\u017a zad\u0142u\u017con\u0105 finansowo kopalni\u0119 \u201ePary\u017c\u201d, zamulaj\u0105c py\u0142ami z pobliskiej elektrowni \u201e\u0141agisza\u201d zainwestowane i przygotowane dopiero do eksploatacji najgrubsze w Europie z\u0142o\u017ce \u201eReden\u201d o 24 m grubo\u015bci pok\u0142adu oraz zasypuj\u0105c i niszcz\u0105c 2 szyby wydobywcze. W pobliskim Sosnowcu w ten sam spos\u00f3b zlikwidowano w 1999 roku rentown\u0105 ekonomicznie kopalni\u0119 \u201eNiwka – Modrzej\u00f3w\u201d, r\u00f3wnie\u017c zamulaj\u0105c i zasypuj\u0105c przygotowane do wydobycia z\u0142o\u017ce. Na kopalni\u0119 t\u0119 za\u015b przerzucono wcze\u015bniej ze z\u0142amaniem prawa d\u0142ugi Katowickiego Holdingu W\u0119glowego, czyni\u0105c j\u0105 finansowo nierentown\u0105.<\/p>\r\n

\r\n

\u201eKopalni\u0119 Niwka-Modrzej\u00f3w <\/em>– pisa\u0142 w 2002 roku Tomasz Szymborski – zlikwidowano w 1999 roku, kilka miesi\u0119cy po uruchomieniu w niej nowej \u015bciany (inwestycja kosztowa\u0142a ponad 10 mln z\u0142. Kopalnia przesta\u0142a istnie\u0107 rok po przej\u0119ciu d\u0142ug\u00f3w KWH SA <\/em><\/p>\r\n

(Katowicki Holding W\u0119glowy – WB).\u201d (\u201eRzeczpospolita\u201d, 5.07.2002.)<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Dodam, i\u017c jako \u00f3wczesny wydawca subregionalnego tygodnika wspieraj\u0105cego wysi\u0142ki na rzecz utrzymania tej kopalni, wykorzysta\u0142em swoje prywatne znajomo\u015bci z jednym z \u00f3wczesnych wiceministr\u00f3w w rz\u0105dzie Jerzego Buzka, przedstawiaj\u0105c mu faktyczne dane o sytuacji. Po dw\u00f3ch tygodniach otrzyma\u0142em od niego odpowied\u017a: \u201eWska\u017ccie inn\u0105 kopalni\u0119 do zamkni\u0119cia, to uratujecie \u201eNiwk\u0119\u201d<\/em><\/strong>.<\/p>\r\n

Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 w sytuacji, gdy mo\u017cna przy tym by\u0142o przeprowadzi\u0107 okresowe ograniczanie wydobycia w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b, analogiczny do zamykanych przez zatapianie kopal\u0144 angielskich, umo\u017cliwiaj\u0105cy ponown\u0105 eksploatacj\u0119 w sytuacji polepszenia koniunktury. W konsekwencji polskie g\u00f3rnictwo nie by\u0142o w stanie zwi\u0119kszy\u0107 wydobycia i eksportu w\u0119gla od jesieni 2003 roku, gdy ceny \u015bwiatowe skokowo wzros\u0142y rz\u0119du stu kilkudziesi\u0119ciu procent, trac\u0105c bezpowrotnie olbrzymie mo\u017cliwo\u015bci akumulacji ekonomicznej id\u0105ce w setki milion\u00f3w dolar\u00f3w rocznie.<\/p>\r\n

Dodajmy, \u017ce ceny frachtu dla g\u0142\u00f3wnych konkurent\u00f3w polskiego w\u0119gla wzros\u0142y a\u017c kilkakrotnie, co dawa\u0142o polskiemu w\u0119glowi niespotykana wcze\u015bniej rent\u0119 transportow\u0105 w ca\u0142ej Europie. Ten skok cen \u015bwiatowych ma przy tym wzgl\u0119dnie trwa\u0142y charakter, gdy\u017c jest wynikiem rozwoju przemys\u0142owego Chin i Indii, kt\u00f3rych popyt wewn\u0119trzny na w\u0119giel przekroczy\u0142 znacznie mo\u017cliwo\u015bci krajowego wydobycia w\u0119gla, skokowo zwi\u0119kszaj\u0105c import.<\/p>\r\n

4. Bariera kapita\u0142och\u0142onno\u015bci wydobycia w\u0119gla<\/h4>\r\n

R\u00f3wnolegle nie przygotowywano inwestycji odtworzeniowych w kopalniach przewidzianych do dalszego funkcjonowania. Najwa\u017cniejsz\u0105 od kilku lat barier\u0105 zwi\u0119kszenia wydobycia w\u0119gla w tej sytuacji jest wysoka kapita\u0142och\u0142onno\u015b\u0107 i czasoch\u0142onno\u015b\u0107 inwestycji wydobywczych, a kluczowym problemem s\u0105 niedostateczne \u015brodki finansowe jakimi dysponuje same g\u00f3rnictwo oraz pa\u0144stwo. Wydrenowane przez kilkana\u015bcie lat z akumulacji ekonomicznej g\u00f3rnictwo nie jest ju\u017c w stanie podj\u0105\u0107 wysi\u0142k\u00f3w ponownych wysoko kapita\u0142och\u0142onnych i czasoch\u0142onnych inwestycji wydobywczych w nowe czy pozostawione z\u0142o\u017ca.<\/p>\r\n

W latach za\u015b 2009 – 2010 na same tylko inwestycje pocz\u0105tkowe potrzeby szacowane by\u0142y na 2\u00a0864 mln z\u0142, z tego bud\u017cet pa\u0144stwa mia\u0142 wy\u0142o\u017cy\u0107 w 2010 roku 859 mln z\u0142. Dla zobrazowania przypomn\u0119, \u017ce w okresie 1989 – 2007 najwi\u0119ksi \u015bwiatowi eksporterzy w\u0119gla zwi\u0119kszyli wydobycie odpowiednio w USA z 783 mln ton (razem z w\u0119glem brunatnym) do 981,7 mln, w RPA ze 173 mln do 247,7 mln, w Australii z 135 mln (razem z w\u0119glem brunatnym) do 323,8 mln, wraz z pojawieniem si\u0119 nowych wielkich eksporter\u00f3w w postaci Indonezji czy Kolumbii.<\/p>\r\n

R\u00f3wnolegle uruchomiono na olbrzymi\u0105 skal\u0119 korupcj\u0119 w postaci przede wszystkim handlu d\u0142ugami kopal\u0144 op\u0142acanymi w\u0119glem po korupcyjnie ustalanych cenach. Proces korupcji w g\u00f3rnictwie osi\u0105gn\u0105\u0142 jeszcze wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 i nat\u0119\u017cenie po utworzeniu w 1993 roku sp\u00f3\u0142ek g\u00f3rniczych. W sp\u00f3\u0142kach tych dzia\u0142alno\u015b\u0107 g\u00f3rniczej biurokracji gospodarczej przesta\u0142a by\u0107 nawet cz\u0105stkowo kontrolowana przez zwi\u0105zki zawodowe.<\/p>\r\n

Korupcja przy handlu w\u0119glem przez po\u015brednik\u00f3w oraz przetargach na zakupy dla sp\u00f3\u0142ek osi\u0105gn\u0119\u0142a olbrzymi\u0105 skal\u0119 i ma trwa\u0142y charakter o czym \u015bwiadcz\u0105 tytu\u0142y artyku\u0142\u00f3w w \u201eRzeczpospolitej\u201d z 2010 roku – Izabela Kacprzyk, Karolina Baca, Mafia w\u0119glowa ma si\u0119 dobrze<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d, 20.09.2010; Izabela Kacprzyk, Karolina Baca, Gigantyczne \u0142ap\u00f3wki w bran\u017cy w\u0119glowej<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d, 18 -19.09.2010.<\/p>\r\n

dr Wojciech Blasiak<\/strong><\/em>
Ma\u0142opolska Wy\u017csza Szko\u0142a Zawodowa, Krak\u00f3w<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Cz\u0119\u015b\u0107 I. Mi\u0119dzynarodowe i og\u00f3lnopolskie t\u0142o likwidacyjnej restrukturyzacji g\u00f3rnictwa w\u0119glowego (Niniejszy tekst jest odcinkiem publicystycznej wersji mojego artyku\u0142u naukowego z grudnia 2010 „Protesty spo\u0142eczne w g\u00f3rnictwie w\u0119gla kamiennego w Polsce po 1989 roku: t\u0142o, przyczyny, przebieg oraz konsekwencje”. Jest nim dowodzona teza, i\u017c tzw. restrukturyzacja g\u00f3rnictwa w\u0119gla kamiennego w Polsce po roku 1989 by\u0142a celow\u0105 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[89,92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35029"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35029"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35029\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35029"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35029"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35029"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}