{"id":33321,"date":"2011-02-24T21:21:24","date_gmt":"2011-02-25T02:21:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=33321"},"modified":"2011-02-24T16:21:43","modified_gmt":"2011-02-24T21:21:43","slug":"prof-bartyzel-istnieje-zagrozenie-stanu-amnezji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=33321","title":{"rendered":"Prof. Bartyzel: Istnieje zagro\u017cenie stanu amnezji"},"content":{"rendered":"– Nie obawiam si\u0119 jakiej\u015b recydywy systemu komunistycznego. Jest to niemo\u017cliwe. Natomiast, istnieje zagro\u017cenie stanu amnezji, kt\u00f3re jest bardzo niezdrowe dla \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej – m\u00f3wi dla portalu Fronda.pl prof. Jacek Bartyzel.<\/em><\/strong>\r\n\r\n\"\"\r\n\r\nFronda.pl: Podczas konferencji \u201eRonald Reagan 1911-2011\u201d powiedzia\u0142 Pan, \u017ce zwyci\u0119stwo Reagana w wyborach prezydenckich jest ostatnim sukcesem ameryka\u0144skiego konserwatyzmu. Jaka jest wi\u0119c obecna kondycja tego ruchu w USA?<\/strong>\r\n\r\nFaktycznie, wspomnia\u0142em o tym. Nadal jestem przekonany, \u017ce rok 1980 i prezydentura Reagana by\u0142y tym triumfem konserwatyzmu, natomiast przychylam si\u0119 do pogl\u0105du, \u017ce zosta\u0142o to zwyci\u0119stwo zmarnowane czy w jaki\u015b spos\u00f3b zniekszta\u0142cone. Powodem tego jest przede wszystkim, do\u015b\u0107 powszechnie znany, proces transformacji wewn\u0105trz Partii Republika\u0144skiej. Dosz\u0142o do tego ju\u017c po epoce Reagana. By\u0142o to wypchni\u0119cie tradycyjnego konserwatyzmu, w rozumieniu ameryka\u0144skim, gdzie zaznacza\u0142 si\u0119 pewien podzia\u0142 na nurt stricte konserwatywny, bliski europejskiemu rozumieniu, jak i ten bli\u017cszy klasycznemu liberalizmowi, tzw. konserwatyzm indywidualistyczny, co jest troch\u0119 wewn\u0119trznie sprzecznym sformu\u0142owaniem. Stara Prawica ameryka\u0144ska zosta\u0142a w\u0142a\u015bciwie pozbawiona wp\u0142ywu politycznego i zast\u0105piona przez tzw. neokonserwatyst\u00f3w, kt\u00f3rzy z konserwatyzmem \u00a0sensu proprio<\/em> nie mieli wiele wsp\u00f3lnego i kt\u00f3rzy na p\u0142aszczy\u017anie polityki zagranicznej, co mia\u0142o wp\u0142yw na kwestie wewn\u0119trzne, narzucili zupe\u0142nie nieprawicowy kurs polityczny, kt\u00f3ry zreszt\u0105 jest por\u00f3wnywany, wed\u0142ug mnie s\u0142usznie, do jakobi\u0144skiego my\u015blenia o polityce. Czyli pewnego ideologicznego mesjanizmu, kt\u00f3ry traktuje Stany\u00a0 Zjednoczone jako przycz\u00f3\u0142ek i g\u0142\u00f3wny \u017candarm do szerzenia liberalnej demokracji w \u015bwiecie. Mia\u0142o to skutki w polityce wewn\u0119trznej, gdy\u017c pog\u0142\u0119bi\u0142o niekorzystne zjawiska gospodarcze i spo\u0142eczne w kraju.\r\n\r\nJest Pan znany jako tradycjonalista i legitymista. Zajmuje si\u0119 Pan badaniem g\u0142\u00f3wnie roma\u0144skich ruch\u00f3w konserwatywnych. Jak zatem, z perspektywy monarchisty, patrzy Pan na my\u015bl ameryka\u0144skich konserwatyst\u00f3w w stylu Ronalda Reagana?<\/strong>\r\n\r\nTo zale\u017cy jak\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119 pogl\u0105d\u00f3w i por\u00f3wnania przyjmiemy. Je\u017celi spojrzymy na konserwatyzm ameryka\u0144ski w og\u00f3le, a tak\u017ce posta\u0107 Reagana (przecie\u017c nie my\u015bliciela, ale polityka i dzia\u0142acza), to mimo ogromu Stan\u00f3w Zjednoczonych i ich hegemonicznej pozycji w \u015bwiecie, na p\u0142aszczy\u017anie historii idei i filozofii politycznej, konserwatyzm ameryka\u0144ski jest zjawiskiem marginalnym i peryferyjnym. Przypomnijmy, \u017ce w XIX w., mo\u017ce nawet nies\u0142usznie, nikt w Europie nie interesowa\u0142 si\u0119 my\u015bl\u0105 ameryka\u0144sk\u0105. Mo\u017cna tego \u017ca\u0142owa\u0107. Dla mnie, jako historyka idei, jedynym znanym przypadkiem pierwszego powa\u017cnego zainteresowania my\u015bl\u0105 federalist\u00f3w ameryka\u0144skich, dzi\u015b zaliczan\u0105 do pewnego kanonu historii idei, by\u0142 pewien portugalski legitymista, kt\u00f3ry, jak to legitymista, musia\u0142 uchodzi\u0107 z kraju do Brazylii i tam w\u0142a\u015bnie zainteresowa\u0142 si\u0119 t\u0105 my\u015bl\u0105.\r\n\r\nZmieni\u0142o si\u0119 to w XX w. Znan\u0105 rzecz\u0105 jest fakt, \u017ce studiujemy powszechnie pisarzy politycznych, czy w og\u00f3le pisarzy, kraj\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 wa\u017cn\u0105 pozycj\u0119 w \u015bwiecie. Z tego punktu widzenia konserwatyzm ameryka\u0144ski jest w\u0142a\u015bnie takim zjawiskiem peryferyjnym, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119du na pewne okoliczno\u015bci polityczne, od pocz\u0105tku by\u0142 pozbawiony pewnych fundament\u00f3w doktrynalnych. Jak by\u0107 monarchist\u0105 w Stanach Zjednoczonych? W pewnym sensie by\u0142oby to mo\u017cliwe, gdyby w\u015br\u00f3d jakobickich mieszka\u0144c\u00f3w Wirginii zachowa\u0142 si\u0119 etos wierno\u015bci prawowitej dynastii Stuart\u00f3w. Ale jak wiadomo ten etos si\u0119 nie utrzyma\u0142.\r\n\r\nNiemniej mo\u017cemy znale\u017a\u0107 szereg wybitnych my\u015blicieli prze\u0142omu XIX i XX w., jak i p\u00f3\u017aniejszego okresu, kt\u00f3rzy s\u0105 bardzo bliscy europejskiemu konserwatyzmowi. \u00a0S\u0105 to tzw. pesymistyczni konserwaty\u015bci, jak np. Henry Adams – potomek dw\u00f3ch prezydent\u00f3w USA, Irving Babbitt, Paul Moore czy George Santayana. Ale znowu\u017c Santayana by\u0142 Hiszpanem, naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119 markiz de Santayana. Henry Adams m\u00f3wi\u0142 o sobie, \u017ce jest mieszank\u0105 Lorda Kelvina i \u015bw. Tomasza z Akwinu. Pesymistyczni konserwaty\u015bci byli \u00a0jednak kompletnie nieznani ludziom uczestnicz\u0105cym w \u017cyciu politycznym Ameryki. Charakterystyczne, jak wiele os\u00f3b, kt\u00f3re czu\u0142o si\u0119 konserwatystami w tym stylu przestawa\u0142o by\u0107 Amerykanami. T.S. Elliot, aby m\u00f3c by\u0107 rojalist\u0105 politycznym, przesta\u0142 by\u0107 Amerykaninem i sta\u0142 si\u0119 Brytyjczykiem. By\u0142a tutaj oczywi\u015bcie jedna tradycja – Soldier Tradition<\/em> czyli tradycja my\u015bli po\u0142udniowej, kt\u00f3ra mia\u0142a wpojony etos konserwatywno-ziemia\u0144ski, ale ona r\u00f3wnie\u017c przegra\u0142a politycznie. Jednak, jak to cz\u0119sto dzieje si\u0119 w historii, po kl\u0119sce politycznej nast\u0119puje rozkwit intelektualny. A ukoronowaniem tego rozkwitu by\u0142a posta\u0107 Richarda Weavera, znakomitego my\u015bliciela. I chocia\u017c poza obr\u0119bem Po\u0142udnia pojawili si\u0119 my\u015bliciele w jego stylu, to nawet sami konserwaty\u015bci m\u00f3wili mu, \u017ce narodzi\u0142 si\u0119 o 150 lat za p\u00f3\u017ano i w niew\u0142a\u015bciwym miejscu ze swoimi pogl\u0105dami. Z tego punktu widzenia, konserwatyzm autentyczny, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem m\u0142odzie\u017cowym \u201ehardcore\u2019owy\u201d, by\u0142 egzotyczn\u0105 ro\u015blin\u0105. Np. filozof polityki i religii Fryderyk Wilhelmsen, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 karlist\u0105 hiszpa\u0144skim, mimo, \u017ce mieszka\u0142 w Ameryce\u2026\u00a0[\u015bmiech]\r\n\r\nKarlist\u0105, kt\u00f3ry jest r\u00f3wnie\u017c autorem s\u0142ynnych s\u0142\u00f3w \u201eNie mamy do zaoferowania \u015bwiatu niczego poza nasz\u0105 wizj\u0105\u201d, b\u0119d\u0105cych symbolem obozu tradycjonalistycznego\u2026<\/strong>\r\n\r\nTak, Wilhelmsen to niew\u0105tpliwie sympatyczna posta\u0107, ale z punktu widzenia ameryka\u0144skiego w sensie politycznym nic nie znaczy. Ale to te\u017c nie oznacza, \u017ce roszczenie neokonserwatyst\u00f3w do tego, \u017ce s\u0105 jedynymi spadkobiercami tradycji ameryka\u0144skiej, jest uzasadnione. Je\u017celi we\u017amiemy pod uwag\u0119 Ojc\u00f3w Za\u0142o\u017cycieli, to nie byli oni demokratami. Wyra\u017anie odgraniczali poj\u0119cie demokratyzmu od republikanizmu. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Reagan, nie jako my\u015bliciel (bo przecie\u017c nim nie by\u0142), ale jako polityk, obra\u0142 drog\u0119 mi\u0119dzy owym \u201ehardcore\u2019owym\u201d konserwatyzmem europejskim a pseudokonserwatyzmem, jakim by\u0142 neokonserwatyzm. Czyli po prostu drog\u0119 aprobatywnego nastawienia do tego, co jest zastane i tego, co jest zakorzenione w spo\u0142ecze\u0144stwie czyli warto\u015bci takich, jak rodzina, religia, uczciwa praca, poleganie na sobie, pewna przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107. To jest w\u0142a\u015bnie stricte<\/em> ameryka\u0144skie, a ponadto du\u017ce poczucie prawa. Powiedzia\u0142bym, \u017ce nawet przesadne, je\u017celi we\u017amiemy pod uwag\u0119 akcentowanie, w sensie pozytywnym, prawa. Jest to dziedzictwo protestanckie albo starotestamentowe. We\u017amy np. pod uwag\u0119 akcentowanie roli s\u0119dzi\u00f3w. Powsta\u0142o w\u0142a\u015bciwie w zal\u0105\u017cku w czasach kolonialnych, wystarczy r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107 pozycj\u0119 S\u0105du Najwy\u017cszego w USA w p\u00f3\u017aniejszym okresie. Jest to retrospekcja ustroju starotestamentowego Izraela przedkr\u00f3lrewskiego. Mamy tu do czynienia z powrotem do epoki s\u0119dzi\u00f3w. Powiedzia\u0142bym, \u017ce w\u0142a\u015bnie Reagan w swoim pogl\u0105dzie na \u015bwiat wyra\u017ca statystyczn\u0105 \u015bredni\u0105, tego stricte<\/em> ameryka\u0144skiego rozumienia konserwatyzmu.\r\n\r\nDzia\u0142a\u0142 Pan w opozycyjnym Ruchu M\u0142odej Polski, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 czynn\u0105 antykomunistyczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Polska wyswobodzi\u0142a si\u0119 z kajdan komunizmu, ale jak wida\u0107 zapotrzebowanie na m\u00f3wienie o Reaganie i przedstawianie jego my\u015bli nadal jest du\u017ce. Czy zatem wisi nad nami widmo jakiego\u015b \u201eneokomunizmu\u201d, w tej czy innej formie, zw\u0142aszcza w obliczu gest\u00f3w uprzejmo\u015bci prezydenta Komorowskiego wobec gen. Jaruzelskiego?<\/strong>\r\n\r\n\"\"\r\n\r\nHistoria nigdy nie powtarza si\u0119 dok\u0142adnie tak samo. Oczywi\u015bcie nie obawiam si\u0119 jakiej\u015b recydywy systemu komunistycznego. Jest to niemo\u017cliwe. Natomiast, istnieje zagro\u017cenie stanu amnezji, kt\u00f3re jest bardzo niezdrowe dla \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Je\u017celi pami\u0119\u0107 historyczna zostaje zupe\u0142nie zniekszta\u0142cona, w kt\u00f3rej zaciera si\u0119 fundamentalny podzia\u0142 na \u201eMY\u201d i \u201eONI\u201d, kt\u00f3ry nie by\u0142 \u017cadnym wymys\u0142em, ale obiektywnym stanem rzeczy. Je\u017celi zaciera si\u0119 ten podzia\u0142, je\u017celi mo\u017cna si\u0119 nawet posun\u0105\u0107 do uwa\u017cania Jaruzelskiego za \u201ekatechona\u201d, powstrzymuj\u0105cego nap\u00f3r \u201et\u0142uszczy\u201d i uwa\u017ca\u0107, \u017ce ten straszliwy \u201eciemnogr\u00f3d\u201d jest obozem awangardowego post\u0119pu i przedstawia\u0107 go jako \u201edziedzictwo komunizmu\u201d, to mamy do czynienia z pewnym paradoksem. Czego\u015b negatywnego z przesz\u0142o\u015bci, zaczyna si\u0119 doszukiwa\u0107 w tzw. \u201emoherowych beretach\u201d. Je\u015bli \u00a0twierdzimy, i\u017c nie wa\u017cne jest, jak kto\u015b zachowywa\u0142 si\u0119 wobec obcej i odra\u017caj\u0105cej w\u0142adzy, jest to gro\u017ane. Powoduje bowiem, \u017ce stajemy si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwem bez kr\u0119gos\u0142upa i to\u017csamo\u015bci.\r\n\r\nCzego zatem \u017cyczy\u0142by Pan sobie, a tak\u017ce Prawicy europejskiej i ameryka\u0144skiej?<\/strong>\r\n\r\nW\u0142a\u015bnie tego, co by\u0142oby jakim\u015b antidotum, na zarzucany r\u00f3wnie\u017c mi, pesymizm. Czyli wi\u0119kszego optymizmu i wiary w \u00a0to, \u017ce \u201emy wygramy, a oni przegraj\u0105\u201d!\r\n\r\nRozmawia\u0142 Aleksander Majewski<\/strong> <\/em>\r\n

Dr. hab. Jacek Bartyzel <\/strong>(ur. 1956 r. w \u0141odzi) – profesor Wydzia\u0142u Politologii i Studi\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu, w czasach PRL-u dzia\u0142acz opozycji antykomunistycznej (wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Ruchu M\u0142odej Polski), \u00a0autor kilkuset artyku\u0142\u00f3w oraz ksi\u0105\u017cek, m.in.: \u201eKonserwatyzm bez kompromisu. Studium z dziej\u00f3w zachowawczej my\u015bli politycznej w Polsce w XX wieku\u201d (Toru\u0144 2002) , \u201eUmiera\u0107 ale powoli! O monarchistycznej i katolickiej kontrrewolucji w krajach roma\u0144skich 1815-2000″ (Krak\u00f3w 2002, 2006 [2]),\u00a0\u201eDemokracja” (Radom 2002).<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"– Nie obawiam si\u0119 jakiej\u015b recydywy systemu komunistycznego. Jest to niemo\u017cliwe. Natomiast, istnieje zagro\u017cenie stanu amnezji, kt\u00f3re jest bardzo niezdrowe dla \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej – m\u00f3wi dla portalu Fronda.pl prof. Jacek Bartyzel. Fronda.pl: Podczas konferencji \u201eRonald Reagan 1911-2011\u201d powiedzia\u0142 Pan, \u017ce zwyci\u0119stwo Reagana w wyborach prezydenckich jest ostatnim sukcesem ameryka\u0144skiego konserwatyzmu. Jaka jest wi\u0119c obecna kondycja […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,66,98,144],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33321"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33321"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33321\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33321"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33321"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33321"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}