{"id":34181,"date":"2011-03-08T22:13:42","date_gmt":"2011-03-09T03:13:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=34181"},"modified":"2011-03-08T22:13:42","modified_gmt":"2011-03-09T03:13:42","slug":"obelgi-zamiast-faktow-prof-peter-d-stachura","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=34181","title":{"rendered":"Obelgi zamiast fakt\u00f3w – prof. Peter D. Stachura<\/em>"},"content":{"rendered":"

Uwagi o ostatniej debacie o Polakach i \u017bydach<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Ka\u017cdy, kto zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z publikacjami Jana Tomasza Grossa, bardzo znanego pisarza polsko-\u017cydowskiego pochodzenia, obecnie pracuj\u0105cego w Stanach Zjednoczonych, musi sobie zdawa\u0107 spraw\u0119 z jego niezwyk\u0142ej i – wydaje si\u0119 – niewyczerpanej zdolno\u015bci przedstawiania ca\u0142ej polskiej spo\u0142eczno\u015bci, a szczeg\u00f3lnie spo\u0142ecze\u0144stwa II Rzeczypospolitej w jak najmniej pochlebny i oskar\u017cycielski spos\u00f3b.<\/strong><\/p>\r\n

Cechami charakterystycznymi poprzednich publikacji Grossa, poczynaj\u0105c od ksi\u0105\u017cki o zbrodni w Jedwabnem, s\u0105 nieuzasadnione uog\u00f3lnienia oparte na niepe\u0142nych, celowo dobranych i wyrywkowych „dowodach”; zniekszta\u0142cenia i dowolny dob\u00f3r dost\u0119pnych materia\u0142\u00f3w oraz pomijanie istotnych fakt\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby zaprzeczy\u0107 przedstawionym argumentom i interpretacjom lub przynajmniej je podwa\u017cy\u0107. Du\u017ca doza sofistyki jest inn\u0105, cz\u0119sto pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 cech\u0105 pisarstwa Grossa. Co wi\u0119cej, tre\u015b\u0107 jego ksi\u0105\u017cek zosta\u0142a zaprezentowana w formie prozy, z\u0142o\u015bliwej w tonie i poddaj\u0105cej si\u0119 pogoni za sensacj\u0105. W skr\u00f3cie: Gross ma niewiele wsp\u00f3lnego z tradycyjn\u0105, powa\u017cn\u0105, empirycznie udokumentowan\u0105 i obiektywn\u0105 prac\u0105 naukow\u0105, kt\u00f3ra stara si\u0119 dotrze\u0107 do prawdy o faktach, ich historycznych okoliczno\u015bciach, a nast\u0119pnie spokojnie i w zr\u00f3wnowa\u017cony spos\u00f3b je oceni\u0107.<\/p>\r\n

W wielu uznanych o\u015brodkach akademickich w Polsce i na \u015bwiecie ugruntowa\u0142a si\u0119 reputacja Grossa jako antypolskiego, filosemickiego propagandysty, zg\u0142odnia\u0142ego uwagi i popularno\u015bci, nie za\u015b powa\u017cnego i wiarygodnego historyka. Mo\u017cna si\u0119 tylko dziwi\u0107 jego bezgranicznej bezczelno\u015bci w nieu\u015bwiadomionym brni\u0119ciu tymi samymi koleinami z nast\u0119pn\u0105 „prac\u0105”. Przypadek Grossa potwierdza smutn\u0105 \u017cyciow\u0105 obserwacj\u0119, \u017ce niekt\u00f3rzy nigdy si\u0119 nie ucz\u0105 albo nie chc\u0105 si\u0119 nauczy\u0107. Odnosz\u0105 si\u0119 niech\u0119tnie do wszystkiego, co mo\u017ce si\u0119 przeciwstawi\u0107, poda\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 lub zaprzeczy\u0107 temu, co ju\u017c zd\u0105\u017cyli powiedzie\u0107.
W pogoni za z g\u00f3ry opracowanym programem, kt\u00f3rego przyczyn\u0105 jest cz\u0119sto g\u0142\u0119boka, irracjonalna animozja ku komu\u015b lub czemu\u015b, nie tylko nara\u017caj\u0105 si\u0119 na \u015bmieszno\u015b\u0107, ale tak\u017ce na pogard\u0119.<\/p>\r\n

Trywialna propaganda Grossa<\/strong><\/p>\r\n

Ostatni\u0105, prowokacyjnie zatytu\u0142owan\u0105 publikacj\u0119 Grossa, o r\u00f3wnie prowokacyjnej tre\u015bci, mo\u017cna ocenia\u0107 z trzech zasadniczych punkt\u00f3w widzenia.
Po pierwsze, opis – kontrowersyjnego, rzecz jasna – tematu zawiera wszystkie – i podstawowe, i powa\u017cne, a nawet posuwaj\u0105ce si\u0119 do perwersji – b\u0142\u0119dy i braki z poprzednich prac tego autora. Za fasad\u0105 poprawnie prezentuj\u0105cej si\u0119 pracy naukowej, opatrzonej przypisami, kryje si\u0119 nieuporz\u0105dkowana i stronnicza narracja; interpretacja i oceny b\u0119d\u0105ce w rezultacie czym\u015b w rodzaju ulotki propagandowej, a nie uczciwym studium o historycznej warto\u015bci. Przedstawiaj\u0105c wyselekcjonowane, niereprezentatywne, niezmiennie trywialne lub o lokalnym tylko znaczeniu zdarzenia i dane, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochodzi z prac \u017cydowskich oraz polskich lewicowych naukowc\u00f3w ni\u017cszej rangi, Gross stara si\u0119 nakre\u015bli\u0107 oskar\u017cycielski obraz Polak\u00f3w w okresie niemieckiej okupacji Polski (1939-1944). W jego opinii, zawieraj\u0105cej spodziewane i znane ju\u017c elementy uznawania si\u0119 za ofiar\u0119, Polacy – kt\u00f3rych opisuje – byli stereotypowo i niezmiennie chciwi, niegodziwi i przewrotni. Korzystali z okazji, je\u015bli taka si\u0119 nadarzy\u0142a, aby wykorzysta\u0107 niemieckie represje i prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w dla w\u0142asnego wzbogacenia si\u0119. Nieszcz\u0119\u015bcie \u017byd\u00f3w, jak twierdzi Gross, sta\u0142o si\u0119 dla Polak\u00f3w szans\u0105 (widoczne jest to szczeg\u00f3lnie na stronach 109-120). Innymi s\u0142owy, zdaniem Grossa, Polacy ci byli przest\u0119pcami.<\/p>\r\n

Problemem Grossa pozostaje fakt, \u017ce nic z tego, co opisuje, nie brzmi przekonuj\u0105co. Sceptycyzm lub wr\u0119cz niedowierzanie musz\u0105 by\u0107 nieuniknion\u0105 reakcj\u0105 na prezentowane przez niego „dowody”. Podczas gdy w r\u00f3\u017cnych miejscach kraju dzia\u0142a\u0142a – by\u0107 mo\u017ce – niewielka liczba Polak\u00f3w z marginesu, nie mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce reprezentowali oni ca\u0142y nar\u00f3d. Mimo to Gross – przez implikacj\u0119 – twierdzi, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o. Umniejsza on tym samym znaczenie znanego faktu, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w codzienn\u0105, trudn\u0105 walk\u0119 o przetrwanie – nie tylko przeciwko Niemcom, ale tak\u017ce w walk\u0119 z g\u0142odem i n\u0119dz\u0105. Jest ca\u0142kowicie pewne, \u017ce na ka\u017cdego przypadkowo wybranego Polaka, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by co\u015b ukra\u015b\u0107 \u017bydowi, przypada\u0142o znacznie wi\u0119cej \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy okradali swoich rodak\u00f3w. Rozpatruj\u0105c te fakty z szerszej perspektywy i pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 „metodologi\u0105” Grossa, mo\u017cna je potraktowa\u0107 jako typowo \u017cydowsk\u0105 obsesj\u0119 posiadania. Nie spos\u00f3b nie wysnu\u0107 wi\u0119c niepokoj\u0105cego wniosku, \u017ce Gross ponownie zamierza uwieczni\u0107 – w typowy dla siebie, goni\u0105cy za sensacj\u0105, spos\u00f3b – negatywny obraz II Rzeczypospolitej. W istocie, jego praca stanowi nie tylko przyk\u0142ad „wielkiego ha\u0142asu o nic”, ale tak\u017ce nieuzasadnionej niech\u0119ci do kraju w szczeg\u00f3lnym okresie jego historii – kraju, kt\u00f3rego on, rzecz jasna, nie darzy sympati\u0105.<\/p>\r\n

Bezpodstawne oskar\u017cenia<\/strong><\/p>\r\n

Po drugie, najnowsza ksi\u0105\u017cka Grossa obna\u017ca jego ca\u0142kowit\u0105 nieznajomo\u015b\u0107 niemieckiej polityki okupacyjnej, w szczeg\u00f3lno\u015bci dotycz\u0105cej w\u0142asno\u015bci i d\u00f3br materialnych nale\u017c\u0105cych zar\u00f3wno do \u017byd\u00f3w, jak i do Polak\u00f3w. Ponadto, zgodnie z dobrze znanymi prawami rasowymi narodowego socjalizmu, kt\u00f3ry okre\u015bla\u0142 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w jako podludzi (Untermenschen), w polityce niemieckiego okupanta – szczeg\u00f3lnie w sprawach dotycz\u0105cych w\u0142asno\u015bci i posiadania – nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci, aby jedna z tych grup mog\u0142a wzbogaci\u0107 si\u0119 kosztem drugiej. Niemiecka polityka w Wielkopolsce (przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 okresu okupacji nazywanej Kraj Warty, Warthegau) oraz w Generalnym Gubernatorstwie dostarcza niepodwa\u017calnych dowod\u00f3w w tej kwestii.<\/p>\r\n

I tak chocia\u017cby, w Kraju Warty, gdzie rz\u0105dy sprawowa\u0142 Gauleiter i Reichsstatthalter Artur Greiser, brutalnie prowadzona polityka germanizacji skutkowa\u0142a pozbawieniem dom\u00f3w, firm, nieruchomo\u015bci, samochod\u00f3w, rower\u00f3w i innych sprz\u0119t\u00f3w domowych bez \u017cadnej rekompensaty zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, jak i Polak\u00f3w. Wszelkie dochody za\u015b by\u0142y odprowadzane do skarbu III Rzeszy. Ju\u017c w pa\u017adzierniku 1939 r. utworzono G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Powierniczy „Wsch\u00f3d” (Haupttreuhandstelle-Ost, HTO), kt\u00f3ry koordynowa\u0142 i nadzorowa\u0142, razem z kontrolowanym przez SS Komisariatem Rzeszy do spraw Umacniania Niemczyzny (Reichskommissariat f\u017ar die Festigung Deutschen Volkstums, RKFDV), rejestracje i sprzeda\u017c du\u017cej liczby d\u00f3br skonfiskowanych ludno\u015bci polskiej i \u017cydowskiej. Dodatkowo, w tym samym czasie, Niemcy wprowadzili za spraw\u0105 nowo powsta\u0142ego Urz\u0119du Ziemskiego (Bodenamt) nowe przepisy, dotycz\u0105ce posiadanych d\u00f3br, kt\u00f3re mia\u0142y usprawni\u0107 program rejestracji i konfiskaty. Nast\u0119pnie, w tym samym roku, Dekret o Polskiej W\u0142asno\u015bci (Polenvermogensordnung) zamkn\u0105\u0142 drog\u0119 do korzystania z wszelkich luk prawnych, kt\u00f3re mog\u0142y si\u0119 pojawi\u0107. Spowodowa\u0142 on, \u017ce niemal ca\u0142a polska i \u017cydowska w\u0142asno\u015b\u0107 w Kraju Warty podlega\u0142a natychmiastowej konfiskacie, kt\u00f3rej oficjalnymi uzasadnieniami sta\u0142y si\u0119 wszechobecne slogany – od „potrzeb Rzeszy” do „dobra publicznego”. Wszystkie bez wyj\u0105tku cywilne, nazistowskie, policyjne i wojskowe organizacje stosowa\u0142y ten wszechobecny modus operandi, co nie oznacza\u0142o, \u017ce rezygnowa\u0142y ze spor\u00f3w mi\u0119dzy sob\u0105 o dochody.
Innym istotnym czynnikiem, wspomagaj\u0105cym przej\u0119cie polskiej i \u017cydowskiej w\u0142asno\u015bci, by\u0142 fakt, \u017ce do wiosny 1943 r. 500 tys. etnicznych Niemc\u00f3w przeprowadzi\u0142o si\u0119 do Kraju Warty z innych administrowanych przez Niemc\u00f3w teren\u00f3w Polski. Wype\u0142nili tym samym luk\u0119, kt\u00f3ra powsta\u0142a za spraw\u0105 masowych mord\u00f3w (Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w) i deportacji (Polak\u00f3w) do Rzeszy.<\/p>\r\n

Innymi s\u0142owy, maszyna konfiskat dzia\u0142a\u0142a sprawnie, nawet je\u015bli m\u00f3g\u0142 istnie\u0107, sporadycznie i w wyj\u0105tkowych okoliczno\u015bciach (szczeg\u00f3lnie w etnicznym chaosie panuj\u0105cym na Kresach po latach 1941-1942), stopie\u0144 elastyczno\u015bci, kt\u00f3ry pozwala\u0142by na nieznaczn\u0105 liczb\u0119 nielegalnych kradzie\u017cy. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce ju\u017c w 1941 r. w Kraju Warty nie by\u0142o praktycznie \u017cadnych polskich czy \u017cydowskich nieruchomo\u015bci, kt\u00f3re mog\u0142yby zosta\u0107 skonfiskowane. W konsekwencji nie powinno budzi\u0107 zdziwienia, \u017ce w tym regionie nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne wiarygodne zapisy, dotycz\u0105ce przyk\u0142ad\u00f3w przekazywania skonfiskowanego mienia na korzy\u015b\u0107 jednej z prze\u015bladowanych grup – Polak\u00f3w, od drugiej – \u017byd\u00f3w. Te solidne i niepodwa\u017calne dowody wskazuj\u0105, \u017ce Gross – kt\u00f3ry ca\u0142kowicie je ignoruje, manipulowa\u0142 \u00f3wczesnymi przekazami, a tak\u017ce pe\u0142nymi poczucia krzywdy powojennymi wspomnieniami \u017byd\u00f3w, chc\u0105c bezpodstawnie oskar\u017cy\u0107 Polak\u00f3w o grabie\u017c \u017byd\u00f3w w Kraju Warty.
Ten sam schemat prawny, uniemo\u017cliwiaj\u0105cy przejmowanie \u017cydowskich zasob\u00f3w przez Polak\u00f3w, dominowa\u0142 w Generalnym Gubernatorstwie, co w istocie zosta\u0142o potwierdzone, paradoksalnie, przez samego Grossa w jego wcze\u015bniejszej monografii. Konkretne dowody na poparcie jego tez, odnosz\u0105cych si\u0119 do innych cz\u0119\u015bci okupowanej Polski, tak\u017ce nie istniej\u0105. Gross jedynie wyolbrzymia rozproszone i nieprzekonuj\u0105ce raporty, np. o Niemcach „zach\u0119caj\u0105cych” Polak\u00f3w do „grabie\u017cy” \u017cydowskiej w\u0142asno\u015bci. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce niedawno opublikowane, dobrze przyj\u0119te studia traktuj\u0105ce o sytuacji Polski w okresie okupacji nie wspominaj\u0105 wcale lub wspominaj\u0105 w niewielkim stopniu o ostatniej diatrybie Grossa.<\/p>\r\n

Persona non grata<\/strong><\/p>\r\n

Po trzecie, niezwykle trudno zrozumie\u0107 – jak to mo\u017cliwe, \u017ce kraj taki jak Polska, rozniesiony w py\u0142 przez wojenne barbarzy\u0144stwo nazist\u00f3w i Sowiet\u00f3w, niszczony p\u00f3\u017aniej przez prawie p\u00f3\u0142 wieku przez sowiecki komunizm, jest obecnie obra\u017cany przez osob\u0119 maj\u0105c\u0105 nieuzasadnione, wielkie pretensje do innych i r\u00f3wnie wielce niezrozumia\u0142e motywy dzia\u0142ania.<\/p>\r\n

Atak Grossa na uczciwo\u015b\u0107, honor i reputacj\u0119 Polak\u00f3w z czasu II wojny \u015bwiatowej za pomoc\u0105 niewiele wartej pisaniny powinien zosta\u0107 zdecydowanie odrzucony przez wszystkie strony. Zamiast cieszy\u0107 si\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0105, kt\u00f3r\u0105 z pewno\u015bci\u0105 przyniesie mu ta nowa publikacja, powinien zosta\u0107 skazany na zapomnienie. Jego ksi\u0105\u017cka „Strach” rzeczywi\u015bcie zrobi\u0142a furor\u0119 w 2008 r., spowodowa\u0142a pojawienie si\u0119 ze strony niekt\u00f3rych si\u0142 politycznych koncepcji wyci\u0105gni\u0119cia konsekwencji wobec niego. Niestety, nic z tego nie wysz\u0142o – by\u0107 mo\u017ce by\u0142 to rezultat braku odwagi, je\u015bli nie tch\u00f3rzostwa, obecnych elit politycznych Polski. Maj\u0105c na uwadze nowy, skandaliczny atak na Polak\u00f3w, powinna znale\u017a\u0107 si\u0119 w Warszawie polityczna wola, dzi\u0119ki kt\u00f3rej przeprowadzono by znacz\u0105c\u0105, oficjaln\u0105 akcj\u0119 przeciw Grossowi. Nie powinien mie\u0107 on licencji na ci\u0105g\u0142e bezkarne obra\u017canie narodu. Dobrym pocz\u0105tkiem owej akcji by\u0142oby pozbawienie Grossa Orderu Zas\u0142ugi Rzeczypospolitej Polskiej, kt\u00f3ry zosta\u0142 mu niezas\u0142u\u017cenie przyznany w 1996 roku.<\/p>\r\n

Prof. Peter D. Stachura<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Peter D. Stachura<\/strong> – dyrektor Centrum Bada\u0144 nad Wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Histori\u0105 Polski, emerytowany profesor Wsp\u00f3\u0142czesnej Historii Europy, University of Stirling, Szkocja.<\/p>\r\n

Tekst pochodzi z ksi\u0105\u017cki „Z\u0142ote serca czy z\u0142ote \u017cniwa”, Studia nad wojennymi losami Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, redakcja naukowa Marek J. Chodakiewicz, Wojciech J. Muszy\u0144ski, wydawnictwo The Facto, Warszawa 2011, kt\u00f3ra uka\u017ce si\u0119 w po\u0142owie marca.<\/p>\r\n

<\/strong>\u015ar\u00f3dtytu\u0142y pochodz\u0105 od redakcji [Naszego Dziennika].<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Uwagi o ostatniej debacie o Polakach i \u017bydach Ka\u017cdy, kto zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z publikacjami Jana Tomasza Grossa, bardzo znanego pisarza polsko-\u017cydowskiego pochodzenia, obecnie pracuj\u0105cego w Stanach Zjednoczonych, musi sobie zdawa\u0107 spraw\u0119 z jego niezwyk\u0142ej i – wydaje si\u0119 – niewyczerpanej zdolno\u015bci przedstawiania ca\u0142ej polskiej spo\u0142eczno\u015bci, a szczeg\u00f3lnie spo\u0142ecze\u0144stwa II Rzeczypospolitej w jak najmniej pochlebny i […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,22,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34181"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=34181"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/34181\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=34181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=34181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=34181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}