{"id":34926,"date":"2011-03-20T20:29:36","date_gmt":"2011-03-21T01:29:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=34926"},"modified":"2011-03-20T20:29:36","modified_gmt":"2011-03-21T01:29:36","slug":"zwyciezcy-pisza-historie-czyli-raz-jeszcze-o-%e2%80%9ezjednoczeniu%e2%80%9d-wloch-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=34926","title":{"rendered":"Zwyci\u0119zcy pisz\u0105 histori\u0119, czyli raz jeszcze o \u201ezjednoczeniu” W\u0142och – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Io non festeggio<\/em> – powtarza\u0142em przedwczoraj solidarnie z potomkami tych, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 \u017cadnego powodu do radosnego \u015bwi\u0119towania 150 rocznicy tzw. zjednoczenia W\u0142och. Ku mojemu zaskoczeniu znalaz\u0142o to do\u015b\u0107 szeroki i \u017cyczliwy odzew, gdy\u017c spodziewa\u0142em si\u0119 raczej grom\u00f3w pot\u0119pienia za m\u00f3j \u201erewizjonizm\u201d, maj\u0105c w pami\u0119ci i si\u0142\u0119 stereotyp\u00f3w w og\u00f3le, narzucanych przez urz\u0119dow\u0105 edukacj\u0119 i propagand\u0119, i – w tym konkretnym przypadku – d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 okazywania w Polsce ca\u0142kowicie jednostronnej i bezwarunkowej sympatii dla \u201ew\u0142osko-patriotycznego\u201d Risorgimenta<\/em>. Byli w tym zadziwiaj\u0105co zgodni i nasi \u201epatrioci starej daty\u201d z nurtu romantyczno-insurekcyjnego, i pozytywistyczni libera\u0142owie, i endeccy wyznawcy nacjonalizmu \u201enowoczesnego narodu\u201d (kt\u00f3rzy te\u017c ch\u0119tnie absorbowali tez\u0119, i\u017c Mussolini \u201edope\u0142ni\u0142\u201d Risorgimento<\/em>), i tutorzy<\/em> sanacyjnego \u201ewychowania pa\u0144stwowego\u201d, kt\u00f3rym epopeje Garibaldiego znakomicie komponowa\u0142y si\u0119 z bojami Komendanta I Brygady, i wreszcie komuni\u015bci, kt\u00f3rzy mieli okazj\u0119 do podkre\u015blenia \u201epost\u0119powo\u015bci\u201d tradycji \u201enarodowo-wyzwole\u0144czych\u201d (acz oczywi\u015bcie niepe\u0142nej, bo przedmarksowskiej i klasowo nieu\u015bwiadomionej), jak r\u00f3wnie\u017c do dyskretnego podkre\u015blania w podr\u0119cznikach historii, \u017ce p\u0142k Nullo i inni w\u0142oscy ochotnicy w powstaniu styczniowym to dobrzy \u201einternacjonalistyczni\u201d koledzy rosyjskiego (\u201eprawie radzieckiego\u201d) kpt. Potiebni, a mo\u017ce nawet prekursorzy wszech\u015bwiatowej borby<\/em> z faszyzmem pod wodz\u0105 S\u0142o\u0144ca Ludzko\u015bci i jego wiernego emisariusza na ziemi w\u0142oskiej, Palmira Togliattiego.<\/p>\r\n

Jakiekolwiek przeto by\u0142y to czasy – zaborowe (od schy\u0142ku XIX wieku), II Rzeczypospolitej, PRL-u – kilka pokole\u0144 polskich dzieci (zdaje si\u0119, \u017ce moje by\u0142o ostatnie) katowano w szko\u0142ach lektur\u0105 niemo\u017cebnie sentymentalnego gniotu (przet\u0142umaczonego przez r\u00f3wnie nieszcz\u0119sn\u0105 grafomank\u0119, Maryni\u0119 Konopnick\u0105), pt. Serce<\/em>, niejakiego Edmonda De Amicisa, w kt\u00f3rym to \u201earcydziele\u201d, tryskaj\u0105cym gejzerami egzaltowanego patriotyzmu, najbardziej wymownym przemilczeniem by\u0142o to, \u017ce jego dzieci\u0119cy bohaterowie, kt\u00f3rych wzrusza do \u0142ez ka\u017cdy kamie\u0144 na w\u0142oskiej ziemi, nigdy nie zauwa\u017caj\u0105 w tym pejza\u017cu \u017cadnego ko\u015bcio\u0142a!<\/p>\r\n

Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, figury takie, jak wspomniany Garibaldi, Mazzini czy Cavour (a wi\u0119c zar\u00f3wno \u201elewica\u201d, jak i \u201eprawica\u201d, Risorgimenta<\/em>, wi\u0119c mo\u017cna by\u0142o sobie k\u0142a\u015b\u0107 akcent w zale\u017cno\u015bci od w\u0142asnych upodoba\u0144), mia\u0142y u nas zawsze dobr\u0105 pras\u0119: to byli \u201edobrzy ch\u0142opcy\u201d, walcz\u0105cy o s\u0142uszn\u0105 spraw\u0119, i nawet niewielu gorliwym katolikom przeszkadza\u0142 fakt, i\u017c po zako\u0144czeniu ziemskiego \u017cywota zostali oni, wedle wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa, lokatorami piek\u0142a. Jak to za\u015b jest dzisiaj, w Trzeciej Rzeczypospolitej, nie do ko\u0144ca si\u0119 orientuj\u0119, bo szcz\u0119\u015bliwie dla siebie ju\u017c ca\u0142e wieki temu przesta\u0142em by\u0107 ofiar\u0105 przymusu szkolnego. Podejrzewam jednak, \u017ce w naszej \u201epostpolitycznej\u201d rzeczywisto\u015bci jakakolwiek \u201epolityka historyczna\u201d nie ma ju\u017c samoistnego znaczenia (doskonale potwierdza to kl\u0119ska pr\u00f3by jej przywr\u00f3cenia w okresie rz\u0105d\u00f3w PiS), tote\u017c utrwalony od dawna stereotyp \u201eleci\u201d w szko\u0142ach na zasadzie prostej inercji i ju\u017c bez \u017cadnych emocji – zreszt\u0105 nauka historii zosta\u0142a skazana na zag\u0142ad\u0119 przez ministerium edukacji w gabinecie p. Tuska; tak samo, jakiej\u015b s\u0142odkiej idiotce z telewizora te\u017c przecie\u017c wszystko jedno czy news<\/em>, kt\u00f3ry podaje, dotyczy radosnego festynu na ulicach Rzymu z okazji rocznicy \u201ezjednoczenia\u201d, czy zako\u0144czenia karnawa\u0142u w R\u00c3\u00ado – i tak za chwil\u0119 o nim zapomni.<\/p>\r\n

Czy zatem w og\u00f3le ma sens pr\u00f3ba przebijania si\u0119 przez t\u0119 skorup\u0119 stereotyp\u00f3w i odk\u0142amywania historii napisanej przez zwyci\u0119zc\u00f3w, skoro s\u0105 to wszystko \u201ezw\u0142oki metafor\u201d nagromadzonych przez naszych przodk\u00f3w, nie maj\u0105ce ju\u017c \u017cadnego znaczenia nawet jako narz\u0119dzia panowania dla naszych postpolitycznych i te\u017c pozbawionych jakiegokolwiek indywidualnego oblicza w\u0142adc\u00f3w? Owszem, ma, acz z uwagi na zupe\u0142nie innego adresata ni\u017c masowy konsument pigu\u0142ek Murti-Binga, bo na t\u0119 – sk\u0105din\u0105d godn\u0105 podziwu, z uwagi na okoliczno\u015bci – szczup\u0142\u0105 grup\u0119, m\u0142odych zw\u0142aszcza ludzi, dla kt\u00f3rych historia<\/em>, idee<\/em>, polityka<\/em> wci\u0105\u017c jeszcze s\u0105 przedmiotem namys\u0142u, tak\u017ce zreflektowanego na dzia\u0142anie, i kt\u00f3rzy pojmuj\u0105, \u017ce umiej\u0119tno\u015b\u0107 odczytania sensu zdarze\u0144, cho\u0107by tak odleg\u0142ych w czasie i przestrzeni, ma znaczenie dla usensownienia \u017cycia ich samych i wsp\u00f3lnot, z kt\u00f3rymi wci\u0105\u017c si\u0119 identyfikuj\u0105 i pragn\u0105 ich dobra, ale kt\u00f3rzy studiuj\u0105c te wydarzenia wpadaj\u0105 w pu\u0142apk\u0119 owych zakrzep\u0142ych fa\u0142sz\u00f3w i mit\u00f3w.<\/p>\r\n

\"Io<\/p>\r\n

Nie b\u0119d\u0119 tu wszelako sili\u0107 si\u0119 na pe\u0142n\u0105 refutacj\u0119 owych fa\u0142sz\u00f3w w odniesieniu do historii Risorgimenta<\/em>. W szczeg\u00f3lno\u015bci, nie b\u0119d\u0119 przywo\u0142ywa\u0107 ju\u017c argument\u00f3w natury \u201elegitymistycznej\u201d, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z ich – niestety! – niewielkiej no\u015bno\u015bci w dzisiejszym \u015bwiecie. Nie b\u0119d\u0119 nawet skupia\u0107 si\u0119 na (anty)religijnym aspekcie \u201ezjednoczenia\u201d, acz nie wolno nigdy o nim zapomina\u0107. Chc\u0119 jedynie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na trzy, wci\u0105\u017c jeszcze powszechnie zrozumia\u0142e, lecz kompletnie zafa\u0142szowane, kwestie dotycz\u0105ce postrzegania tego tematu.<\/p>\r\n

Zacznijmy od sprawy najprostszej, bo terminologicznej, czyli terminu zjednoczenie<\/em>. S\u0142ownikowa definicja powiada, i\u017c jest to \u201eorganizacja powsta\u0142a z po\u0142\u0105czenia instytucji o podobnym charakterze\u201d. Czasownik zjednoczy\u0107<\/em> znaczy za\u015b tyle, co \u201epo\u0142\u0105czy\u0107 w ca\u0142o\u015b\u0107 w celu wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania\u201d. Jest przeto zupe\u0142nie jasne i oczywiste, \u017ce zjednoczenie<\/em> zak\u0142ada r\u00f3wnorz\u0119dn\u0105 podmiotowo\u015b\u0107<\/em> kilku (co najmniej dw\u00f3ch) podmiot\u00f3w, kt\u00f3re wykazuj\u0105 wol\u0119 po\u0142\u0105czenia si\u0119 dla wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania i aby\u015bmy byli jedno<\/em>. Je\u015bli ja<\/em> i ty<\/em> mamy tworzy\u0107 jedno my<\/em>, to zgoda na bycie odt\u0105d jedn\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105 musi zosta\u0107 expressis verbis<\/em>, \u015bwiadomie i dobrowolnie, wyartyku\u0142owana – tak jak w akcie zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa: \u201eja, X, bior\u0119 sobie Ciebie Y za \u017con\u0119, ja Y bior\u0119 sobie Ciebie X-a za m\u0119\u017ca\u2026\u201d. Je\u017celi ten warunek nie jest spe\u0142niony, nie mo\u017ce by\u0107 mowy o zjednoczeniu<\/em>, a jedynie o przymusowym podporz\u0105dkowaniu sobie jednego podmiotu (a w\u0142a\u015bciwie w\u00f3wczas ju\u017c przedmiotu<\/em>) przez drugi; o jego uprzedmiotowieniu i zaw\u0142aszczeniu. Innymi s\u0142owy, w sensie politycznym jest to podb\u00f3j<\/em>. I taka w\u0142a\u015bnie sytuacja zasz\u0142a faktycznie na P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim wraz z Sycyli\u0105 w latach 1859-1861, z rzymsk\u0105 \u201edogrywk\u0105\u201d w 1870 roku. \u0179adne z wch\u0142oni\u0119tych przez Piemont (Kr\u00f3lestwo Sardynii) pa\u0144stw nie wyra\u017ca\u0142o ch\u0119ci i zgody na \u201epo\u0142\u0105czenie si\u0119 w ca\u0142o\u015b\u0107 z Piemontem\u201d, i to na warunkach bezwzgl\u0119dnego podporz\u0105dkowania si\u0119 jemu i jego w\u0142adcy. Trudno zw\u0142aszcza wprost wyobrazi\u0107 sobie, aby suweren Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego – b\u0119d\u0105cy jednocze\u015bnie widzialn\u0105 G\u0142ow\u0105 Ko\u015bcio\u0142a Powszechnego – mia\u0142 \u017cyczenie zjednoczy\u0107 si\u0119<\/em> z (jakimkolwiek) partykularnym kr\u00f3lestwem, i to do tego stopnia z\u0142\u0105czenia<\/em> (\u201ewy\u0142\u0105czaj\u0105cego w\u0142\u0105czenia\u201d – ale w tym wypadku siebie samego, jak by powiedzia\u0142 Giorgio Agamben), aby odst\u0105pi\u0107 jego w\u0142adcy nawet sw\u00f3j w\u0142asny pa\u0142ac.<\/p>\r\n

Wszystkie te pa\u0144stwa zatem by\u0142y przez Piemont najechane zbrojnie, pokonane, podbite, spacyfikowane, okupowane, ob\u0142o\u017cone drako\u0144skimi kontrybucjami i ostatecznie zaanektowane, a dalej ju\u017c systematycznie ograbiane i wyzyskiwane<\/strong>. Oczywi\u015bcie takie zdarzenia wielokrotnie zdarza\u0142y si\u0119, zdarzaj\u0105 i b\u0119d\u0105 zdarza\u0107 w historii, bo \u0142upie\u017ccza chciwo\u015b\u0107 cudzych ziem i d\u00f3br jest nieod\u0142\u0105czn\u0105 stron\u0105 zepsutej ludzkiej natury. Wiadomo te\u017c, \u017ce i historycy, i politolodzy, bez wi\u0119kszych zahamowa\u0144 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 takimi sformu\u0142owaniami, jak \u201ezjednoczenie przez podb\u00f3j\u201d. Lecz jest to bezwstydna kapitulacja przed najbardziej wulgarnym amoralizmem, za nic maj\u0105cym r\u00f3wnie\u017c regu\u0142y semantyki. Warto\u015b\u0107 semantyczna (i etyczna) frazesu \u201ezjednoczenie przez podb\u00f3j\u201d jest dok\u0142adnie taka sama, jak sformu\u0142owania \u201eo\u017cenek przez gwa\u0142t\u201d – i to z \u201eci\u0119\u017ckimi obra\u017ceniami cia\u0142a\u201d oraz z ograbieniem ofiary z jej kosztowno\u015bci i zawarto\u015bci jej portmonetki. W interesuj\u0105cym nas wypadku, Sycylia czy Toskania \u201enie wzi\u0119\u0142y sobie Piemontu za m\u0119\u017ca\u201d, tylko zosta\u0142y brutalnie pobite, zgwa\u0142cone i obrabowane. Nie mo\u017cemy oczywi\u015bcie zmieni\u0107 biegu historii i \u201euniewa\u017cni\u0107\u201d tego podboju; nie musimy jednak r\u00f3wnie\u017c poddawa\u0107 si\u0119 dobrowolnie terrorowi j\u0119zyka zdobywc\u00f3w i nazywa\u0107 gwa\u0142t \u201ehymenem\u201d. Nie uda nam si\u0119 te\u017c upudrowa\u0107 zadanych ran eufemizmami o \u201ez\u0142o\u017cono\u015bci\u201d i \u201ebolesno\u015bci\u201d zasadniczo jednak \u201es\u0142usznego\u201d procesu historycznego. Trzeba po prostu nazywa\u0107 rzeczy po imieniu. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c: je\u015bli usprawiedliwi\u0107 owo niedobrowolne, lecz jakoby konieczne, \u201ezlewanie si\u0119\u201d wszystkich apeni\u0144skich strumyk\u00f3w<\/em> do w\u0142oskiego morza<\/em> pod piemonck\u0105 hegemoni\u0105, to ja przynajmniej nie potrafi\u0142bym znale\u017a\u0107 przekonuj\u0105cych argument\u00f3w przeciwko idei (i jej podobnemu wcielaniu w \u017cycie) zlewania si\u0119 wszystkich s\u0142owia\u0144skich strumyk\u00f3w<\/em>, w\u0142\u0105cznie z polskim, do morza rosyjskiego<\/em>. A dlaczeg\u00f3\u017c by nie, skoro du\u017ce<\/em> i podobne<\/em> jest zawsze pi\u0119kne?<\/p>\r\n

Druga kwestia, i to kardynalnego znaczenia, bo ona w\u0142a\u015bnie najbardziej hipnotyzuje zwolennik\u00f3w (lub przynajmniej sk\u0142onnych do usprawiedliwiania) \u201edziejowej konieczno\u015bci\u201d owego zjednoczenia<\/em>, to argument \u201enarodowy\u201d. Risorgimento<\/em> mie\u015bci si\u0119 oczywi\u015bcie doskonale na trajektorii rozwoju tego i\u015bcie diabelskiego wynalazku francuskich jakobin\u00f3w, jakim jest \u201ejednolite i niepodzielne\u201d, scentralizowane \u201epa\u0144stwo narodowe\u201d, kt\u00f3re koniecznie musi na jednym terytorium zawrze\u0107 w swojej administracyjnej, \u017celaznej obr\u0119czy wszystkich, kt\u00f3rzy wywodz\u0105 si\u0119 z jednej etnii i m\u00f3wi\u0105 jednym j\u0119zykiem, a przynajmniej zbli\u017conymi dialektami. Je\u017celi za\u015b jacy\u015b autochtoni, \u017cyj\u0105cy na danym terytorium albo do niego w\u0142\u0105czeni (\u201ezjednoczeni\u201d) nie wykazuj\u0105 po\u017c\u0105danego entuzjazmu do bycia cz\u0142onkami tak poj\u0119tego \u201enowoczesnego narodu\u201d, to nale\u017cy im – jak to precyzyjnie wy\u0142o\u017cy\u0142 \u201ezjednoczonym\u201d akurat z II Rzesz\u0105 Alzatczykom, liberalny (tak samo jak patrioci Risorgimenta<\/em>, tylko nieromantyczny) nacjonalista Heinrich von Treitschke – \u201eu\u015bwiadomi\u0107\u201d, \u017ce s\u0105 (w tym wypadku) Niemcami, \u201echo\u0107by wbrew ich w\u0142asnej woli\u201d (p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej, francuscy neojakobini \u201eu\u015bwiadamiali\u201d im to samo i tak samo, tylko w drug\u0105 stron\u0119 – \u017ce maj\u0105 by\u0107 Francuzami \u015bci\u015ble na parysk\u0105 mod\u0142\u0119). Ten nacjonalitarny bakcyl szerzy\u0142 si\u0119 w XIX wieku jak po\u017car po ca\u0142ej Europie, tote\u017c nic nadzwyczajnego, \u017ce dotar\u0142 i do W\u0142och. Z punktu widzenia idei narodu, tak poj\u0119te \u201epa\u0144stwo narodowe\u201d, kt\u00f3re \u201eu\u015bwiadamia\u201d nieu\u015bwiadomionym do jakiego narodu nale\u017c\u0105 jest zreszt\u0105 zadziwiaj\u0105cym paradoksem, albowiem w\u00f3wczas przecie\u017c to urz\u0119dnicy siedz\u0105cy przy biurkach w niezliczonych urz\u0119dach tego pa\u0144stwa decyduj\u0105 ostatecznie co jest, a co nie jest, \u201enarodowe\u201d. \u201eDuch narodu\u201d, kt\u00f3ry winien przecie\u017c – jak to duch – wia\u0107 \u201ek\u0119dy chce\u201d, musi jednak wia\u0107 zgodnie z kierunkiem nadanym mu przez paragrafy i ust\u0119py ok\u00f3lnik\u00f3w.<\/p>\r\n

Mog\u0119 zrozumie\u0107 i usprawiedliwi\u0107 motywowane w\u0142osk\u0105 ide\u0105 narodow\u0105<\/em> d\u0105\u017cenia do po\u0142\u0105czenia kraj\u00f3w p\u00f3\u0142nocno- i \u015brodkowo-w\u0142oskich, bo w tym wypadku mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o przywr\u00f3ceniu dawno utraconej jedno\u015bci wczesno\u015bredniowiecznego (powsta\u0142ego po rozpadzie imperium Karoling\u00f3w w 888 roku) Regnum Italicum<\/em>, kt\u00f3rego czterech pierwszych w\u0142adc\u00f3w otrzyma\u0142o nawet od papie\u017cy koron\u0119 cesarsk\u0105, a kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej stanowi\u0142o przez wieki formalnie jedn\u0105 z baz terytorialnych teoretycznie uniwersalnego Sacrum Imperium Romanum<\/em>. Jakkolwiek ju\u017c w \u015bredniowieczu nast\u0105pi\u0142a daleko posuni\u0119ta partykularyzacja polityczna na tym obszarze, nie ulega w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce Florencja, Piza, Siena, Padwa, Bolonia, Wenecja, Genua, Turyn, Mediolan etc., to wprawdzie nieraz \u015bmiertelnie sk\u0142\u00f3cone (jak Florencja z Sien\u0105), ale jednak nale\u017c\u0105ce do narodowo-kulturowej rodziny italianit\u00c3\u00a0<\/em> konary tego samego drzewa, tote\u017c po\u0142o\u017cenie kresu rozbicia i ponowne \u201esplecenie\u201d polityczne tych konar\u00f3w wydaje si\u0119 rzecz\u0105 naturaln\u0105 i s\u0142uszn\u0105. W wypadku Lombardii (gdzie uformowa\u0142 si\u0119 tzw. katolicki nurt Risorgimenta<\/em> z takimi postaciami jak poeta Alessandro Manzoni, pisarz Silvio Pellico czy wielki kompozytor Giuseppe Verdi) d\u0105\u017cno\u015bci te dodatkowo usprawiedliwia\u0142 fakt okupacji Lombardii i Wenecji (tzw. Kr\u00f3lestwo Lombardzko-Weneckie, ad hoc<\/em> wymy\u015blone na kongresie wiede\u0144skim) przez Austri\u0119, do czego nie mia\u0142a ona \u017cadnego prawowitego tytu\u0142u, gdy\u017c Habsburgowie byli przez kilka wiek\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119tami Mediolanu nie jako w\u0142adcy Austrii, tylko jako elekcyjni w\u0142adcy \u015awi\u0119tego Cesarstwa, a to przesta\u0142o istnie\u0107 w 1806 roku. Owa odzyskana jedno\u015b\u0107 Italii (w \u015bcis\u0142ym sensie b. Regnum Italicum<\/em>) mog\u0142aby jednak polega\u0107 na zawi\u0105zaniu konfederacji dot\u0105d istniej\u0105cych pa\u0144stw (oraz Lombardii i Wenecji), w kt\u00f3rej kr\u00f3lowi Piemontu przypad\u0142aby z natury rzeczy godno\u015b\u0107 primus inter pares<\/em>, a mo\u017ce nawet Dom Sabaudzki m\u00f3g\u0142by wskrzesi\u0107 i si\u0119gn\u0105\u0107 – za zgod\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t Toskanii, Parmy i Modeny – po tytu\u0142 kr\u00f3la Italii w tych granicach, za\u015b dla owego kr\u00f3lestwa naturaln\u0105 i godn\u0105 stolic\u0105 by\u0142by chocia\u017cby Mediolan – ju\u017c kiedy\u015b (w epoce \u015bw. Ambro\u017cego) b\u0119d\u0105cy przecie\u017c nawet siedzib\u0105 rzymskich cesarzy. Je\u015bli zatem mamy na uwadze racje w\u0142oskiej idei narodowej<\/em> (o kt\u00f3rej pi\u0119knie<\/em> m\u00f3wi\u0142 nawet tak brutalnie przez jej nosicieli potraktowany papie\u017c b\u0142. Pius IX), to mog\u0142y by\u0107 one spe\u0142nione drog\u0105 s\u0142uszno\u015bci, prawa i prawdy, bez uciekania si\u0119 do gwa\u0142tu i zniszczenia tego, co istnia\u0142o.<\/p>\r\n

Zgo\u0142a zupe\u0142nie odmiennie (pomijaj\u0105c przy tym, jak uprzedzi\u0142em, jeszcze innej natury kwesti\u0119 Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego) przedstawia si\u0119 zagadnienie Kr\u00f3lestwa Obojga Sycylii (Neapolu). Ani po\u0142udniowa cz\u0119\u015b\u0107 P\u00f3\u0142wyspu Apeni\u0144skiego, ani tym bardziej Sycylia, nie by\u0142y nigdy – od czasu upadku imperium rzymskiego – nazywane \u201eItali\u0105\u201d. Nawet w sensie j\u0119zykowym trudno m\u00f3wi\u0107 w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu o \u201ew\u0142osko\u015bci\u201d: dialekt sycylijski (niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 wprost o j\u0119zyku sycylijskim, maj\u0105cym sw\u00f3j w\u0142asny zesp\u00f3\u0142 dialekt\u00f3w) chocia\u017cby jest niew\u0105tpliwie pokrewny toska\u0144skiemu (czyli ostatecznie \u201ew\u0142oskiemu\u201d literackiemu), ale nie bardziej ni\u017c portugalski kastylijskiemu. Przede wszystkim jednak ten obszar stanowi\u0142 \u201eod zawsze\u201d wyra\u017anie odr\u0119bn\u0105 i posiadaj\u0105c\u0105 w zwi\u0105zku z tym w\u0142asn\u0105 \u201efizjognomi\u0119\u201d jednostk\u0119 cywilizacyjn\u0105 i polityczn\u0105. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce osoby sk\u0142onne do usprawiedliwiania najazdu Piemontczyk\u00f3w lubi\u0105 rozwodzi\u0107 na ci\u0119\u017ck\u0105 dol\u0105 Sycylii i Meridionale<\/em>, od niepami\u0119tnych czas\u00f3w naje\u017cd\u017canych i podbijanych przez niezliczone ludy, pa\u0144stwa i dynastie, natomiast ten ostatni epizod traktuj\u0105 jako co\u015b w rodzaju definitywnego wybawienia od owych opresji. Ten brak konsekwencji wyp\u0142ywa zapewne w\u0142a\u015bnie z prezentystycznego nak\u0142adania nowoczesnej kategorii \u201enarodowo\u015bci\u201d na histori\u0119, co jednak jest absurdem, bo zak\u0142ada to (bezpodstawnie), i\u017c od wiek\u00f3w na tym obszarze istnia\u0142a jaka\u015b narodowo-polityczna \u201ew\u0142osko\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3ra ci\u0105gle j\u0119cza\u0142a pod jarzmem \u201eobcych\u201d i wypatrywa\u0142a tylko a\u017c w ko\u0144cu przyb\u0119d\u0105 jej rodacy z P\u00f3\u0142nocy i przynios\u0105 jej upragnion\u0105 wolno\u015b\u0107. Nieustanne podboje i przechodzenie z r\u0105k do r\u0105k tych ziem jest oczywi\u015bcie \u201efaktograficzn\u0105\u201d prawd\u0105 (acz nie jest ni\u0105 ju\u017c to, \u017ce to nieprzerwany ci\u0105g opresji) – trudno si\u0119 zreszt\u0105 dziwi\u0107 temu, \u017ce ten \u201eraj na ziemi\u201d, jakim jest Sycylia, kusi\u0142 i przyci\u0105ga\u0142, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o znaczeniu strategicznym. Je\u017celi jednak dba si\u0119 o konsekwencj\u0119 w my\u015bleniu, to nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce \u201ewyprawa czerwonych koszul\u201d by\u0142a niczym innym, jak w\u0142a\u015bnie kolejn\u0105 – i ostatni\u0105, jak dot\u0105d – inwazj\u0105 \u201eobcych\u201d. \u201eOgromny ch\u0142\u00f3d wieje od Longobard\u00f3w\u201d<\/em> – pisa\u0142 poeta; dla Sycylijczyk\u00f3w i Neapolita\u0144czyk\u00f3w Anno Domini 1860 taki sam ch\u0142\u00f3d, jak wieki temu od Longobard\u00f3w, Wandal\u00f3w czy Ostrogot\u00f3w, wia\u0142 od kolejnego, piemonckiego \u201eLudu P\u00f3\u0142nocy\u201d.<\/p>\r\n

Ten sam \u201enacjonalitarno-plemienny\u201d prezentyzm razi w epatowaniu \u201eobco\u015bci\u0105\u201d norma\u0144skich, niemieckich (Hohenstaufowie), francuskich czy hiszpa\u0144skich w\u0142adc\u00f3w tych ziem. Je\u015bli nawet bywa\u0142o tak na pocz\u0105tku, to owi w\u0142adcy bardzo szybko wrastali w t\u0119 ziemi\u0119 i stawali si\u0119 jej dobrymi gospodarzami. Nie nale\u017cy sobie wyobra\u017ca\u0107, \u017ce za panowania dynastii arago\u0144skiej, potem hiszpa\u0144skich Habsburg\u00f3w i wreszcie Burbon\u00f3w, \u201eW\u0142osi\u201d uginali si\u0119 pod jarzmem \u201eHiszpan\u00f3w\u201d; to by\u0142a zupe\u0142nie \u201eswojska\u201d w\u0142adza, tak samo jak Andegawen\u00f3w na W\u0119grzech czy Jagiellon\u00f3w w Polsce. Pierwszego kr\u00f3la Sycylii z Aragonii (Piotra I) na tron wezwali sami Sycylijczycy, zdesperowani srogimi rz\u0105dami Karola I Andegawe\u0144skiego (s\u0142ynne \u201enieszpory sycylijskie\u201d w 1282 roku). Najd\u0142u\u017cszy ze wszystkich okres panowania na Sycylii i w Neapolu Habsburg\u00f3w, a potem \u201ehiszpa\u0144skich\u201d Burbon\u00f3w, to zasadniczo czas pokoju, stabilno\u015bci i systematycznego rozkwitu, zw\u0142aszcza kulturalnego, zak\u0142\u00f3cony tylko dwoma interwa\u0142ami: wojn\u0105 sukcesyjn\u0105 o tron hiszpa\u0144ski na pocz\u0105tku XVIII wieku i najazdem hord rewolucyjnych z Francji w latach 1799-1815.<\/p>\r\n

Koniec ko\u0144c\u00f3w: w\u0142a\u015bnie ta burzliwa i dramatyczna – ale tak\u017ce jak gigantyczny fresk czy gobelin lub scena najdoskonalszej tragedii – historia Sycylii, Neapolu, Kampanii, Kalabrii i Abruzji, w kt\u00f3rej jak warstwy palimpsestu nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 cywilizacje i rz\u0105dy Fenicjan, Wielkiej Grecji, Rzymu, Wandal\u00f3w, Bizancjum, Saracen\u00f3w, Norman\u00f3w, \u015awi\u0119tego Cesarstwa Stauf\u00f3w, Andegawen\u00f3w, Arago\u0144czyk\u00f3w, wreszcie Napoli spagnola<\/em>, tworzy\u0142a niepowtarzalny amalgamat najwy\u017cszej jako\u015bci i nieprzebranego bogactwa kulturalnego, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o piel\u0119gnowa\u0107, a nie niszczy\u0107. \u201eSformatowanie\u201d potomk\u00f3w tych cywilizacji jako \u201eW\u0142och\u00f3w\u201d takich samych jak Piemontczycy czy Lombardczycy, pod\u0142ug tego samego, etnonacjonalistycznego strychulca, nijak nie podnios\u0142o i nie spot\u0119gowa\u0142o Duosiciliani<\/em>, lecz przeciwnie – nieodwracalnie ich pomniejszy\u0142o i zubo\u017cy\u0142o, tak samo jak wyrwanie z instrumentu wszystkich strun poza jedn\u0105 czy sprowadzenie palety barw do jednolitej szaro\u015bci.<\/strong><\/p>\r\n

Trzecia i ostatnia kwestia, do kt\u00f3rej ju\u017c tylko pokr\u00f3tce pragn\u0119 si\u0119 odnie\u015b\u0107, aby nie znu\u017cy\u0107 do ko\u0144ca czytelnik\u00f3w, to szczeg\u00f3lnie przykry i niesprawiedliwy przypadek \u201eczarnej legendy\u201d Po\u0142udniowc\u00f3w, jako zacofanych, ciemnych i leniwych brudas\u00f3w, na kt\u00f3rych \u015bwiatli, przedsi\u0119biorczy i pracowici W\u0142osi z uprzemys\u0142owionej P\u00f3\u0142nocy musz\u0105 nieustannie \u0142o\u017cy\u0107, a i tak wszystko, co ze wsp\u00f3lnego bud\u017cetu pa\u0144stwowego idzie na ten cel, rozkrada mafia. Jako \u201eoczywist\u0105 oczywisto\u015b\u0107\u201d traktuj\u0105 ten podzia\u0142 na W\u0142och\u00f3w \u201elepszych\u201d i \u201egorszych\u201d nie tylko separatystycznie dzi\u015b nastawieni (o ironio historii!) \u201ePada\u0144czycy\u201d – tw\u00f3r oczywi\u015bcie sztuczny i na czysto materialistycznym egoizmie oparty – z Ligi P\u00f3\u0142nocnej, ale i narody postronne, w tym chyba niemal ka\u017cdy Polak. Jak ka\u017cde gigantyczne k\u0142amstwo, r\u00f3wnie\u017c i to zbudowane zosta\u0142o na ziarnie prawdy, tyle \u017ce perwersyjnie przekr\u0119conej. To prawda, \u017ce Po\u0142udnie jest biedniejsze, wsysa w wyciekaj\u0105c\u0105 dziur\u0119 nieustanny strumie\u0144 dotacji i jest zdominowane przez mafie: ale to wszystko stanowi w\u0142a\u015bnie bezpo\u015bredni skutek \u201ezjednoczenia\u201d, nie jest natomiast jak\u0105\u015b immanentn\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 \u201egorszej jako\u015bci\u201d czy wr\u0119cz \u201eni\u017cszo\u015bci\u201d ludzi z Meridionale<\/em>.<\/p>\r\n

Przed inwazj\u0105 z P\u00f3\u0142nocy Kr\u00f3lestwo Obojga Sycylii by\u0142o kwitn\u0105cym gospodarczo, utrzymuj\u0105cym zdrow\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy rolnictwem a przemys\u0142em, pa\u0144stwem o r\u00f3wnie zdrowej i zr\u00f3wnowa\u017conej strukturze spo\u0142ecznej. Nieznany by\u0142 w\u00f3wczas g\u0142\u00f3d ani emigracja zarobkowa. Historycy obliczaj\u0105, \u017ce w kr\u00f3lestwie tym \u0142\u0105czna warto\u015b\u0107 kapita\u0142\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w obiegu wynosi\u0142a (przed najazdem) 443,3 mln lir\u00f3w – \u00f3wczesnych oczywi\u015bcie – w z\u0142ocie, co stanowi\u0142o 67 procent og\u00f3\u0142u kapita\u0142\u00f3w we wszystkich pa\u0144stwach P\u00f3\u0142wyspu Apeni\u0144skiego. By\u0142o zatem niew\u0105tpliwym prymusem finansowym we W\u0142oszech (na drugim miejscu te\u017c wcale nie by\u0142 Piemont, lecz Pa\u0144stwo Ko\u015bcielne z 90,7 milionami). Kr\u00f3lestwo Neapolu mia\u0142o te\u017c trzeci\u0105 w Europie co do wielko\u015bci oraz pod wzgl\u0119dem tona\u017cu i obrot\u00f3w flotyll\u0119 handlow\u0105. W g\u0119sto\u015bci sieci kolejowej wyprzedza\u0142a je tylko Anglia. Mia\u0142o zatem wszelkie warunki dalszego rozwoju. Najazd oznacza\u0142 za\u015b nie tylko ucisk polityczny i represje (egzekucje co najmniej 18\u00a0000 os\u00f3b, pierwszy w historii ob\u00f3z koncentracyjny dla \u017co\u0142nierzy burbo\u0144skich), ale celow\u0105 i trwa\u0142\u0105 ruin\u0119 gospodarki Po\u0142udnia. Naje\u017ad\u017acy niszczyli systematycznie dobytek materialny i gospodarczy \u201etubylc\u00f3w\u201d; niszczone by\u0142y zw\u0142aszcza fabryki, ca\u0142y sprz\u0119t, maszyny, narz\u0119dzia, demontowano i wywo\u017cono na P\u00f3\u0142noc. Nie b\u0119dzie przesad\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce budz\u0105cy taki podziw, nowoczesny przemys\u0142 motoryzacyjny i inny Turynu czy Mediolanu utoczy\u0142 si\u0119 na tym, co zagrabi\u0142 na Po\u0142udniu. \u0179eby mie\u0107 skal\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 tego procederu wystarczy przypomnie\u0107 sobie analogiczne post\u0119powanie Niemc\u00f3w w Polsce zar\u00f3wno podczas pierwszej, jak i drugiej, okupacji w obu wojnach \u015bwiatowych. Lecz przecie\u017c Niemcy nie g\u0142osili przynajmniej, \u017ce nas wyzwolili od z\u0142ej w\u0142adzy i \u201ezjednoczyli\u201d z germa\u0144sk\u0105 Macierz\u0105. Do tego dochodzi\u0142y ogromne kontrybucje i nies\u0142ychana wprost wynalazczo\u015b\u0107 okupant\u00f3w w dziedzinie nak\u0142adania obci\u0105\u017ce\u0144 podatkowych. Z tego celowego wtr\u0105cenia w ruin\u0119 Po\u0142udnie rzeczywi\u015bcie ju\u017c nigdy si\u0119 nie zdo\u0142a\u0142o pod\u017awign\u0105\u0107. A to, \u017ce dzisiaj inni musz\u0105 na nie p\u0142aci\u0107, to przecie\u017c nieprzewidziany przez nikogo – r\u00f3wnie\u017c przez libera\u0142\u00f3w \u201ezjednoczycieli\u201d – skutek wymy\u015blenia \u201epa\u0144stwa opieku\u0144czego\u201d, ju\u017c kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej. Bynajmniej nie przez monarchi\u0119 burbo\u0144sk\u0105.<\/p>\r\n

Podsumowuj\u0105c te, selektywne rzecz jasna, spostrze\u017cenia, nale\u017cy doda\u0107, \u017ce prawdziwo\u015bciowy fundament rzetelnej oceny dobroczynno\u015bci – b\u0105d\u017a przeciwnie – jakiejkolwiek formy politycznej posiadamy od wiek\u00f3w mi\u0119dzy innymi w tak klasycznym dziele fundatorskim naszej tradycji, jakim jest filozofia polityczna Arystotelesa. Definiuj\u0105c w Polityce<\/em> (I, 1252 b) cel doskona\u0142ej wsp\u00f3lnoty politycznej Stagiryta pisze: \u201epowstaje ono [pa\u0144stwo] dla umo\u017cliwienia \u017cycia, a istnieje, aby \u017cycie by\u0142o dobre\u201d (gignomen\u00c4\u201c men oun tou dz\u00c4\u201cn heneken, ousa de tou eu dz\u00c4\u201cn<\/em>). Chyba jeszcze zgrabniej my\u015bl ta oddana zosta\u0142a w przek\u0142adzie \u0142aci\u0144skim Wilhelma z Moerbecke: facta quidem igitur vivendi gratia, existens autem gratia bene vivendi<\/em> [\u201euczynione wi\u0119c dla \u017cycia, istniej\u0105ce za\u015b dla dobrego \u017cycia\u201d].<\/p>\r\n

Gdyby zatem nawet da\u0107 wiar\u0119 tym, co powiadaj\u0105 o \u201ebolesnych, ale nieuniknionych kosztach\u201d zjednoczenia<\/em> – tym samym zatem milcz\u0105co neguj\u0105 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 definicji Arystotelesa o \u201eumo\u017cliwieniu \u017cycia\u201d, traktuj\u0105c tych, kt\u00f3rym zabrano \u017cycie, jako owe konieczne \u201ekoszty\u201d – to i tak, w \u015bwietle przytoczonych argument\u00f3w, nie da si\u0119 obroni\u0107 teza g\u0142\u00f3wna, o polepszeniu \u017cycia. Dla Duosiciliani<\/em> i innych podbitych \u201ezjednoczenie\u201d nie oznacza\u0142o pod \u017cadnym wzgl\u0119dem – ani materialnym, ani duchowym – przej\u015bcia od \u201ez\u0142ego\u201d czy \u201egorszego\u201d do \u201edobrego\u201d czy \u201elepszego\u201d \u017cycia.<\/strong> I nie chodzi tu tylko o skutki bezpo\u015brednie. Sp\u00f3jrzmy jeszcze na koniec, \u201ez lotu ptaka\u201d, na 150-letnie dzieje zjednoczonej pa\u0144stwowo\u015bci w\u0142oskiej: jaki\u017c jest ich og\u00f3lny bilans? Najpierw p\u00f3\u0142 wieku pa\u0144stwa liberalnego, kt\u00f3ra najwi\u0119cej energii wk\u0142ada w \u201ezimn\u0105 wojn\u0119\u201d ju\u017c nie tylko z papie\u017cem, jako \u201eobcym suwerenem\u201d, ale po prostu z religi\u0105 narodu, nad kt\u00f3rym panuje; pa\u0144stwa, kt\u00f3re omal nie ko\u0144czy podbite przez rewolucj\u0119 komunistyczn\u0105, przed kt\u00f3r\u0105 ratuje si\u0119 tylko wpadni\u0119ciem pod rynn\u0119 statolatrycznej i operetkowo-imperialnej dyktatury faszystowskiej. Dalej okres powojenny, te\u017c zaczynaj\u0105cy si\u0119 bezkarnym terrorem komunist\u00f3w, a potem p\u00f3\u0142 wieku totalnego z\u0142odziejstwa demokratycznej klasy politycznej. A dzisiaj do\u015b\u0107 zabawny, owszem – ale czy pa\u0144stwo to scena komedii dell\u2019arte<\/em>? – i nawet p\u00f3ki co niezast\u0105piony jako alternatywa dla \u201enowej\u201d lewicy, bohater politycznej opery buffo<\/em>, zr\u0119czny w opa\u0142ach jak Arlekin, a lubie\u017cny jak Brighella, tyle \u017ce w wieku Pantalone. Zaprawd\u0119, W\u0142osi, nie tylko ci ongi\u015b podbici, nie maj\u0105 powod\u00f3w, by chlubi\u0107 si\u0119 takim pa\u0144stwem.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Io non festeggio – powtarza\u0142em przedwczoraj solidarnie z potomkami tych, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 \u017cadnego powodu do radosnego \u015bwi\u0119towania 150 rocznicy tzw. zjednoczenia W\u0142och. Ku mojemu zaskoczeniu znalaz\u0142o to do\u015b\u0107 szeroki i \u017cyczliwy odzew, gdy\u017c spodziewa\u0142em si\u0119 raczej grom\u00f3w pot\u0119pienia za m\u00f3j \u201erewizjonizm\u201d, maj\u0105c w pami\u0119ci i si\u0142\u0119 stereotyp\u00f3w w og\u00f3le, narzucanych przez urz\u0119dow\u0105 edukacj\u0119 i […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34926"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34926"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34926\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34926"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34926"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34926"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}