Dodano: 2011-03-2 8:00 am<\/small><\/p>\r\n
Posta\u0107 \u015bwi\u0119tego Piusa X, papie\u017ca (1903-1914), pozostaje ci\u0105gle na marginesie zainteresowa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnej kultury chrze\u015bcija\u0144skiej, pomimo \u017ce \u015bw. Pius X by\u0142 jednym z najwybitniejszych pasterzy Ko\u015bcio\u0142a w XX-tym stuleciu, a dorobek jego pontyfikatu posiada szczeg\u00f3lne znaczenie z uwagi na wysok\u0105 rang\u0119 podejmowanych z jego inicjatywy rozstrzygni\u0119\u0107 zar\u00f3wno w sferze dyscyplinarnej, jak r\u00f3wnie\u017c z powodu zaanga\u017cowania Papie\u017ca w obron\u0119 doktryny katolickiej przed b\u0142\u0119dami wsp\u00f3\u0142czesnymi. Wydaje si\u0119, \u017ce przypomnienie postaci i dorobku ostatniego od epoki reformacji kanonizowanego papie\u017ca i nawi\u0105zanie do jego postawy pasterskiej stanowi szczeg\u00f3lne wyzwanie w dobie intelektualnego niepokoju naszych czas\u00f3w. Warto przypomnie\u0107, \u017ce poprzednim kanonizowanym papie\u017cem by\u0142 \u015bw. Pius V (1566-1572), dominikanin Michele Ghislieri, kt\u00f3ry po\u0142o\u017cy\u0142 ogromne zas\u0142ugi w dziele realizacji postanowie\u0144 Soboru Trydenckiego (1545-1563) i og\u0142osi\u0142 w roku 1566 Katechizm Rzymski<\/em>, a w roku 1570 Msza\u0142<\/em>, zwany potocznie Trydenckim<\/em>.<\/p>\r\n M\u0142odo\u015b\u0107 przysz\u0142ego papie\u017ca<\/strong><\/p>\r\n Przysz\u0142y Ojciec \u015awi\u0119ty, Giuseppe (J\u00f3zef) Sarto, urodzi\u0142 si\u0119 2 czerwca 1835 roku we wsi Riese w diecezji Treviso w G\u00f3rnej Italii; mia\u0142 trzech braci i sze\u015b\u0107 si\u00f3str. Jego ojciec, Giovanni Battista, by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem niewielkiego gospodarstwa rolnego i pracowa\u0142 jako listonosz oraz wo\u017any. Po uko\u0144czeniu w roku 1846 szko\u0142y ludowej J\u00f3zef Sarto wst\u0105pi\u0142 do gimnazjum, a nast\u0119pnie do seminarium, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 w roku 1858 i zosta\u0142 wy\u015bwi\u0119cony na kap\u0142ana. Pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki wikariusza w Tombolo, a nast\u0119pnie proboszcza w Salzano. Zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 na polu pracy kaznodziejskiej i charytatywnej. W roku 1875 zosta\u0142 powo\u0142any na kanonika w Treviso i obj\u0105\u0142 wyk\u0142ady w tamtejszym seminarium. W roku 1884 J\u00f3zef Sarto zosta\u0142 biskupem Mantui, gdzie dba\u0142 o seminarium duchowne, duszpasterstwo emigrant\u00f3w i troszczy\u0142 si\u0119 o zachowanie czystej nauki katolickiej wobec g\u0142os\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 niczym nie ograniczonej wolno\u015bci doktrynalnej. Cel swej pracy biskup Sarto uj\u0105\u0142 w dewizie Instaurare omnia in Christo<\/em> (\u2018Wszystko odnowi\u0107 w Chrystusie\u2019), kt\u00f3ra pozosta\u0142a jego najwa\u017cniejszym has\u0142em r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniej, ju\u017c na stolicy \u015bw. Piotra. W roku 1893 zosta\u0142 kardyna\u0142em i patriarch\u0105 Wenecji. W roku 1897 zorganizowa\u0142 w Wenecji Kongres Eucharystyczny, a w swych listach pasterskich podejmowa\u0142 ci\u0105gle najpowa\u017cniejsze problemy wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata: indyferentyzm religijny oraz kryzys w \u017cyciu rodziny i spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\r\n Dnia 20 lipca 1903 roku w wieku 93 lat, po przesz\u0142o 25. letnim pontyfikacie zmar\u0142 papie\u017c Leon XIII i ju\u017c dnia 1 sierpnia 63 kardyna\u0142\u00f3w rozpocz\u0119\u0142o konklawe. W pierwszych g\u0142osowaniach najwi\u0119ksze szanse na elekcj\u0119 mia\u0142 Mariano kardyna\u0142 Rampolla, sekretarz stanu za panowania Leona XIII, ale Jan kardyna\u0142 Puzyna, biskup krakowski, w imieniu cesarza Austro-W\u0119gier Franciszka J\u00f3zefa z\u0142o\u017cy\u0142 (zgodnie ze starym prawem) veto na t\u0119 kandydatur\u0119. Zmusi\u0142o ono elektor\u00f3w do zmiany stanowiska i poparcia jednego z dalszych w kolejno\u015bci kardyna\u0142a Sarto. Dnia 4 sierpnia 1903 roku, w si\u00f3dmym g\u0142osowaniu zosta\u0142 on wybrany papie\u017cem i przyj\u0105\u0142 imi\u0119 Piusa X. Nowy papie\u017c mianowa\u0142 swym sekretarzem stanu hiszpa\u0144skiego dyplomat\u0119, Rafaela Merry del Val. Wkr\u00f3tce papie\u017c wyda\u0142 zakaz ingerencji politycznej w konklawe, pragn\u0105c na przysz\u0142o\u015b\u0107 unikn\u0105\u0107 powt\u00f3rzenia si\u0119 sytuacji, \u201edzi\u0119ki kt\u00f3rej\u201d sam trafi\u0142 na tron \u015bw. Piotra. Warto przy tym zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie w czasie konklawe kardyna\u0142 Sarto obawia\u0142 si\u0119 przyj\u0105\u0107 na siebi\u0119 trudn\u0105 misj\u0119 najwy\u017cszego kap\u0142ana Ko\u015bcio\u0142a Chrystusowego.<\/p>\r\n Obrona prawdy katolickiej<\/strong><\/p>\r\n Program nowego pontyfikatu zosta\u0142 przez Papie\u017ca przedstawiony w wydanej dnia 4 pa\u017adziernika 1903 roku inauguracyjnej encyklice E Supremi Apostolatus<\/em>, w kt\u00f3rej naszkicowa\u0142 najwi\u0119ksze bol\u0105czki wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, z kt\u00f3rymi przychodzi zmaga\u0107 si\u0119 pasterzowi Ko\u015bcio\u0142a. Jako najgorsze z\u0142o Papie\u017c wymienia apostazj\u0119 od wiary katolickiej i przyst\u0119puje do przedstawienia \u015brodk\u00f3w zaradczych wobec post\u0119puj\u0105cych wsz\u0119dzie proces\u00f3w laicyzacji \u015bwiata katolickiego. Program, kt\u00f3ry winien sprosta\u0107 tym zagro\u017ceniom, daje si\u0119 wedle Papie\u017ca stre\u015bci\u0107 w ha\u015ble: Instaurare omnia in Christo<\/em>, znanym ju\u017c jako cel pos\u0142ugi biskupiej J\u00f3zefa Sarto, za\u015b obecnie na Stolicy Piotrowej winien s\u0142u\u017cy\u0107 integralnej i tradycyjnej reformie, aby, jak pisze \u015bw. Pawe\u0142 w li\u015bcie do Kolosan, \u201eChrystus by\u0142 wszystkim we wszystkich<\/em>\u201d. Mo\u017cna nawet – za jednym ze znawc\u00f3w tego pontyfikatu – powiedzie\u0107, \u017ce celem i zamys\u0142em Papie\u017ca by\u0142o nie tylko instaurare<\/em> (\u2018odnowienie\u2019), ale nawet recapitulare<\/em> (\u2018przywo\u0142anie [do Niego]\u2019) wszystkiego w Chrystusie, to znaczy uczynienie z Chrystusa o\u015brodka historii i remedium na problemy wsp\u00f3\u0142czesnej ludzko\u015bci. W miejsce spodziewanej wi\u0119c w kr\u0119gach liberalnych reformy zmierzaj\u0105cej w kierunku \u015bwiata oddalaj\u0105cego si\u0119 od Ko\u015bcio\u0142a, Ojciec \u015awi\u0119ty Pius X podj\u0105\u0142 plan dzia\u0142ania zmierzaj\u0105cy w przeciwnym kierunku – aby \u015bwiat skierowa\u0107 ponownie ku Chrystusowi. U podstaw tego my\u015blenia znalaz\u0142o si\u0119 g\u0142\u0119bokie przekonanie Piusa X o niezbywalnym znaczeniu obiektywnego porz\u0105dku wyznaczonego przez Boga, nie za\u015b ludzkich roszcze\u0144 do samowolnego ustanawiania zasad dobra i z\u0142a wedle dora\u017anych pragnie\u0144 i liberalnej r\u00f3wnowagi si\u0142 politycznych czy spo\u0142ecznych. To przekonanie o niesprowadzalno\u015bci porz\u0105dku obiektywnego do form subiektywnych stanowi oczywisty wyznacznik nie tylko tego pontyfikatu, ale ca\u0142ej autentycznie katolickiej teologii.<\/p>\r\n Przechodz\u0105c do konkretnych metod realizacji powzi\u0119tego planu, Ojciec \u015awi\u0119ty obficie czerpa\u0142 z zasad okre\u015blonych na Soborze Trydenckim, chocia\u017cby w dziele umocnienia formacji katolickich kap\u0142an\u00f3w, w szczeg\u00f3lnej mierze odpowiedzialnych za kondycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a i ludu katolickiego. Ponadto istotne znaczenie przypisywa\u0142 Papie\u017c \u015bwieckim wiernym i rozmaitym ich zrzeszeniom, w \u015bcis\u0142ym wszak\u017ce powi\u0105zaniu z nadaj\u0105cym kierunek duszpasterzom, zgodnie z zasad\u0105 hierarchiczno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. Jednym z najistotniejszych \u015brodk\u00f3w dzia\u0142ania pozostawa\u0142a przy tym modlitwa i \u0142aska sakramentalna.<\/p>\r\n Zatroskany o sprawy wagi najwy\u017cszej Papie\u017c w \u017cyciu osobistym i w swym urz\u0119dowym post\u0119powaniu na Stolicy Piotrowej zachowywa\u0142 skromno\u015b\u0107 i prostot\u0119. Jedn\u0105 z pierwszych reform (je\u017celi s\u0142owo to naznaczone w dzisiejszej epoce pi\u0119tnem nieustannej \u017c\u0105dzy nowo\u015bci mo\u017ce by\u0107 w tym miejscu u\u017cyte) nowego pontyfikatu by\u0142o podj\u0119te przez Piusa X dzie\u0142o zreformowania muzyki ko\u015bcielnej w duchu chora\u0142u gregoria\u0144skiego. Na tym polu Ojciec \u015awi\u0119ty po\u0142o\u017cy\u0142 ju\u017c pewne zas\u0142ugi jeszcze przed obj\u0119ciem Stolicy Apostolskiej, w swej pracy biskupiej. W zwi\u0105zku z t\u0105 reform\u0105 w roku 1904 wydane zosta\u0142y nowe ksi\u0119gi liturgiczne. Warto oczywi\u015bcie pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie zosta\u0142y przy tym dokonane \u017cadne istotne zmiany samych obrz\u0119d\u00f3w mszalnych, bowiem zgodnie z bull\u0105 Quo primum<\/em> wydan\u0105 w roku 1570, wkr\u00f3tce po Soborze Trydenckim, przez \u015bw. papie\u017ca Piusa V, Ordo Missae<\/em>, czyli porz\u0105dek Mszy \u015bw. pozostawa\u0142 trwa\u0142y i niezmienny. Papie\u017cowi chodzi\u0142o wi\u0119c o pe\u0142niejsze korzystanie z istniej\u0105cej, niezmiernie cennej liturgii, nie za\u015b o kszta\u0142towanie nowej. Wszelkie w tej materii eksperymenty papie\u017c traktowa\u0142 jako wywrotowe dzia\u0142ania wywodz\u0105ce si\u0119 z inspiracji liberalnej i protestanckiej.<\/p>\r\n Zdrowe reformy katolickie<\/strong><\/p>\r\n W tym samym 1904 roku Papie\u017c poleci\u0142 rozpocz\u0105\u0107 prace nad skodyfikowaniem prawa ko\u015bcielnego. Wobec narastaj\u0105cych nurt\u00f3w liberalnych w \u00f3wczesnym \u015bwiecie, w tej wa\u017cnej dziedzinie po\u0142o\u017cony zosta\u0142 nacisk na umocnienie centralizacji i utwierdzenie hierarchii, kt\u00f3ra zdolna jest przeciwdzia\u0142a\u0107 tendencjom od\u015brodkowym w Ko\u015bciele. Nowy Kodeks Prawa Kanonicznego<\/em>, wynik wieloletnich prac i prowadzonych w ca\u0142ym katolickim \u015bwiecie konsultacji pod kierunkiem Piotra kardyna\u0142a Gasparriego, ukaza\u0142 si\u0119 dopiero po \u015bmierci Piusa X, ju\u017c za pontyfikatu Benedykta XV, w roku 1917.<\/p>\r\n W roku 1908 Papie\u017c og\u0142osi\u0142 reform\u0119 Kurii Rzymskiej (konstytucja Sapienti consilio<\/em>) wzmacniaj\u0105c zakres swej w\u0142adzy, co w \u015bwietle zamierze\u0144 papieskich odno\u015bnie sprawnego kierowania wszystkimi aspektami \u017cycia ko\u015bcielnego by\u0142o niezb\u0119dnie konieczne. Na czele wszystkich kongregacji znajdowa\u0142a si\u0119 Kongregacja \u015awi\u0119tego Oficjum, dbaj\u0105ca o czysto\u015b\u0107 nauki wiary, kt\u00f3rej prefektem by\u0142 sam Papie\u017c. Obok umocnienia kurii dokonano tak\u017ce uproszczenia procedury obowi\u0105zuj\u0105cej w jej pracach. Wa\u017cne reformy nie przes\u0142oni\u0142y Papie\u017cowi tak\u017ce innych spraw. W szczeg\u00f3lny spos\u00f3b Ojciec \u015awi\u0119ty zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 na polu pracy charytatywnej i np. w za\u0142o\u017conych czy te\u017c finansowanych przez Piusa X domach dla sierot znalaz\u0142o miejsce pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy dzieci.<\/p>\r\n Papie\u017c Pius X by\u0142 tak\u017ce opiekunem studi\u00f3w naukowych, zwracaj\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na znaczenie tomizmu w teologii katolickiej, polecaj\u0105c zakonowi benedyktyn\u00f3w dokonanie ulepszonego wydania \u0142aci\u0144skiego tekstu Pisma \u015bwi\u0119tego, czyli Wulgaty, czy te\u017c zak\u0142adaj\u0105c Instytut Biblijny w Rzymie. W dziedzinie \u017cycia religijnego szczeg\u00f3lne znaczenie dla Papie\u017ca mia\u0142a praktyka regularnej, nawet codziennej, Komunii \u015bw. i rozw\u00f3j kultu eucharystycznego.<\/p>\r\n Za pontyfikatu Piusa X mia\u0142o miejsce 48 beatyfikacji. Papie\u017c og\u0142osi\u0142 m. in. beatyfikacj\u0119 Jana Marii Vianneya, proboszcza z Ars, czy te\u017c Joanny d\u2019Arc, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Bazylice \u015bw. Piotra w roku 1909, przy udziale 40 tysi\u0119cy pielgrzym\u00f3w z Francji, ale w obliczu otwartej wrogo\u015bci liberalnych w\u0142adz Francji. Przy okazji 1300. rocznicy \u015bmierci papie\u017ca \u015bw. Grzegorza Wielkiego w roku 1904, Pius X por\u00f3wna\u0142 czasy tego \u015awi\u0119tego, b\u0119d\u0105ce okresem budowania spo\u0142ecze\u0144stw katolickich w Europie, z czasami mu wsp\u00f3\u0142czesnymi, kiedy dzie\u0142o gregoria\u0144skie spotyka\u0142o si\u0119 wsz\u0119dzie ze skutecznie niszcz\u0105cym wp\u0142ywem liberalizmu, oddalaj\u0105cego, a nawet odrywaj\u0105cego Europ\u0119 od chrze\u015bcija\u0144skich korzeni i od nadprzyrodzonego dzia\u0142ania \u0142aski Bo\u017cej.<\/p>\r\n Mi\u0119dzynarodowa sytuacja Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/p>\r\n Szczeg\u00f3lnie trudna dla Ko\u015bcio\u0142a sytuacja panowa\u0142a we Francji. Prze\u015bladowania Ko\u015bcio\u0142a francuskiego, np. zakaz nauczania wydany wszystkim katolickim zakonom w roku 1903 przez premiera Emila Combesa doprowadzi\u0142y wreszcie w roku 1904 do zerwania stosunk\u00f3w dyplomatycznych ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105. W roku 1905 parlament francuski przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 o rozdziale pa\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry zosta\u0142 zepchni\u0119ty do roli prywatnego stowarzyszenia. W odpowiedzi na ten krok Pius X wyda\u0142 dnia 11 lutego 1906 roku encyklik\u0119 Vehementer nos<\/em>, w kt\u00f3rej ostro pot\u0119pi\u0142 antykatolickie regulacje prawne podj\u0119te przez si\u0142y politycznej lewicy we Francji.<\/p>\r\n Dramatyczne zdarzenia rozgrywa\u0142y si\u0119 w Hiszpanii, gdy w roku 1910 na czele rz\u0105du stan\u0105\u0142 libera\u0142 Jose Canalejas. Rz\u0105d wyda\u0142 wiele ustaw wymierzonych w Ko\u015bci\u00f3\u0142, za\u015b w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach dochodzi\u0142o do brutalnych wyst\u0105pie\u0144 antyklerykalnych, zw\u0142aszcza w ci\u0105gu tak zwanego \u201ekrwawego tygodnia\u201d, kiedy to wrogowie Ko\u015bcio\u0142a spalili 68 \u015bwi\u0105ty\u0144 i zamordowali 138 kap\u0142an\u00f3w. W lipcu 1910 rz\u0105d zerwa\u0142 stosunki z Watykanem.<\/p>\r\n Wiele trudno\u015bci spotka\u0142o Ojca \u015awi\u0119tego tak\u017ce w jego staraniach o Ko\u015bci\u00f3\u0142 w innych krajach, a liberalna prasa wykorzystywa\u0142a wszelkie okazje, aby zdyskredytowa\u0107 Piusa X i jego konsekwentn\u0105 postaw\u0119. Sta\u0142o si\u0119 tak mi\u0119dzy innymi w roku 1910, kiedy by\u0142y prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych Teodor Roosevelt w planie swej wizyty w Rzymie umie\u015bci\u0142 audiencj\u0119 u Papie\u017ca, ale tak\u017ce odwiedziny w rzymskim zborze metodystycznym. Z racji na relatywistyczny wyd\u017awi\u0119k tego programu, Pius X (wraz z sekretarzem stanu Rafaelem Merry del Val) odm\u00f3wi\u0142 przyj\u0119cia prezydenta Roosevelta.<\/p>\r\n Walka z modernizmem<\/strong><\/p>\r\n Najwi\u0119kszym do\u015bwiadczeniem dla Ko\u015bcio\u0142a i samego papie\u017ca Piusa X by\u0142 jednak modernizm. Tym mianem okre\u015bla si\u0119 szereg pogl\u0105d\u00f3w rozpowszechniaj\u0105cych si\u0119 w teologii katolickiej na prze\u0142omie wiek\u00f3w z niew\u0105tpliwej inspiracji liberalno-protestanckiej. Modernizm by\u0142 zjawiskiem bardzo zr\u00f3\u017cnicowanym i przybieraj\u0105cym r\u00f3\u017cne nasilenie w r\u00f3\u017cnych aspektach i w r\u00f3\u017cnych dziedzinach nauk teologicznych. Niew\u0105tpliwie jednak wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 tego nurtu by\u0142o oparte na subiektywistycznych pr\u0105dach filozofii nowo\u017cytnej sprzeczne z nauk\u0105 katolick\u0105 przekonanie o istotnej niepoznawalno\u015bci \u015bwiata nadprzyrodzonego, a tak\u017ce o ewolucji dogmat\u00f3w wiary katolickiej, wyra\u017caj\u0105cych rzekomo zmienne \u201euczucie\u201d ukszta\u0142towane w sumieniu \u201ewierz\u0105cego\u201d. Liczni moderni\u015bci wyra\u017cali sprzeczne z licz\u0105cym XIX wiek\u00f3w Magisterium pogl\u0105dy na dzieje wczesnego Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rego powstanie i histori\u0119 pojmowali w kategoriach nierzadko czysto ludzkich, doczesnych i dora\u017anych.<\/p>\r\n Na czele tego kierunku sta\u0142 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 profesor egzegezy biblijnej w Instytucie Katolickim w Pary\u017cu, ks. Alfred Loisy, ekskomunikowany w roku 1908. Obok niego pogl\u0105dy te g\u0142osi\u0142a grupa innych autor\u00f3w, takich jak Auguste Sabatier, Georg Tyrell czy Friedrich von H\u00fcgel, kt\u00f3rych droga intelektualna wiod\u0142a niejednokrotnie od g\u0142oszenia nowinek w Ko\u015bciele a\u017c po otwarte zerwanie z Ko\u015bcio\u0142em i wiar\u0105 katolick\u0105. Ojciec \u015awi\u0119ty Pius X dostrzeg\u0142 gro\u017c\u0105ce niebezpiecze\u0144stwo. Aby uchroni\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 od wp\u0142yw\u00f3w tych w swej istocie radykalnie protestanckich, wr\u0119cz agnostycznych pogl\u0105d\u00f3w, podj\u0105\u0142 zakrojon\u0105 na szerok\u0105 skal\u0119 akcj\u0119 przeciwdzia\u0142ania. Walce tej po\u015bwi\u0119ci\u0142 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego pontyfikatu. Ju\u017c w roku 1903 na indeksie znalaz\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka Loisy\u2019ego Ewangelia i Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/em>, a p\u00f3\u017aniej inne ksi\u0105\u017cki tego autora. W roku 1904 Papie\u017c powo\u0142a\u0142 specjaln\u0105 komisj\u0119 kardyna\u0142\u00f3w w celu stwierdzenia jakie s\u0105 najgro\u017aniejsze dla nauki katolickiej tre\u015bci nauczane i g\u0142oszone w r\u00f3\u017cnych miejscach i w r\u00f3\u017cnej postaci przez modernist\u00f3w. W wyniku szczeg\u00f3\u0142owych prac w gronie ekspert\u00f3w, po kilku latach, dnia 17 lipca roku 1907 wydany zosta\u0142 dekret \u015bw. Oficjum Lamentabili sane exitu<\/em>, dokument o pierwszorz\u0119dnym znaczeniu doktrynalnym, og\u0142oszony nast\u0119pnie w zbiorze orzecze\u0144 doktrynalnych Ko\u015bcio\u0142a w\u015br\u00f3d dekret\u00f3w Sobor\u00f3w Powszechnych i najwa\u017cniejszych encyklik. Dekret ten wymienia 65 tez sprzecznych z Magisterium, pochodz\u0105cych zw\u0142aszcza z pism ks. Loisy\u2019ego. Rang\u0119 tego dokumentu potwierdza fakt, i\u017c Papie\u017c og\u0142osi\u0142 ekskomunik\u0119 na ka\u017cdego akceptuj\u0105cego pot\u0119pione pogl\u0105dy. \u015awiadczy to o dogmatycznej randze Lamentabili<\/em>, gdy\u017c wy\u0142\u0105czenie z Ko\u015bcio\u0142a nast\u0119puje w sytuacji herezji, czyli b\u0142\u0119du dogmatycznego. W\u015br\u00f3d pot\u0119pionych b\u0142\u0119d\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 pogl\u0105dy dotycz\u0105ce Objawienia, takie jak: teza o nieustannym trwaniu Objawienia w historii, r\u00f3wnie\u017c po \u015bmierci ostatniego Aposto\u0142a (nr 21), o czysto ludzkim pochodzeniu dogmat\u00f3w (22), czy o tylko prawdopodobnej warto\u015bci Objawienia (25); nast\u0119pnie opinie na temat Ko\u015bcio\u0142a i Jego Magisterium: o ustawicznym ewoluowaniu ustroju Ko\u015bcio\u0142a (53), odrzucaj\u0105ce prymat Piotra (55), a tak\u017ce o czysto przypadkowym pierwsze\u0144stwie stolicy rzymskiej w Ko\u015bciele (56); ale r\u00f3wnie\u017c b\u0142\u0119dy odnosz\u0105ce si\u0119 do nauk biblijnych, chrystologii i sakrament\u00f3w.<\/p>\r\n