{"id":32684,"date":"2011-02-16T10:07:24","date_gmt":"2011-02-16T15:07:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=32684"},"modified":"2011-02-16T10:07:24","modified_gmt":"2011-02-16T15:07:24","slug":"cien-rosji-rozmowa-z-markiem-nowakowskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=32684","title":{"rendered":"Cie\u0144 Rosji – rozmowa z Markiem Nowakowskim<\/em>"},"content":{"rendered":"

– Wszystkie gesty i posuni\u0119cia polskiego rz\u0105du osi\u0105gaj\u0105 odwrotny skutek – pogard\u0119 Rosjan, przekonanie, \u017ce polska pa\u0144stwowo\u015b\u0107 nie ma \u017cadnej si\u0142y i mo\u017cna j\u0105 przydepta\u0107. Odradza si\u0119 wielkopa\u0144skie nastawienie do kraiku zale\u017cnego, \u0142asz\u0105cego si\u0119, skundlonego – ocenia pisarz Marek Nowakowski w rozmowie z Krzysztofem \u015awi\u0105tkiem.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Po wielu miesi\u0105cach pozorowanego dochodzenia, poznali\u015bmy tre\u015b\u0107 raportu MAK w sprawie przyczyn katastrofy smole\u0144skiej. Rosja ods\u0142oni\u0142a swe oblicze?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Nad Polsk\u0105 zawis\u0142 cie\u0144 Rosji. On raz niknie, a niekiedy olbrzymieje. Dokuczliwa jest ca\u0142a brudna historia rozgrywaj\u0105ca si\u0119 od tragedii – te procedury, op\u00f3\u017anienia, losy wraku, oskar\u017cenia przy braku dowod\u00f3w, pozorna \u017cyczliwo\u015b\u0107 Rosjan…<\/p>\r\n\r\n

– …przy czo\u0142obitno\u015bci naszych polityk\u00f3w…<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– …ci\u0105g\u0142ych rewerencjach, \u017cyczliwo\u015bci, frazesach o harmonii. Tak to trwa\u0142o miesi\u0105cami i w ko\u0144cu puenta – raport MAK-u, w kt\u00f3rym strona rosyjska zupe\u0142nie pomin\u0119\u0142a \u00f3w baraczek z kontrolerami lotu w \u015brodku. A ludzie w tym baraku byli odpowiedzialni za naprowadzanie na w\u0142a\u015bciwy kierunek.
\r\n
\r\n – Pomini\u0119to te\u017c w\u0105tek konsultacji kontroler\u00f3w z wy\u017cszymi czynnikami.
\r\n <\/strong>
\r\n – Czo\u0142obitno\u015b\u0107 polskiej polityki, o kt\u00f3rej pan wspomnia\u0142, zacz\u0119\u0142a przybiera\u0107 posta\u0107 parodystyczn\u0105. Podkre\u015blanie przyja\u017ani, kt\u00f3ra jest atrap\u0105 przyja\u017ani, je\u015bli popatrze\u0107 na konkrety. Zamiast niej o\u015bmiesza si\u0119 Polsk\u0119 w raporcie MAK – sugeruj\u0105c, \u017ce pijany genera\u0142 naciska\u0142 na pilot\u00f3w. Taka wiadomo\u015b\u0107 posz\u0142a w \u015bwiat przy wykorzystaniu wspania\u0142ej sprawno\u015bci PR-u czy innego sraru. \u0141up ten raport w \u015bwiat i zaraz cytaty w prasie \u015bwiatowej.<\/p>\r\n\r\n

– Ale cie\u0144 Rosji wisi nad nami od wiek\u00f3w.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– \u0179eby to zrozumie\u0107, warto si\u0119gn\u0105\u0107 do wydanej nie tak dawno ksi\u0105\u017cki W\u0142adys\u0142awa Zambrzyckiego \u201eW oficynie Elerta\u201d. Ukazuje prapocz\u0105tek stosunk\u00f3w polsko-rosyjskich. Do Warszawy czas\u00f3w kr\u00f3la Jana Kazimierza przyje\u017cd\u017ca poselstwo moskiewskie. To czas wojen szwedzkich, potopu, Chmielnickiego i kozaczyzny, Tatar\u00f3w. Wszystko naraz, Rzeczpospolita p\u0142onie. Obce wojska j\u0105 przemierzaj\u0105, ale jako\u015b z tej zapa\u015bci, osuwiska udaje nam si\u0119 wydoby\u0107, cho\u0107 jeste\u015bmy s\u0142abi. Na czele poselstwa stoi Grigorij Puszkin, historyczne nazwisko ze starego rodu bojar\u00f3w. Chce spotka\u0107 si\u0119 z kr\u00f3lem, z\u0142o\u017cy\u0107 wyrazy przyja\u017ani. Zambrzycki kre\u015bli wspania\u0142y opis XVII-wiecznego poselstwa – ogromny tabor, wozy potocznie zwane karosami, bojarzy na koniach, ogromny przepych.<\/p>\r\n\r\n

Na marginesie – powie\u015b\u0107 uko\u0144czy\u0142 Zambrzycki w \u201959 roku, ale nawet nie my\u015bla\u0142, by dawa\u0107 j\u0105 do wydawnictwa w PRL-u, bo wiedzia\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie zgody na wierne, czyli wszechstronne i wieloznaczne przedstawienie Rosji. Wydana zosta\u0142a dopiero niedawno decyzj\u0105 rodziny. Powie\u015b\u0107 opar\u0142 na relacji XIX-wiecznego historyka Ludwika Kubali, a ten z kolei – na dokumentach z XVII w. Fascynuj\u0105ce s\u0105 detale dotycz\u0105ce zwyczaj\u00f3w i sposob\u00f3w negocjacji. Zambrzycki przedstawia je jako rzetelny pisarz prawdy historycznej. Okazuje si\u0119, \u017ce ju\u017c wtedy Rosjanie byli mistrzami pokr\u0119tnej gry. Z jednej strony okazuj\u0105 serdeczno\u015b\u0107, uni\u017cenie, bij\u0105 pok\u0142ony, prawie wal\u0105 \u0142bami w posadzk\u0119, a nagle staj\u0105 si\u0119 agresywni i chamscy. I tak na przemian – raz s\u0105 bu\u0144czuczni, to zn\u00f3w pokorni. Ol\u015bniewaj\u0105 przy tym przepychem, wystawno\u015bci\u0105 stroj\u00f3w. Dw\u00f3r kr\u00f3lewski daje im kwater\u0119 w Kaw\u0119czynie. Pierwsza czynno\u015b\u0107 Rosjan – starannie i g\u0119sto obudowuj\u0105 kwater\u0119 palisad\u0105. Tworz\u0105 zamkni\u0119ty \u015bwiat, by nic nie wychodzi\u0142o na zewn\u0105trz. Tajemnica, zas\u0142ona.<\/p>\r\n\r\n

– To budzi skojarzenia z ambasad\u0105 radzieck\u0105. Te\u017c otoczon\u0105 wysokim murem, z pa\u0142acem, w kt\u00f3rym nie wiadomo, co si\u0119 dzia\u0142o.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Przed laty znany polski re\u017cyser m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce jego zdaniem pod tym gmachem s\u0105 ogromne podziemia i tajne wi\u0119zienia… Wracaj\u0105c do Zambrzyckiego, Rosjanie na \u015bwie\u017co mieli jeszcze w pami\u0119ci kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV i jego zwyci\u0119stwo w wojnie z Moskw\u0105. Celem poselstwa by\u0142o uzyskanie zapewnienia o wieczystej przyja\u017ani, ale chcieli te\u017c wybada\u0107 s\u0142abo\u015b\u0107 Polski, wycie\u0144czonej wojnami z Turkami, Szwedami, Kozakami. Zachowa\u0142y si\u0119 relacje bywaj\u0105cych w Moskwie polskich wys\u0142annik\u00f3w. Charakterystyczny opis Rosjan: \u201eS\u0142owa nie dotrzymuj\u0105, do pija\u0144stwa sk\u0142onni. \u0179arcie proste, t\u0142uste, czosnek, kalarepa, suchary, mi\u0119siwo i kapusta. \u0179ona od m\u0119\u017ca cierpi pos\u0142usznie, za znak mi\u0142o\u015bci to poczytuje. Najzacniejszy w\u015br\u00f3d nich bojar, wysoki rang\u0105, ch\u0142opem carskim zna\u0107 si\u0119 chce za honor\u201d, czyli wobec cara czuje si\u0119 najmarniejszym z ch\u0142op\u00f3w. \u201eReligia tych Rus\u00f3w gruba, a duchowie\u0144stwo ciemne, czyta\u0107 nie umiej\u0105\u201d – tak relacjonuj\u0105 bywalcy w Rosji.<\/p>\r\n\r\n

\u015awietn\u0105 mieli dyplomacj\u0119 – w\u0119szycielsk\u0105. Wiedzieli, \u017ce Polska jest zm\u0119czona wojnami i konwulsjami wewn\u0119trznych rokoszy, zmaga\u0144 z Bohdanem Chmielnickim, kt\u00f3ry jako doskona\u0142y w\u00f3dz by\u0142 trudnym przeciwnikiem walcz\u0105cym z Polakami na czele kozaczyzny. Dlatego Rosjanie chc\u0105 zbada\u0107, na ile mo\u017cna wej\u015b\u0107 w mi\u0119kkie podbrzusze. A przy okazji za\u0142atwiaj\u0105 drobne interesy, handluj\u0105. Maj\u0105 ogromn\u0105 liczb\u0119 sk\u00f3rek sobolowych – to by\u0142 luksusowy na ca\u0142\u0105 Europ\u0119 artyku\u0142 futrzarski z tajg i puszczy. Futra sobolowe stanowi\u0142y oznak\u0119 bogactwa. Mo\u017cna te\u017c by\u0142o je wr\u0119czy\u0107 jako \u0142ap\u00f3wk\u0119. Rosjanie rozchodz\u0105 si\u0119 te\u017c po Warszawie prywatnie i niekt\u00f3rzy – udaj\u0105c erudyt\u00f3w – trafiaj\u0105 do oficyny wydawniczej Elerta. Czytaj\u0105, pisz\u0105, a szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105 ich ksi\u0105\u017cki b\u0119d\u0105ce relacjami ze zwyci\u0119skich wypraw W\u0142adys\u0142awa IV.<\/p>\r\n\r\n

Ze strony kr\u00f3la Jana Kazimierza rokowania prowadzi kanclerz Jerzy Ossoli\u0144ski – jego prawa r\u0119ka. Rosjanie najpierw k\u0142aniaj\u0105 si\u0119, ale szybko wpadaj\u0105 we w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107. Pytaj\u0105, dlaczego w hramocie, kt\u00f3r\u0105 kr\u00f3l do nich wys\u0142a\u0142, poprzestawia\u0142 tytu\u0142y cara, co stanowi zniewag\u0119. I rozpoczynaj\u0105 litani\u0119 pretensji – zarzucaj\u0105, \u017ce r\u00f3\u017cni polscy wielmo\u017ce obra\u017caj\u0105 cara, m\u00f3wi\u0105 o Rosjanach uw\u0142aczaj\u0105ce ich godno\u015bci rzeczy. Szczeg\u00f3lnie \u017ale ma si\u0119 zachowywa\u0107 ksi\u0105\u017c\u0119 Jeremi Wi\u015bniowiecki – s\u0142ynny z wojen kozackich. Pieni\u0105 si\u0119, uwa\u017caj\u0105, \u017ce Moskwa ma prawo czu\u0107 si\u0119 obra\u017cona. Polska wykonuje kolejny ruch – kr\u00f3l wydaje uczt\u0119 na zamku. Tam o wieczystej przyja\u017ani zapewnia g\u0142owa poselstwa – Puszkin. Zn\u00f3w kochaj\u0105 kr\u00f3la, ale uznaj\u0105, \u017ce obelgi polskich wielmo\u017cy wymagaj\u0105 jakiej\u015b rekompensaty, np. oddania przez Polsk\u0119 Smole\u0144ska i innych utraconych grod\u00f3w, kt\u00f3re sobie przyw\u0142aszczy\u0142a w wyniku \u0142upie\u017cczych wojen, a kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do rdzennej Rusi. Albo domagaj\u0105 si\u0119 ukarania \u015bmierci\u0105 z\u0142ych wielmo\u017cy.
\r\n
\r\n – Jak ko\u0144cz\u0105 si\u0119 negocjacje?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Pija\u0144stwem. Rosjanie roz\u0142a\u017c\u0105 si\u0119 po mie\u015bcie – do lupanar\u00f3w, na Stare Miasto, zaczynaj\u0105 si\u0119 zabawy w zamtuzach z ladacznicami. Ich fina\u0142em s\u0105 bijatyki, musi interweniowa\u0107 stra\u017c miejska. T\u0142uk\u0105 lustra i pewien bywa\u0142y w Rosji Polak komentuje: \u201eTak ju\u017c jest, \u017ce pijany Moskal dojrzawszy w szkle swe oblicze w szale\u0144stwo wpada\u201d. Po kilku dniach pojawia si\u0119 nowy punkt w negocjacjach – straszliwa obraza wynikaj\u0105ca z ksi\u0105\u017cek. Okazuje si\u0119, \u017ce ci rzekomi erudyci wyszukiwali wszystko, co by\u0142o o Rosji obra\u017aliwego i teraz \u017c\u0105daj\u0105 przeprosin i spalenia nieprawomy\u015blnych ksi\u0105\u017cek. Odpowiada cierpliwie kanclerz Ossoli\u0144ski, wytrawny dyplomata: \u201eU nas ksi\u0105\u017cki wolno wydawa\u0107 i nie wyra\u017caj\u0105 one opinii kr\u00f3la, dworu, pa\u0144stwa polskiego. To prywatne opinie tych, kt\u00f3rzy pisz\u0105\u201d. Cz\u0142onkowie poselstwa nie mog\u0105 tego zrozumie\u0107: \u201eI polski kr\u00f3l o tym nie wie albo na to pozwala?\u201d. S\u0105dz\u0105, \u017ce to wykr\u0119t polaczk\u00f3w. I tak trwaj\u0105 rozmowy, opisywane niezwykle sugestywnie przez Zambrzyckiego. Moskwa napiera agresywnie, a kr\u00f3l w tym czasie negocjuje z Tatarami krymskimi, kt\u00f3rzy stanowili ci\u0105g\u0142e niebezpiecze\u0144stwo – raz stawali si\u0119 sojusznikiem, innym razem – wrogiem. Tym razem szala przechyla si\u0119 na nasz\u0105 korzy\u015b\u0107 – przyje\u017cd\u017caj\u0105 wys\u0142annicy chana krymskiego z pokojem dla Polski. Rosjanie musz\u0105 wi\u0119c podkuli\u0107 ogon. Przekonuj\u0105 si\u0119, \u017ce orda tatarska jest ju\u017c w sojuszu z Polsk\u0105 i na nic si\u0119 zdadz\u0105 pr\u00f3by wyszarpania Smole\u0144ska i innych ziem. Kanclerz Ossoli\u0144ski na oczach Rosjan wyrywa z kilku ksi\u0105\u017cek stronice zawieraj\u0105ce obra\u017aliwe ich zdaniem fragmenty i wrzuca w ogie\u0144. Polacy si\u0119 \u015bmiej\u0105, bo gest ma wymiar symboliczny, a zarazem groteskowy. I Rosjanie odje\u017cd\u017caj\u0105.
\r\n
\r\n – Czyli to jest moment w historii, kiedy cie\u0144 Rosji jest mniejszy, a nasza pozycja silniejsza.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Zabli\u017aniali\u015bmy rany, ale mieli\u015bmy do\u015b\u0107 si\u0142y, by d\u017awign\u0105\u0107 si\u0119 po nieszcz\u0119\u015bciach potopu.
\r\n
\r\n – A jaka jest nasza dzisiejsza pozycja?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Chyba gorsza ni\u017c za Jana Kazimierza. Odczuwalna jest mi\u0119kko\u015b\u0107 naszych elit rz\u0105dz\u0105cych. Nie wiem czy ci, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 dzi\u015b o przyja\u017ani z Rosj\u0105, sami w ni\u0105 wierz\u0105 czy to tylko atrapa w ich my\u015bleniu. Dominuje mentalno\u015b\u0107 postkolonialna. Ten kontredans amor\u00f3w z Rosjanami stawia Polsk\u0119 w rz\u0119dzie kraiku-kolonii, pa\u0144stwa zale\u017cnego od wielkiej \u0142aski mo\u017cnych. Warto przypomnie\u0107 teori\u0119 R\u00f3\u017cy Luksemburg, kt\u00f3ra uwa\u017ca\u0142a, \u017ce Polska nie ma racji bytu, bo jest s\u0142aba. Dlatego proletariat trzech zabor\u00f3w musi si\u0119 z\u0142\u0105czy\u0107 z proletariatem Austrii, Rosji i Niemiec i doprowadzi\u0107 do rewolucji.<\/p>\r\n\r\n

Si\u0119gn\u0105\u0142em ostatnio do dziennika z okresu rewolucji Zinaidy Gippius, kiedy bolszewicy dochodz\u0105 do w\u0142adzy, obalaj\u0105 rz\u0105d tymczasowy i nast\u0119puje po\u017coga. Jaka tam jest \u015blepa potrzeba przyw\u00f3dcy! Tak\u0105 rol\u0119 uzyskuje w ko\u0144cu Lenin. Bolszewicy zaszczepili przekonanie, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek jest niczym, jednostka to py\u0142, a dopiero ca\u0142o\u015b\u0107 tworzy mityczn\u0105 pot\u0119g\u0119 Rosji. Tak\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 mieli Rosjanie – my niczym, my raby bo\u017ce, ale razem jeste\u015bmy wielk\u0105 pot\u0119g\u0105, tworzymy Ru\u015b priekrasn\u0105! Moc, kt\u00f3ra \u015bwiat powali na kolana! I Lenin to wykorzysta\u0142. To by\u0142 cz\u0142owiek zachodu, ca\u0142e lata przybywa\u0142 w Londynie, Zurychu, Pary\u017cu. Chyba lepiej zna\u0142 miasta zachodniej Europy ni\u017c rosyjskie. Bli\u017csze by\u0142y mu obce j\u0119zyki ni\u017c dialekty rosyjskie, a ch\u0142opa nie widzia\u0142 do czas\u00f3w rewolucji przez lata. Ale umiej\u0119tnie ws\u0105czy\u0142 teori\u0119 marksistowsk\u0105 w t\u0119 ciemn\u0105 si\u0142\u0119 Rosji. Wiedzia\u0142, \u017ce trzeba zaszczepi\u0107 najpierw kilka hase\u0142, kod\u00f3w, kt\u00f3re Rosjan o\u017cywi\u0105. Pierwszym has\u0142em by\u0142 pok\u00f3j, bo w ko\u0144cowej fazie I wojny \u015bwiatowej ros\u0142a niech\u0119\u0107 do wojaczki. Po drugie – ziemia dla ch\u0142op\u00f3w. A czy on im da\u0142 ziemi\u0119? Trzeci kod – mityczny powr\u00f3t do wsp\u00f3lnot, o kt\u00f3rych pisa\u0142 So\u0142\u017cenicyn, kiedy ch\u0142opi mieli wsp\u00f3ln\u0105 ziemi\u0119, dzielili si\u0119 ni\u0105. Pradawne komuny. I w ko\u0144cu Lenin rzuci\u0142 has\u0142o: ca\u0142a w\u0142adza w r\u0119ce rad. Ch\u0142opi mieli si\u0119 zbiera\u0107 i radzi\u0107. Takie by\u0142o pod\u0142o\u017ce rewolucji. A potem inny car nasta\u0142 – Stalin. I tak si\u0119 dzieje do dzisiaj. Miniaturowy car to Putin.
\r\n
\r\n – Ta potrzeba cara – wodza narodu w duszy rosyjskiej. Nawet jak \u017ale si\u0119 dzieje to nie wina cara, tylko z\u0142ych bojar\u00f3w, kt\u00f3rzy go otaczaj\u0105.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Zachowa\u0142y si\u0119 relacje zes\u0142a\u0144c\u00f3w z powstania listopadowego, opracowane przez historyka Jana Kieniewicza, syna znanego historyka Stefana. Tam jest opis jednego zes\u0142a\u0144ca, kt\u00f3ry ju\u017c przebywa nie w katordze, a na osiedleniu przymusowym na Syberii. Nadchodzi wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci kt\u00f3rego\u015b z car\u00f3w rosyjskich. I prosta kobiecina z bidnej chaty gdzie\u015b w bezkresie tajgi wyznaje mu, \u017ce tak to prze\u017cy\u0142a, \u017ce czeka\u0142a na dniach ko\u0144ca \u015bwiata. Bo umar\u0142 car, pomazaniec Bo\u017cy – b\u00f3g na ziemi dla ludu rosyjskiego. Skoro umar\u0142 car, to musi nast\u0105pi\u0107 koniec \u015bwiata. I czeka\u0142a dzie\u0144 po dniu na straszliwy kataklizm, kiedy ca\u0142y \u015bwiat p\u00f3jdzie w niwecz.<\/p>\r\n\r\n

Id\u0105c literackim ci\u0105giem skojarze\u0144, w \u201eZapiskach z domu umar\u0142ych\u201d Dostojewski przedstawia sylwetki rosyjskich kator\u017cnik\u00f3w, skazanych w wi\u0119kszo\u015bci za z\u0142odziejstwa, mordy, pospolite, najgorsze przest\u0119pstwa, kt\u00f3rzy uznaj\u0105, \u017ce tak musi by\u0107 – \u017cyjemy jak raby bo\u017ce, nad nami jest car, on naszym w\u0142adc\u0105 absolutnym i nie mamy innych spraw. S\u0105 mas\u0105, z fatalistyczn\u0105 pokor\u0105 znosz\u0105 cierpienia. Denerwuj\u0105 ich Polacy, kt\u00f3rzy maj\u0105 jak\u0105\u015b wy\u017csz\u0105 spraw\u0119. Bo jacy to byli polscy zes\u0142a\u0144cy? Skazani za powstania, za op\u00f3r przeciw Rosji. I dla Rosjan by\u0142o niepoj\u0119te, \u017ce Polacy maj\u0105 jak\u0105\u015b nadrz\u0119dn\u0105 spraw\u0119.
\r\n
\r\n – Przez ostatnie 20 lat dominowa\u0142a w Polsce orientacja prozachodnia. Nawet postkomuni\u015bci parli do NATO i UE. Teraz wida\u0107 serwilizm wobec Rosji, z kt\u00f3rego nic nie wynika. Nie do\u015b\u0107, \u017ce opublikowano upokarzaj\u0105cy dla Polski raport MAK, to Rosjanie pr\u00f3buj\u0105 wyeliminowa\u0107 ze swojego rynku polskich przewo\u017anik\u00f3w. Nasi politycy ocieraj\u0105 spodnie na kolanach, a Polska jest poniewierana.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Mo\u017ce potwierdza si\u0119 do\u015b\u0107 trze\u017awa i wcale nie nowa prawda polityczna, \u017ce s\u0142abe pa\u0144stwo chc\u0105ce dobrych stosunk\u00f3w z silnym krajem, nigdy ich nie uzyska i zawsze b\u0119dzie od mocarstwa zale\u017cne. Wszystkie gesty i posuni\u0119cia polskiego rz\u0105du osi\u0105gaj\u0105 odwrotny skutek – pogard\u0119 Rosjan, przekonanie, \u017ce polska pa\u0144stwowo\u015b\u0107 nie ma \u017cadnej si\u0142y i mo\u017cna j\u0105 przydepta\u0107. Odradza si\u0119 wielkopa\u0144skie nastawienie do kraiku zale\u017cnego, \u0142asz\u0105cego si\u0119, skundlonego. \u0179adnych konkret\u00f3w – w odpowiedzi na nasz\u0105 otwarto\u015b\u0107 – ze strony rosyjskiej nie ma. Sta\u0142y refren o swobodnej \u017cegludze po Zalewie Wi\u015blanym to parodia. Najpierw by\u0142o embargo na mi\u0119so, teraz pr\u00f3by odebrania licencji polskim przewo\u017anikom. Nied\u0142ugo wejd\u0105 i b\u0119d\u0105 decydowali co mo\u017ce by\u0107 drukowane w gazetach – jak w historii opisanej przez Zambrzyckiego. Co w tej ksi\u0105\u017cce napisano? – zapytaj\u0105. Trzeba j\u0105 wycofa\u0107 i na przemia\u0142. A co ten powiedzia\u0142? Trzeba go wtr\u0105ci\u0107 do wi\u0119zienia. Za Stanis\u0142awa Augusta rz\u0105dzili ambasadorzy rosyjscy – Repnin, Sievers, Igelstr\u00f6m. Oni byli kr\u00f3lami i decydowali. I mo\u017ce oka\u017c\u0105 si\u0119 znowu potrzebne os\u0142awione wi\u0119zienia pod sowieck\u0105 ambasad\u0105, w kt\u00f3rych Rosjanie b\u0119d\u0105 umieszcza\u0107 tych, kt\u00f3rzy im si\u0119 nie spodobaj\u0105.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"– Wszystkie gesty i posuni\u0119cia polskiego rz\u0105du osi\u0105gaj\u0105 odwrotny skutek – pogard\u0119 Rosjan, przekonanie, \u017ce polska pa\u0144stwowo\u015b\u0107 nie ma \u017cadnej si\u0142y i mo\u017cna j\u0105 przydepta\u0107. Odradza si\u0119 wielkopa\u0144skie nastawienie do kraiku zale\u017cnego, \u0142asz\u0105cego si\u0119, skundlonego – ocenia pisarz Marek Nowakowski w rozmowie z Krzysztofem \u015awi\u0105tkiem. – Po wielu miesi\u0105cach pozorowanego dochodzenia, poznali\u015bmy tre\u015b\u0107 raportu MAK […]","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,98,137,141],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32684"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32684\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}