{"id":31735,"date":"2011-02-02T11:41:10","date_gmt":"2011-02-02T16:41:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=31735"},"modified":"2011-02-02T11:43:23","modified_gmt":"2011-02-02T16:43:23","slug":"gross-o-kosciele-i-kardynale-sapieze-fragment-ksiazki-zlote-zniwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=31735","title":{"rendered":"Gross o Ko\u015bciele i kardynale Sapie\u017ce – fragment ksi\u0105\u017cki 'Z\u0142ote \u017cniwa’<\/em>"},"content":{"rendered":"

Zamieszczam ca\u0142y rozdzia\u0142 z ksi\u0105\u017cki „Z\u0142ote \u017cniwa”. Czyni\u0119 to w imi\u0119 zasady pro publico bono<\/em>, gdy\u017c polscy katolicy maj\u0105 prawo pozna\u0107 tekst, kt\u00f3ry ich szkaluje, a kt\u00f3ry ju\u017c wkr\u00f3tce b\u0119dzie wydany przez \u015brodowisko okre\u015blaj\u0105ce si\u0119 jako katolickie.<\/p>\r\n\r\n

Przeczytaj tak\u017ce opini\u0119 w tej sprawie prof. Jana \u0179aryna, opublikowan\u0105 przez Katolick\u0105 Agencj\u0119 Informacyjn\u0105. \u00a0Jest ona tak rzeczowa, \u017ce \u017cadnego komentarza do niej dodawa\u0107 nie trzeba. [link<\/a>]<\/p>\r\n\r\n

A to zapowiedziany rozdzia\u0142, kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017cce jest zamieszczony jako przedostatni. \u0179adnych skr\u00f3t\u00f3w i zmian w nim nie dokonywa\u0142em.\u00a0 Numeracj\u0119 przypis\u00f3w program komputerowy sam sobie nada\u0142, cho\u0107 w oryginale numeracja ta zaczyna si\u0119 od liczby 147.<\/p>\r\n\r\n

„Z\u0141OTE \u0179NIWA”
\r\n A co na to wszystko ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki?<\/h2>\r\n\r\n

(str 110)<\/p>\r\n\r\n

Analizuj\u0105c ikonografi\u0119 zbrodni w Jedwabnym badacz literatury polskiej, Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski, dokonuje przejmuj\u0105cego odkrycia „mimowolnej realizacji\u201d, jak pisze, „wstrz\u0105saj\u0105co prostego i wyrazistego scenariusza, kt\u00f3rego Niemcy z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie narzucili.\u00a0 Oto wyci\u0105ganie z dom\u00f3w, przep\u0119dzanie ulicami miasteczka, l\u017cenie, obrzucanie kamieniami, a tak\u017ce upokarzaj\u0105ce zmuszenie do przetransportowania pomnika [Lenina], wreszcie za\u015b doprowadzenie do stodo\u0142y u\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 w odruchowo przez Polak\u00f3w zaaran\u017cowan\u0105 drog\u0119 krzy\u017cow\u0105.\u00a0 Doros\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 jedwabie\u0144ska, dzi\u0119ki automatyzmowi zachowa\u0144 procesyjnych, a tak\u017ce za spraw\u0105 poszukiwania wzorca \u2018przemarszu ostatecznego\u2019, odtworzy\u0142a m\u0119k\u0119 Chrystusa.\u00a0 Na ironi\u0119 zakrawa fakt, \u017ce \u017bydzi, kt\u00f3rych prze\u015bladowania zawsze usprawiedliwiano niegdysiejszym zab\u00f3jstwem Chrystusa, tym razem wyst\u0105pili w\u0142a\u015bnie w roli Zbawiciela, Polacy za\u015b obsadzili wszystkie role zwyczajowo przypisane postaciom \u017byd\u00f3w.\u00a0 Byli tego dnia judaszami, kt\u00f3rzy wydali na m\u0119k\u0119, stra\u017cnikami, kt\u00f3rzy wk\u0142adali na barki Chrystusa krzy\u017c (tutaj: pomnik Lenina), wreszcie egzekutorami, kt\u00f3rzy doprowadzili Jezusa na miejsce ka\u017ani.\u00a0 [\u017byd\u00f3w w Jedwabnym zmuszono, mi\u0119dzy innymi, do rozbicia pomnika Lenina postawionego w miasteczku przez Sowiet\u00f3w i \u201epochowania\u201d kamiennych fragment\u00f3w w ceremonii, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142y drwiny otaczaj\u0105cego t\u0142umu i kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wymordowaniem i wrzuceniem do tej samej mogi\u0142y \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy donie\u015bli pomnik do miejsca poch\u00f3wku].\u00a0 Dzi\u0119ki uruchomieniu scenariusza drogi krzy\u017cowej mieszka\u0144cy Jedwabnego, moc\u0105 antysemickiej interpretacji chrze\u015bcija\u0144stwa nie tylko wiedzieli, jak maj\u0105 post\u0119powa\u0107, lecz tak\u017ce byli \u015bwi\u0119cie (!) przekonani, \u017ce ich post\u0119powanie jest uprawomocnione\u201d.[1]<\/p>\r\n\r\n

Nawet dla niewtajemniczonych los \u017byd\u00f3w podczas Zag\u0142ady przywodzi na my\u015bl obraz M\u0119ki Pa\u0144skiej.\u00a0 Widzieli\u015bmy te\u017c, \u017ce w uk\u0142adzie czaszek i ko\u015bci mo\u017cemy na naszym zdj\u0119ciu zobaczy\u0107 zarys zdj\u0119tego z krzy\u017ca Chrystusa.\u00a0 Czaszka i skrzy\u017cowane piszczele to znak memento mori<\/em>.\u00a0 Doko\u0142a t\u0142um gapi\u00f3w, rzymscy legioni\u015bci i halabardnik — odstaj\u0105cy od reszty milicjant z karabinem ustawionym jak pika got\u00f3w aby Mu zada\u0107 ran\u0119 w piersi.\u00a0 Himmelweg<\/em> – „Droga do Nieba\u201d — albo Schlauch<\/em>, m\u00f3wili oprawcy z Be\u0142\u017cca, Treblinki i Sobiboru o zas\u0142oni\u0119tym ga\u0142\u0119ziami i ogrodzonym drutem kolczastym przej\u015bciu \u0142\u0105cz\u0105cym komory gazowe z barakami gdzie \u017bydom kazano si\u0119 rozbiera\u0107.\u00a0 Tamt\u0119dy p\u0119dzono wszystkich na \u015bmier\u0107. To by\u0142a kalwaria, ostatnia droga, droga krzy\u017cowa XX wieku.<\/p>\r\n\r\n

Ale chocia\u017c religia do dzi\u015b odgrywa ogromn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu polskiej spo\u0142eczno\u015bci to ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki jest Wielkim Nieobecnym Zag\u0142ady polskich \u017byd\u00f3w.\u00a0 M\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety otaczaj\u0105cy na zdj\u0119ciu piszczele i czaszki ofiar zap\u0119dzonych „szlauchem\u201d do „nieba\u201d w najbli\u017csz\u0105 niedziel\u0119 od\u015bwi\u0119tnie ubrani p\u00f3jd\u0105 do ko\u015bcio\u0142a, ale o znaczeniu tego co si\u0119 dzia\u0142o na terenie ich parafii — w obozie zag\u0142ady — niewielk\u0105 mieli szans\u0119 dowiedzie\u0107 si\u0119 podczas \u015bwi\u0105tecznego kazania.\u00a0 Jan Grabowski, po przeczytaniu akt kilkuset „sierpni\u00f3wek\u201d stwierdzi\u0142 ze zdumieniem, \u017ce s\u0142owo „ksi\u0105dz\u201d nie pojawia si\u0119 w nich ani razu.[2]\u00a0 Inny historyk napisze z gorycz\u0105: „przykre, \u017ce najpowa\u017cniejsza rola w zmowie milczenia i wsp\u00f3\u0142uczestnictwa, poprzez przyzwolenie, w tych zbrodniach – sensu largo<\/em> oczywi\u015bcie – przypada polskiemu Ko\u015bcio\u0142owi\u201d.[3]<\/p>\r\n\r\n

Dodajmy, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki by\u0142 obecny jako najwa\u017cniejsza polska instytucja przez ca\u0142y okres niemieckiej okupacji.\u00a0 Proboszcz do dzisiaj pozostaje najwy\u017cszym moralnym autorytetem polskiej wsi. Tymczasem lektura dokument\u00f3w epoki ukazuje brak reakcji ksi\u0119\u017cy katolickich na zbrodni\u0119 ludob\u00f3jstwa, kt\u00f3ra rozgrywa\u0142a si\u0119 dok\u0142adnie w miejscu gdzie pe\u0142nili s\u0142u\u017cb\u0119 duszpastersk\u0105 – zbrodni\u0119, w kt\u00f3rej jak wiemy uczestniczy\u0142a miejscowa ludno\u015b\u0107.\u00a0 Oczywi\u015bcie by\u0142y wyj\u0105tki od tej regu\u0142y.\u00a0 Niemniej pytanie, kt\u00f3re Stanis\u0142aw Ramotowski zada\u0142 proboszczowi z Radzi\u0142owa — czy „\u2019ksi\u0119dzu to nie przeszkadza jak morderca przychodzi do ko\u015bcio\u0142a w futrze po \u017bydzie?\u2019, bo ka\u017cdy wiedzia\u0142, \u017ce Dzieko\u0144ski chodzi w futrze po Szlapaku\u201d i na kt\u00f3re ksi\u0105dz Do\u0142\u0119gowski „nie odpowiedzia\u0142\u201d — mo\u017cna by\u0142o r\u00f3wnie dobrze zada\u0107 wiejskim proboszczom we wszystkich miejscowo\u015bciach, w kt\u00f3rych przed wojn\u0105 zamieszkiwali \u017bydzi.[4]<\/p>\r\n\r\n

Bo przypadek Dzieko\u0144skiego nie by\u0142 odosobniony.\u00a0 „Ch\u0142opi nosili\u00a0 spencerki, takie kr\u00f3tkie kurtki domowej roboty,\u201d powie dziennikarce Annie Bikont ochrzczony \u017byd, kt\u00f3ry wojn\u0119 jako dziecko sp\u0119dzi\u0142 w Rosji a potem wr\u00f3ci\u0142 na Podlasie gdzie koledzy traktowali go jak swojego. „Jak po wojnie kto\u015b do ko\u015bcio\u0142a wszedl w pelisie, wiadomo by\u0142o, \u017ce po\u017cydowska\u201d.[5]\u00a0 Cytowana wcze\u015bniej wypowied\u017a ukrai\u0144skiego rozm\u00f3wcy ksiedza Desbois — „pewnego dnia obudzili\u015bmy si\u0119 w miasteczku i wszyscy mieli\u015bmy na sobie \u017cydowskie ubrania\u201d[6] – daje si\u0119 z pewno\u015bci\u0105 zastosowa\u0107 do wielu polskich miasteczek i wsi.<\/p>\r\n\r\n

Ko\u015bcielny obrachunek z okresem okupacji wymaga obja\u015bnienia braku reakcji na ludob\u00f3jstwo, kt\u00f3rego dokonywano w\u00f3wczas na oczach polskiego duchowie\u0144stwa.\u00a0 Nawet szczeg\u00f3lnie szanowany za wynios\u0142\u0105 postaw\u0119 wobec okupanta arcybiskup Adam Sapieha nie protestowa\u0142 u zarz\u0105dcy Generalnej Guberni, Hansa Franka, w sprawie nazistowskiej akcji mordowania \u017byd\u00f3w.\u00a0 W jego wypowiedziach ani w \u00f3wczesnych wypowiedziach innych hierarch\u00f3w polskiego Ko\u015bcio\u0142a – wspomina w wywiadzie ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Musia\u0142 – nie ma „nic, nie ma \u017cadnych \u015blad\u00f3w wsp\u00f3\u0142czucia czy troski. To jest przera\u017caj\u0105ce.\u201d[7]\u00a0 Wsp\u00f3\u0142czesny znawca epoki stawia jeszcze surowsz\u0105 diagnoz\u0119.\u00a0 „W znanych historykom dokumentach z okresu 1942-1943,\u201d pisze Dariusz Libionka, „nie ma \u015bladu \u017cadnego zainteresowania [podkr. nasze] losem \u017byd\u00f3w ze strony biskup\u00f3w\u201d.[8]<\/p>\r\n\r\n

W kilkudziesi\u0119ciu listach przes\u0142anych przez polskich biskup\u00f3w do Rzymu, kt\u00f3re opublikowano w oficjalnym watyka\u0144skim zbiorze dokument\u00f3w na temat Drugiej Wojny \u015awiatowej – Actes et Documents du Saint Siege relatifs a la Seconde Guerre Mondiale<\/em> – nie ma \u017cadnych informacji o Zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w.\u00a0 Nie ma w nich nawet mowy o sytuacji konwertyt\u00f3w, kt\u00f3ra by\u0142a przedmiotem troski hierarch\u00f3w katolickich innych kraj\u00f3w okupowanych, wzywaj\u0105cych Watykan aby interweniowano w ich sprawie.[9] Najwa\u017cniejszym, a w\u0142a\u015bciwie jedynym ko\u015bcielnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji z Polski o tragicznej sytuacji \u017byd\u00f3w s\u0105 listy wysy\u0142ane do Stolicy Apostolskiej przez metropolit\u0119 ko\u015bcio\u0142a greckokatolickiego, Andrzeja Szeptyckiego.[10]\u00a0 On te\u017c, w odr\u00f3\u017cnieniu od biskup\u00f3w ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego, wyda\u0142 polecenie aby ukrywano \u017byd\u00f3w w klasztorach greckokatolickich i budynkach ko\u015bcielnych. (Ukrywanie \u017byd\u00f3w w klasztorach rzymskokatolickich odbywa\u0142o si\u0119 z inicjatywy podejmowanej na miejscu przez osoby duchowne).<\/p>\r\n\r\n

Polska ambasada przy Watykanie dostarcza\u0142a memoria\u0142y o sytuacji ludno\u015bci polskiej, ko\u015bcio\u0142a i eksterminacji \u017byd\u00f3w watyka\u0144skiemu sekretariatowi stanu, o czym z pewno\u015bci\u0105 wiedzia\u0142 g\u0142\u00f3wny ko\u015bcielny korespondent Watykanu z Polski, krakowski arcybiskup Sapieha.\u00a0 Ale, jak podkre\u015bla Libionka, ta „wiedza o zabiegach dyplomatycznych rz\u0105du i ambasady bynajmniej nie zwalnia\u0142a arcybiskupa krakowskiego z obowi\u0105zku alarmowania papie\u017ca o tragicznym po\u0142o\u017ceniu Ko\u015bcio\u0142a i ludno\u015bci polskiej.\u00a0 W odniesieniu do \u017byd\u00f3w nakazu takiego w polskich kr\u0119gach ko\u015bcielnych najwyra\u017aniej nie odczuwano.\u00a0 Nie pr\u00f3bowano r\u00f3wnie\u017c skorzysta\u0107 z po\u015brednictwa polskiego podziemia ani os\u00f3b prywatnych, tak W\u0142och\u00f3w, jak i Polak\u00f3w, aby przekaza\u0107 Stolicy Apostolskiej jakie\u015b materia\u0142y w tej sprawie, cho\u0107by te dotycz\u0105ce prze\u015bladowania konwertyt\u00f3w\u201d.[11]<\/p>\r\n\r\n

Zgodne milczenie duchowie\u0144stwa katolickiego nad m\u0119cze\u0144stwem narodu \u017cydowskiego (naturalnie byli poszczeg\u00f3lni ksi\u0119\u017ca, kt\u00f3rzy zachowywali si\u0119 inaczej), nie bra\u0142o si\u0119 ot tak z zapomnienia czy osobistych przywar cz\u0142onk\u00f3w kleru.\u00a0 To by\u0142o stanowisko \u015bwiadome, przemy\u015blany wyb\u00f3r w oparciu o dobrze wyartyku\u0142owany \u015bwiatopogl\u0105d.\u00a0 Miarodajne w sprawach ko\u015bcielnych \u017ar\u00f3d\u0142o, powielaj\u0105c propagowane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 od przedwojny has\u0142a o szkodliwo\u015bci \u017cydowskich wp\u0142yw\u00f3w, potrafi\u0142o nawet uzna\u0107 „za osobliwe zrz\u0105dzenie Opatrzno\u015bci Bo\u017cej, \u017ce Niemcy, obok mn\u00f3stwa krzywd jakie wyrz\u0105dzili i wyrz\u0105dzaj\u0105 naszemu krajowi, pod tym jednym wzgl\u0119dem dali dobry pocz\u0105tek, \u017ce pokazali mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyzwolenia polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa spod \u017cydowskiej plagi i wytkn\u0119li nam drog\u0119, ktor\u0105, mniej okrutnie oczywi\u015bcie i mniej brutalnie, ale konsekwentnie i\u015b\u0107 nale\u017cy. Jest to wyra\u017ane zrz\u0105dzenie Bo\u017ce, \u017ce sami okupanci przy\u0142o\u017cyli r\u0119k\u0119 do rozwi\u0105zania tej pal\u0105cej kwestji, bo sam nar\u00f3d polski, mi\u0119kki i niesystematyczny, nigdy nie by\u0142by si\u0119 zdoby\u0142 na energiczne kroki w tej sprawie niezb\u0119dne\u201d.[12] Cytowany fragment Sprawozdania ko\u015bcielnego z Polski za czerwiec i po\u0142ow\u0119 lipca 1941<\/em> zredagowano w \u015brodowisku ko\u015bcielnym latem 1941 roku, pewnie wi\u0119c do autora nie dotar\u0142y jeszcze wie\u015bci, ze „nar\u00f3d polski\u201d tu i \u00f3wdzie swoj\u0105 „mi\u0119kko\u015b\u0107\u201d w traktowaniu \u017cydowskich s\u0105siadow zdo\u0142a\u0142 przezwyci\u0119\u017cy\u0107. [13]<\/p>\r\n\r\n

Studium postaw hierarchii ko\u015bcielnej wobec eksterminacji \u017byd\u00f3w Libionka podsumowuje bardzo wstrzemi\u0119\u017aliwie — „polscy biskupi na temat Zag\u0142ady trzech milion\u00f3w polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych nigdy nie traktowali jako wsp\u00f3\u0142obywateli, niewiele mieli do powiedzenia\u201d.[14]\u00a0 Ale za to proboszcz ze wsi Jasienica wypowiedzia\u0142 si\u0119 po wojnie na temat rozkopywania cmentarzyska popio\u0142\u00f3w w pobliskiej Treblince: „nie gani\u0142 tych wyst\u0119pk\u00f3w, a wr\u0119cz przeciwnie, stwierdzi\u0142, \u2018ze s\u0105 to groby \u017cydowskie i z\u0142ote koronki czy bi\u017cuteria nie powinny le\u017ce\u0107 w ziemi\u2019\u201d.[15]<\/p>\r\n\r\n

\u00a0<\/p>\r\n\r\n

\r\n\r\n

[1]<\/p>\r\n\r\n

[2]<\/p>\r\n\r\n

[3]<\/p>\r\n\r\n

[4]<\/p>\r\n\r\n

[5] Ibid., str. 73.<\/p>\r\n\r\n

[6] Patrick Desbois, op. cit., str. 97<\/p>\r\n\r\n

[7] Witold Bere\u015b i Krzysztof Burnetko, Duchowny niepokorny. <\/em>Rozmowy z ksi\u0119dzem Stanis\u0142awem Musia\u0142em,<\/em> (\u015awiat Ksi\u0105\u017cki, Warszawa, 2006: 192). \u00a0Patrz tak\u017ce Leon Poliakov, „The Vatican and the Jewish Question\u201d, Commentary<\/em>, listopad 1950, str. 442.<\/p>\r\n\r\n

[8] I dalej kontynuuje autor opracowania: „Echa Zag\u0142ady nie pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c podczas trzeciej konferencji Episkopatu zwo\u0142anej 1 czerwca 1943 r. czyli w kilkana\u015bcie dni po zd\u0142awieniu powstania w getcie warszawskim\u201d (Dariusz Libionka, „Polska hierarchia ko\u015bcielna wobec eksterminacji \u017byd\u00f3w – pr\u00f3ba krytycznego uj\u0119cia\u201d, Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w<\/em>, no. 5\/2009, str. 42, 43).<\/p>\r\n\r\n

[9] Dariusz Libionka, ibid., str 44, 45.<\/p>\r\n\r\n

[10] Dodajmy, \u017ce odpowied\u017a papie\u017ca na list Szeptyckiego, w kt\u00f3rym jest mowa mi\u0119dzy innymi o mordowaniu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w na widoku ludno\u015bci cywilnej, nie zawiera \u017cadnej wzmianki na ten temat (Friedlander, op. cit., str. 464).<\/p>\r\n\r\n

[11] Dariusz Libionka, ibid., str. 48, 49.<\/p>\r\n\r\n

[12] Krzysztof Jasiewicz, op. cit., str. 42, 43.<\/p>\r\n\r\n

[13] „Pogl\u0105dy na kwestie \u017cydowsk\u0105 wyra\u017cone w dokumencie ko\u015bcielnym\u201d – cytujemy komentarz do tekstu napisany przez Krzysztofa Jasiewicza w 2001 roku – „a jest to oficjalny dokument Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, sporz\u0105dzony zgodnie z pragmatyk\u0105 s\u0142u\u017cbow\u0105 i przes\u0142any kana\u0142em \u0142\u0105czno\u015bci konspiracyjnej do agendy Rz\u0105du RP w Londynie – akurat par\u0119na\u015bcie dni po zbrodni w Jedwabnem, nawet je\u015bli nie s\u0105 do ko\u0144ca reprezentatywne, je\u015bli nawet zosta\u0142y wy\u0142o\u017cone w stanie niewiedzy o tej lub innych zbrodniach, wymagaj\u0105 publicznej, bardzo powa\u017cnej debaty.\u00a0 I chyba czego\u015b znacznie wi\u0119cej.\u00a0 Szczeg\u00f3lnie, \u017ce nie mo\u017cna w\u0105tpi\u0107, i\u017c autor (autorzy) dokumentu dobrze by\u0142 zorientowany w sytuacji panuj\u0105cej w gettach.\u00a0 A by\u0142y to ju\u017c w\u00f3wczas realia przera\u017caj\u0105ce ka\u017cdego cz\u0142owieka\u201d (Jasiewicz, op. cit., str. 44). Pe\u0142ny tekst dokumentu zacytowany jest w aneksie do ksi\u0105\u017cki Jasiewicza (op. cit., str. 1195-1203).<\/p>\r\n\r\n

[14] Dariusz Libionka, ibid., str. 69.<\/p>\r\n\r\n

[15] Rusiniak, op. cit., str. 207. Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski, „Prze\u015bladowcy, pomocnicy, \u015bwiadkowie.\u00a0 Zag\u0142ada i polska literatura p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci\u2019, w Zag\u0142ada.\u00a0 Wsp\u00f3\u0142czesne problemy rozumienia i przedstawiania<\/em>, red. Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski i Ewa Doma\u0144ska, Pozna\u0144skie Studia Polonistyczne, Pozna\u0144, 2009, str. 160. Informacja uzyskana w rozmowie z profesorem Grabowskim. Krzysztof Jasiewicz, Pierwsi po diable: elity sowieckie w okupowanej Polsce, 1939-1941,<\/em> Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa, 2001, str. 42. Anna Bikont, op. cit., str. 62.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zamieszczam ca\u0142y rozdzia\u0142 z ksi\u0105\u017cki „Z\u0142ote \u017cniwa”. Czyni\u0119 to w imi\u0119 zasady pro publico bono, gdy\u017c polscy katolicy maj\u0105 prawo pozna\u0107 tekst, kt\u00f3ry ich szkaluje, a kt\u00f3ry ju\u017c wkr\u00f3tce b\u0119dzie wydany przez \u015brodowisko okre\u015blaj\u0105ce si\u0119 jako katolickie. Przeczytaj tak\u017ce opini\u0119 w tej sprawie prof. Jana \u0179aryna, opublikowan\u0105 przez Katolick\u0105 Agencj\u0119 Informacyjn\u0105. \u00a0Jest ona tak rzeczowa, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,65,22],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31735"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31735"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31735\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31735"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31735"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31735"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}