{"id":34843,"date":"2011-03-18T21:36:33","date_gmt":"2011-03-19T02:36:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=34843"},"modified":"2011-03-18T21:36:33","modified_gmt":"2011-03-19T02:36:33","slug":"swiadomosc-w-uscisku-mediow-wywiad-z-prof-erikiem-mcluhanem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=34843","title":{"rendered":"\u015awiadomo\u015b\u0107 w u\u015bcisku medi\u00f3w – wywiad z prof. Erikiem McLuhanem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Ko\u015bci\u00f3\u0142 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania stanowi\u0105 wielk\u0105 pomoc w zmaganiu z si\u0142\u0105 medi\u00f3w elektronicznych oraz ich „potomstwem”<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Z prof. Erikiem McLuhanem z Uniwersytetu w Toronto, medioznawc\u0105, synem Marshalla McLuhana, jednego z najwybitniejszych teoretyk\u00f3w spo\u0142ecznego komunikowania i \u015brodk\u00f3w przekazu, rozmawia Mariusz Bober<\/strong>

Media elektroniczne zaw\u0142adn\u0119\u0142y rzeczywisto\u015bci\u0105. Na naszych oczach powstaje „globalny t\u0142um” w „globalnej wiosce”?<\/strong>
– Nowo ukszta\u0142towana przez media forma jest nazywana „masowym odbiorc\u0105”. Zawiera ona w sobie wszystkie wcze\u015bniejsze formy t\u0142umu i masowych zachowa\u0144. Jednak „masa” jest funkcj\u0105 szybko\u015bci, nie liczby. Masowy odbiorca, kt\u00f3ry powstaje z szybko\u015bci\u0105, z jak\u0105 p\u0142ynie pr\u0105d elektryczny, jest obecny wsz\u0119dzie tam, gdzie docieraj\u0105 media. Mo\u017ce sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z 10 mln ludzi jednocze\u015bnie, z miliona, tysi\u0105ca, setki, a nawet 10 os\u00f3b. To szybko\u015b\u0107 [sygna\u0142u docieraj\u0105cego do odbiorcy – red.] przekszta\u0142ca ludzi w mas\u0119. W tej sytuacji wszystkie nasze socjologiczne metody badania masowego odbiorcy, do kt\u00f3rych przywykli\u015bmy, staj\u0105 si\u0119 bezu\u017cyteczne. Powstanie globalnej wioski by\u0142o skutkiem upowszechnienia radia i telegrafu. Odk\u0105d ludzie sami mog\u0105 zaobserwowa\u0107 to zjawisko w swoim \u017cyciu, przesta\u0142o by\u0107 ono niewidoczne i nie ma ju\u017c formy \u015brodowiskowej. Powszechne u\u015bwiadomienie sobie funkcjonowania globalnej wioski oznacza, \u017ce sta\u0142a si\u0119 ona obecnie cz\u0119\u015bci\u0105 nowego \u015brodowiska (albo medium). Ale od nastania ery satelit\u00f3w, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y oddzia\u0142ywaniem ca\u0142y \u015bwiat – jako jego tre\u015b\u0107 – zacz\u0119li\u015bmy \u017cy\u0107 ju\u017c nie w globalnej wiosce, lecz w globalnym teatrze, w kt\u00f3rym ka\u017cdy mo\u017ce by\u0107 na scenie przez ca\u0142y czas, w kt\u00f3rym nie ma ju\u017c widz\u00f3w, tylko sami aktorzy. Dzieje si\u0119 to niezale\u017cnie od tego, w jakim celu s\u0105 wykorzystywane satelity. Ten jednostronny skutek nowej sytuacji oznacza koniec prywatno\u015bci.

Sk\u0105d bierze si\u0119 si\u0142a nowego rynku medi\u00f3w?<\/strong>
– Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ka\u017cda nowa technologia automatycznie zast\u0119puje te, kt\u00f3re do tej pory funkcjonowa\u0142y. Nowa technologia niejako „wch\u0142ania” poprzednie, wykorzystuj\u0105c je jako sw\u00f3j element. Ale to r\u00f3wnie\u017c ona przejmuje role, kt\u00f3re wcze\u015bniej wype\u0142nia\u0142y jej poprzedniczki. Gdy stare media s\u0105 wch\u0142aniane przez nowe po raz pierwszy, nagle staj\u0105 si\u0119 widoczne dla ka\u017cdego obserwatora. Jednocze\u015bnie nowa forma, poniewa\u017c jest \u015brodowiskowa, jest niewidoczna, i to w\u0142a\u015bnie stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o jej si\u0142y, zdolnej do przekszta\u0142cania zar\u00f3wno kultury, jak i spo\u0142ecze\u0144stwa.

Rozwijaj\u0105cy si\u0119 \u015bwiat medi\u00f3w staje si\u0119 coraz bardziej zr\u00f3\u017cnicowany, do odbiorc\u00f3w trafiaj\u0105 r\u00f3\u017cne wzorce, opinie i informacje. Buduje now\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, nowy styl \u017cycia u\u017cytkownik\u00f3w medi\u00f3w. Czy proces ten mo\u017ce by\u0107 destrukcyjny dla to\u017csamo\u015bci osoby?<\/strong>
– Konsekwencje odbioru medi\u00f3w s\u0105 r\u00f3\u017cne, w zale\u017cno\u015bci od tego, w jaki spos\u00f3b je wykorzystujemy. Jednak skutkiem oddzia\u0142ywania medi\u00f3w elektronicznych jest rugowanie indywidualnej to\u017csamo\u015bci odbiorcy i kierowanie go ku to\u017csamo\u015bci zbiorowej. To\u017csamo\u015b\u0107 prywatna, czy te\u017c indywidualna, jest ugruntowana w indywidualnej niezale\u017cno\u015bci. Jednak im bardziej ro\u015bnie uczestnictwo odbiorcy w odbiorze medi\u00f3w, tym bardziej topnieje jego niezale\u017cno\u015b\u0107. Masa jest (nie\u015bwiadomie) g\u0142\u0119boko zaabsorbowana sam\u0105 sob\u0105, w sensie swojego istnienia, nie stawania si\u0119. Masa nie ma cel\u00f3w ani ambicji, podczas gdy takie w\u0142a\u015bnie cechy maj\u0105 jednostki. Te nowe do\u015bwiadczenia, cho\u0107 wywo\u0142uj\u0105 w ludziach pragnienie powrotu do korzeni oraz wcze\u015bniejszych form kultury i to\u017csamo\u015bci, staj\u0105 si\u0119 jednak elementem to\u017csamo\u015bci grupowej. W efekcie wa\u017cne staje si\u0119 nie pytanie „kim jestem”, ale „kim my jeste\u015bmy”. Na p\u0142aszczy\u017anie religijnej ta t\u0119sknota za powrotem do korzeni, od ok. 150 lat przyczynia si\u0119 do powstawania r\u00f3\u017cnych fundamentalizm\u00f3w i odradzania si\u0119 r\u00f3\u017cnych ruch\u00f3w. Obecnie obserwujemy to zjawisko na przyk\u0142adzie fali islamskiego fundamentalizmu.

Rozw\u00f3j nowych medi\u00f3w, zw\u0142aszcza internetu, wielu ludzi, przedsi\u0119biorc\u00f3w, traktuje jako spos\u00f3b na dotarcie ze swoimi pogl\u0105dami, produktami, pomys\u0142ami czy us\u0142ugami na globalny rynek.<\/strong>
– Jednym z pierwszych efekt\u00f3w upowszechnienia komputer\u00f3w sta\u0142a si\u0119 decentralizacja biznesu i powr\u00f3t do „cha\u0142upniczej” dzia\u0142alno\u015bci. „Ma\u0142e jest pi\u0119kne”! Dzi\u0119ki nowym mediom mo\u017cesz zaprezentowa\u0107 sw\u00f3j biznes wsz\u0119dzie, nie musisz wcale zak\u0142ada\u0107 siedziby w mie\u015bcie, nawet je\u015bli chcesz prowadzi\u0107 du\u017c\u0105 korporacj\u0119. Mo\u017cesz j\u0105 r\u00f3wnie\u017c prowadzi\u0107 niemal z ka\u017cdego miejsca, z domu, podczas lotu samolotem albo wypoczywaj\u0105c na pla\u017cy.

Katolik musi zapyta\u0107: czy globalny rynek medi\u00f3w zagra\u017ca naszej formacji chrze\u015bcija\u0144skiej?<\/strong>
– Chrze\u015bcija\u0144stwo k\u0142adzie nacisk na indywidualne zbawienie oraz indywidualn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za w\u0142asne czyny. Protestantyzm odrzuca r\u00f3wnie\u017c prymat instytucjonalnego autorytetu i zast\u0119puje go prywatn\u0105 interpretacj\u0105 Pisma \u015awi\u0119tego. Za\u015b w naturze masowego odbiorcy, kt\u00f3rego do\u015bwiadczenie \u015bwiata opiera si\u0119 na obrazach podsuwanych przez mass media, jest odrzucenie osobistej odpowiedzialno\u015bci i t\u0119sknota za to\u017csamo\u015bci\u0105 grupow\u0105. Znajduje to wyraz we wszystkich wsp\u00f3\u0142czesnych popularnych formach przekazu, np. portalu spo\u0142eczno\u015bciowym Facebook, gdzie jednostka jest okre\u015blana przez grup\u0119 (przyjaci\u00f3\u0142), kt\u00f3rych mo\u017ce zebra\u0107. Z powodzeniem te mechanizmy wykorzystuje r\u00f3wnie\u017c nowoczesna reklama. Reklama jakiego\u015b produktu w konwencji „stylu \u017cycia” daje odbiorcy jednocze\u015bnie kompletn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i spos\u00f3b bycia – fantazj\u0119, w kt\u00f3rej du\u017ca liczba ludzi mo\u017ce uczestniczy\u0107 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo ka\u017cdy z nich cieszy si\u0119 reklamowanym produktem. Taka „zamkni\u0119ta grupa” jest o tyle cz\u0119\u015bci\u0105 tego \u015bwiata, o ile jest skupiona np. na Facebooku lub w podobnych formach spo\u0142eczno\u015bciowych inicjatyw. Indywidualna to\u017csamo\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107 zostaje „od\u0142o\u017cona na bok” wraz z pojawieniem si\u0119 np. rozwod\u00f3w bez orzekania o winie albo ubezpiecze\u0144 samochodowych niezale\u017cnych od odpowiedzialno\u015bci cywilnej [popularnych m.in. w Kanadzie – red.]. Mo\u017cemy oczekiwa\u0107 w najbli\u017cszych kilku latach znacznie wi\u0119cej takich dostosowa\u0144 w naszej kulturze. Zagro\u017ceniem dla chrze\u015bcijan jest to, \u017ce dla „nowoczesnego cz\u0142owieka” w takiej kulturze indywidualna odpowiedzialno\u015b\u0107 i zbawienie trac\u0105 swoje znaczenie. Ich miejsce coraz cz\u0119\u015bciej zajmuj\u0105 grupowe modele zachowa\u0144. Wielu takich przyk\u0142ad\u00f3w dostarcza rozprzestrzenianie si\u0119 r\u00f3\u017cnych kult\u00f3w, w kt\u00f3rych religia jest traktowana tak samo jak „kult”, kt\u00f3rym otaczaj\u0105 si\u0119 niekt\u00f3rzy arty\u015bci, muzycy i politycy oraz r\u00f3\u017cne osoby publiczne.

Podkre\u015bla Pan, \u017ce media elektroniczne odcz\u0142owieczaj\u0105 swoich odbiorc\u00f3w, zmuszaj\u0105c ich do nienaturalnego funkcjonowania, np. mentalnego przebywania w tym samym czasie w r\u00f3\u017cnych miejscach. Ale przecie\u017c tak\u017ce lektura tekst\u00f3w pisanych zmusza\u0142a czytelnik\u00f3w do abstrakcyjnego my\u015blenia i my\u015blowego przenoszenia si\u0119 w czasie i przestrzeni?<\/strong>
– Media elektroniczne s\u0105 po prostu najnowszym takim podmiotem na „scenie”, kt\u00f3ry wywiera dehumanizacyjny wp\u0142yw na swoich odbiorc\u00f3w. Te symptomy ujawni\u0142y si\u0119 ju\u017c wraz z upowszechnieniem telefon\u00f3w, radia i telewizji. Korzystaj\u0105c z telefonu albo wyst\u0119puj\u0105c w radiu, jeste\u015b w tym samym czasie obecny w wi\u0119cej ni\u017c jednym miejscu. Twoje cia\u0142o jest w jednym miejscu, ale ty, jako aktywna inteligencja, jeste\u015b r\u00f3wnie\u017c tam, gdzie ci\u0119 s\u0142ycha\u0107, podobnie jak twojego rozm\u00f3wc\u0119. Nadaj\u0105c przez radio, mo\u017cesz by\u0107 w setkach, a nawet milionach miejsc naraz. To jeden z najwi\u0119kszych, niezbadanych wci\u0105\u017c skutk\u00f3w funkcjonowania medi\u00f3w elektronicznych. Sama tre\u015b\u0107 programu czy rozmowy jest oboj\u0119tna znaczeniowo dla tego zjawiska. Za\u015b przekazuj\u0105c tre\u015bci przez internet, jeste\u015b „obecny” wsz\u0119dzie tam, gdzie jest on odbierany. Dlatego ten medialny efekt radykalnego (w swojej istocie) oddzielenia umys\u0142u i cia\u0142a ma daleko id\u0105ce konsekwencje dla cia\u0142a.

Z drugiej strony tzw. kultura masowa eksploatuje maksymalnie w\u0142a\u015bnie cia\u0142o ludzkie, aby przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwag\u0119 masowego odbiorcy…<\/strong>
– Poniewa\u017c \u017cyjemy w trwa\u0142ym stanie „przep\u0142ywu” mi\u0119dzy wcielaniem istnienia, i jego odciele\u015bnianiem, cia\u0142o sta\u0142o si\u0119 rodzajem niedoko\u0144czonej rze\u017aby, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 przekszta\u0142cona, przemodelowana albo zaprogramowana wedle woli. Kontrola urodze\u0144 jest przejawem tego stanu, podobnie jak popularno\u015b\u0107 tzw. dopalaczy. Cia\u0142o jest obecnie traktowane jak wytw\u00f3r dostarczaj\u0105cy seksualnej satysfakcji (z wy\u0142\u0105czeniem prywatnej odpowiedzialno\u015bci). Chirurdzy mog\u0105 nada\u0107 mu nowy kszta\u0142t, doda\u0107 lub usun\u0105\u0107 pewne organy itd. To s\u0105 naprawd\u0119 dehumanizuj\u0105ce skutki funkcjonowania nowych medi\u00f3w. Twierdzenie, \u017ce pigu\u0142ka antykoncepcyjna, liposukcja [odsysanie t\u0142uszczu – red.] albo transplantacja nie s\u0105 ani dobre, ani z\u0142e same w sobie, a ich ocena moralna zale\u017cy od tego, w jaki spos\u00f3b s\u0105 stosowane, to nie tylko g\u0142oszenie nieprawdy, ale r\u00f3wnie\u017c furtka do niewidzenia medi\u00f3w takimi, jakimi s\u0105 naprawd\u0119. Takie bezsensowne stwierdzenia maj\u0105 na celu zrzucenie z wypowiadaj\u0105cego je podmiotu odpowiedzialno\u015bci za prawdziwe skutki funkcjonowania medi\u00f3w i ich roli w przekszta\u0142caniu kultury i dezorientowaniu wielu ludzi.

Jak wi\u0119c broni\u0107 si\u0119 przed „poch\u0142oni\u0119ciem” to\u017csamo\u015bci jednostki przez globalny rynek medi\u00f3w? Podkre\u015bla Pan, \u017ce najlepszym rzecznikiem odbiorc\u00f3w medi\u00f3w jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, a sposobem obrony powr\u00f3t do czytania.<\/strong>
– C\u00f3\u017c, najlepsz\u0105 ochron\u0105 przed mediami jest… wyeliminowanie ich. Nast\u0119pn\u0105 najlepsz\u0105 odpowiedzi\u0105 jest zacz\u0105\u0107 je intensywnie bada\u0107. Powinni\u015bmy oczywi\u015bcie zacz\u0105\u0107 takie studia, zanim do medi\u00f3w zostanie wprowadzona kolejna nowa technologia, aby\u015bmy mogli zdecydowa\u0107, czy jej chcemy, czy zapocz\u0105tkuje ona zmiany w naszym \u017cyciu i spo\u0142ecze\u0144stwie, czy te\u017c nie. „Nowe” nie zawsze oznacza „dobre dla ciebie”, w przeciwie\u0144stwie do tego, co m\u00f3wi\u0105 r\u00f3\u017cni doradcy i eksperci PR. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest dobrym obro\u0144c\u0105 to\u017csamo\u015bci, poniewa\u017c podkre\u015bla prymat jednostki. Dot\u0105d nie zdawali\u015bmy sobie sprawy, \u017ce indywidualizm jest tyle\u017c efektem ubocznym wprowadzenia alfabetu fonetycznego, co to\u017csamo\u015b\u0107 grupowa – cech\u0105 masowego odbiorcy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania stanowi\u0105 wielk\u0105 pomoc w zmaganiu z si\u0142\u0105 medi\u00f3w elektronicznych oraz ich „nast\u0119pc\u00f3w”.

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ko\u015bci\u00f3\u0142 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania stanowi\u0105 wielk\u0105 pomoc w zmaganiu z si\u0142\u0105 medi\u00f3w elektronicznych oraz ich „potomstwem” Z prof. Erikiem McLuhanem z Uniwersytetu w Toronto, medioznawc\u0105, synem Marshalla McLuhana, jednego z najwybitniejszych teoretyk\u00f3w spo\u0142ecznego komunikowania i \u015brodk\u00f3w przekazu, rozmawia Mariusz BoberMedia elektroniczne zaw\u0142adn\u0119\u0142y rzeczywisto\u015bci\u0105. Na naszych oczach powstaje „globalny t\u0142um” w „globalnej wiosce”?– Nowo ukszta\u0142towana przez […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[106,159,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34843"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34843"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34843\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}