{"id":31978,"date":"2011-02-05T23:55:27","date_gmt":"2011-02-06T04:55:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=31978"},"modified":"2011-02-05T23:55:27","modified_gmt":"2011-02-06T04:55:27","slug":"dostojenstwo-i-wielkosc-ofiary-mszy-sw-ks-stefan-somerville","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=31978","title":{"rendered":"Dostoje\u0144stwo i wielko\u015b\u0107 ofiary Mszy \u015bw. – ks. Stefan Somerville<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u0141acina by\u0142a j\u0119zykiem liturgicznym Ko\u015bcio\u0142a od IV wieku, a nawet wcze\u015bniej, tj. przez co najmniej szesna\u015bcie stuleci. Przedmiotem naszych obecnych rozwa\u017ca\u0144 jest sama Msza \u015bw., jej warto\u015b\u0107 i dostoje\u0144stwo. Wiemy, \u017ce Msza \u015bw. czy te\u017c \u015bwi\u0119ta Eucharystia jest najwi\u0119kszym z siedmiu sakrament\u00f3w, wiemy te\u017c dzi\u0119ki \u015bw. Tomaszowi z Akwinu, \u017ce pozosta\u0142e sakramenty s\u0105 jej podporz\u0105dkowane i \u017ce Eucharystia ma swoich konsekrowanych s\u0142ug. Prawdopodobnie wszyscy czytali\u015bmy te czy inne inspiruj\u0105ce i poruszaj\u0105ce komentarze do Mszy \u015bw. By\u0107 mo\u017ce pami\u0119tamy te\u017c pi\u0119kne s\u0142owa kard. Jana Henryka Newmana: \u201eM\u00f3g\u0142bym nieustannie uczestniczy\u0107 we Mszy i nie odczuwa\u0107 zm\u0119czenia\u201d. Pewien irlandzki dominikanin napisa\u0142: \u201eMsza jest najwi\u0119kszym cudem na tym \u015bwiecie. Ani na ziemi, ani w niebie ma nic jej r\u00f3wnego\u201d (o. O\u2019Sullivan OP, The Wonders of the Mass<\/em>). \u015aw. Alfons Liguori za\u015b powiedzia\u0142: \u201eNawet sam B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 uczyni\u0107 nic \u015bwi\u0119tszego, lepszego czy wi\u0119kszego ni\u017c Msza \u015bw.\u201d. Na koniec przytoczmy s\u0142owa \u015bw. Wawrzy\u0144ca Justyniana: \u201e\u0179adna modlitwa ani dobry uczynek nie jest tak wiel\u00adki, tak mi\u0142y Bogu, tak po\u017cyteczny dla nas, jak Msza \u015bw.\u201d.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Po tych kr\u00f3tkich \u015bwiadectwach odno\u015bnie do dostoje\u0144stwa Mszy \u015bw. pragn\u0119 przekaza\u0107 wam r\u00f3wnie\u017c par\u0119 refleksji dotycz\u0105cych obecnej sytuacji w Ko\u015bciele \u015bwi\u0119tym. Dzieje si\u0119 wiele rzeczy niepokoj\u0105cych, gro\u017anych czy wr\u0119cz gorsz\u0105cych. Dzieje si\u0119 wiele rzeczy, powiedzmy to wprost, grzesznych. Pewien poeta pisa\u0142 o duszy chorej od grzechu. Wydaje si\u0119, \u017ce dzi\u015b ca\u0142e cia\u0142o Ko\u015bcio\u0142a trapi ta sama choroba.<\/p>\r\n\r\n

Skutki zmian<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Zacznijmy od uczestnictwa we Mszy. Nasze ko\u015bcio\u0142y nie s\u0105 nawet w przybli\u017ceniu tak zape\u0142nione, jak uprzednio. \u015aw. Jan Chryzostom napisa\u0142 kiedy\u015b, \u017ce \u201ekiedy ma by\u0107 odprawiana Msza, sanktuarium wype\u0142nione jest niezliczonymi anio\u0142ami, kt\u00f3re adoruj\u0105 Bosk\u0105 \u0179ertw\u0119, ofiarowan\u0105 na o\u0142tarzu\u201d. Jednak nawa ko\u015bcio\u0142a, przeznaczona dla wiernego ludu, jest coraz bardziej pusta. Trudno poda\u0107 dok\u0142adne liczby, jednak powa\u017cne badania m\u00f3wi\u0105, \u017ce regularne uczestnictwo we Mszy \u015bw. spad\u0142o z ok. 70% do 15-20%, na niekt\u00f3rych obszarach mo\u017ce mniej, jednak prawdopodobnie gdzie indziej – zw\u0142aszcza w wielkich miastach – jeszcze bardziej. Spadek zacz\u0105\u0142 si\u0119 w latach 1960. i stopniowo robi\u0142o si\u0119 coraz gorzej.<\/p>\r\n\r\n

Innym problemem jest liczba kap\u0142an\u00f3w. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych XX w. mia\u0142 miejsce przera\u017caj\u0105cy exodus<\/em> z kap\u0142a\u0144stwa. Proces ten zwolni\u0142 nieco tempo, ale si\u0119 nie zatrzyma\u0142. Liczba ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy porzucili kap\u0142a\u0144stwo, przekroczy\u0142a znacznie 100 tys., a liczba obecnych kandydat\u00f3w do kap\u0142a\u0144stwa jest u\u0142amkiem tego, z czym mieli\u015bmy do czynienia uprzednio. Wiele seminari\u00f3w zosta\u0142o zamkni\u0119tych. Dla por\u00f3wnania: rocznik, z kt\u00f3rym by\u0142em wy\u015bwi\u0119cany w roku 1956 w Quebecu, liczy\u0142 50 kleryk\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Wiecie te\u017c zapewne, \u017ce wiele parafii zosta\u0142o zlikwidowanych. Zgromadzenia zakonne tak bardzo cierpi\u0105 z powodu braku kandydat\u00f3w, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich po prostu \u201eumiera ze staro\u015bci\u201d. Bardzo niewiele nowych, niedawno za\u0142o\u017conych zgromadze\u0144 znajduje si\u0119 w stanie rozkwitu. Liczba uniewa\u017cnie\u0144 ma\u0142\u017ce\u0144stw i separacji podskoczy\u0142a z bardzo nieznacznego poziomu przed Vaticanum II<\/em> do 40 czy 50%. Pami\u0119tajcie r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zjawiskiem powszechnym jest dzi\u015b wsp\u00f3\u0142\u017cycie bez \u015blubu. Wsz\u0119dzie szerz\u0105 si\u0119 straszliwe plagi aborcji oraz sztucznej antykoncepcji, dwa grzechy, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y stosunkowo rzadkie i zaledwie wspominane.<\/p>\r\n\r\n

Czy znamy remedium?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jednak dosy\u0107 tych przera\u017caj\u0105cych statystyk, tych \u201ewska\u017anik\u00f3w wzrostu\u201d choroby Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Wszyscy znamy je a\u017c za dobrze. Przed tymi z\u0142ymi wiadomo\u015bciami przedstawi\u0142em wam kr\u00f3tki szkic o dostoje\u0144stwie Mszy \u015bw., prezentuj\u0105c wypowiedzi kilku wielkich \u015bwi\u0119tych i teolog\u00f3w. Pozw\u00f3lcie mi teraz przytoczy\u0107 jeszcze kilka cytat\u00f3w, by pokaza\u0107, \u017ce ta sama Msza, w ca\u0142ej swej wielko\u015bci, mog\u0142aby sta\u0107 si\u0119 remedium, lekarstwem na wspomniane wy\u017cej, bolesne problemy. \u015aw. Bonawentura m\u00f3wi nam, \u017ce: \u201eMsza jest kompendium ca\u0142ej mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej, wszystkich Jego dobrodziejstw wy\u015bwiadczonych ludziom, ka\u017cda Msza obdarza \u015bwiat dobrodziejstwem nie mniejszym od tego, jakim obdarzy\u0142o go wcielenie\u201d. \u015aw. Tomasz z Akwinu uczy, \u017ce \u201eka\u017cda Msza przynosi ludziom te same dobrodziejstwa co ofiara krzy\u017ca\u201d. A s\u0142uga bo\u017cy Fornerius m\u00f3wi: \u201ePoprzez jedn\u0105 Msz\u0119 \u015bw., kt\u00f3rej wys\u0142uchujemy w stanie \u0142aski, (…) uzyskujemy dla siebie wi\u0119cej dobrodziejstw i korzy\u015bci, ni\u017c przez najd\u0142u\u017csze i najuci\u0105\u017cliwsze pielgrzymki\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Wyp\u0142ywa z tego wniosek, \u017ce traktuj\u0105c uczestnictwo we Mszy \u015bw. powa\u017cniej, \u0142atwo otrzymaliby\u015bmy od Boga \u0142aski, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby uzdrowi\u0107 sytuacj\u0119 czy zapobiec litanii nieszcz\u0119\u015b\u0107, o kt\u00f3rych przed chwil\u0105 wspomnia\u0142em. Z pewno\u015bci\u0105 \u015bw. Bonawentura i inni \u015bwi\u0119ci m\u0119\u017cowie zgodziliby si\u0119 z nami! Pami\u0119tajcie jednak, \u017ce litania ta zacz\u0119\u0142a si\u0119 od masowego opuszczania Mszy \u015bw. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 od pustoszenia ko\u015bcio\u0142\u00f3w i porzucania kap\u0142a\u0144stwa. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 od odrzucenia Mszy \u015bw. Mo\u017cecie w tym miejscu zaoponowa\u0107 i powiedzie\u0107, \u017ce liberalizm i ekumenizm zacz\u0119\u0142y wywiera\u0107 wp\u0142yw na mentalno\u015b\u0107 katolik\u00f3w nawet przez II Soborem Watyka\u0144skim, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 si\u0119 pod koniec 1962 roku. Bez w\u0105tpienia wy, starsi obserwatorzy, macie s\u0142uszno\u015b\u0107, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce sam symptom opuszczania Mszy \u015bw. nigdy nie wyst\u0119powa\u0142 samodzielnie, \u017ce towarzyszy\u0142y mu lub poprzedza\u0142y go inne grzechy. Pami\u0119tam, jak m\u00f3j ojciec m\u00f3wi\u0142 mi, gdy by\u0142em jeszcze nastolatkiem w latach 1940., \u017ce zna na naszej ulicy wi\u0119cej katolik\u00f3w nieuczestnicz\u0105cych we Mszy \u015bw., ni\u017c ucz\u0119szczaj\u0105cych na ni\u0105. M\u00f3j ojciec, Henryk Somerville, by\u0142 przez ca\u0142e \u017cycie powa\u017cnie traktuj\u0105cym sw\u0105 wiar\u0119 katolikiem i przez dwadzie\u015bcia lat redaktorem ukazuj\u0105cego si\u0119 w Toronto tygodnika \u201eCatholic Register\u201d. By\u0142 wnikliwym, zawodowym obserwatorem katolickiego \u017cycia.<\/p>\r\n\r\n

Inne zastrze\u017cenie mogliby wysun\u0105\u0107 ci z was, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105 zar\u00f3wno soborowe, jak i przedsoborowe lata, panowanie Piusa XII w latach 1939-1958. R\u00f3wnie\u017c najm\u0142odsi spo\u015br\u00f3d was mog\u0105, z lektury, zna\u0107 epok\u0119 poprzedzaj\u0105c\u0105 lata 1960. Mo\u017cecie powiedzie\u0107, \u017ce Msza by\u0142a nadal wielk\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 a\u017c do po\u0142owy lat 60., do pierwszych zmian w jej ceremoniach. Tak, zgadzam si\u0119 z tym wszystkim, by\u0107 mo\u017ce z tym zastrze\u017ceniem, \u017ce trudno m\u00f3wi\u0107 ju\u017c by\u0142o o \u015bwi\u0119to\u015bci w pe\u0142nym znaczeniu tego s\u0142owa. Kiedy wi\u0119c obiektywnie Msza \u015bw. zacz\u0119\u0142a by\u0107 mniej \u015bwi\u0119ta, kiedy przesta\u0142a by\u0107 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 w og\u00f3le? Kiedy nast\u0105pi\u0142a zmiana priorytet\u00f3w kap\u0142a\u0144skiego \u017cycia i kryzys osobistej \u015bwi\u0119to\u015bci kap\u0142an\u00f3w? Kiedy seminaria utraci\u0142y sw\u0105 niewinno\u015b\u0107?<\/p>\r\n\r\n

Patrz\u0105c wstecz pami\u0119tam, \u017ce zmiany nast\u0119powa\u0142y stopniowo. Mimo to, po g\u0142\u0119bszym zastanowieniu, trzeba powiedzie\u0107, \u017ce zmiana by\u0142a niepokoj\u0105co gwa\u0142towna. Pami\u0119tam niewypowiadane g\u0142o\u015bno, lecz powszechne opinie, \u017ce katolicy \u017cyli w mrokach a\u017c do lat 60., a g\u0142osiciele \u201enowej teologii\u201d o\u015bwiecali nas i m\u00f3wili nam po raz pierwszy prawd\u0119. Pami\u0119tam moje w\u0142asne, osobiste wra\u017cenie, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 wychodzi\u0142 z d\u0142ugiego okresu dzieci\u0144stwa i wchodzi\u0142 w niespokojny wiek dojrzewania. Pami\u0119tam uczucie zak\u0142opotania i niepewno\u015bci, jakie odczuwa\u0142em, pomimo ekscytuj\u0105cego faktu mianowania mnie pierwszym kanadyjskim i zarazem najm\u0142odszym cz\u0142onkiem doradczej komisji ICEL. Pracowa\u0142em w niej w latach 1964-1973, po czym zosta\u0142em konsultantem ICEL na kolejnych pi\u0119tna\u015bcie lat. W tym czasie stawa\u0142em si\u0119 coraz bardziej krytyczny wobec prac ICEL i coraz bardziej sfrustrowany kierunkiem, w jakim ewoluowa\u0142a.<\/p>\r\n\r\n

Sob\u00f3r a reforma Mszy \u015bw.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jednak od\u0142\u00f3\u017cmy na bok osobiste wspomnienia i powr\u00f3\u0107my do naszego tematu. Powa\u017cne problemy pojawi\u0142y si\u0119 w latach 60. i po Vaticanum II<\/em>. \u015awi\u0119ci powtarzali niejednokrotnie, \u017ce Msza \u015bw. jest najwi\u0119kszym darem, jaki B\u00f3g m\u00f3g\u0142 nam ofiarowa\u0107, a jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142 odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 od lepszego ku gorszemu. Msza \u015bw., serce wszystkich \u0142ask, \u017ar\u00f3d\u0142o niewypowiedzianej si\u0142y duchowej, przesta\u0142a pow\u015bci\u0105ga\u0107 i leczy\u0107 s\u0142abo\u015bci. Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o? Sk\u0105d tak wielki kryzys katolickiego \u017cycia?<\/p>\r\n\r\n

Spr\u00f3buj\u0119 teraz przedstawi\u0107 moj\u0105 odpowied\u017a. By\u0107 mo\u017ce nie b\u0119dzie ona odpowiedzi\u0105 ca\u0142kowit\u0105 – jest jednak powa\u017cn\u0105 i wnikliw\u0105 analiz\u0105, dotykaj\u0105c\u0105 kwestii Mszy \u015bw. i samej wiary. Musicie wiedzie\u0107, \u017ce reformatorzy Vaticanum II<\/em> u\u0142o\u017cyli sw\u00f3j rewolucyjny terminarz na d\u0142ugo przed rozpocz\u0119ciem soboru. Obejmowa\u0142 on zar\u00f3wno silne zaanga\u017cowanie ekumeniczne, jak i drastyczn\u0105 reform\u0119 Mszy \u015bw. Po, a nawet podczas II Soboru Watyka\u0144skiego, niejeden czo\u0142owy biskup i ekspert teologiczny powtarza\u0142, \u017ce Vaticanum II<\/em> jest rewolucj\u0105 francusk\u0105 w Ko\u015bciele katolickim. M\u00f3wiono o tym z aprobat\u0105. R\u00f3wnie\u017c abp Bugnini, sekretarz Consilium<\/em>, komisji, kt\u00f3ra przygotowa\u0142a szkic nowej liturgii, m\u00f3wi\u0142: \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 do dusz i pragnienie przyj\u015bcia z pomoc\u0105 braciom od\u0142\u0105czonym, poprzez usuni\u0119cie wszystkiego, co nawet w odleg\u0142y spos\u00f3b mog\u0142oby by\u0107 dla nich przeszkod\u0105, czy sprawia\u0142oby, \u017ce czuj\u0105 si\u0119 \u017ale na drodze do jedno\u015bci, zmotywowa\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 do poniesienia nawet tych bolesnych ofiar\u201d (\u201eL\u2019Osservatore Romano\u201d 6 marca 1965). Jednak protestanci nie wierz\u0105 w przeistoczenie, w rzeczywist\u0105 obecno\u015b\u0107 Chrystusa czy w ofiarn\u0105 natur\u0119 Mszy \u015bw. Konsekwentnie, wszystkie te wa\u017cne elementy doktryny katolickiej, b\u0119d\u0105ce przedmiotem definicji dogmatycznych Soboru Trydenckiego, musia\u0142y zosta\u0107 zatuszowane, umniejszone, rozmyte i przedstawione w spos\u00f3b mo\u017cliwy do zaakceptowania dla protestant\u00f3w. Sze\u015bciu czo\u0142owych liturgist\u00f3w protestanckich by\u0142o obserwatorami prac Consilium<\/em> w Rzymie. Nowe katolickie ordo miss\u00c5\u0178<\/em> kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 na ich oczach.<\/p>\r\n\r\n

Jaki\u015b czas temu przeprowadzi\u0142em dog\u0142\u0119bn\u0105 analiz\u0119 nowej Mszy pod wzgl\u0119dem, po pierwsze: prawdziwej zmiany substancji chleba i wina w Cia\u0142o i Krew Chrystusa, po drugie: prawdziwego ofiarowania \u0179ertwy Bogu Ojcu, i po trzecie: wynikaj\u0105cej st\u0105d obecno\u015bci rzeczywistej i prawdziwej ofiary sk\u0142adanej w spos\u00f3b widzialny przez prawdziwego kap\u0142ana, b\u0119d\u0105cego s\u0142ug\u0105 niewidzialnego Najwy\u017cszego Kap\u0142ana – g\u0142\u00f3wnego Ofiarnika ka\u017cdej Mszy \u015bw. W moim studium zaj\u0105\u0142em si\u0119 por\u00f3wnaniem tradycyjnego i nowego ordo miss\u00c5\u0178<\/em>. Przygl\u0105da\u0142em si\u0119 s\u0142owom, wyra\u017ceniom i gestom wspieraj\u0105cym doktryn\u0119 prawdziwej ofiary Mszy \u015bw., sk\u0142adanej Bogu na prawdziwym o\u0142tarzu, w po\u015bwi\u0119conej \u015bwi\u0105tyni, w intencji odpuszczenia grzech\u00f3w i oczyszczenia, by sta\u0107 si\u0119 bardziej mi\u0142ym i przyjemnym Bogu. Zada\u0142em sobie pytanie: czy usuni\u0119cie pewnych s\u0142\u00f3w, wyra\u017ce\u0144 i gest\u00f3w prowadzi do os\u0142abienia naszej wiary w rzeczywist\u0105 obecno\u015b\u0107 Chrystusa oraz prawdziw\u0105 i rzeczywist\u0105 ofiar\u0119, verum et proprium sacrificium<\/em>, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Sob\u00f3r Trydencki? Odpowied\u017a brzmi: z pewno\u015bci\u0105 tak, zmiany te naprawd\u0119 os\u0142abi\u0142y nasz\u0105 wiar\u0119. Wiecie, ile os\u0142abiaj\u0105cych doktryn\u0119 zmian i pomini\u0119\u0107 znalaz\u0142em? Dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwie! Liczba ta jest do pewnego stopnia przybli\u017cona, gdy\u017c niekt\u00f3re z nich niejako wtapiaj\u0105 si\u0119 w inne. Wiele gest\u00f3w obecnie jest pomijanych, jak np. znaki krzy\u017ca, pochylenia i pok\u0142ony, uca\u0142owania o\u0142tarza. Moje obliczenia obejmuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c te elementy, kt\u00f3re znale\u017a\u0107 mo\u017cna w Kanonie rzymskim, a pami\u0119tajmy, \u017ce tzw. I modlitwa eucharystyczna nie jest prawie nigdy odmawiana przez ksi\u0119\u017cy podczas odprawiania Novus Ordo<\/em>.<\/p>\r\n\r\n

Lex orandi, lex credendi<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego te pomini\u0119cia os\u0142abiaj\u0105 nasz\u0105 wiar\u0119, wynika ze starej zasady teologicznej: Lex orandi, lex credendi<\/em>, prawo modlitwy implikuje prawo wiary. Wierzymy tak, jak si\u0119 modlimy. Oznacza to, \u017ce im d\u0142u\u017cej odmawiamy, s\u0142uchamy i powtarzamy pewne modlitwy, zw\u0142aszcza przebogate w tre\u015b\u0107 stare modlitwy, tym bardziej te modlitwy b\u0119d\u0105 kszta\u0142towa\u0107 nasz\u0105 wiar\u0119 i utrzymywa\u0107 jej si\u0142\u0119.<\/p>\r\n\r\n

R\u00f3wnie\u017c inne katolickie teksty kszta\u0142tuj\u0105 nasz\u0105 wiar\u0119, na przyk\u0142ad katolicki katechizm, Credo<\/em> – zar\u00f3wno Sk\u0142ad Apostolski, jak i Symbol nicejsko\u00ad-konstantynopolita\u0144ski, a tak\u017ce nowenny czy inne praktyki wiary. Jednak szczeg\u00f3lnie pot\u0119\u017cnym, cennym i niezast\u0105pionym wsparciem naszej wiary s\u0105 nasze codzienne i cotygodniowe modlitwy, zw\u0142aszcza liturgia Mszy \u015bw., taka, jaka odprawiana by\u0142a w Ko\u015bciele przez ok. 1600 lat do lat 60. ubieg\u0142ego wieku. Co si\u0119 z ni\u0105 sta\u0142o? Zosta\u0142a niemal ca\u0142kowicie zniszczona! Uleg\u0142a rewolucyjnej zmianie! Zosta\u0142a w swej istocie zast\u0105piona czym\u015b ca\u0142kowicie nowym. Ten nowy ryt czy te\u017c prawo modlitwy zas\u0142uguje na miano rozwodnionego, zubo\u017conego, wieloznacznego, synkretycznego, sprotestantyzowanego, ze\u015bwiecczonego, zdemokratyzowanego i w ostatecznym skutku – jak mo\u017cemy si\u0119 s\u0142usznie obawia\u0107 – prowadz\u0105cego do apostazji.<\/p>\r\n\r\n

Oczywi\u015bcie ch\u0119tnie przyznaj\u0119, \u017ce w liturgii nowej Mszy znale\u017a\u0107 mo\u017cna wiele element\u00f3w wyra\u017caj\u0105cych wiar\u0119 katolick\u0105. Czy inaczej uda\u0142oby si\u0119 szatanowi zwie\u015b\u0107 nas tak \u0142atwo? Uznaj\u0119 te\u017c, \u017ce tw\u00f3rcami tej nowej formy kultu byli przypuszczalnie eksperci teologiczni, biskupi i papie\u017c. Jednak czy Pan Jezus nie przepowiedzia\u0142, \u017ce powstanie wielu fa\u0142szywych prorok\u00f3w i fa\u0142szywych chrystus\u00f3w i \u017ce zwiod\u0105 wielu? Przyznaj\u0119 dalej, \u017ce wielu dobrych katolik\u00f3w, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to kap\u0142an\u00f3w, karmi swe \u017cycie wiary poprzez sta\u0142\u0105, g\u0142\u0119bok\u0105 modlitw\u0119, nowenny, nabo\u017ce\u0144stwa, psalmy brewiarzowe i przede wszystkim ulubion\u0105 modlitw\u0119 Matki Bo\u017cej – r\u00f3\u017caniec. Niemniej jednak uwa\u017cam, \u017ce tak d\u0142ugo, jak ich g\u0142\u00f3wn\u0105 liturgi\u0105 b\u0119dzie Novus Ordo<\/em>, katolicy ci znajduj\u0105 si\u0119 w stanie powa\u017cnego niebezpiecze\u0144stwa utraty wiary.<\/p>\r\n\r\n

Czy przesadzam? Czy maluj\u0119 sytuacj\u0119 w zbyt czarnych barwach? Pozw\u00f3lcie mi najpierw przytoczy\u0107 pewn\u0105 wymown\u0105 statystyk\u0119. Nie tak dawno przeprowadzony zosta\u0142 powa\u017cy sonda\u017c dotycz\u0105cy wiary w rzeczywist\u0105 obecno\u015b\u0107 Chrystusa Pana w Eucharystii. Wynika\u0142o z niego, \u017ce siedemdziesi\u0105t procent doros\u0142ych katolik\u00f3w [w USA] w wieku 20-40 lat ju\u017c w to nie wierzy. Nie powinno to by\u0107 zaskoczeniem, je\u015bli pami\u0119tamy o usuwaniu tabernakulum, przyjmowaniu Komunii na r\u0119k\u0119 i na stoj\u0105co oraz faktycznym zniesienie postu eucharystycznego. Jednak je\u015bli Cia\u0142o i Krew Chrystusa nie s\u0105 rzeczywi\u015bcie obecne, gdzie jest \u0179ertwa ofiarna? Je\u015bli nie ma \u0179ertwy, nie ma ofiary!<\/p>\r\n\r\n

Klejnot niesko\u0144czonej warto\u015bci<\/strong><\/p>\r\n\r\n

W tym miejscu, drodzy przyjaciele, powr\u00f3\u0107my do naszego ukochanego \u015bw. Alfonsa, kt\u00f3rego s\u0142owa przytoczy\u0142em na pocz\u0105tku: \u201eNawet sam B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 uczyni\u0107 nic \u015bwi\u0119tszego, lepszego i wi\u0119kszego ni\u017c Msza\u201d. Dlaczego? Dlaczego nie ma nic \u015bwi\u0119tszego, lepszego ani wi\u0119kszego ni\u017c Msza \u015bw.? Poniewa\u017c jest ona darem, jaki czyni z siebie samego B\u00f3g Syn Wcielony, ofiaruj\u0105c si\u0119 Bogu Ojcu. Nie spos\u00f3b wyobrazi\u0107 sobie wi\u0119kszego daru ani wi\u0119kszego ofiarodawcy, wi\u0119kszego obdarowanego ani wi\u0119kszych wi\u0119zi mi\u0142o\u015bci jednocz\u0105cych tych Dw\u00f3ch, ni\u017c Duch \u015awi\u0119ty. \u201eZawsze czyni\u0119 Jego wol\u0119\u201d – powiedzia\u0142 Zbawiciel. A B\u00f3g Ojciec rzek\u0142: \u201eTo jest Syn m\u00f3j mi\u0142y, w kt\u00f3rym sobie upodoba\u0142em\u201d. Czy to historyczne samoofiarowanie si\u0119 Pana Jezusa jest ofiar\u0105 religijn\u0105? Oczywi\u015bcie, i to od momentu, kiedy Chrystus przychodz\u0105c na ten \u015bwiat powiedzia\u0142: \u201eOto jestem, abym pe\u0142ni\u0142 wol\u0119 Twoj\u0105\u201d, do ostatniego momentu m\u0119ki na Kalwarii, kiedy wypowiedzia\u0142 s\u0142owa: \u201eOjcze, w r\u0119ce Twoje powierzam ducha mego\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Je\u015bli \u015bmier\u0107 Chrystusa jest ofiar\u0105, czy jest On r\u00f3wnie\u017c prawdziwym kap\u0142anem? Zaprawd\u0119 jest, gdy\u017c Ojciec powiedzia\u0142 do Niego, jak czytamy w Psalmie: \u201eJeste\u015b kap\u0142anem na wieki, wedle porz\u0105dku Melchizedeka\u201d. Zbawiciel potwierdzi\u0142 to w Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Mateusza (rozdz. 22) i w Li\u015bcie \u015bw. Paw\u0142a do \u017byd\u00f3w (5-10), kt\u00f3ry jest traktatem o Chrystusowym kap\u0142a\u0144stwie. Sob\u00f3r w Efezie w roku 431 orzek\u0142, \u017ce S\u0142owo Bo\u017ce, staj\u0105c si\u0119 Cia\u0142em, sta\u0142o si\u0119 naszym Najwy\u017cszym Kap\u0142anem. Chrystus dzieli Bosk\u0105 natur\u0119 ze swym Ojcem, a ludzk\u0105 natur\u0119 z nami. Tak wi\u0119c jest on \u201ez ludzi wzi\u0119ty, dla ludzi (…) postanowiony w tym, co do Boga nale\u017cy; aby sk\u0142ada\u0142 dary i ofiary za grzechy\u201d (Hbr 5, 1).<\/p>\r\n\r\n

Ofiara jest najbardziej podstawow\u0105 funkcj\u0105 urz\u0119du kap\u0142a\u0144skiego. W liturgii ofiara oznacza zewn\u0119trzny akt religijny polegaj\u0105cy na ofiarowaniu materialnego daru przez wy\u015bwi\u0119conego s\u0142ug\u0119 o\u0142tarza, w uznaniu najwy\u017cszej w\u0142adzy Boga i dla uzyskania przebaczenia grzech\u00f3w. Czy samoofiarowanie si\u0119 Chrystusa na krzy\u017cu by\u0142o prawdziw\u0105 i rzeczywist\u0105 ofiar\u0105? Oczywi\u015bcie. Sob\u00f3r w Efezie to stwierdzi\u0142, a potwierdzi\u0142 to Sob\u00f3r Trydencki. Izajasz i \u015bw. Pawe\u0142 nauczaj\u0105 o tym bardzo cz\u0119sto. M\u00f3wi\u0142 o tym sam Zbawiciel w ofiarnych s\u0142owach ostatniej wieczerzy. Cia\u0142o wydane! Krew przelana! Odpuszczenie grzech\u00f3w!<\/p>\r\n\r\n

Zaczynamy rozumie\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w \u015bw. Alfonsa: \u201eNawet B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 uczyni\u0107 nic \u015bwi\u0119tszego, lepszego i wi\u0119kszego ni\u017c Msza\u201d. Jest ona doskona\u0142ym darem z samego siebie, z\u0142o\u017conym z najdoskonalsz\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 najdoskonalszemu Bogu. Jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko oddaniem czci Bogu. Sk\u0142ada si\u0119 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c jako wynagrodzenie za ludzkie grzechy, co teologowie nazywaj\u0105 zast\u0119pczym zado\u015b\u0107uczynieniem. Oznacza to, \u017ce Chrystus Pan zajmuje nasze miejsce, albo zast\u0119puje nas, czyni\u0105c zado\u015b\u0107uczynienie za nasze grzechy. W nieco podobny spos\u00f3b papie\u017c, wikariusz Chrystusa, zast\u0119puje Chrystusa w rz\u0105dzeniu Ko\u015bcio\u0142em. Pismo \u015bw. po\u015brednio wspomina o tym zast\u0119pczym zado\u015b\u0107uczynieniu. Jan Chrzciciel, powtarzaj\u0105c s\u0142owa Izajasza o niewinnym Baranku, wo\u0142a na widok Jezusa: \u201eOto Baranek Bo\u017cy, kt\u00f3ry g\u0142adzi grzechy \u015bwiata\u201d. \u015aw. Pawe\u0142 naucza o tym w bardzo mocnych s\u0142owach (2 Kor 5, 21): \u201eTego, kt\u00f3ry nie zna\u0142 grzechu, uczyni\u0142 [B\u00f3g] grzechem, aby\u015bmy my stali si\u0119 w nim sprawiedliwo\u015bci\u0105 Bo\u017c\u0105\u201d. Sam Zbawiciel m\u00f3wi bardzo prosto: \u201eK\u0142ad\u0119 moje \u017cycie za owce moje\u201d (J 10, 15). Jednak nie koniec na tym. Ten sam Chrystus Pan przychodzi, by odnawia\u0107 sw\u0105 ofiar\u0119 Kalwarii w ka\u017cdej Mszy \u015bw. sprawowanej w Jego Ko\u015bciele przez wy\u015bwi\u0119conego kap\u0142ana.<\/p>\r\n\r\n

Ofiara czysta<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Reformatorzy protestanccy w po\u017ca\u0142owania godny spos\u00f3b zanegowali prawdziwie ofiarn\u0105 warto\u015b\u0107 Mszy \u015bw. Uczynili to s\u0105dz\u0105c, \u017ce Msza \u015bw. jest niezale\u017cn\u0105 ofiar\u0105 obok ofiary krzy\u017ca i \u017ce ma ona zyskiwa\u0107 nam \u0142aski tylko przez dzia\u0142anie ludzkiego kap\u0142ana. Prawda wygl\u0105da natomiast tak, \u017ce Msza \u015bw. odnawia ofiar\u0119 Kalwarii i uobecnia j\u0105, tym razem w spos\u00f3b sakramentalny, u\u017cywaj\u0105c chleba i wina, kt\u00f3rych istota staje si\u0119 Cia\u0142em i Krwi\u0105 Chrystusa, nie trac\u0105c swych akcydens\u00f3w. Sam Chrystus jest wi\u0119c prawdziwie obecny na Mszy \u015bw. jako g\u0142\u00f3wny kap\u0142an i sam siebie sk\u0142ada w ofierze, z t\u0105 sam\u0105 moc\u0105 i wys\u0142uguj\u0105c te same \u0142aski, co podczas ofiary Kalwarii.<\/p>\r\n\r\n

Ponadto Eucharystia jest r\u00f3wnocze\u015bnie ofiar\u0105 i sakramentem. Jako ofiara istnieje dla czci Boga i jest akcj\u0105 przemijaj\u0105c\u0105. Jako sakrament istnieje dla dobra cz\u0142owieka i jest rzeczywisto\u015bci\u0105 trwa\u0142\u0105, istniej\u0105c\u0105 w przyjmuj\u0105cych j\u0105 wiernych oraz adorowan\u0105 przez nich na o\u0142tarzu. Stary Testament zwiastowa\u0142 t\u0119 ofiar\u0119 Nowego Przymierza. W rozdziale 14 Ksi\u0119gi Rodzaju kap\u0142an Melchizedek sk\u0142ada w ofierze chleb i wino oraz b\u0142ogos\u0142awi Abrahama po zwyci\u0119stwie. Prorok Malachiasz za\u015b zapowiada powszechn\u0105 \u201eczyst\u0105 ofiar\u0119\u201d w\u015br\u00f3d narod\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych \u201eImi\u0119 Bo\u017ce jest wielkie\u201d (Mlch 1, 10). Wedle Didache<\/em> i \u015bw. Justyna M\u0119czennika, ust\u0119p ten dotyczy Eucharystii, podobnie ucz\u0105 p\u00f3\u017aniejsi Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a i katolicka tradycja.<\/p>\r\n\r\n

\u201eCzysta ofiara\u201d Malachiasza zawiera w sobie pot\u0119\u017cny \u0142adunek tre\u015bci. Musimy przede wszystkim pami\u0119ta\u0107, \u017ce rzeczywista obecno\u015b\u0107 Cia\u0142a i Krwi Chrystusa gwarantuje r\u00f3wnie\u017c obecno\u015b\u0107 Jego Duszy i B\u00f3stwa. Na mocy s\u0142\u00f3w konsekracji, wypowiadanych podczas Mszy \u015bw., Cia\u0142o i Krew staj\u0105 si\u0119 obecne oddzielnie w postaci ofiarowanej \u0179ertwy. Jednak Jezus nie jest ju\u017c martwy – \u017cyje w chwale i nie mo\u017ce ju\u017c umrze\u0107. Tak wi\u0119c, poniewa\u017c Jego Cia\u0142o i Krew s\u0105 obecnie ponownie po\u0142\u0105czone w chwalebnym \u017cyciu, razem z Jego Dusz\u0105 i B\u00f3stwem – w tak zwanym wsp\u00f3\u0142istnieniu – mamy ca\u0142ego Chrystusa obecnego w sakramencie i w naszej Komunii \u015bw.<\/p>\r\n\r\n

Przez tysi\u0105c lat teologowie prowadzili dyskusje na ten temat, jednak Duch \u015awi\u0119ty ju\u017c w pierwszym wieku natchn\u0105\u0142 \u015bw. Jana do zapisania s\u0142\u00f3w Chrystusa: \u201eKto spo\u017cywa Moje Cia\u0142o i Krew Moj\u0105 pije, mieszka we mnie\u201d. W nast\u0119pnym wersie Jezus m\u00f3wi: \u201eKto mnie spo\u017cywa\u201d – i wskazuje, \u017ce w sakramencie tym obecna jest ca\u0142a Boska Osoba, ca\u0142y Chrystus. Prawda ta jest dogmatem Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Kolejny dogmat, b\u0119d\u0105cy konsekwencj\u0105 poprzedniego, m\u00f3wi, \u017ce Chrystusowi obecnemu w Eucharystii nale\u017cne jest uwielbienie, tj. latria<\/em> (kult boski). Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce obecno\u015b\u0107 ca\u0142ego Chrystusa we Mszy \u015bw. sta\u0142a si\u0119 dogmatem, nie dziwi nas, \u017ce \u015bwi\u0119ci opisywali t\u0119 tajemnic\u0119 w najwznio\u015blejszych s\u0142owach. \u015aw. Bonawentura m\u00f3wi: \u201eMsza \u015bw. jest tak pe\u0142na tajemnic, jak ocean pe\u0142ny jest kropel [wody], jak niebo pe\u0142ne jest gwiazd, a dw\u00f3r niebieski pe\u0142en anio\u0142\u00f3w\u201d. Papie\u017c Pius XII naucza\u0142 nas w encyklice Mystici corporis Christi<\/em>, \u017ce \u201ew Nim przebywa Duch \u015aw. z tak\u0105 pe\u0142ni\u0105 \u0142ask, \u017ce wi\u0119kszej nawet wyobrazi\u0107 sobie nie mo\u017cna\u201d; \u201eA wreszcie jest On osobi\u015bcie tak pe\u0142en \u0142aski i prawdy, \u017ce z niezg\u0142\u0119bionej tej pe\u0142ni Jego wszyscy bierzemy\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Msza \u015bwi\u0119tych<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Owa \u201eniezg\u0142\u0119biona pe\u0142nia\u201d to w\u0142a\u015bnie ca\u0142y Chrystus obecny podczas Mszy. O. Pio, jak wiadomo, bardzo d\u0142ugo przygotowywa\u0142 si\u0119 do odprawiania Eucharystii, a kaplica, w kt\u00f3rej j\u0105 sprawowa\u0142, zat\u0142oczona by\u0142a przez setki wiernych od ok. drugiej w nocy, na wiele godzin przed rozpocz\u0119ciem Mszy \u015bw. Znany z odprawiania d\u0142ugich Mszy \u015bw. by\u0142 te\u017c augustianin \u015bw. Jan z Facundo. Jego przeor, irytuj\u0105c si\u0119 pocz\u0105tkowo z tego powodu, wybada\u0142 o. Jana i zapisa\u0142, \u017ce \u201eodprawia [on] Msz\u0119 \u015bw. tak powoli, poniewa\u017c B\u00f3g objawia mu g\u0142\u0119bokie tajemnice, kt\u00f3re dokonuj\u0105 si\u0119 podczas Eucharystii – tajemnice tak wznios\u0142e, \u017ce rozum ludzki nie jest w stanie ich poj\u0105\u0107. (…) U\u015bwiadomi\u0142o mi to ogrom dobrodziejstw, jakie spotykaj\u0105 ludzko\u015b\u0107 poprzez odprawianie czy s\u0142uchanie Mszy \u015bw. Uczyni\u0142em silne postanowienie nigdy nie zaniedba\u0107 jej odprawienia czy wys\u0142uchania\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Nie w\u0105tpimy ani przez chwil\u0119, \u017ce Msza \u015bw. uobecnia \u015bwi\u0119te tajemnice m\u0119ki naszego Zbawiciela. Zreszt\u0105 obie te ofiary s\u0105 jedn\u0105 i t\u0105 sam\u0105, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jedynie sposobem ofiarowania: m\u0119ka krzy\u017cowa jest ofiar\u0105 krwaw\u0105, a Msza \u015bw. – bezkrwaw\u0105. Wierzymy te\u017c, \u017ce wszystkie tajemnice Chrystusa zawarte s\u0105 w Jego ofierze i \u017ce m\u0119ka i \u015bmier\u0107 s\u0105 jedynie ich szczytem i wype\u0142nieniem. Chrystus Pan spi\u0105\u0142 sw\u0105 zbawcz\u0105 misj\u0119 dwiema klamrami. Na samym pocz\u0105tku: \u201eOto jestem, abym pe\u0142ni\u0142 wol\u0119 Twoj\u0105\u201d, i na ko\u0144cu: \u201eOjcze, nie moja wola, ale Twoja niech si\u0119 stanie\u201d. Jak mo\u017cemy w\u0105tpi\u0107, \u017ce ca\u0142a reszta tajemnic jest r\u00f3wnie\u017c zawarta w Eucharystii! S\u0142uchajcie s\u0142\u00f3w kap\u0142ana podczas Mszy \u015bw., kiedy obmywa r\u0119ce przy s\u0142owach Psalmu 25: \u201ePrzyst\u0105pi\u0119 do Twego o\u0142tarza Panie (…) by (…) g\u0142osi\u0107 wszystkie Twoje cudowne dzie\u0142a\u201d. Kr\u00f3l Dawid prorokuje w Psalmie 110: \u201ePan uczyni\u0142 pami\u0105tk\u0119 swych cudownych dzie\u0142\u201d. Bez w\u0105tpienia oznacza to Msz\u0119 \u015bw.<\/p>\r\n\r\n

Tajemnice Chrystusowe we Mszy \u015bw.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Zacznijmy od cudownego dzie\u0142a wcielenia, fundamentu wszystkich pozosta\u0142ych. W momencie tym Naj\u015bwi\u0119tsza Maryja Panna ofiarowa\u0142a si\u0119 Bogu, ofiarowa\u0142a cia\u0142o i dusz\u0119, by sta\u0107 si\u0119 Jego narz\u0119dziem, przez kt\u00f3re B\u00f3g we\u017amie cia\u0142o. \u201eOto ja s\u0142u\u017cebnica Pa\u0144ska\u201d. \u201eA S\u0142owo sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em i mieszka\u0142o mi\u0119dzy nami\u201d. Podobnie, kiedy kap\u0142an wypowiada s\u0142owa konsekracji nad chlebem i winem, staj\u0105 si\u0119 one prawdziwym Cia\u0142em i Krwi\u0105 Chrystusa i odnawiana jest Boska tajemnica wcielenia. Kap\u0142an trzyma w swych d\u0142oniach Wcielone S\u0142owo, podobnie jak Naj\u015bwi\u0119tsza Dziewica trzyma\u0142a Je w swym niepokalanym \u0142onie. W chwil\u0119 potem kap\u0142an ukazuje Hosti\u0119 wiernym dla adoracji, podobnie jak Maryja pokaza\u0142a nowonarodzonego Chrystusa pasterzom w Betlejem. Tak wi\u0119c mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c tajemnica narodzin Chrystusa znajduje odbicie we Mszy \u015bw. Chrystus ukazywany wiernym podczas Mszy ukazany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c M\u0119drcom i Symeonowi oraz przedstawiony swemu Ojcu w \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej. R\u00f3wnie\u017c te tajemnice wspominane s\u0105 podczas Mszy \u015bw.<\/p>\r\n\r\n

Podczas ka\u017cdej Mszy \u015bw. s\u0142uchamy kap\u0142ana czytaj\u0105cego Ewangeli\u0119, przypominaj\u0105c\u0105 nam o s\u0142owach i dzie\u0142ach Chrystusa, podj\u0119tych dla naszego u\u015bwi\u0119cenia i zbawienia naszych dusz. Nast\u0119pnie kap\u0142an m\u00f3wi: \u201eNiech s\u0142owa Ewangelii zg\u0142adz\u0105 moje grzechy\u201d. Tak wi\u0119c w r\u00f3\u017cne niedziele i \u015bwi\u0119ta przed naszymi oczyma przesuwa si\u0119 obraz tajemnic zbawienia, zawarty na kartach Pisma \u015bw.<\/p>\r\n\r\n

W trakcie Mszy \u015bw. wspominane s\u0105 kolejno i stopniowo coraz wyra\u017aniej wielkie tajemnice Wielkiego Czwartku, Wielkiego Pi\u0105tku i Soboty Wielkanocnej. To prawda, nie mo\u017cemy widzie\u0107 ich naocznie, jak Aposto\u0142owie i pierwsi uczniowie, ale tym wi\u0119ksz\u0105 mamy z tego powodu zas\u0142ug\u0119. Pan Jezus powiedzia\u0142: \u201eB\u0142ogos\u0142awieni, kt\u00f3rzy nie widzieli, a uwierzyli\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Pod koniec swej ziemskiej misji Zbawiciel pociesza\u0142 swych uczni\u00f3w s\u0142owami: \u201eOto ja jestem z wami po wszystkie dni a\u017c do sko\u0144czenia \u015bwiata\u201d (Mt 28, 20). S\u0142owa te s\u0105 prawdziwe nie tylko z powodu wszechobecnego B\u00f3stwa Chrystusa, ale r\u00f3wnie\u017c poprzez Jego cielesn\u0105, sakramentaln\u0105 obecno\u015b\u0107, b\u0119d\u0105c\u0105 owocem ka\u017cdej Mszy \u015bw.<\/p>\r\n\r\n

Chrystus Pan jako Oblubieniec objawia si\u0119 swej oblubienicy – Ko\u015bcio\u0142owi \u015bwi\u0119temu. Wierny jej, tj. nam, nie zostawia nas samych, ale pozostaje zawsze obecny, a ta obecno\u015b\u0107 eucharystyczna jest wspania\u0142\u0105 manifestacj\u0105 Jego wierno\u015bci. B\u00f3g powiedzia\u0142 przez usta proroka Ozeasza: \u201eI po\u015blubi\u0119 ci\u0119 sobie na wieki, a po\u015blubi\u0119 ci\u0119 sobie w sprawiedliwo\u015bci i w s\u0105dzie i w mi\u0142osierdziu i w lito\u015bciach, (…) a poznasz, \u017cem ja Pan\u201d (Oz 2, 19-21).<\/p>\r\n\r\n

Z wiar\u0105 w te natchnione s\u0142owa strze\u017cmy dalej Mszy Wszechczas\u00f3w i pami\u0119tajmy o s\u0142owach Doktora Ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Alfonsa Liguoriego: \u201eNawet sam B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 uczyni\u0107 nic \u015bwi\u0119tszego, lepszego i wi\u0119kszego ni\u017c Msza \u015bw.\u201d \u00ce\u00a9<\/strong><\/p>\r\n\r\n

ks. Stefan Somerville<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u0141acina by\u0142a j\u0119zykiem liturgicznym Ko\u015bcio\u0142a od IV wieku, a nawet wcze\u015bniej, tj. przez co najmniej szesna\u015bcie stuleci. Przedmiotem naszych obecnych rozwa\u017ca\u0144 jest sama Msza \u015bw., jej warto\u015b\u0107 i dostoje\u0144stwo. Wiemy, \u017ce Msza \u015bw. czy te\u017c \u015bwi\u0119ta Eucharystia jest najwi\u0119kszym z siedmiu sakrament\u00f3w, wiemy te\u017c dzi\u0119ki \u015bw. Tomaszowi z Akwinu, \u017ce pozosta\u0142e sakramenty s\u0105 jej podporz\u0105dkowane […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[24],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31978"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31978"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31978\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}