{"id":32200,"date":"2011-02-09T10:33:06","date_gmt":"2011-02-09T15:33:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=32200"},"modified":"2011-02-09T10:33:06","modified_gmt":"2011-02-09T15:33:06","slug":"leszek-dlugosz-i-beda-to-pytania-nie-do-unikniecia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=32200","title":{"rendered":"Leszek D\u0142ugosz: I b\u0119d\u0105 to pytania nie do unikni\u0119cia"},"content":{"rendered":"

Pomy\u015bla\u0142em jeszcze: \u00a0tak\u0105, czy jak\u0105\u015b tam owak\u0105, kolej\u0105, drogami, czy bezdro\u017cami, ta wiosna przyjdzie. Przyjdzie bez w\u0105tpienia. I powt\u00f3rzy wiele pyta\u0144. Zw\u0142aszcza tak w okolicy 10 kwietnia . I b\u0119d\u0105 to pytania nie do unikni\u0119cia.<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

Pytania nie do unikni\u0119cia<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Droga zimowa, albo – Ach, jak d\u0142ugo ju\u017c jedziemy\u2026 Taki \u00a0(wymienny) tytu\u0142 mia\u0142a \u015bpiewana przeze mnie piosenka w Piwnicy pod Baranami, w po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych. Po drodze, z czasem gdzie\u015b mi si\u0119 zawieruszy\u0142a, zda\u0142em sobie spraw\u0119. Ale wtedy?\u2026 – Po wydarzeniach w Radomiu, w momencie wyra\u017anej aktywizacji spo\u0142ecze\u0144stwa (zw\u0142aszcza w miastach) zw\u0142aszcza inspirowanego – o\u015bmielanego dzia\u0142alno\u015bci\u0105 KOR-u ta piosneczka, oczywi\u015bcie okruch wymow\u0119 mia\u0142a ile\u017c bardziej znacz\u0105c\u0105, ni\u017c mo\u017cna by to dzi\u015b odczytywa\u0107.<\/p>\r\n\r\n

Wtedy ch\u0142on\u0119\u0142o si\u0119 ka\u017cdy komunikat, ka\u017cd\u0105 aluzj\u0119. Piwnica w tamtym czasie osi\u0105gn\u0119\u0142a – i dzi\u015b wszyscy to potwierdzaj\u0105 – sw\u00f3j szczyt. Pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem. Je\u015bli chodzi o poziom artystyczny i o presti\u017c. Byli\u015bmy stosunkowo kameralnym zespo\u0142em, kt\u00f3ry jeszcze si\u0119 wznosi\u0142. Stanowili\u015bmy Zesp\u00f3\u0142, jak to si\u0119 rzecze, \u201e \u0142eb w \u0142eb\u201d – wyrazistych indywidualno\u015bci. Ka\u017cdy z wykonawc\u00f3w to by\u0142 kto\u015b okre\u015blony, odr\u0119bny, wyrazisty. Zrealizowane wtedy programy -uchodz\u0105 zgodnie za najwy\u017csze osi\u0105gni\u0119cia stylistyki piwnicznej. Cho\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 dooko\u0142a, jak trudna i ponura by\u0142a. \u00a0Spektakl, rozmaitym tytu\u0142em opatrywany – Ja Ciebie W\u0142odek psu\u0107 nie chcia\u0142em (potem W\u0142adek zast\u0105pi\u0142 W\u0142odka, obydwa imiona niebezpiecznie si\u0119 kojarzy\u0142y) sko\u0144czy\u0142 swe przekszta\u0142cenia na wersji- Kocha\u0107 nie warto. \u00a0 \u00a0To by\u0142 w ko\u0144cu bezpieczny tytu\u0142. Tak czy owak, by\u0142 to program w dziejach piwnicznych najbardziej chyba zdemolowany przez cenzur\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Donosicielstwo, ale te\u017c i \u201ew\u0119szenie wewn\u0119trzne\u201d w tamtym czasie by\u0142o wyj\u0105tkowo czujne i wzmo\u017cone. \u0141upem no\u017cyczek \u00a0 (urz\u0119duj\u0105cych przy Rynku Kleparskim) \u00a0pada\u0142y nie tylko teksty, ale i muzyka (bo podpowiada\u0142a niebezpieczne skojarzenia, odniesienia) nawet i spos\u00f3b m\u00f3wienia. Wyczyszczony literalnie z wszelkich mo\u017cliwo\u015bci zaczepki, s\u0142awny monolog Dymnego \u201eNa przyk\u0142ad Majewski\u201d, doprawdy by\u0142 zbiorem najzupe\u0142niej bezpiecznych komuna\u0142\u00f3w. To spos\u00f3b wypowiadania by\u0142 nie do przyj\u0119cia. Kojarzy\u0142 si\u0119\u2026 Nazbyt karykaturalnie przywo\u0142ywa\u0142 posta\u0107 towarzysza sekretarza Wies\u0142awa.<\/p>\r\n\r\n

W tamtym te\u017c czasie \u00a0(po Radomiu, wi\u0119c po 76 roku) \u00a0zdarzy\u0142 si\u0119 u nas okres regularnych wizyt warszawskiego Salonu Niezale\u017cnych. Ten inteligentny, absurdalno- z\u0142o\u015bliwy Kabaret, w gruncie rzeczy ostro polityczny, w zestawieniu z naszym piwnicznym stylizowaniem i poezjowaniem, dawa\u0142 fuzj\u0119 niewiarygodn\u0105. Ch\u0119tnie u\u017cyczali\u015bmy \u201eSalonowcom\u201d naszej przestrzeni piwnicznej. Dzielili\u015bmy deski scenki i czas wsp\u00f3lnego wieczoru. By\u0142y to spotkania niezapomniane. Kto wtedy mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie trafi\u0107 pod Barany, dostawa\u0142 niewiarygodne -dwa w jednym! \u00a0Co do mnie, po\u015br\u00f3d innych sztandarowych moich utwor\u00f3w (Jaka szkoda, Karczma Jurgowska) \u015bpiewa\u0142em wtedy i t\u0119 piosenk\u0119 – Ach jak d\u0142ugo\u2026 \u015apiewa\u0142em przyczajony i zdumiony, \u017ce nikt tego niewytropi\u0142, nie zakaza\u0142? S\u0105dzi\u0142em – najprawdopodobniej cenzor przysn\u0105\u0142? \u00a0Niechlujnie wykonana robota? \u00a0Pewnie to musia\u0142o tak by\u0107: czego tam szuka\u0107 u liryczno -romantycznego piosenkarza?<\/p>\r\n\r\n

By\u0142a to w zamy\u015ble ballada, w typie okud\u017cawowskim poprowadzona, jednak w tle, w muzyce, wyra\u017anie poddaj\u0105c rytm poloneza, prowadzi\u0142a skojarzenia na grunt wiadomy. Ta piosenka wyposa\u017cona w liryczno-przyrodnicz\u0105 rekwizytorni\u0119, wydawa\u0142a si\u0119 niewinn\u0105 nastrojow\u0105 \u015bpiewk\u0105. Nios\u0142a jednak par\u0119 pyta\u0144,jak na owe czasy, powiedzia\u0142bym – \u015bmia\u0142o postawionych. Ot fragmencik:<\/p>\r\n\r\n

Ach jak d\u0142ugo ju\u017c jedziemy?<\/em>
\r\n <\/em>A tej wiosny wci\u0105\u017c nie wida\u0107 ?<\/em>
\r\n M\u00f3wi\u0105 \u017ce gdzie\u015b jest na ziemi<\/em>
\r\n Innym ludziom kwitnie chyba ?<\/em>
\r\n – Innym ludziom kwitnie chyba<\/em><\/p>\r\n\r\n

Ach jak d\u0142ugo ju\u017c jedziemy<\/em>
\r\n A ta droga gdzie prowadzi?<\/em>
\r\n Coraz wi\u0119kszy \u015bnieg przed nami<\/em>
\r\n Cho\u0107 mijamy drogowskazy<\/em>
\r\n – Cho\u0107 mijamy drogowskazy\u2026 Itd<\/em>.<\/p>\r\n\r\n

To si\u0119 czyta\u0142o\u2026 I niezakazane, to si\u0119 \u015bpiewa\u0142o\u2026<\/p>\r\n\r\n

Przypomnia\u0142a mi si\u0119 w\u0142a\u015bnie teraz\u2026\u2026 \u00a0 \u00a0Teraz, kiedy wypada mi znowu ruszy\u0107 w drog\u0119 (c\u00f3\u017c, taki to los objazdowego artysty). \u00a0Z walizeczk\u0105 wierszy i piosenek, z latareczk\u0105 na noc, ruszajmy. Gdzie\u015b na nas czekaj\u0105\u2026 \u00a0Nawet nie pytam-gdzie ta wiosna? \u00a0Bo ona, w sobie wiadomym momencie, zjawi si\u0119 z pewno\u015bci\u0105. \u00a0Ale – gdzie te drogi?\u2026 Gdzie te obiecywane normy ? – Ach jak d\u0142ugo, d\u0142ugo to bierzemy? \u00a0Gdzie te \u015bpiewaj\u0105ce wst\u0119gi szos? \u00a0Gdzie zapowiadany \u0142ad i sk\u0142ad na kolejach? \u00a0 Kogo pyta\u0107? \u00a0 Osta\u0142 nam si\u0119 nie tyle jeno sznur,ile bukiet kwiat\u00f3w? \u00a0Dla ministra, przystrojonego kwieciem w Sejmie, po pr\u00f3bie odwo\u0142ania go? Osta\u0142a nam si\u0119 wypowied\u017a wicepremiera \u00a0(w telewizyjnym wyst\u0105pieniu, widzia\u0142em, s\u0142ysza\u0142em) \u00a0deklaruj\u0105cego: \u00a0zadaniem koalicji jest broni\u0107 i wybroni\u0107 ministra. I pytam – nie dlatego, \u017ce jest dobrym ministrem, ale dlatego, \u017ce jest z koalicji? Oto kryteria! Fachowo\u015bci, by nie powiedzie\u0107 – przyzwoito\u015bci?<\/p>\r\n\r\n

Pomy\u015bla\u0142em jeszcze: \u00a0tak\u0105, czy jak\u0105\u015b tam owak\u0105, kolej\u0105, drogami, czy bezdro\u017cami, ta wiosna przyjdzie. Przyjdzie bez w\u0105tpienia. I powt\u00f3rzy wiele pyta\u0144. Zw\u0142aszcza tak w okolicy 10 kwietnia . I b\u0119d\u0105 to pytania nie do unikni\u0119cia <\/strong>.<\/p>\r\n\r\n

Za: www.leszekdlugosz.pl<\/a><\/p>\r\n\r\n

Jeden z najpi\u0119kniejszych utwor\u00f3w Leszka D\u0142ugosza do s\u0142\u00f3w Julian Tuwima.<\/p>\r\n\r\n

\r\n <\/embed><\/object>\r\n<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

ZNALE\u0179\u00c4\u2020 ODPOWIEDNIE S\u0141OWA – <\/strong>wywiad<\/em><\/p>\r\n\r\n

Nikt z normalnych ludzi nie by\u0142 w stanie przyj\u0105\u0107 tego, co si\u0119 sta\u0142o. Skali, symboliki tego wydarzenia. I p\u00f3\u017aniejszych konsekwencji – m\u00f3wi o 10 kwietnia Leszek D\u0142ugosz, poeta i muzyk.<\/p>\r\n\r\n

Rozmawiamy kilkana\u015bcie dni po \u015bwi\u0119tach Bo\u017cego Narodzenia. Jak Pan wspomina ten czas z lat swojego dzieci\u0144stwa i m\u0142odo\u015bci?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jak pewnie ka\u017cdy, wspominam jako czas sielanki. To dla mnie dosy\u0107 odleg\u0142e ju\u017c lata. Z takiej perspektywy \u015bwiat ukazuje si\u0119 w pi\u0119kniejszych dekoracjach, w pi\u0119kniejszym nastroju. Czas przydaje zapewne nieunikniony makija\u017c, ale te\u017c faktem jest, \u017ce \u015bwiat by\u0142 inny.<\/p>\r\n\r\n

M\u00f3j dom rodzinny by\u0142 domem pokoleniowym, przyjaznym, tradycyjnym. We wczesnym dzieci\u0144stwie jeszcze nie biedny. W niewielkim miasteczku na Lubelszczy\u017anie – w Zaklikowie. Dooko\u0142a cudowna przyroda, jako\u015b wtedy tak si\u0119 dzia\u0142o i akuratnie na \u015awi\u0119ta wszystko by\u0142o zasypane \u015bniegiem. Po prostu – gotowy obrazek na poczt\u00f3wk\u0119. W takim nastroju sp\u0119dza\u0142em Bo\u017ce Narodzenie.<\/p>\r\n\r\n

Do ostatniej wigilii nie zasiad\u0142o 96 os\u00f3b, kt\u00f3re zgin\u0119\u0142y w katastrofie smole\u0144skiej 10 kwietnia 2010 roku. W jaki spos\u00f3b dowiedzia\u0142 si\u0119 Pan o tej tragedii?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

<\/strong><\/p>\r\n\r\n

By\u0142em w domu. Prawie do rana pracowa\u0142em i oko\u0142o godziny dziewi\u0105tej tego dnia jeszcze spa\u0142em. Znajoma, kt\u00f3ra dowiedzia\u0142a si\u0119 o tragedii, zadzwoni\u0142a, wyrwa\u0142a mnie ze snu. Z os\u0142upieniem s\u0142ucha\u0142em, my\u015bla\u0142em, \u017ce to jaki\u015b dalszy koszmarny sen. Jaka\u015b abstrakcyjna rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra za chwile si\u0119 wy\u0142\u0105czy. Ale si\u0119 nie wy\u0142\u0105czy\u0142a. Tkwi\u0142em przera\u017cony, st\u0119\u017ca\u0142y. Brak mi s\u0142\u00f3w, \u017ceby odda\u0107 panuj\u0105cy wtedy nastr\u00f3j. Grom z jasnego nieba\u2026<\/p>\r\n\r\n

Nikt z normalnych ludzi nie by\u0142 w stanie przyj\u0105\u0107 tego, co si\u0119 sta\u0142o. Skali, symboliki tego wydarzenia. I p\u00f3\u017aniejszych konsekwencji. Ten dzie\u0144 sta\u0142 si\u0119 historycznym, tragicznym dniem w dziejach pa\u0144stwa i naszego narodu.<\/p>\r\n\r\n

Tragedi\u0119 smole\u0144sk\u0105 upami\u0119tni\u0142 Pan wierszem \u201eModlitwa za Nich\u201d<\/em>. <\/strong>Je\u015bli Pan <\/strong>pozwoli, przytocz\u0119 tutaj jego ca\u0142o\u015b\u0107:<\/p>\r\n\r\n

Modlitwa za Nich<\/em><\/strong>
\r\n Bo\u017ce daj si\u0142\u0119, pozw\u00f3l wierzy\u0107<\/em>
\r\n \u0179e \u0107wier\u0107 sekundy, i mniej jeszcze<\/em>
\r\n Wcze\u015bniej cho\u0107 i najmniejsze mgnienie<\/em>
\r\n Zd\u0105\u017cy\u0142 tam Anio\u0142 mi\u0142osierny<\/em>
\r\n Tw\u00f3j pos\u0142aniec<\/em>
\r\n Os\u0142oni\u0142 Ich swym skrzyd\u0142em,wyrwa\u0142<\/em>
\r\n Uni\u00f3s\u0142 i przygarn\u0105\u0142<\/em>
\r\n Zanim run\u0119li<\/em>
\r\n Bo nie umiera tu na Ziemi<\/em>
\r\n Duch sprawiedliwy, Wola prawa<\/em>
\r\n Mi\u0142o\u015b\u0107 czysta<\/em>
\r\n Dla takiej wiary daj moc Panie<\/em>
\r\n \u0179e tam upad\u0142a w lesie katy\u0144skim<\/em>
\r\n Materia roztrzaskana tylko<\/em>
\r\n A byli wzi\u0119ci<\/em>
\r\n Do Arki Twego Mi\u0142osierdzia<\/em>
\r\n – S\u0105 ocaleni<\/em>
\r\n Istoto licha<\/em>
\r\n Lepianko cz\u0142owiecza marna \u2026wierzysz tak ?<\/em>
\r\n – Wierz\u0119 Panie<\/em><\/p>\r\n\r\n

kwiecie\u0144 2010
\r\n Gdzie \u017cyj\u0105 ci, kt\u00f3rych materia roztrzaska\u0142a si\u0119 w lesie katy\u0144skim?<\/em><\/p>\r\n\r\n

Nie wiem, gdzie oni \u017cyj\u0105. Nie jestem prorokiem, ani kimkolwiek kto wie, co si\u0119 dzieje z tym, co nazywamy dusz\u0105, z tym elementem wiecznym, boskim w cz\u0142owieku. Tego cz\u0142owiek nie mo\u017ce rozstrzygn\u0105\u0107. Wyobra\u017caj\u0105c sobie na ziemski spos\u00f3b, umieszczamy t\u0119 dusz\u0119 w jakim\u015b kontakcie z Si\u0142\u0105 Sprawcz\u0105, z Bogiem. Ludzko\u015b\u0107 pos\u0142uguje si\u0119 rozmaitymi metaforami, j\u0119zykiem poetyckim, wyobra\u017caj\u0105c sobie, przedstawiaj\u0105c sobie w dzie\u0142ach sztuki, t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107. Ale my\u015bl\u0119, \u017ce tutaj pozostanie wieczna zas\u0142ona. Nam zostaje przeczucie, po prostu wiara, \u017ce istnieje jakie\u015b poczucie ci\u0105g\u0142o\u015bci w dalszym kontakcie z Si\u0142\u0105, kt\u00f3ra nas na \u015bwiat wy\u0142ania\u2026 i do kt\u00f3rej powracamy.<\/p>\r\n\r\n

Czy ocaleni, przebywaj\u0105cy w Arce Mi\u0142osierdzia, b\u0119d\u0105 pami\u0119ci\u0105 dla kolejnych<\/em> pokole\u0144?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

W naszej pami\u0119ci na pewno b\u0119d\u0105 \u017cyli, bo by\u0142y to osoby nam bliskie. S\u0105dz\u0119, \u017ce tak\u017ce w pami\u0119ci kolejnych pokole\u0144 b\u0119d\u0105 obecni.<\/p>\r\n\r\n

Ale przecie\u017c s\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy chc\u0105 t\u0119 pami\u0119\u0107 wyrwa\u0107 z naszych umys\u0142\u00f3w i serc\u2026<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Wkraczamy na zupe\u0142nie inny teren. Okre\u015bli\u0142bym go \u201eza\u0142atwiactwem\u201d. Jest to teren interes\u00f3w, po prostu polityki.<\/p>\r\n\r\n

Jedna si\u0142a d\u0105\u017cy do wyja\u015bnienia, do ods\u0142oni\u0119cia mechanizm\u00f3w, by\u0107 mo\u017ce bezpo\u015brednich powod\u00f3w tej tragedii, tak\u017ce wcze\u015bniejszej ca\u0142o\u015bci post\u0119powania. Do ukazania polityki, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do tej sytuacji. Do dw\u00f3ch podr\u00f3\u017cy, do takiego zorganizowania tej drugiej itd. Sami tego nie rozstrzygniemy, ale ka\u017cdy obiektywnie oceniaj\u0105cy wdro\u017cone \u015bledztwo, musi przyzna\u0107 – jeste\u015bmy postawieni po stronie petenta, prosz\u0105cego o kolejne dokumenty czy dowody rzeczowe. Jeste\u015bmy petentem, kt\u00f3ry godzi si\u0119 na to, i na tyle, ile nam zechce si\u0119 ods\u0142oni\u0107. Budzi to oczywisty sprzeciw.<\/p>\r\n\r\n

Jak wida\u0107, istnieje si\u0142a polityczna, kt\u00f3ra chce to przyklepa\u0107 i tak zostawi\u0107. Nie d\u0105\u017cy do wyja\u015bnienia prawdy.<\/p>\r\n\r\n

Bestialstwo katy\u0144skie z 1940 r. upami\u0119tni\u0142 Pan z kolei wierszem \u201eOgarniam my\u015bl\u0105 Ich\u2026\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

A to \u201einna opowie\u015b\u0107\u201d\u2026 O Katyniu i o tragedii smole\u0144skiej nie spos\u00f3b pisa\u0107 wiersze ot tak, z za\u0142o\u017cenia. Wyci\u0105gn\u0119 kartk\u0119, usi\u0105d\u0119 i napisz\u0119 utw\u00f3r o Katyniu. Musi si\u0119 zdarzy\u0107 jaki\u015b moment iluminacji, \u0142aski?\u2026 Aby si\u0119 poczu\u0142o, \u017ce si\u0119 zrobi\u0142o co\u015b najprostszego, i najczystszego, i jednak co\u015b uduchowionego. Co ma swoj\u0105 moc i ci\u0119\u017car. A nie tylko, \u017ce si\u0119 wprawnie i szczelnie pouk\u0142ada\u0142o wyrazy.<\/p>\r\n\r\n

O napisaniu takiego tekstu o Katyniu my\u015bla\u0142em lata ca\u0142e. Prze\u015bladowa\u0142o mnie, jak odda\u0107 ten moment? Groz\u0119, a zarazem bezsilno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wie, \u017ce jest w potwornej matni i \u017ce nie ma z niej wyj\u015bcia. Jak odda\u0107 sytuacj\u0119 cz\u0142owieka zmia\u017cd\u017conego, upokorzonego, poddanego za chwil\u0119 okrutnemu wyrokowi. To d\u0142ugo we mnie dojrzewa\u0142o – nosi\u0142o si\u0119 we mnie. Cieszy mnie, mam t\u0119 satysfakcj\u0119, \u017ce wiersz znalaz\u0142 si\u0119 w prospekcie Komitetu Budowy Pomnika Katy\u0144skiego. Uznano wi\u0119c, \u017ce niesie silny przekaz\u2026<\/p>\r\n\r\n

Inaczej w wypadku katastrofy smole\u0144skiej, w owym drugim wierszu. Cho\u0107 tekst te\u017c przydarzy\u0142 si\u0119 z poczucia bezradno\u015bci. Siedzia\u0142em obezw\u0142adniony skal\u0105 i symbolik\u0105 tego, co si\u0119 sta\u0142o. Cz\u0142owiek bezwiednie szuka nadziei. Jakiej\u015b mo\u017cliwo\u015bci ocalenia tego, co zostaje na ko\u0144cu\u2026 O co – na ko\u0144cu wszelakiego ko\u0144ca – mo\u017ce si\u0119 jeszcze zaczepi\u0107? Je\u017celi ju\u017c materia uleg\u0142a zniszczeniu, przecie\u017c – wierzymy – nie jeste\u015bmy tylko zbiorem materii? Wierzymy, \u017ce to, czym jeste\u015bmy, co zosta\u0142o ustanowione, nawet w momencie roztrzaskania materii, r\u0119k\u0105 wszechmocnego pos\u0142a\u0144ca, \u0142agodnym spojrzeniem mi\u0142osierdzia – jest, mo\u017ce by\u0107, ocalone? Tokiem takiego my\u015blenia posz\u0142a konstrukcja tekstu\u2026<\/p>\r\n\r\n

W swojej tw\u00f3rczo\u015bci pisze Pan wiersze, komponuje muzyk\u0119, wykonuje utwory. O wierszach \u201eModlitwa za Nich\u201d i \u201eOgarniam my\u015bl\u0105 Ich\u2026\u201d rozmawiali\u015bmy przed chwil\u0105. Gdzie mo\u017cemy zapozna\u0107 si\u0119 z Pana tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 poetyck\u0105?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c jestem cz\u0142owiekiem troch\u0119 zaniedbanym od tej strony, po prostu ma\u0142o reprezentowanym. Nie ma zbyt wielu wydawnictw, kt\u00f3re by mnie jako\u015b podsumowywa\u0142y, bardziej rzetelnie ukazywa\u0142y. Z tym, czym si\u0119 zajmuj\u0119, nie ma mnie w obecnych mediach. Ten gatunek jest poza burt\u0105. Piosenka literacka, poetycka, czy poezja – uwa\u017ca si\u0119 – to nie podnosi ogl\u0105dalno\u015bci. Jednak w najbli\u017cszym roku, czyli ju\u017c w tym, powinny si\u0119 ukaza\u0107 nawet dwie moje nowe ksi\u0105\u017cki. Tak\u017ce wreszcie nowa p\u0142yta, mo\u017ce te\u017c i druga. Wiem, \u017ce stanowi\u0119 troch\u0119 \u201eszczeg\u00f3lny przypadek\u201d. Ca\u0142e \u017cycie nie umia\u0142em rozstrzygn\u0105\u0107, czy bardziej powinienem zajmowa\u0107 si\u0119 pisaniem czy \u015bpiewaniem, komponowaniem? Jedno i drugie jest mi potrzebne do pe\u0142nego wyra\u017cenia siebie. Kiedy pisz\u0119, najbardziej mog\u0119 sprecyzowa\u0107 stanowisko – to, co chc\u0119 wyrazi\u0107, okre\u015bli\u0107 sensy i moj\u0105 postaw\u0119. Muzyka o wiele mocniej mo\u017ce wyrazi\u0107 ten stan – kiedy ustaje s\u0142owo\u2026 Muzyka szczeg\u00f3lnie pi\u0119knie (dojmuj\u0105co) umie wypowiedzie\u0107 emocjonalno\u015b\u0107 cz\u0142owieka.<\/p>\r\n\r\n

Panie Leszku, jest Pan artyst\u0105, kt\u00f3ry swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zaczyna\u0142 w latach rz\u0105d\u00f3w komunistycznych w Polsce. Patrz\u0105c z perspektywy czasu, a tak\u017ce na lata wsp\u00f3\u0142czesne, chcia\u0142em zapyta\u0107, kiedy \u0142atwiej by\u0142o – przypominaj\u0105c s\u0142owa Zbigniewa Herberta – i\u015b\u0107 \u201ewyprostowany w\u015br\u00f3d tych co na kolanach\/w\u015br\u00f3d odwr\u00f3conych plecami i obalonych w proch\u201d?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

To nigdy nie jest \u0142atwe. Z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. W poprzednim okresie by\u0142 knut i kaganiec dos\u0142owny, od wi\u0119zienia bezpo\u015bredniego po wi\u0119zienie po\u015brednie, to znaczy takie, \u017ce cz\u0142owiek nie dostanie paszportu i nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wyjecha\u0107. By\u0142y to twarde i brutalne ograniczenia. Teraz ograniczenia s\u0105 o wiele bardziej subtelne. One nie wynikaj\u0105 z systemu, kt\u00f3ry ideologicznie jest systemem wolno\u015bciowym, ale wiele metod i ogranicze\u0144 stosuj\u0105 sami ludzie wewn\u0105trz spo\u0142ecze\u0144stwa. Ludzie, kt\u00f3rzy dokonuj\u0105 manipulacji, k\u0142amstw, ogranicze\u0144 w imi\u0119 rozmaitych interes\u00f3w. Politycznych, ideologicznych, czasem po prostu tylko materialnych\u2026 Promuje si\u0119 rzeczy fa\u0142szywe, a t\u0142umi si\u0119 prawdziwe. Poniewa\u017c ods\u0142aniaj\u0105 nie te prawdy, kt\u00f3re by si\u0119 chcia\u0142o ujawni\u0107. Obecna sytuacja jest bardziej skomplikowana ni\u017c w poprzednim okresie. Jest za\u0142atwiana bardziej \u201ecienkimi\u201d, czyli bardziej perfidnymi metodami.<\/p>\r\n\r\n

Do jakich warto\u015bci si\u0119 Pan odwo\u0142uje?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Nie odwo\u0142uj\u0119 si\u0119, ale jestem tak skonstruowany, \u017ce nie potrafi\u0119 zaprzecza\u0107 podstawowym warto\u015bciom. Nie potrafi\u0119 wykrzywia\u0107 fakt\u00f3w, \u015bwiadomie k\u0142ama\u0107, krzywdzi\u0107 kogo\u015b \u015bwiadomie, komu\u015b co\u015b zabiera\u0107, pomniejsza\u0107 w imi\u0119 w\u0142asnych interes\u00f3w, czy swojej grupy. Nie potrafi\u0119 opluwa\u0107 pewnych d\u00f3br, warto\u015bci, tradycji. Szanuj\u0119 przesz\u0142o\u015b\u0107, jakakolwiek by ona nie by\u0142a, z\u0142a czy dobra. To s\u0105 te pierwsze i najbardziej podstawowe podwaliny mojego fundamentu\u2026<\/p>\r\n\r\n

Jak Pan s\u0105dzi, dlaczego ludzie tak bardzo s\u0105 podatni na t\u0119 fa\u0142szyw\u0105, negatywn\u0105, k\u0142amliw\u0105 retoryk\u0119?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

My\u015bl\u0119, \u017ce to, co powiem, jest najtrudniejsze. Chcieliby\u015bmy wierzy\u0107, \u017ce nasze spo\u0142ecze\u0144stwo jest lepsze, a ono jest takie, jakie jest. Jest w nim o wiele wi\u0119ksza, ni\u017c by\u015bmy s\u0105dzili, ilo\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re wol\u0105 p\u00f3\u0142prawdy. Kt\u00f3re \u015bwiadomie, taktycznie – wybieraj\u0105 pewnego rodzaju nieprzejrzysto\u015b\u0107. Mo\u017cna to por\u00f3wna\u0107 do akwarium. Je\u015bli stanowimy spo\u0142ecze\u0144stwo w tym akwarium, to bardzo du\u017co jest si\u0142, kt\u00f3re pracuj\u0105, aby szybki pozostawa\u0142y nieprze\u017aroczyste. W m\u0119tnej wodzie \u0142atwiej id\u0105 interesy. Nie nale\u017cy przeszkadza\u0107.<\/p>\r\n\r\n

Najlepiej by\u0142oby nie t\u0142umaczy\u0107 si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci. Z tego, co kto robi\u0142. Po co mieliby\u015bmy sie usprawiedliwia\u0107? Nawet, je\u015bli zachowywali\u015bmy si\u0119 okropnie, je\u015bli po prostu \u015bwinili\u015bmy si\u0119? I czuje si\u0119 ten op\u00f3r. I to od prostych ludzi poczynaj\u0105c, a\u017c po wyrafinowane grupy intelektualist\u00f3w. St\u0105d taki sprzeciw na uczelniach, je\u015bli chodzi o lustracj\u0119. Ile\u017c wi\u0119cej os\u00f3b, ni\u017c by si\u0119 wydawa\u0142o, ma sfa\u0142szowane biografie? Pozorne osi\u0105gni\u0119cia, tytu\u0142y oparte na fa\u0142szywych pracach? Za\u0142atwione kariery, poprzez kontakty, uk\u0142ady. Po uprzednim za\u0142atwieniu kogo\u015b? Teraz przyzna\u0107 si\u0119 do tego, odda\u0107 co\u015b\u2026? Obserwujemy niema\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 tego rodzaju fa\u0142szu. I to zar\u00f3wno w \u017cyciu naukowym, jak i w sztuce.<\/p>\r\n\r\n

Jest tak\u017ce du\u017ca ilo\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy po prostu stanowili aparat represji. Kt\u00f3rzy najzwyczajniej mieli lepiej, bo pilnowali innych. Mieli wi\u0119cej pieni\u0119dzy, lepsze sklepy, zaopatrzenie itd. To s\u0105 grupy, kt\u00f3rych interesem jest, aby nie dopu\u015bci\u0107 do rzeczywistej rewizji przesz\u0142o\u015bci. Trwa to ju\u017c 20 lat. Nie znaleziono sposobu, by\u0107 mo\u017ce przestraszono si\u0119 skali zjawiska? Jest to tragicznie d\u0142ugo ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 proces fa\u0142szowania. To jest w\u0142a\u015bciwy pow\u00f3d dzisiejszej frustracji i napi\u0119\u0107 spo\u0142ecznych, braku jedno\u015bci\u2026 \u0179ycia w zak\u0142amaniu\u2026<\/p>\r\n\r\n

Ale podany przez Pana przyk\u0142ad lustracji dotyka bezpo\u015brednio niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. U sporej cz\u0119\u015bci panuje tzw. znieczulica moralna, intelektualna. \u0179ywimy si\u0119 bylejako\u015bci\u0105, tandet\u0119 uwa\u017caj\u0105c za szczyt kultury.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Ludzie chc\u0105 spokoju. Kusz\u0105 towary, kusi konsumpcja. Propaganda medialna robi swoje. Po co si\u0119 nara\u017ca\u0107, mie\u0107 jakie\u015b skrupu\u0142y moralne? Wa\u017cny jest lepszy samoch\u00f3d, wi\u0119ksze mieszkanie. Kwitnie konsumpcjonizm i ogromnej ilo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa to wystarcza. Jest to spo\u0142ecze\u0144stwo albo przyt\u0142umione, albo nigdy nie obudzi\u0142o si\u0119 w kwestiach moralnych, etycznych. Stosuje uniki i nie ma ochoty zapyta\u0107 – za jak\u0105 to cen\u0119 przyt\u0142umili\u015bmy nasze sumienia? R\u00f3wnocze\u015bnie dzia\u0142aj\u0105 liczne mechanizmy, \u017ceby si\u0119 to spo\u0142ecze\u0144stwo nie obudzi\u0142o. Pracuj\u0105 mechanizmy uwodzenia, odwracania uwagi. Organizuje si\u0119 r\u00f3\u017cnego rodzaju imprezy, atrakcje, produkuje si\u0119 w okre\u015blonym celu mody. S\u0142u\u017c\u0105 temu m\u0105ceniu rozmaite gwiazdy, gwiazdeczki\u2026 Ot, takie mydlenia i zaciemniania. Nies\u0142ychanie nat\u0119\u017cona jest tzw. promocja wolno\u015bci. W pewnym rozumieniu. To jest swob\u00f3d bycia, swob\u00f3d seksualnych. Po prostu – u\u017cywanie, bez skr\u0119powania.<\/p>\r\n\r\n

Ale patrz\u0105c na spo\u0142ecze\u0144stwa, gdzie rozwija\u0142 si\u0119 dobrobyt, to mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107 tam r\u00f3wnie\u017c rozw\u00f3j sztuki, kultury, filozofii\u2026<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

To zagadnienie bardziej z\u0142o\u017cone. Powiedzia\u0142bym, \u017ce od poziomu zamo\u017cno\u015bci istotniejszy jest klimat kulturowy, klimat zw\u0142aszcza moralny. Popatrzmy na lata komunistyczne. Dostatku nie by\u0142o dla wi\u0119kszo\u015bci, by\u0142 kaganiec, a poziom kultury by\u0142 zdecydowanie wy\u017cszy. Nie ma tak dobrego teatru, jak w tamtych latach, tak \u015bwietnego kina, muzyki itd. Dzia\u0142o si\u0119 tak mo\u017ce dlatego, \u017ce nie realizuj\u0105c si\u0119 na pewnych polach, spo\u0142ecze\u0144stwo energi\u0119 i oczekiwania przenosi\u0142o na sztuk\u0119?<\/p>\r\n\r\n

\"\"<\/a>Dochodz\u0119 do smutnej konkluzji, \u017ce Polacy rozwijaj\u0105 si\u0119 pod wzgl\u0119dem kultury, filozofii, sztuki, literatury wtedy, kiedy jest im \u017ale\u2026<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Mo\u017ce przy takich ograniczeniach i opresjach, zdobywamy si\u0119 na lepsz\u0105 koncentracj\u0119 umys\u0142u i woli? Przy braku technologii, z braku d\u00f3br materialnych, mo\u017ce pracujemy lepiej nad naszym duchem ?<\/p>\r\n\r\n

Jest Pan jednym z niewielu, kt\u00f3rzy nadal chc\u0105 pracowa\u0107 nad duchem wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa\u2026<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Hmm, prosz\u0119 mi nie przypisywa\u0107 takich ambicji. Tak si\u0119 ukszta\u0142towa\u0142em – zosta\u0142em tak wychowany (ale r\u00f3wnie\u017c sam nabra\u0142em dystansu do wielu spraw) i nigdy nie by\u0142y moim celem ambicjonalne napi\u0119cia. Ch\u0119\u0107, by zaj\u0105\u0107 jak\u0105\u015b znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119. Nie mia\u0142em i nie mam przyw\u00f3dczych tendencji. Ani potrzeby pouczania innych. Staram si\u0119 uczciwie, mo\u017cliwie precyzyjnie \u017cy\u0107 w zgodzie z w\u0142asnymi odczuciami i os\u0105dami. To mi wystarcza. Zauwa\u017cy\u0142em jednak, \u017ce ludzie to widz\u0105. Od wielu odbieram sygna\u0142y pewnego rodzaju pokrewie\u0144stwa, podobie\u0144stwa postaw, odczu\u0107? Dostawa\u0142em i dostaj\u0119 takie listy, potwierdzenia. \u201eTo jest to, co my tak\u017ce czujemy, Panie Leszku\u2026 Tylko Pan znalaz\u0142 na to s\u0142owa\u201d\u2026 Jest to dla mnie satysfakcja wystarczaj\u0105ca i wspania\u0142a.<\/p>\r\n\r\n

Kiedy mo\u017cemy si\u0119 spodziewa\u0107 kolejnych ksi\u0105\u017cek i p\u0142yt?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

My\u015bl\u0119, \u017ce jeszcze w przeci\u0105gu pierwszego p\u00f3\u0142rocza powinna ukaza\u0107 si\u0119 ksi\u0105\u017cka (analityczno-wspomnieniowa) o moich latach sp\u0119dzonych w Piwnicy pod Baranami. Tak\u017ce po latach wreszcie p\u0142yta. Tak\u017ce z nowymi utworami. B\u0119dzie mia\u0142a w\u0142a\u015bnie taki tytu\u0142 –\u00a0Po latach<\/em>\u2026 A tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki?\u00a0Pod Baranami, ten szcz\u0119sny czas.<\/em><\/p>\r\n\r\n

<\/em><\/p>\r\n\r\n

Nie obawia si\u0119 Pan, jak b\u0119dzie przyj\u0119ta ta ksi\u0105\u017cka przez tzw. \u015brodowisko\u2026?<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

To nie jest m\u00f3j problem. Pochylam si\u0119 nad kartk\u0105, chc\u0119 robi\u0107 rozrachunki z moim my\u015bleniem, z moimi spostrze\u017ceniami, co do tamtej \u201eszcz\u0119snej m\u0142odo\u015bci\u201d, jak m\u00f3wi s\u0142ynna piwniczna piosenka. Na temat \u201ebarw, blask\u00f3w i cieni\u201d os\u00f3b z tego kr\u0119gu, \u017cyj\u0105cych i nie\u017cyj\u0105cych ju\u017c. Po prostu z moimi prawdami. Nie mog\u0119 zwa\u017ca\u0107, czy to si\u0119 b\u0119dzie komu\u015b podoba\u0142o, czy nie. To ma by\u0107 \u015bwiadectwo odczu\u0107, moich ocen. I chc\u0119 si\u0119 takimi podzieli\u0107 i w\u0142a\u015bnie w takiej formie.<\/p>\r\n\r\n

Rozmawia\u0142 Kajetan Rajski<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Z portalu Fronda, 10 stycznia 2011 <\/a><\/p><\/blockquote>\r\n\r\n

Dokument z cyklu Pod Pr\u0105d<\/em><\/strong> w re\u017cyserii Jerzego Zalewskiego<\/p>\r\n\r\n

\r\n <\/embed><\/object>\r\n<\/p>\r\n\r\n

kolejne cz\u0119\u015bci:<\/p>\r\n\r\n