{"id":31603,"date":"2011-01-30T23:00:48","date_gmt":"2011-01-31T04:00:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=31603"},"modified":"2011-01-30T23:00:48","modified_gmt":"2011-01-31T04:00:48","slug":"%e2%80%9efirma%e2%80%9d-uniwersytet-czyli-szkolnictwo-wyzsze-na-rozdrozu-artur-gorski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=31603","title":{"rendered":"\u201eFirma” uniwersytet, czyli szkolnictwo wy\u017csze na rozdro\u017cu – Artur G\u00f3rski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Sejm ko\u0144czy prace nad rz\u0105dowym projektem ustawy, kt\u00f3ra ma odmieni\u0107 szkolnictwo wy\u017csze. Zgodnie z now\u0105 tendencj\u0105 z wyk\u0142adowc\u00f3w akademickich robi si\u0119 dzia\u0142aczy gospodarczych. Je\u015bli nauczyciel akademicki b\u0119dzie chcia\u0142 wyk\u0142ada\u0107 w drugiej uczelni, musi uzyska\u0107 zgod\u0119 rektora, ale je\u015bli zamierza za\u0142o\u017cy\u0107 jedn\u0105, drug\u0105, trzeci\u0105 firm\u0119 – takiej zgody mie\u0107 nie musi. W\u015br\u00f3d akademik\u00f3w pojawi\u0142a si\u0119 s\u0142uszna obawa, \u017ce zaanga\u017cowanie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 b\u0119dzie odrywa\u0142o wyk\u0142adowc\u00f3w od zaj\u0119\u0107 dydaktycznych, kt\u00f3re stan\u0105 si\u0119 drugoplanowe.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Rz\u0105d nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na generaln\u0105 reform\u0119, tak oczekiwan\u0105 przez \u015brodowisko akademickie. Do Sejmu trafi\u0142 pakiet wielu zmian w ustawie – Prawo o szkolnictwie wy\u017cszym oraz w ustawie o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. Niekt\u00f3re z tych zmian bardzo g\u0142\u0119boko wkraczaj\u0105 w obecny system i je\u015bli nawet niekt\u00f3re z nich s\u0105 oceniane pozytywnie przez \u015brodowisko akademickie, to jest sporo rz\u0105dowych propozycji, kt\u00f3re stanowi\u0105 powa\u017cne zagro\u017cenie dla szkolnictwa publicznego i w zasadzie ca\u0142\u0105 nowelizacj\u0119 dyskwalifikuj\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Jest to opinia nie tylko Prawa i Sprawiedliwo\u015bci, ale w znacznej mierze tak\u017ce pracownik\u00f3w naukowych uczelni wy\u017cszych. Wykaza\u0142y to badania, kt\u00f3re zosta\u0142y przeprowadzone w 2010 r. pod kierunkiem prof. dr. hab. Tadeusza Wawaka, kierownika Zak\u0142adu Ekonomii Stosowanej Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, w\u015br\u00f3d wyk\u0142adowc\u00f3w akademickich pt. „Projako\u015bciowa restrukturyzacja zarz\u0105dzania w szkolnictwie wy\u017cszym”. Pytania w przeprowadzonej ankiecie odnosi\u0142y si\u0119 w znacznej mierze do propozycji zmian przygotowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego.<\/p>\r\n\r\n

Nie miejsce to, by om\u00f3wi\u0107 liczne poprawki, ale z zestawienia tych kluczowych rysuj\u0105 si\u0119 dwie zasadnicze tendencje. Pierwsza – to d\u0105\u017cenie do przekszta\u0142cenia uczelni publicznych w niepubliczne uczelnie Skarbu Pa\u0144stwa, dzia\u0142aj\u0105ce pod nadzorem rad powierniczych, co mo\u017ce doprowadzi\u0107 do likwidacji mniejszych jednostek. Druga – to wprowadzenie zapis\u00f3w, kt\u00f3re spowoduj\u0105 obni\u017cenie wymaga\u0144 naukowych i w konsekwencji pogorszenie jako\u015bci kszta\u0142cenia.<\/p>\r\n\r\n


\r\n Komercjalizacja szkolnictwa<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Donalda Tuska nie ukrywa, \u017ce w najbli\u017cszych latach nie zostan\u0105 znacz\u0105co zwi\u0119kszone \u015brodki na szkolnictwo wy\u017csze. Wyk\u0142adowcy akademiccy nie mog\u0105 liczy\u0107 na to, \u017ce ich pensje wzrosn\u0105 ze \u015brodk\u00f3w bud\u017cetu pa\u0144stwa. Zasadnicze przes\u0142anie rz\u0105du jest takie: rad\u017acie sobie sami.<\/p>\r\n\r\n

W propozycji rz\u0105dowej s\u0105 mechanizmy, kt\u00f3re de facto przekszta\u0142c\u0105 uczelnie publiczne w niepubliczne uczelnie Skarbu Pa\u0144stwa zarz\u0105dzane przez rektor\u00f3w-mened\u017cer\u00f3w. Teraz Uniwersytetem Jagiello\u0144skim czy Uniwersytetem Warszawskim b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 kierowa\u0107 rektor posiadaj\u0105cy stopie\u0144 naukowy doktora, jak ma to miejsce w znacznie mniejszych i stawiaj\u0105cych sobie inne cele uczelniach niepublicznych.<\/p>\r\n\r\n

Skoro rektor ma by\u0107 przede wszystkim mened\u017cerem, zgodnie z now\u0105 doktryn\u0105 musi mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprawnego zarz\u0105dzania \u201efirm\u0105\u201d uniwersytet, a zatem tak\u017ce jej personelem. Do tej pory powodem rozwi\u0105zania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim by\u0142o m.in. otrzymanie przez niego dw\u00f3ch ocen negatywnych w wyniku okresowej oceny jego pracy. Teraz b\u0119dzie wystarczy\u0142a jedna ocena negatywna. Wprowadzono tak\u017ce zapis, kt\u00f3ry ogranicza rol\u0119 senatu uczelni. Dotychczas je\u015bli rektor chcia\u0142 rozwi\u0105za\u0107 stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim „z innej wa\u017cnej przyczyny”, musia\u0142 uzyska\u0107 zgod\u0119 organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni, kt\u00f3ry ocenia\u0142 wa\u017cno\u015b\u0107 tej przyczyny, a zatem zasadno\u015b\u0107 decyzji kadrowej rektora. W nowym rozwi\u0105zaniu, je\u015bli rektor b\u0119dzie chcia\u0142 zwolni\u0107 mianowanego nauczyciela akademickiego z powodu, kt\u00f3rego w ustawie nie okre\u015blono, a kt\u00f3ry rektor uzna za wa\u017cny, senat b\u0119dzie jedynie wydawa\u0142 opini\u0119, z kt\u00f3r\u0105 rektor nie musi si\u0119 liczy\u0107. Uzyskuje tym samym ca\u0142kowit\u0105 swobod\u0119 w sprawach kadrowych.<\/p>\r\n\r\n

Uczelnie b\u0119d\u0105 mog\u0142y pozyskiwa\u0107 dodatkowe \u015brodki za pomoc\u0105 dw\u00f3ch instrument\u00f3w. Przy czym pierwszy instrument b\u0119dzie powszechny, za\u015b drugi – bardzo ograniczony. Ten powszechny to wprowadzenie odp\u0142atno\u015bci za drugi kierunek studi\u00f3w w formie stacjonarnej, co nie b\u0119dzie dotyczy\u0142o tylko najlepszych student\u00f3w. W ten spos\u00f3b pozyskane \u015brodki maj\u0105 by\u0107 przeznaczone w szczeg\u00f3lno\u015bci na rozw\u00f3j kadr naukowych i infrastruktury dydaktyczno-naukowej, w tym amortyzacji i remont\u00f3w. Niew\u0105tpliwie wprowadzenie odp\u0142atno\u015bci za kolejne kierunki studi\u00f3w b\u0119dzie stanowi\u0142o dla wielu student\u00f3w istotne ograniczenie w mo\u017cliwo\u015bciach pozyskiwania dodatkowej wiedzy, a zatem os\u0142abi ich przysz\u0142e mo\u017cliwo\u015bci na rynku pracy.<\/p>\r\n\r\n

Drugi instrument – to ukierunkowanie szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych na wypracowywanie produktu naukowego, kt\u00f3ry nast\u0119pnie maj\u0105 sprzedawa\u0107 podmiotom gospodarczym. Uczelnia w celu komercjalizacji wynik\u00f3w bada\u0144 naukowych i prac rozwojowych b\u0119dzie mog\u0142a utworzy\u0107 sp\u00f3\u0142k\u0119 z ograniczon\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 lub sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105, zwan\u0105 sp\u00f3\u0142k\u0105 celow\u0105, kt\u00f3rej zadaniem b\u0119dzie w szczeg\u00f3lno\u015bci obejmowanie udzia\u0142\u00f3w w sp\u00f3\u0142kach kapita\u0142owych lub tworzenie sp\u00f3\u0142ek kapita\u0142owych. Tak pozyskane \u015brodki uczelnie b\u0119d\u0105 mog\u0142y wydawa\u0107 na cele statutowe.<\/p>\r\n\r\n

Przy tym rozwi\u0105zaniu rysuj\u0105 si\u0119 trzy problemy. Pierwszy polega na tym, \u017ce takimi skutecznymi „fabrykami wiedzy” potrzebnej gospodarce b\u0119d\u0105 tylko najwi\u0119ksze, skonsolidowane uczelnie, kt\u00f3re jako Krajowe Naukowe O\u015brodki Wiod\u0105ce otrzymaj\u0105 dodatkowe, du\u017ce dotacje z bud\u017cetu pa\u0144stwa. To oczywi\u015bcie eliminuje z tej konkurencji mniejsze, prowincjonalne o\u015brodki akademickie, skazuje je na wegetacj\u0119, a by\u0107 mo\u017ce w d\u0142u\u017cszej perspektywie na ich likwidacj\u0119. Drugi problem polega na tym, \u017ce nie maj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci zarabiania na wiedzy uczelnie humanistyczne czy te\u017c humanistyczne kierunki. Wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce humanistyk\u0119, kt\u00f3ra ze swej natury jest deficytowa, ten rz\u0105d marginalizuje. Trzeci problem polega na tym, \u017ce nie bardzo ma kto t\u0119 wiedz\u0119 kupowa\u0107. Polski biznes jest za s\u0142aby, aby sta\u0107 si\u0119 wiod\u0105cym klientem szkolnictwa wy\u017cszego, za\u015b biznes zagraniczny wci\u0105\u017c nie ma zaufania do produkt\u00f3w naszej nauki, pomimo spektakularnych sukces\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Nale\u017cy wreszcie doda\u0107, \u017ce zgodnie z now\u0105 tendencj\u0105 r\u00f3wnie\u017c z wyk\u0142adowc\u00f3w akademickich robi si\u0119 dzia\u0142aczy gospodarczych. Je\u015bli nauczyciel akademicki b\u0119dzie chcia\u0142 wyk\u0142ada\u0107 w drugiej uczelni, musi uzyska\u0107 zgod\u0119 rektora, ale je\u015bli zamierza za\u0142o\u017cy\u0107 jedn\u0105, drug\u0105, trzeci\u0105 firm\u0119 – takiej zgody mie\u0107 nie musi. W\u015br\u00f3d akademik\u00f3w pojawi\u0142a si\u0119 s\u0142uszna obawa, \u017ce zaanga\u017cowanie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 b\u0119dzie odrywa\u0142o wyk\u0142adowc\u00f3w od zaj\u0119\u0107 dydaktycznych, kt\u00f3re stan\u0105 si\u0119 drugoplanowe.<\/p>\r\n\r\n


\r\n Dw\u00f3ch magistr\u00f3w zamiast doktora<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Je\u015bli chodzi o kwesti\u0119 obni\u017cenia wymaga\u0144 naukowych, wida\u0107 to wyra\u017anie cho\u0107by przy okre\u015blaniu minimum kadrowego niezb\u0119dnego do uruchomienia kierunku studi\u00f3w na uczelniach publicznych i niepublicznych. Wprowadzono kuriozalne zapisy, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105, \u017ce do minimum kadrowego mo\u017cna zaliczy\u0107 w miejsce nauczyciela akademickiego posiadaj\u0105cego stopie\u0144 naukowy doktora habilitowanego – dwie osoby posiadaj\u0105ce stopie\u0144 naukowy doktora, a w przypadku doktora – dwie osoby posiadaj\u0105ce tytu\u0142 zawodowy magistra.<\/p>\r\n\r\n

Zatem do uruchomienia kierunku studi\u00f3w b\u0119dzie wystarczy\u0142o powierzenie dw\u00f3m profesorom prowadzenia seminari\u00f3w, a pozosta\u0142e wyk\u0142ady b\u0119d\u0105 mog\u0142y prowadzi\u0107 osoby ze stopniem naukowym doktora lub tytu\u0142em zawodowym magistra. Spotka\u0142em si\u0119 z opini\u0105 w\u015br\u00f3d profesor\u00f3w akademickich, \u017ce takie rozwi\u0105zanie spowoduje, i\u017c poziom na niekt\u00f3rych uczelniach osi\u0105gnie „poziom szko\u0142y pomaturalnej”.<\/p>\r\n\r\n

Kolejny kontrowersyjny zapis stwierdza, \u017ce rektor uzyskuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyznania szczeg\u00f3lnych uprawnie\u0144 przys\u0142uguj\u0105cych osobom posiadaj\u0105cym tytu\u0142 doktora habilitowanego osobom, kt\u00f3re maj\u0105 jedynie stopie\u0144 doktora, a zosta\u0142y zatrudnione na stanowiskach profesora nadzwyczajnego lub profesora wizytuj\u0105cego. Jestem przekonany, \u017ce osoby posiadaj\u0105ce tytu\u0142 naukowy doktora, kt\u00f3re maj\u0105 znacz\u0105cy dorobek i osi\u0105gni\u0119cia naukowe, z \u0142atwo\u015bci\u0105 pozytywnie przejd\u0105 zapisan\u0105 w ustawie now\u0105 procedur\u0119 habilitacyjn\u0105 i nie trzeba wprowadza\u0107 takich \u015bcie\u017cek „na skr\u00f3ty”.<\/p>\r\n\r\n

Oba te rozwi\u0105zania b\u0119d\u0105 zniech\u0119ca\u0142y do dalszego rozwoju naukowego doktor\u00f3w i ubiegania si\u0119 o stopie\u0144 naukowy doktora habilitowanego. Niew\u0105tpliwie te\u017c przyczyni\u0105 si\u0119 do obni\u017cenia jako\u015bci kszta\u0142cenia.<\/p>\r\n\r\n

Skoro rz\u0105d mimo wcze\u015bniejszych zapowiedzi zdecydowa\u0142 si\u0119 na pozostawienie habilitacji, powinien by\u0107 konsekwentny i stworzy\u0107 mechanizmy zach\u0119caj\u0105ce doktor\u00f3w do kontynuowania bada\u0144 naukowych w celu osi\u0105gni\u0119cia kolejnego stopnia naukowego – doktora habilitowanego. Ma\u0142o tego, powinien dba\u0107 o odpowiednio wysoki poziom habilitacji. Tymczasem w nowych rozwi\u0105zaniach nie ma kolokwium habilitacyjnego, tak mocno ugruntowanego w tradycji akademickiej. Osoba ubiegaj\u0105ca si\u0119 o stopie\u0144 doktora habilitowanego przesy\u0142a komisji habilitacyjnej autoreferat, kt\u00f3ry wraz z opiniami recenzent\u00f3w jest podstaw\u0105 do podj\u0119cia uchwa\u0142y zawieraj\u0105cej opini\u0119 w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego. Zatem cz\u0142onkowie komisji maj\u0105 zasadniczo rozstrzyga\u0107 o awansie naukowym bez osobistego kontaktu z osob\u0105 ubiegaj\u0105c\u0105 si\u0119 o stopie\u0144 doktora habilitowanego, cho\u0107 formalnie b\u0119d\u0105 mog\u0142y zaprosi\u0107 takiego cz\u0142owieka osob\u0119 na „rozmow\u0119 o jego osi\u0105gni\u0119ciach i planach naukowych”.<\/p>\r\n\r\n

<\/strong>Parytety nawet w nauce<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Kolejnym niepokoj\u0105cym symptomem, przy kt\u00f3rym uparcie stoi Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego, jest zapis wskazuj\u0105cy na to, \u017ce cz\u0142onkiem Polskiej Komisji Akredytacyjnej mo\u017ce by\u0107 nauczyciel akademicki posiadaj\u0105cy stopie\u0144 doktora. PKA ma dba\u0107 o wysoki poziom szkolnictwa wy\u017cszego, m.in. ocenia\u0107 prowadzenie kierunk\u00f3w studi\u00f3w na uczelniach wy\u017cszych i po\u015brednio decydowa\u0107 o wydaniu pozwolenia na prowadzenie takich kierunk\u00f3w. Osoby ze stopniem doktora nie maj\u0105 nale\u017cytego do\u015bwiadczenia i dostatecznych kompetencji – jako nauczyciele akademiccy – aby m\u00f3c adekwatnie ocenia\u0107 np. prowadzenie wyk\u0142ad\u00f3w akademickich, seminari\u00f3w magisterskich czy studi\u00f3w doktoranckich, do kt\u00f3rych prowadzenia nie maj\u0105 zreszt\u0105 formalnych uprawnie\u0144. Jak zatem osoba s\u0142abiej wykszta\u0142cona mo\u017ce ocenia\u0107 poziom wykszta\u0142cenia os\u00f3b lepiej wykszta\u0142conych?<\/p>\r\n\r\n

Na koniec warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce i szkolnictwo wy\u017csze nie ustrzeg\u0142o si\u0119 od wprowadzenia parytet\u00f3w. W nowelizacji znalaz\u0142 si\u0119 zapis, \u017ce minister w\u0142a\u015bciwy do spraw szkolnictwa wy\u017cszego, powo\u0142uj\u0105c cz\u0142onk\u00f3w Pa\u0144stwowej Komisji Akredytacyjnej, musi uwzgl\u0119dni\u0107 wym\u00f3g „co najmniej 30-procentowego udzia\u0142u kobiet w jej sk\u0142adzie”. Wed\u0142ug opinii wielu profesor\u00f3w, jest to niebezpieczny precedens, kt\u00f3ry mo\u017ce doprowadzi\u0107 do wprowadzenia w przysz\u0142o\u015bci parytet\u00f3w w cia\u0142ach kolegialnych uczelni, a kt\u00f3ry wym\u00f3g wiedzy i do\u015bwiadczenia zast\u0119puje kryterium p\u0142ci.<\/p>\r\n\r\n

Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 jest przeciwko tym rozwi\u0105zaniom i dlatego w g\u0142osowaniu nie poprzemy rz\u0105dowych propozycji dotycz\u0105cych zmian w szkolnictwie wy\u017cszym.<\/p>\r\n\r\n

dr Artur G\u00f3rsk<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n

Autor jest pos\u0142em na Sejm RP z ramienia Prawa i Sprawiedliwo\u015bci, wiceprzewodnicz\u0105cym podkomisji sta\u0142ej ds. Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Sejm ko\u0144czy prace nad rz\u0105dowym projektem ustawy, kt\u00f3ra ma odmieni\u0107 szkolnictwo wy\u017csze. Zgodnie z now\u0105 tendencj\u0105 z wyk\u0142adowc\u00f3w akademickich robi si\u0119 dzia\u0142aczy gospodarczych. Je\u015bli nauczyciel akademicki b\u0119dzie chcia\u0142 wyk\u0142ada\u0107 w drugiej uczelni, musi uzyska\u0107 zgod\u0119 rektora, ale je\u015bli zamierza za\u0142o\u017cy\u0107 jedn\u0105, drug\u0105, trzeci\u0105 firm\u0119 – takiej zgody mie\u0107 nie musi. W\u015br\u00f3d akademik\u00f3w pojawi\u0142a si\u0119 s\u0142uszna […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[98],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31603"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31603"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31603\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31603"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31603"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31603"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}