{"id":33657,"date":"2011-03-01T14:55:39","date_gmt":"2011-03-01T19:55:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=33657"},"modified":"2011-03-01T23:17:02","modified_gmt":"2011-03-02T04:17:02","slug":"il-nie-wykonal-polecenia-kontrolerow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=33657","title":{"rendered":"I\u0142 nie wykona\u0142 polecenia kontroler\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Do odczytania z CVR tylko jednego zdania, przypisanego dyrektorowi Protoko\u0142u Dyplomatycznego MSZ Mariuszowi Kazanie, MAK zaanga\u017cowa\u0142 komercyjn\u0105 firm\u0119 „Forenex” z Sankt Petersburga.<\/strong><\/em><\/p>\r\n

B\u0142\u0119dem jest powszechne nazywanie pp\u0142k. Paw\u0142a Plusnina kontrolerem. Jego odpowiedzialno\u015b\u0107 jest w rzeczywisto\u015bci znacznie wi\u0119ksza. Powierzono mu bowiem kierowanie przestrzeni\u0105 powietrzn\u0105, a nie jedynie jej obserwacj\u0119. S\u0119k w tym, \u017ce poj\u0119cie „kontrola lot\u00f3w” ma znaczenie i techniczne, i prawne. W j\u0119zyku rosyjskim, aby wyrazi\u0107, \u017ce oficer na wie\u017cy nie tylko „kontroluje”, ale „kieruje” ruchem statk\u00f3w powietrznych, nazywa si\u0119 go „kierownikiem lot\u00f3w” (ros. rukowoditiel poliotow). Niew\u0142a\u015bciwie odczytywany jest te\u017c fragment korespondencji wie\u017cy z I\u0142em-76. Po komendzie do odej\u015bcia na drugi kr\u0105g jeden z cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi wypowiada s\u0142owo „szcziass”. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 t\u0142umaczy zinterpretowa\u0142a je jako przyj\u0119cie wykonania rozkazu. Tyle \u017ce w wojskowym lotnictwie jest to zwrot \u017cargonowy i ma znaczenie przeciwstawne – ironicznie wyra\u017conej odmowy wykonania polecenia.<\/strong>

Szczeg\u00f3\u0142owej analizie przebiegu ostatniej fazy lotu polskiego Tu-154M do Smole\u0144ska z perspektywy sytuacji w kokpicie nie towarzyszy analogiczna praca ekspert\u00f3w nad zapisami rozm\u00f3w na wie\u017cy smole\u0144skiego „Korsarza”. Tymczasem bez wnikliwej analizy tej korespondencji nie dowiemy si\u0119, co naprawd\u0119 dzia\u0142o si\u0119 w ostatniej i decyduj\u0105cej fazie lotu polskiego tupolewa. W ocenie pracy zespo\u0142u kieruj\u0105cego lotami na lotnisku wojskowym w Smole\u0144sku podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji s\u0105 nagrania rozm\u00f3w os\u00f3b znajduj\u0105cych si\u0119 na wie\u017cy. Pod presj\u0105 ujawnienia przez polskich specjalist\u00f3w fragment\u00f3w zapisu, MAK, ju\u017c po opublikowaniu swojego raportu ko\u0144cowego, zdecydowa\u0142 si\u0119 na ujawnienie pe\u0142nej transkrypcji zawarto\u015bci ta\u015bm. Strona polska dysponuje zapisem rozm\u00f3w z mikrofonu otwartego w pomieszczeniu, z kt\u00f3rego prowadzono kontrol\u0119 ruchu powietrznego w rejonie lotniska Siewiernyj oraz sprowadzano samoloty (40 stron) oraz nagra\u0144 korespondencji radiowej (25 stron) i telefonicznej (18 stron). Wszystkie one rozpoczynaj\u0105 si\u0119 oko\u0142o 6.30 czasu warszawskiego i ko\u0144cz\u0105 si\u0119 tu\u017c po katastrofie o 8.43.<\/p>\r\n

Eksperci Mi\u0119dzypa\u0144stwowego Komitetu Lotniczego po\u015bwi\u0119caj\u0105 oko\u0142o dw\u00f3ch stron swojego raportu om\u00f3wieniu zainstalowanych w punkcie kierowania ruchem lotniczym urz\u0105dze\u0144 rejestruj\u0105cych, wymieniaj\u0105 rodzaj i liczb\u0119 zainstalowanych magnetofon\u00f3w i opisuj\u0105 ich dzia\u0142anie 10 kwietnia. Stwierdzono, \u017ce zapis jest poprawny i z pomini\u0119ciem jednego fragmentu kompletny, za\u015b nagranie wideo pracy radiolokatora nie zosta\u0142o wykonane z powodu usterki technicznej (zwarcia zasilania jednego z element\u00f3w magnetowidu).<\/p>\r\n

W odniesieniu do tre\u015bci zapis\u00f3w MAK nie przeprowadzi\u0142 jednak \u017cadnej analizy. W ca\u0142ym, licz\u0105cym 210 stron raporcie nie pada ani jeden cytat ze s\u0142\u00f3w oficer\u00f3w kieruj\u0105cych lotami. Poza tabelami z przepisanymi z nagra\u0144 wypowiedziami nie wykonano \u017cadnej pracy nad tym materia\u0142em. \u015awiadcz\u0105 o tym mi\u0119dzy innymi drobne rozbie\u017cno\u015bci w zapisach tych samych zda\u0144 z kilku \u017ar\u00f3de\u0142 (na przyk\u0142ad z mikrofonu otwartego i telefonu), a tak\u017ce zupe\u0142ny brak odniesie\u0144 do rozm\u00f3w grupy kieruj\u0105cej lotami w ca\u0142ej opublikowanej przez MAK dokumentacji. Zupe\u0142nie inaczej ma si\u0119 sprawa z zapisem zarejestrowanym w kabinie polskiego samolotu. Tu nie tylko znacznie wcze\u015bniej powsta\u0142y transkrypcje i przekazano je zaraz stronie polskiej, ale poddano je dog\u0142\u0119bnej analizie. Wykonano t\u0142umaczenie ca\u0142ego materia\u0142u i przedstawiono go w postaci kilkukolumnowej w celu u\u0142atwienia czytania tekst\u00f3w.

Nagranie analizowa\u0142 zesp\u00f3\u0142 z\u0142o\u017cony z psycholog\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 badaniem pilot\u00f3w oraz innych ekspert\u00f3w lotniczych, r\u00f3wnie\u017c sprowadzonych z Polski. Aby uprawdopodobni\u0107 hipotezy MAK odno\u015bnie do znajdowania si\u0119 r\u00f3\u017cnych os\u00f3b w kokpicie samolotu, zaanga\u017cowano firm\u0119 „Forenex” z Sankt Petersburga, zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 audioskopi\u0105 i odzyskiwaniem uszkodzonych zapis\u00f3w d\u017awi\u0119kowych. Efektem pracy tych ekspert\u00f3w by\u0142o zreszt\u0105 odczytanie tylko jednego zdania, kt\u00f3re przypisano dyrektorowi Protoko\u0142u Dyplomatycznego MSZ Mariuszowi Kazanie.<\/p>\r\n

Tymczasem dla w\u0142a\u015bciwego zrozumienia tego, co naprawd\u0119 dzia\u0142o si\u0119 w baraku, szumnie nazywanym wie\u017c\u0105, s\u0142u\u017c\u0105cym do kierowania ruchem powietrznym na lotnisku Smole\u0144sk Siewiernyj, nie wystarczy opublikowanie zapis\u00f3w rosyjskich zda\u0144. Konieczna jest tak\u017ce analiza uwzgl\u0119dniaj\u0105ca ca\u0142y kontekst sytuacyjny i u\u017cywany \u017cargon profesjonalny. Do poprawnej analizy musimy uwzgl\u0119dni\u0107, \u017ce m\u00f3wi\u0105 to ludzie na niskim szczeblu hierarchii wojskowej, niespodziewaj\u0105cy si\u0119, \u017ce ktokolwiek b\u0119dzie ods\u0142uchiwa\u0142 ich wypowiedzi. Pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 skr\u00f3tami my\u015blowymi, poj\u0119cia lotnicze wyra\u017caj\u0105 w spos\u00f3b niekiedy odbiegaj\u0105cy od podr\u0119cznik\u00f3w i oficjalnej dokumentacji technicznej. Nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na to cechy rosyjskiego \u017cargonu wojskowego, we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce ma\u0142o znane.<\/p>\r\n

St\u0105d narzuca si\u0119 konieczno\u015b\u0107 przeprowadzenia analizy ca\u0142ego zapisu, najlepiej w oparciu o posiadane przez MAK nagrania, a nie tylko ich transkrypcje, ze wzgl\u0119du na niezwykle istotn\u0105 w j\u0119zyku rosyjskim intonacj\u0119. Aby taka analiza by\u0142a efektywna, nale\u017ca\u0142oby zaanga\u017cowa\u0107 nie tylko ekspert\u00f3w w dziedzinie filologii rosyjskiej i lingwistyki, ale r\u00f3wnie\u017c do\u015bwiadczonych lotnik\u00f3w wojskowych z Rosji i Polski. Wsp\u00f3\u0142praca znawc\u00f3w zagadnie\u0144 j\u0119zykowych z praktykami mog\u0142aby zaowocowa\u0107 wyja\u015bnieniem szeregu element\u00f3w, o kt\u00f3re do dzi\u015b pytaj\u0105 polscy specjali\u015bci.
Polska mo\u017ce przecie\u017c tak\u017ce zaanga\u017cowa\u0107 psycholog\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c rosyjskich, kt\u00f3rzy wzbogac\u0105 interpretacj\u0119 dramatycznych wydarze\u0144 z 10 kwietnia o ich t\u0142o, wynikaj\u0105ce z osobowo\u015bci i stanu emocjonalnego uczestnik\u00f3w zdarze\u0144.<\/p>\r\n

Zrozumienie u\u017cywanych w lotnictwie wyra\u017ce\u0144 w j\u0119zyku rosyjskim bywa cz\u0119sto tylko pozornie \u0142atwe. Samo s\u0142owo „lotnik” mo\u017ce w j\u0119zyku polskim oznacza\u0107 nie tylko pilota samolotu, ale szerzej r\u00f3wnie\u017c ludzi zwi\u0105zanych z lotnictwem, szczeg\u00f3lnie wojskowym. W j\u0119zyku rosyjskim „liotczik” to jedynie ten, kto lata, a ludzi lotnictwa w szerszym rozumieniu okre\u015bla s\u0142owo „awiator”. Na lec\u0105cy samolot Rosjanie m\u00f3wi\u0105 nie tylko „samoliot”, ale w kontek\u015bcie profesjonalnym cz\u0119sto pada s\u0142owo „bort” (dos\u0142ownie „pok\u0142ad”), kt\u00f3re mo\u017ce oznacza\u0107 te\u017c ca\u0142y lot maszyny, szczeg\u00f3lnie gdy towarzyszy temu numer rejsu.
Znaczenie nie tylko techniczne, ale i prawne mo\u017ce mie\u0107 sens poj\u0119cia „kontrola lot\u00f3w”. „Kontrola” to s\u0142owo rozpowszechnione za po\u015brednictwem j\u0119zyka angielskiego, w kt\u00f3rym mo\u017ce oznacza\u0107 nie tylko nadz\u00f3r i sprawdzanie czyjej\u015b pracy, ale r\u00f3wnie\u017c w\u0142adz\u0119 w szerokim sensie. Jednak w lotnictwie u\u017cywa si\u0119 oddzielnych termin\u00f3w „air traffic control” (kontrola ruchu lotniczego, ATC) i „air traffic management” (zarz\u0105dzanie ruchem lotniczym, ATM). W j\u0119zyku rosyjskim tak\u017ce, aby wyrazi\u0107, \u017ce oficer na wie\u017cy nie tylko „kontroluje”, ale „kieruje” ruchem statk\u00f3w powietrznych, nazywa si\u0119 go „kierownikiem lot\u00f3w” (ros. rukowoditiel poliotow). B\u0142\u0119dem jest wi\u0119c rozpowszechnione w mediach nazywanie pp\u0142k. Plusnina kontrolerem. Jego odpowiedzialno\u015b\u0107 jest znacznie wi\u0119ksza. Powierzono mu bowiem kierowanie przestrzeni\u0105 powietrzn\u0105, a nie jedynie obserwacj\u0119, ocenianie i odnotowywanie przebiegu sytuacji, jak mo\u017cna by\u0142oby zrozumie\u0107 s\u0142owo „kontrola”.<\/p>\r\n

Gdy po raz pierwszy pr\u00f3bowa\u0142 l\u0105dowa\u0107 w Smole\u0144sku rosyjski I\u0142-76, po komendzie do odej\u015bcia na drugi kr\u0105g pada s\u0142owo „szcziass”, wypowiedziane prawdopodobnie przez za\u0142og\u0119 i\u0142a. W j\u0119zyku rosyjskim oznaczane jest ono skr\u00f3tem od „siejczas” („zaraz, ju\u017c”), kt\u00f3re wi\u0119kszo\u015b\u0107 t\u0142umaczy zinterpretuje w tym kontek\u015bcie jako przyj\u0119cie rozkazu do wykonania. – Ale to w wojskowym lotnictwie stwierdzenie \u017cargonowe i ma znaczenie przeciwstawne – ironicznie wyra\u017conej odmowy wykonania polecenia! – wyja\u015bnia nam Siergiej Wieriewkin, rosyjski publicysta, kt\u00f3ry przez 13 lat pracowa\u0142 na rosyjskich lotniskach, r\u00f3wnie\u017c wojskowych.<\/p>\r\n

Rozszyfrowanie podobnych pu\u0142apek, jakie zawieraj\u0105 zapisy rozm\u00f3w Plusnina, Ry\u017cenki i Krasnokutskiego ze sob\u0105, z za\u0142ogami samolot\u00f3w oraz z innymi s\u0142u\u017cbami, jest zadaniem, kt\u00f3re nie ominie chc\u0105cych rzetelnie i obiektywnie zbada\u0107 spos\u00f3b kierowania ruchem na lotnisku w Smole\u0144sku. Rosyjski organ, powo\u0142any specjalnie w celu badania okoliczno\u015bci katastrof, uchyli\u0142 si\u0119 od wykonania tego zadania. By\u0107 mo\u017ce prac\u0119 t\u0119 wykonaj\u0105 dysponuj\u0105cy ubo\u017cszym materia\u0142em \u017ar\u00f3d\u0142owym eksperci polskiej komisji. Tak czy inaczej jest ona niezb\u0119dna.

Piotr Falkowski<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Do odczytania z CVR tylko jednego zdania, przypisanego dyrektorowi Protoko\u0142u Dyplomatycznego MSZ Mariuszowi Kazanie, MAK zaanga\u017cowa\u0142 komercyjn\u0105 firm\u0119 „Forenex” z Sankt Petersburga. B\u0142\u0119dem jest powszechne nazywanie pp\u0142k. Paw\u0142a Plusnina kontrolerem. Jego odpowiedzialno\u015b\u0107 jest w rzeczywisto\u015bci znacznie wi\u0119ksza. Powierzono mu bowiem kierowanie przestrzeni\u0105 powietrzn\u0105, a nie jedynie jej obserwacj\u0119. S\u0119k w tym, \u017ce poj\u0119cie „kontrola lot\u00f3w” […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[139],"tags":[137,141],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33657"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33657"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33657\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33657"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33657"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33657"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}