{"id":33948,"date":"2011-03-05T17:54:58","date_gmt":"2011-03-05T22:54:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=33948"},"modified":"2011-03-05T17:54:58","modified_gmt":"2011-03-05T22:54:58","slug":"jak-prof-balcerowicz-bronil-ekonomii-socjalistycznej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=33948","title":{"rendered":"Jak prof. Balcerowicz broni\u0142 ekonomii socjalistycznej"},"content":{"rendered":"

Profesor Leszek Balcerowicz w latach 70. bardzo ostro pot\u0119pia\u0142 kapitalizm, a broni\u0142 ekonomii socjalistycznej. \u201eNajwy\u017cszy CZAS!\u201d dotar\u0142 do prac prof. Balcerowicza pochodz\u0105cych z lat 70. ubieg\u0142ego wieku, czyli z czas\u00f3w, gdy guru polskiej ekonomii by\u0142 pracownikiem naukowym plac\u00f3wki o wdzi\u0119cznej nazwie Instytut Podstawowych Problem\u00f3w Marksizmu-Leninizmu.<\/strong><\/p>\r\n

Jedn\u0105 z pozycji, kt\u00f3ra wpad\u0142a nam w r\u0119ce, jest opracowanie pod tytu\u0142em \u201eNowe problemy gospodarki \u015bwiatowej (wyb\u00f3r tekst\u00f3w bur\u017cuazyjnych ekonomist\u00f3w i politolog\u00f3w)\u201d. Wydane zosta\u0142o w Warszawie w 1977 roku pod patronatem Instytutu Badania Wsp\u00f3\u0142czesnych Problem\u00f3w Kapitalizmu. By\u0142a to plac\u00f3wka naukowa funkcjonuj\u0105ca w \u0142onie Instytutu Podstawowych Problem\u00f3w Marksizmu-Leninizmu. Opracowanie opatrzone jest klauzul\u0105 \u201eTylko do u\u017cytku wewn\u0119trznego\u201d. Obszern\u0105 przedmow\u0119 napisa\u0142 w\u0142a\u015bnie Leszek Balcerowicz. Z jej tre\u015bci mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 wielu ciekawych rzeczy:<\/p>\r\n

\u201eW latach siedemdziesi\u0105tych nast\u0105pi\u0142y wyra\u017ane zmiany w podej\u015bciu do problem\u00f3w wzrostu gospodarczego. Polegaj\u0105 one przede wszystkim na przeniesieniu rozwa\u017ca\u0144 ze szczebla pojedynczego kraju na szczebel \u015bwiata. Ta zmiana perspektywy pozwoli\u0142a na dostrze\u017cenie wielu zjawisk przedtem pomijanych lub nie docenianych. Zwr\u00f3cono przede wszystkim uwag\u0119 na gro\u017ab\u0119 wyczerpania si\u0119 w ci\u0105gu najbli\u017cszych kilkudziesi\u0119ciu lat zasob\u00f3w niekt\u00f3rych surowc\u00f3w nieodnawialnych oraz na niebezpiecze\u0144stwo pojawienia si\u0119 braku energii. Jest to wyra\u017ana zmiana w stosunku do tradycyjnych uj\u0119\u0107 wzrostu gospodarczego, kt\u00f3re koncentrowa\u0142y uwag\u0119 na tempie powi\u0119kszania si\u0119 zasobu \u015brodk\u00f3w trwa\u0142ych i si\u0142y roboczej, traktuj\u0105c dost\u0119pno\u015b\u0107 surowc\u00f3w i energii jako rzecz oczywist\u0105. Zasoby tych czynnik\u00f3w wydawa\u0142y si\u0119 bowiem do niedawna w zestawieniu ze skal\u0105 ich eksploatacji – praktycznie niewyczerpalne. Jednak\u017ce niespotykany w historii wzrost skali dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej cz\u0142owieka, jaki nast\u0105pi\u0142 po II wojnie \u015bwiatowej, wyra\u017anie podwa\u017cy\u0142 s\u0142uszno\u015b\u0107 takiego przekonania\u201d<\/em> \/Cyt za. \u201eNowe problemy gospodarki \u015bwiatowej (wyb\u00f3r tekst\u00f3w bur\u017cuazyjnych ekonomist\u00f3w i\u00a0politolog\u00f3w)\u201d, tom I, Warszawa 1977, str. VIII-IX\/<\/p>\r\n

Powy\u017cszy fragment nie jest szczeg\u00f3lnie odkrywczy, ale przywo\u0142a\u0142em go ze wzgl\u0119du na stylistyk\u0119. Dalej jest ju\u017c wyk\u0142ad o przewadze socjalizmu nad kapitalizmem:<\/p>\r\n

\u201ePrawie 3\/4 miliarda mieszka\u0144c\u00f3w Trzeciego \u015awiata \u017cyje – wed\u0142ug szacunk\u00f3w Banku \u015awiatowego – w warunkach n\u0119dzy absolutnej, czyli poni\u017cej progu ub\u00f3stwa, wyznaczonego przez roczny doch\u00f3d na 1 mieszka\u0144ca mniejszy od 50 dol. Na wyrwanie si\u0119 z tych warunk\u00f3w, odziedziczonych po kapitalizmie, nie pozwala presja demograficzna, anachroniczne struktury spo\u0142eczne i uzale\u017cnienie od wysoko rozwini\u0119tych gospodarczo kraj\u00f3w kapitalistycznych\u201d<\/em> (tam\u017ce, strona XII-XIII).<\/p>\r\n

Powy\u017cszy fragment stanowi wa\u017cne odkrycie w historii ekonomii. Wynika bowiem z niego, \u017ce ub\u00f3stwo w krajach Trzeciego \u015awiata to konsekwencja wcze\u015bniej panuj\u0105cego tam kapitalizmu. Niestety Leszek Balcerowicz nie uchyli\u0142 r\u0105bka tajemnicy, o jaki konkretnie kraj Trzeciego \u015awiata chodzi. Ale to nie jedyna zagadka. Czytamy bowiem kilka akapit\u00f3w dalej:<\/p>\r\n

\u201eW tych warunkach dokonywany przez omawiane kraje (wci\u0105\u017c nie wiadomo jakie, ekonomista nie ujawnia tego czytelnikom – przyp. L. Sz.) import nowoczesnej kapita\u0142och\u0142onnej techniki i technologii z rozwini\u0119tych gospodarczo kraj\u00f3w kapitalistycznych grozi nie tylko pog\u0142\u0119bieniem trudno\u015bci dewizowych, lecz hamuje tak\u017ce tworzenie nowych miejsc pracy, na kt\u00f3re istnieje tak ogromny popyt\u201d<\/em> (tam\u017ce, strona XIV)<\/p>\r\n

Wynika z tego ni mniej, ni wi\u0119cej, \u017ce rozwi\u0105zaniem wszystkich problem\u00f3w kraj\u00f3w biednych jest\u2026 zako\u0144czenie importu z pa\u0144stw kapitalistycznych! W og\u00f3le kapitalizm to z\u0142y ustr\u00f3j, trzeba budowa\u0107 socjalizm, bo on niesie wolno\u015b\u0107 – dowodzi Balcerowicz na kolejnych stronach swojego w\u0105tpliwego dzie\u0142a:<\/p>\r\n

\u201eUmocnienie socjalistycznego systemu spo\u0142eczno-politycznego i ekonomicznego, przy r\u00f3wnoczesnym os\u0142abieniu pozycji systemu kapitalistycznego, stworzy\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 stopniowej likwidacji kolonializmu i emancypacji politycznej narod\u00f3w kolonialnych i zale\u017cnych. Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce rz\u0105dy kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119 cz\u0119sto zdaj\u0105 si\u0119 jednak zupe\u0142nie nie dostrzega\u0107 tej wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci. W efekcie nast\u0105pi\u0142o prawdziwe przebudzenie polityczne narod\u00f3w Afryki i Azji, a liczba niepodleg\u0142ych i suwerennych pa\u0144stw poka\u017anie si\u0119 zwi\u0119kszy\u0142a\u201d<\/em> (tam\u017ce, strona 34)<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie nie jest to jedyna zas\u0142uga ustroju socjalistycznego. Na stronie XXXVI czytamy dalej:<\/p>\r\n

\u201ePodobnie jak dekolonizacja, r\u00f3wnie\u017c d\u0105\u017cenie kraj\u00f3w Afryki, Azji i Ameryki \u0141aci\u0144skiej do pe\u0142nej emancypacji ekonomicznej popieranejest od samego pocz\u0105tku przez pa\u0144stwa obozu socjalistycznego. Te ostatnie opowiadaj\u0105 si\u0119 za ustanowieniem nowego \u0142adu nie tylko z racji solidarno\u015bci z krajami rozwijaj\u0105cymi si\u0119, ale tak\u017ce ze wzgl\u0119du na to, i\u017c same zainteresowane s\u0105 jak najbardziej radykaln\u0105 zmian\u0105 kapitalistycznego systemu stosunk\u00f3w ekonomicznych, hamuj\u0105cego wymian\u0119 mi\u0119dzy krajami o r\u00f3\u017cnych ustrojach. Przechodz\u0105c na intensywny etap rozwoju, dokonuj\u0105c rekonstrukcji technicznej swych gospodarek i pog\u0142\u0119biaj\u0105c sw\u0105 specjalizacj\u0119, kraje socjalistyczne pragn\u0105 bowiem w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 bardziej i trwalej do mi\u0119dzynarodowego podzia\u0142u pracy, rozszerzaj\u0105c wsp\u00f3lnot\u0119 gospodarcz\u0105 i naukowo-techniczn\u0105, tak z kapitalistycznymi pa\u0144stwami wysoko rozwini\u0119tymi gospodarczo, kt\u00f3re dysponuj\u0105 najnowsz\u0105 technologi\u0105, jak i z krajami mniej zaawansowanego rozwoju\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Teoria produkt\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Bierzemy nast\u0119pne dzie\u0142o. Nosi tytu\u0142 \u201eOg\u00f3lnogospodarcze skutki zwi\u0119kszania tempa odnowy produkt\u00f3w<\/strong>\u201d (Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979). Jaki by\u0142 cel tej publikacji?<\/p>\r\n

\u201eJednym z najbardziej charakterystycznych proces\u00f3w gospodarczych zachodz\u0105cych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie krajach uprzemys\u0142owionych jest wprowadzanie do produkcji i u\u017cytkowania nowych produkt\u00f3w wypieraj\u0105cych wyroby wcze\u015bniejsze. Mimo powszechno\u015bci oraz niew\u0105tpliwego znaczenia tego procesu dla producent\u00f3w, u\u017cytkownik\u00f3w i ca\u0142ej gospodarki narodowej po\u015bwi\u0119cono mu dot\u0105d w literaturze ekonomicznej stosunkowo niewiele uwagi, pomijaj\u0105c niemal ca\u0142kowicie niekt\u00f3re jego aspekty\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Niezbyt to odkrywcze, wi\u0119c czytamy dalej:<\/p>\r\n

\u201eDecyzje o wprowadzaniu nowych produkt\u00f3w, a wi\u0119c po\u015brednio decyzje okre\u015blaj\u0105ce tempo procesu odnowy, s\u0105 na og\u00f3\u0142 podejmowane przez poszczeg\u00f3lne jednostki gospodaruj\u0105ce\u201d. I przypis: \u201eZakres tego typu decyzji podejmowanych samodzielnie przez organizacje gospodarcze jest oczywi\u015bcie wi\u0119kszy w krajach kapitalistycznych ni\u017c socjalistycznych. W tych drugich decyzje dotycz\u0105ce produkt\u00f3w o wa\u017cnym znaczeniu dla gospodarki narodowej lub\/i wymagaj\u0105cych du\u017cych nak\u0142ad\u00f3w s\u0105 podejmowane przez w\u0142adze centralne. Podlegaj\u0105ce im organizacje gospodarcze maj\u0105 jednak mo\u017cliwo\u015bci wywierania wp\u0142ywu na owe decyzje przez formu\u0142owanie odpowiednich propozycji i dostarczanie informacji\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Konkretu znowu brakuje. Leszek Balcerowicz nie poda\u0142 przyk\u0142adu, kiedy jakakolwiek organizacja gospodarcza w pa\u0144stwie socjalistycznym wywiera\u0142a wp\u0142yw na ekonomiczne decyzje w\u0142adzy. Co wi\u0119cej – w ca\u0142ym dziele nie ma ani jednego s\u0142owa, kt\u00f3re mog\u0142oby nas naprowadzi\u0107 na trop jakiegokolwiek bytu, kt\u00f3ry w jakimkolwiek kraju socjalistycznym mo\u017cna by\u0142oby nazwa\u0107 \u201eorganizacj\u0105 gospodarcz\u0105\u201d!<\/p>\r\n

Z PRL do III RP<\/strong><\/p>\r\n

Instytut Podstawowych Problem\u00f3w Marksizmu-Leninizmu<\/strong> (b\u0119dziemy go dalej nazywa\u0107 Instytutem) zosta\u0142 powo\u0142any 26 lutego 1974 roku na mocy specjalnej uchwa\u0142y Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Przetrwa\u0142 10 lat. W 1984 roku po\u0142\u0105czono go z Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0105 Nauk Spo\u0142ecznych przy KC PZPR, tworz\u0105c Akademi\u0119 Nauk Spo\u0142ecznych, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o kszta\u0142cenie kadr dla aparatu PZPR i administracji PRL. Na cztero- i pi\u0119cioletnich studiach magisterskich Akademia kszta\u0142ci\u0142a funkcjonariuszy partyjnych, urz\u0119dnik\u00f3w na kierunkach: politologia, socjologia, historia, ekonomia i filozofia. Absolwentami ANS byli m.in. Leszek Miller i Stanis\u0142aw Kania. Akademia przesta\u0142a istnie\u0107 w roku 1990. Realny socjalizm, kt\u00f3ry z uporem budowa\u0142a, prze\u017cy\u0142a o kilkana\u015bcie miesi\u0119cy.<\/p>\r\n

Ironi\u0105 losu za\u015b sam Instytut wykszta\u0142ci\u0142 kadry nie tylko PRL, ale tak\u017ce III RP. Leszek Balcerowicz by\u0142 g\u0142\u00f3wnym ekonomist\u0105 transformacji ustrojowej, autorem s\u0142ynnego planu opatrzonego w\u0142asnym nazwiskiem, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142 m.in. s\u0142ynny popiwek, czyli podatek od ponadnormatywnych wyp\u0142at wynagrodze\u0144. P\u00f3\u017aniej piastowa\u0142 stanowisko ministra finans\u00f3w w rz\u0105dzie Jerzego Buzka, a do 2007 roku by\u0142 prezesem Narodowego Banku Polskiego.<\/p>\r\n

Jerzy Wiatr<\/strong> – ongi\u015b rektor Instytutu – w latach 90. w rz\u0105dzie SLD obj\u0105\u0142 tek\u0119 ministra edukacji narodowej (zas\u0142yn\u0105\u0142 m.in. tym, \u017ce zosta\u0142 obrzucony jajami przez student\u00f3w Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego). Jego syn, S\u0142awomir Wiatr<\/strong>, prominentny dzia\u0142acz SLD, w nie do ko\u0144ca jasnych okoliczno\u015bciach prowadzi\u0142 kampani\u0119 na rzecz integracji z Uni\u0105 Europejsk\u0105. Tak wi\u0119c cho\u0107 sam Instytut przesta\u0142 istnie\u0107 na d\u0142ugo przed upadkiem PRL, skutki dzia\u0142alno\u015bci jego kadr odczuwamy do dzi\u015b.<\/p>\r\n

Leszek Szymowski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Profesor Leszek Balcerowicz w latach 70. bardzo ostro pot\u0119pia\u0142 kapitalizm, a broni\u0142 ekonomii socjalistycznej. \u201eNajwy\u017cszy CZAS!\u201d dotar\u0142 do prac prof. Balcerowicza pochodz\u0105cych z lat 70. ubieg\u0142ego wieku, czyli z czas\u00f3w, gdy guru polskiej ekonomii by\u0142 pracownikiem naukowym plac\u00f3wki o wdzi\u0119cznej nazwie Instytut Podstawowych Problem\u00f3w Marksizmu-Leninizmu. Jedn\u0105 z pozycji, kt\u00f3ra wpad\u0142a nam w r\u0119ce, jest opracowanie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[98,52,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33948"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33948"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33948\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}