{"id":31479,"date":"2011-01-28T23:55:54","date_gmt":"2011-01-29T04:55:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=31479"},"modified":"2012-01-02T17:35:44","modified_gmt":"2012-01-02T22:35:44","slug":"jozef-swiatlo-anatol-fejgin-julia-brystygierowa-jozef-rozanski-wielka-mistyfikacja-komunistycznych-sluzb-specjalnych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=31479","title":{"rendered":"J\u00f3zef \u015awiat\u0142o, Anatol Fejgin, Julia Brystygierowa, J\u00f3zef R\u00f3\u017ca\u0144ski – wielka mistyfikacja komunistycznych s\u0142u\u017cb specjalnych"},"content":{"rendered":"

Najs\u0142ynniejszy uciekinier polityczny z czas\u00f3w PRL realizowa\u0142 element wielkiej gry komunistycznych s\u0142u\u017cb specjalnych.<\/strong><\/em><\/p>\r\n

– Tu m\u00f3wi J\u00f3zef \u015awiat\u0142o – tymi s\u0142owami zaczyna\u0142a si\u0119 najbardziej popularna w latach 50. audycja zakazanego „imperialistycznego Radia”, w kt\u00f3rej by\u0142y wysoki funkcjonariusz PRL-owskiej bezpieki opowiada\u0142 o kulisach wielkiej polityki, o najwa\u017cniejszych urz\u0119dnikach komunistycznego kraju i pope\u0142nianych przez nich zbrodniach. Audycje rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 we wrze\u015bniu 1954 roku i emitowane by\u0142y regularnie, raz w tygodniu, przez ponad dwa lata, przyci\u0105gaj\u0105c przed anteny wielotysi\u0119czne rzesze Polak\u00f3w. Ka\u017cdy z nich chcia\u0142 us\u0142ysze\u0107 co ma do powiedzenia by\u0142y funkcjonariusz MBP, kt\u00f3ry w ameryka\u0144skim studio RWE spokojnym, opanowanym, mocnym g\u0142osem dzieli\u0142 si\u0119 ze s\u0142uchaczami swoj\u0105 wiedz\u0105 o aparacie represji w ludowej Polsce. W opowiadaniach pu\u0142kownika wci\u0105\u017c powtarza\u0142y si\u0119 konkretne informacje: nazwiska, daty, wyroki, kryptonimy poszczeg\u00f3lnych akcji. Du\u017co by\u0142o szczeg\u00f3\u0142owych informacji na temat metod pracy operacyjnej bezpieki, zbrodniczych \u015bledztw i tortur, nazwisk ofiar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

\"J\u00f3zef <\/a><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\r\n

J\u00f3zef \u015awiat\u0142o, fot. Marek Skorupski\/FORUM<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

S\u0142uchaj\u0105c radiowych audycji, Polacy mogli pozna\u0107 okrutn\u0105 prawd\u0119 o Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa i nazwiska kieruj\u0105cych nim funkcjonariuszy, odpowiedzialnych za brutalne zbrodnie. W tym brutalnym \u015bwiecie, udzielaj\u0105cy wywiad\u00f3w oficer jawi\u0142 si\u0119 jako romantyczny bohater, kt\u00f3ry wprawdzie pracowa\u0142 w zbrodniczym resorcie, jednak zrobi\u0142 to z pobudek patriotycznych, chc\u0105c s\u0142u\u017cy\u0107 ojczy\u017anie. Gdy jednak zda\u0142 sobie spraw\u0119 z prawdziwego oblicza bezpieki, uciek\u0142, aby – z tych samych patriotycznych pobudek – o wszystkim poinformowa\u0107 Zach\u00f3d i zwr\u00f3ci\u0107 jego uwag\u0119 na tragedi\u0119 Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Dzi\u0119ki odtajnionym archiwom komunistycznych s\u0142u\u017cb specjalnych, zachodni i polscy historycy mogli lepiej przyjrze\u0107 si\u0119 roli s\u0142ynnego oficera. Ich publikacje odkrywa\u0142y nowe, nieznane wcze\u015bniej w\u0105tki i przynosi\u0142y odpowiedzi i rozwi\u0105zania wielu zagadek. Z archiw\u00f3w wynika, \u017ce „ucieczki” szpieg\u00f3w by\u0142y w wielu przypadkach gr\u0105 kontrolowan\u0105 przez s\u0142u\u017cby specjalne pa\u0144stw komunistycznych. Dzi\u0119ki nim mo\u017cna by\u0142o bowiem znakomicie dezinformowa\u0107 przeciwnika. Uwag\u0119 na to zwraca\u0142 w rozmowie z brytyjskimi agentami m.in. Wasilij Mitrochin, kt\u00f3ry wywi\u00f3z\u0142 z ZSRR swoje s\u0142ynne „archiwum”, a tak\u017ce uciekinierzy, kt\u00f3rym za dezercj\u0119 z ojczyzny grozi\u0142a \u015bmier\u0107. Tak samo by\u0142o w przypadku J\u00f3zefa \u015awiat\u0142y. Ju\u017c w kr\u00f3tki czas po jego ucieczce, analitycy CIA zwr\u00f3cili uwag\u0119, \u017ce m\u00f3wi on w spos\u00f3b wybi\u00f3rczy, celowo przemilczaj\u0105c istotne wydarzenia, o kt\u00f3rych musia\u0142 mie\u0107 wiedz\u0119.<\/p>\r\n

Uciekinier przekl\u0119ty<\/strong><\/p>\r\n

Wiele lat p\u00f3\u017aniej, sam d\u017awi\u0119k nazwiska J\u00f3zefa \u015awiat\u0142y, u by\u0142ych szef\u00f3w PRL-owskiej bezpieki wywo\u0142ywa\u0142 przekle\u0144stwo. Franciszek Szlachcic publicznie twierdzi\u0142, \u017ce „osobi\u015bcie zastrzeli\u0142by drania”, a Anatol Fejgin bezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142 od\u017cegnywa\u0107 si\u0119 od jakichkolwiek zwi\u0105zk\u00f3w z nim. R\u00f3wnie\u017c J\u00f3zef R\u00f3\u017ca\u0144ski – przez d\u0142ugi czas najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik i bezpo\u015bredni prze\u0142o\u017cony \u015awiat\u0142y – konsekwentnie nazywa\u0142 go zdrajc\u0105. Sam Gomu\u0142ka domaga\u0142 si\u0119 stanowczo jego \u015bmierci. Komuni\u015bci stali si\u0119 jego \u015bmiertelnymi wrogami nie tylko dlatego, \u017ce zdradzi\u0142 ich, ustr\u00f3j i parti\u0119, lecz przede wszystkim dlatego, \u017ce wyst\u0119puj\u0105c na antenie RWE w audycjach „Za kulisami partii i bezpieki”, pokazywa\u0142 intrygi z udzia\u0142em najwa\u017cniejszych os\u00f3b w pa\u0144stwie.<\/p>\r\n

Znamienna jest wypowied\u017a, kt\u00f3r\u0105 podczas jednej z audycji, \u015awiat\u0142o scharakteryzowa\u0142 pu\u0142kownik Juli\u0119 Brystygierow\u0105 – szefow\u0105 V Departamentu MBP, wyj\u0105tkowo brutaln\u0105 \u015bledcz\u0105, s\u0142yn\u0105c\u0105 z bestialskich, zboczonych tortur na wi\u0119\u017aniach: „Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Lwowa Brystygierowa prowadzi\u0142a sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 donosicielsk\u0105 w ten spos\u00f3b, \u017ce zorganizowa\u0142a tak zwany Komitet Wi\u0119\u017ani\u00f3w Politycznych. Przy pomocy tego Komitetu NKWD wy\u0142apywa\u0142o wszystkich odchyle\u0144c\u00f3w partyjnych i w ten spos\u00f3b Brystygierowa da\u0142a si\u0119 we znaki swoim towarzyszom. Ale dzi\u015b ma w centrali bezpieki mocn\u0105 pozycj\u0119. Nazywa si\u0119 ja pi\u0105tym wiceministrem bezpiecze\u0144stwa. Przyczyna jest bardzo prosta: w swej bogatej karierze Brystygierowa by\u0142a w Rosji przez d\u0142u\u017cszy czas r\u00f3wnocze\u015bnie kochank\u0105 <\/strong>Bermana, Minca i Szyra.<\/strong> Dwaj pierwsi zw\u0142aszcza maj\u0105 w zwi\u0105zku z tym wobec niej powa\u017cne zobowi\u0105zania. I dzi\u0119ki temu, jak Brystygierowa, chce co\u015b przeprowadzi\u0107, nawet przeciw Radkiewiczowi czy Romkowskiemu w bezpiece, to wszystko mo\u017ce zrobi\u0107. Ile\u017c to razy Radkiewicz nie zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze zreferowa\u0107 jakiej\u015b sprawy Bierutowi, a ju\u017c Bierut czy Berman dzwonili do niego z zapytaniem: \u00bbS\u0142uchaj no, jest u ciebie taka a taka sprawa, dlaczego nam o tym nic nie m\u00f3wisz?\u00ab. Radkiewicz nie zdo\u0142a\u0142 im jeszcze zreferowa\u0107, a oni ju\u017c wiedzieli, bo oczywi\u015bcie Brystygierowa referuje im wszystko nocami”.<\/p>\r\n

Alergiczne reakcje prominent\u00f3w bezpieki na samo nazwisko zbiega, wplata\u0142y si\u0119 w obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w\u00f3wczas mod\u0119 ca\u0142kowitej krytyki wszystkiego, co tylko zwi\u0105zane by\u0142o z osob\u0105 J\u00f3zefa \u015awiat\u0142y. Moda ta wynika\u0142a z trendu tzw. „\u015bwiat\u0142oczu\u0142o\u015bci”, czyli powszechnego strachu przed dokumentami schowanymi w szafie zbieg\u0142ego dygnitarza. Ich ujawnienie mog\u0142o zawa\u017cy\u0107 nie tylko na karierze aparatczyk\u00f3w bezpieki lecz r\u00f3wnie\u017c zadecydowa\u0107 o ich dalszym \u017cyciu. Dlatego powszechne sta\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas w resorcie pot\u0119pianie samego \u015awiat\u0142y, jego wcze\u015bniejszych dzia\u0142a\u0144 i przede wszystkim jego ucieczki. Kto o\u015bmieli\u0142by si\u0119 nie przy\u0142\u0105czy\u0107 do ch\u00f3ru pot\u0119piaj\u0105cych g\u0142os\u00f3w, m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 podejrzanym o sprzyjanie mu i ciche wspieranie go, co mog\u0142o grozi\u0107 natychmiastowym aresztowaniem.<\/p>\r\n

Z pomoc\u0105 przyjaci\u00f3\u0142<\/strong><\/p>\r\n

W pierwszych dniach grudnia 1953 roku J\u00f3zef \u015awiat\u0142o – wraz z kilkoma innymi dygnitarzami MBP – uda\u0142 si\u0119 na delegacj\u0119 s\u0142u\u017cbow\u0105 do Berlina Wschodniego. Polscy przedstawiciele spotkali si\u0119 tam z delegacj\u0105 STASI. Celem spotkania by\u0142o om\u00f3wienie wsp\u00f3\u0142pracy operacynej oraz – przede wszystkim – wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie w celu zamordowania dzia\u0142aczki niepodleg\u0142o\u015bciowej Wandy Bro\u0144skiej.<\/p>\r\n

Dzie\u0144 swojej wielkiej ucieczki – 5 grudnia 1953 roku – podpu\u0142kownik J\u00f3zef \u015awiat\u0142o tak wspomina\u0142 p\u00f3\u0142tora roku p\u00f3\u017aniej, w wywiadzie dla RWE: „Wraz z pu\u0142kownikiem Fejginem udali\u015bmy si\u0119 na nowo do Berlina Zachodniego; Ja z zamiarem ucieczki, on z zamiarem zakupienia rzeczy, kt\u00f3re mu si\u0119 podoba\u0142y. Gdy przejechali\u015bmy do Berlina Zachodniego, wst\u0105pi\u0142em do jednej takiej budki z zamiarem wymieniania pieni\u0119dzy na zachodnie. Pu\u0142kownik Fejgin by\u0142 na ulicy przed tym sklepem, czeka\u0142 na mnie. Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 w ten spos\u00f3b, \u017ce nast\u0119pnie on wejdzie i wymieni walut\u0119. Liczy\u0142em, \u017ce po jego wej\u015bciu do sklepu b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 odej\u015b\u0107 od niego i zwyczajnie uciec, b\u0119d\u0119 mia\u0142 troch\u0119 czasu na od\u0142\u0105czenie si\u0119. W Berlinie Zachodnim zg\u0142osi\u0142em si\u0119 do w\u0142adz ameryka\u0144skich. By\u0142o to dla nich zupe\u0142ne zaskoczenie, kiedy si\u0119 wylegitymowa\u0142em i kiedy dowiedzieli si\u0119, kim jestem”.<\/p>\r\n

Kiedy ucieczka oficera wysz\u0142a na jaw, s\u0142u\u017cby specjalne trzech pa\u0144stw (PRL, ZSRR i NRD) wszcz\u0119\u0142y \u015bledztwo, kt\u00f3re mia\u0142o wyja\u015bni\u0107 okoliczno\u015bci tego zdarzenia i jego skutki. Odtajnione po 1990 roku akta STASI (przekazane po upadku muru berli\u0144skiego do Instytutu Gaucka) wskazuj\u0105, \u017ce wersja podawana przez zbiega nie by\u0142a prawdziwa. Publikacja zbiorowa „STASI – pierwsze lata tajnej s\u0142u\u017cby” („STASI – erste Jahre der geheimen Dienst”) – opracowana przez niemieckich historyk\u00f3w i wydana w Berlinie w 1991 roku – pokazuje dokumenty zwi\u0105zane m.in. z ucieczk\u0105 tego agenta.<\/p>\r\n

\u015aledczy odkryli, \u017ce kiedy \u015awiat\u0142o dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce Amerykan\u00f3w, mia\u0142 z sob\u0105 walizk\u0119 z dokumentami obci\u0105\u017caj\u0105cymi kierownictwo resortu MBP. Tej walizki nie mia\u0142, kiedy wchodzi\u0142 wraz z towarzyszami na narad\u0119 do szef\u00f3w STASI i nie mia\u0142 jej r\u00f3wnie\u017c wtedy, kiedy z niej wychodzi\u0142. Za to mia\u0142 j\u0105 w r\u0119ku, kiedy przechadza\u0142 si\u0119 wraz z Anatolem Fejginem po Berlinie Zachodnim. On sam t\u0142umaczy\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce walizk\u0119 t\u0105 wzi\u0105\u0142 z hotelu po naradzie. Skrupulatni wschodnioniemieccy \u015bledczy odkryli jednak, \u017ce w tym czasie (oko\u0142o 3 kwadrans\u00f3w) nie mo\u017cna by\u0142o dojecha\u0107 metrem z powrotem do hotelu i potem przejecha\u0107 do Berlina Zachodniego. P\u0142yn\u0105\u0142 z tego wniosek, \u017ce w ucieczce pomaga\u0142a jeszcze inna osoba, kt\u00f3ra przekaza\u0142a \u015awiatle walizk\u0119 w momencie, gdy ten na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 rozsta\u0142 si\u0119 z Fejginem!<\/p>\r\n

Ucieczka oficera zawiera\u0142a jeszcze o wiele wi\u0119cej takich dziwnych okoliczno\u015bci. \u015awiat\u0142o nie zna\u0142 Berlina Zachodniego, ale natychmiast znalaz\u0142 drog\u0119 do budynku zachodnioniemieckich s\u0142u\u017cb specjalnych. Nikt nie \u015bledzi\u0142 jego i Fejgina, gdy podczas s\u0142u\u017cbowej delegacji bez pozwolenia przekroczyli granic\u0119 kraju kapitalistycznego. – Okoliczno\u015bci te wskazuj\u0105, \u017ce \u015awiat\u0142o nie dzia\u0142a\u0142 sam, lecz kto\u015b mu od pocz\u0105tku do ko\u0144ca pomaga\u0142 – m\u00f3wi Rafa\u0142 Brzeski, dziennikarz zajmuj\u0105cy si\u0119 s\u0142u\u017cbami specjalnymi i t\u0142umacz „Archiwum Mitrochina”. R\u00f3wnie\u017c Henryk Piecuch – pisarz i historyk s\u0142u\u017cb specjalnych nie wierzy, by ucieczka \u015awiat\u0142y mog\u0142a by\u0107 przypadkowa. – W tajnych s\u0142u\u017cbach nigdy i nigdzie nie by\u0142o przypadk\u00f3w – m\u00f3wi Piecuch. – Ucieczki wielkich szpieg\u00f3w zazwyczaj by\u0142y wyre\u017cyserowane i stanowi\u0142y element jakiej\u015b gry. Tak samo by\u0142o w tym przypadku.<\/p>\r\n

Odsun\u0105\u0107 oprawc\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Ucieczka pu\u0142kownika \u015awiat\u0142y postawi\u0142a na nogi ca\u0142y resort bezpiecze\u0144stwa publicznego w Polsce. Kierownictwo bezpieki natychmiast wszcz\u0119\u0142o post\u0119powania wyja\u015bniaj\u0105ce i sprawdzaj\u0105ce. Nadzorowali je sowieccy doradcy wojskowi i polityczni, oraz rezydenci sowieckich specs\u0142u\u017cb. Kierowa\u0142 nimi Iwan Sierow, po wojnie odpowiedzialny za utworzenie i prac\u0119 resort\u00f3w bezpiecze\u0144stwa w krajach obozu komunistycznego. Jako pierwszy, konsekwencje ucieczki pu\u0142kownika poni\u00f3s\u0142 jego bezpo\u015bredni prze\u0142o\u017cony – Anatol Fejgin, aresztowany w 1954 roku. Jego losy podzielili kolejni prominenci: Stanis\u0142aw Radkiewicz, Roman Romkowski, Jakub Berman i dziesi\u0105tki innych. Tylko pu\u0142kownik Brystygierowej uda\u0142o si\u0119 wywin\u0105\u0107 sprawiedliwo\u015bci. W grudniu 1956 roku, w Warszawie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 procesy stalinowskich oprawc\u00f3w, kt\u00f3re mi\u0119dzy kwietniem a grudniem 1957 roku zako\u0144czy\u0142y si\u0119 wieloletnimi wyrokami wi\u0119zienia. Ich miejsca zaj\u0119li nowi ludzie zwi\u0105zani z obozem Gomu\u0142ki, kt\u00f3ry od pa\u017adziernika 1956 roku by\u0142 I sekretarzem KC PZPR.<\/p>\r\n

W nast\u0119pstwie tych proces\u00f3w, w ostatnich tygodniach 1956 roku zacz\u0119\u0142a dzia\u0142a\u0107 r\u00f3wnie\u017c tzw. „komisja Nowaka”, kt\u00f3ra wskaza\u0142a s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w odpowiedzialnych za „nadu\u017cycia” (wyra\u017cenie „zbrodnia s\u0105dowa” w oficjalnej terminologii nie funkcjonowa\u0142o). Efektem jej prac by\u0142o oczyszczenie wymiaru sprawiedliwo\u015bci z najbardziej aktywnych stalinowc\u00f3w (zwolniono m.in. osoby odpowiedzialne za skazanie na \u015bmier\u0107 gen. Fieldorfa). Ich miejsce r\u00f3wnie\u017c zaj\u0119\u0142y osoby lojalne wobec nowego obozu rz\u0105dz\u0105cego.<\/p>\r\n

Dokumenty KGB odtajnione podczas tzw. „Puczu Janajewa” oraz akta bezpieki znajduj\u0105ce si\u0119 dzi\u015b w archiwach IPN-u wskazuj\u0105, \u017ce procesy stalinowskich oprawc\u00f3w i doj\u015bcie do w\u0142adzy ekipy Gomu\u0142ki by\u0142y nast\u0119pstwem ucieczki pu\u0142kownika \u015awiat\u0142y i jej prawdziwym, rzeczywistym celem. Za\u015b sama wielka „ucieczka” by\u0142a tak naprawd\u0119 wymy\u015blona i w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach wyre\u017cyserowana w Moskwie, a potem ca\u0142kowicie przez ni\u0105 kontrolowana i z sukcesem przeprowadzona a\u017c do ko\u0144ca.<\/p>\r\n

Zmiana warty na Kremlu<\/strong><\/p>\r\n

Aby wyja\u015bni\u0107 ten fenomen, trzeba prze\u015bledzi\u0107 wydarzenia, kt\u00f3re rozegra\u0142y si\u0119 w Moskwie tu\u017c po wyje\u017adzie \u015awiat\u0142y i bezpo\u015brednio wcze\u015bniej. Wieczorem, 5 marca 1953 roku, po kilkunastu godzinach agonii, w swej daczy w Kujbyszewie umar\u0142 Stalin. Kremlowski tron czeka\u0142 na sukcesora. Do walki na \u015bmier\u0107 i \u017cycie przyst\u0105pili najwa\u017cniejsi ludzie w ZSRR: \u0141awrientij Beria (szef ministerstwa spraw wewn\u0119trznych, kontroluj\u0105cy s\u0142u\u017cby specjalne), Gieorgij Malenkow (by\u0142y minister spraw wewn\u0119trznych, cz\u0142onek prezydium KC KPZR), Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow (by\u0142y minister spraw zagranicznych, w ostatnich latach odsuni\u0119ty przez Stalina od wielkiej polityki), Nikita Chruszczow (I sekretarz KZPR, kontroluj\u0105cy wojsko) i marsza\u0142ek Gieorgij \u0179ukow – bohater Zwi\u0105zku Radzieckiego i os\u0142awiony dow\u00f3dca frontu, kt\u00f3ry w 1945 roku zdoby\u0142 Berlin i przyj\u0105\u0142 bezwarunkow\u0105 kapitulacj\u0119 Niemiec.<\/p>\r\n

Liczyli si\u0119 r\u00f3wnie\u017c inni zaufani wsp\u00f3\u0142pracownicy Stalina, m.in. \u0141azar Kaganowicz, Andriej \u0179danow*. Rozgrywka mi\u0119dzy nimi mog\u0142a zako\u0144czy\u0107 si\u0119 rozlewem krwi. Najwi\u0119kszym i najsilniejszym potentatem by\u0142 s\u0142awny sadysta Beria – znienawidzony przez pozosta\u0142ych pretendent\u00f3w do w\u0142adzy. Dlatego wszyscy oni po\u0142\u0105czyli swoje si\u0142y i we wrze\u015bniu 1953 roku, podczas narady na szczycie, aresztowali Beri\u0119 (osobi\u015bcie dokona\u0142 tego \u0179ukow) i doprowadzili do jego egzekucji w wi\u0119ziennej celi.<\/p>\r\n

Po wielu miesi\u0105cach zakulisowych walk, w grudniu 1953 roku w\u0142adz\u0119 w ZSRR przej\u0105\u0142 Chruszczow, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej odsun\u0105\u0142 i Malenkowa i Mo\u0142otowa i wszystkich pozosta\u0142ych, a najwa\u017cniejsze stanowiska w pa\u0144stwie obsadzi\u0142 swoimi lud\u017ami. Zwie\u0144czeniem jego sukcesu by\u0142 s\u0142ynny referat wyg\u0142oszony na zje\u017adzie partii, w kt\u00f3rym Chruszczow pot\u0119pi\u0142 zbrodnie stalinizmu i jako nast\u0119pca Stalina zapocz\u0105tkowa\u0142 okres liberalizacji i zmian.<\/p>\r\n

Celem Chruszczowa by\u0142o to, aby jego polityka przenios\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do kraj\u00f3w demokracji ludowej, pozostaj\u0105cych pod kontrol\u0105 ZSRR. To mog\u0142o by\u0107 jednak trudne, gdy\u017c w\u0142adz\u0119 w nich sprawowali ludzie, kt\u00f3rych wybra\u0142 Stalin. To mog\u0142o w krajach socjalistycznych doprowadzi\u0107 do podzia\u0142u na dwa obozy walcz\u0105ce o w\u0142adz\u0119: spadkobierc\u00f3w Stalina i zwolennik\u00f3w Chruszczowa. W Polsce, na kt\u00f3r\u0105 Chruszczow od pocz\u0105tku zwraca\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 – rz\u0105dzi\u0142a ekipa skupiona wok\u00f3\u0142 Bieruta i Bermana.<\/p>\r\n

Do jej skompromitowania wykorzystano rewelacje J\u00f3zefa \u015awiat\u0142o. Radzieccy doradcy dopilnowali aby z aparatu w\u0142adzy usuni\u0119to wszystkich funkcjonariuszy skompromitowanych przez uciekiniera. I tak skompromitowanych stalinowc\u00f3w, nowa ekipa kierowana przez W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119<\/a>, z pomoc\u0105 sowieckich specs\u0142u\u017cb, odsun\u0119\u0142a od w\u0142adzy i wsadzi\u0142a do wi\u0119zie\u0144. Fina\u0142em tej przemiany by\u0142o wezwanie Bieruta w trybie pilnym do Moskwy, sk\u0105d gensek wr\u00f3ci\u0142 w trumnie. Rz\u0105dy w Polsce obj\u0105\u0142 lojalny wobec Chruszczowa Gomu\u0142ka, kt\u00f3ry z kolei poobsadza\u0142 swoimi lud\u017ami stanowiska pozostawione przez zagorza\u0142ych stalinowc\u00f3w. W pa\u017adzierniku 1956 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 odwil\u017c. Rok p\u00f3\u017aniej, najwa\u017cniejsi stalinowscy oprawcy siedzieli ju\u017c w wi\u0119zieniach, skazani na wieloletnie wyroki. Chruszczow i jego zwolennicy tryumfowali.<\/p>\r\n

Zaufany Berii<\/strong><\/p>\r\n

W chytrym planie Nikity Siergiejewicza, J\u00f3zef \u015awiat\u0142o mia\u0142 odegra\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119. Jak twierdzi Henryk Piecuch w swojej ksi\u0105\u017cce „S\u0142u\u017cby specjalne atakuj\u0105”, do tej roli osobi\u015bcie wybra\u0142 go Sierow, a zgod\u0119 na to wyrazi\u0142 sam Chruszczow. Obu dygnitarzom potrzebny by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry swoimi informacjami skompromitowa\u0142by niewygodn\u0105 ekip\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105. Chruszczow musia\u0142 doskonale zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce dzi\u0119ki tej sztuczce zyska w oczach opinii publicznej, gdy\u017c przedstawi siebie jako cz\u0142owieka, kt\u00f3ry odsunie od w\u0142adzy oprawc\u00f3w odpowiedzialnych za setki brutalnych zbrodni. A taki wizerunek Chruszczowowi by\u0142 bardzo potrzebny w zwi\u0105zku z jego koncepcjami polityki zagranicznej i decyzj\u0105 bardziej aktywnego w niej udzia\u0142u.<\/p>\r\n

Wszystko wskazuje na to, \u017ce nieprzypadkowy by\u0142 dla tej gry wyb\u00f3r J\u00f3zefa \u015awiat\u0142o. Najbardziej zaufany polski wsp\u00f3\u0142pracownik Berii i Sierowa dawa\u0142 du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo powodzenia operacji. Pozostaj\u0105c w Polsce, \u015awiat\u0142o ze swoimi dokumentami i wiedz\u0105 m\u00f3g\u0142 by\u0107 niebezpiecznym przeciwnikiem dla nowej ekipy. M\u00f3g\u0142 r\u00f3wnie\u017c utrudnia\u0107 przej\u0119cie w\u0142adzy przez Gomu\u0142k\u0119, kt\u00f3ry nienawidzi\u0142 go jako sprawc\u0119 swego aresztowania.<\/p>\r\n

Kim wi\u0119c by\u0142 J\u00f3zef \u015awiat\u0142o? Odpowied\u017a na to pytanie znalaz\u0142 historyk IPN – dr Karol Jaros, kt\u00f3ry zebra\u0142 i opublikowa\u0142 archiwalne akta na jego temat. Z dokument\u00f3w tych wynika, \u017ce oficer bezpieki (urodzony w 1915 roku w \u017cydowskiej rodzinie na Kresach, jako Izaak Fleischfarb, nazwisko \u015awiat\u0142o przyj\u0105\u0142 po pierwszej \u017conie, po \u015blubie w 1943 roku) do organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa wst\u0105pi\u0142 w 1945 roku. Swoj\u0105 wielk\u0105 karier\u0119 rozpocz\u0105\u0142 od stanowiska zast\u0119pcy komendanta Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Warszawie, potem w Olsztynie i Krakowie, by po 3 latach, w ko\u0144cu 1948 roku, osobistym rozkazem Romana Romkowskiego, zosta\u0107 przeniesionym do nowotworzonego X Departamentu MBP.<\/p>\r\n

Jeszcze w tym samym roku obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 zast\u0119pcy jego szefa, jednak bardzo szybko zdoby\u0142 najwi\u0119ksze wp\u0142ywy w resorcie. Odbiera\u0142 polecenia od Bieruta, pomijaj\u0105c swojego prze\u0142o\u017conego. By\u0142 jedynym cz\u0142owiekiem w aparacie bezpiecze\u0144stwa komunistycznej Polski, kt\u00f3ry mia\u0142 przywilej dzwonienia specjalnym telefonem do \u0141awrentija Berii. W szafie pancernej stoj\u0105cej w jego gabinecie, do kt\u00f3rej nikt poza nim nie mia\u0142 dost\u0119pu, przechowywa\u0142 dokumenty kompromituj\u0105ce najwa\u017cniejsze osoby w pa\u0144stwie. Kilka lat p\u00f3\u017aniej na antenie radia, tak m\u00f3wi\u0142 o niej pytaj\u0105cemu go dziennikarzowi. „By\u0142y tam dowody i zeznania ka\u017cdego czo\u0142owego dzia\u0142acza partii przeciw ka\u017cdemu innemu, zar\u00f3wno w partii jak i poza ni\u0105, gotowe do wykorzystania w chwili politycznie w\u0142a\u015bciwej”.<\/p>\r\n

Dr Jaros i inni historycy IPN, kt\u00f3rzy analizowali dokumenty bezpieki z prze\u0142omu lat 40. i 50. zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce J\u00f3zef \u015awiat\u0142o by\u0142 jednym z najbardziej okrutnych stalinowskich oprawc\u00f3w. Osobi\u015bcie uczestniczy\u0142 w brutalnych przes\u0142uchaniach, podczas kt\u00f3rych aresztowanym wyrywano z\u0119by, paznokcie, a tak\u017ce bito ich pa\u0142kami i polewano lodowat\u0105 wod\u0105. Tak\u017ce sam prowadzi\u0142 aresztowania przeciwnik\u00f3w w\u0142adzy ludowej, w tym (na osobisty rozkaz Bieruta) marsza\u0142ka Rol\u0119 – \u0179ymierskiego i W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 z \u017con\u0105 Zofi\u0105. Nie ukrywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wykorzystywa\u0142 seksualnie podleg\u0142e sobie funkcjonariuszki.<\/p>\r\n

Ostatni epizod gry<\/strong><\/p>\r\n

W ostatnich tygodniach wrze\u015bnia 1954 roku, J\u00f3zef \u015awiat\u0142o rozpocz\u0105\u0142 cykliczne wyst\u0119py na antenie Radia Wolna Europa. Trwa\u0142y one przez 3 lata i przyci\u0105ga\u0142y przed odbiorniki tysi\u0105ce Polak\u00f3w. Oficer podawa\u0142 setki konkretnych informacji, z kt\u00f3rych ka\u017cda kompromitowa\u0142a polskich stalinowc\u00f3w. Po zmianie obozu w\u0142adzy, audycj\u0119 zdj\u0119to z anteny. Jej kontynuacj\u0105 by\u0142a ksi\u0105\u017cka „Za kulisami partii i bezpieki” wydana przez Zbigniewa B\u0142a\u017cy\u0144skiego – dziennikarza, kt\u00f3ry rozmawia\u0142 ze \u015awiat\u0142\u0105. Wielka gra dobieg\u0142a ko\u0144ca, a wraz z ni\u0105 zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kluczowa rola g\u0142\u00f3wnego bohatera.<\/p>\r\n

Ameryka\u0144scy historycy stawiaj\u0105 tez\u0119, \u017ce pu\u0142kownik \u015awiat\u0142o mia\u0142 w tym czasie jeszcze jedn\u0105 rol\u0119 do odegrania: informowanie agent\u00f3w sowieckich o kulisach funkcjonowania RWE i o oficerach CIA, kt\u00f3rzy przes\u0142uchiwali go. Tez\u0119 t\u0119 uprawdopodabniaj\u0105 dwa fakty: po pierwsze przez d\u0142ugi czas uciekinier bardzo obawia\u0142 si\u0119 o swoje \u017cycie. Po drugie: nigdy nie wyjawi\u0142 \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w obci\u0105\u017caj\u0105cych Chruszczowa i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. A przecie\u017c szczeg\u00f3\u0142y te musia\u0142 zna\u0107 cho\u0107by ze swoich wielokrotnych wizyt w Moskwie. By\u0107 mo\u017ce wi\u0119c wyjawi\u0142 je ameryka\u0144skim s\u0142u\u017cbom, a te nie nie ujawni\u0142y tego\u2026 Czy najs\u0142ynniejszy w latach 50. szpieg – uciekinier odegra\u0142 tylko swoj\u0105 rol\u0119 czy te\u017c zmieni\u0142 front i przeszed\u0142 na stron\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych – tego dzi\u015b nie wiadomo.<\/p>\r\n

Fa\u0142szywa legenda<\/strong><\/p>\r\n

Z przywo\u0142anych wy\u017cej publikacji wynika, \u017ce wizerunek J\u00f3zefa \u015awiat\u0142o jako uciekiniera, kt\u00f3ry z pobudek patriotycznych ujawni\u0142 zbrodnie i kulisy stalinizmu w ludowej Polsce, nie jest prawdziwy. W rzeczywisto\u015bci podpu\u0142kownik MBP zosta\u0142 \u015bwiadomie wykorzystany przez jednych komunist\u00f3w przeciwko innym komunistom. Na jego zas\u0142ugach k\u0142adzie si\u0119 cieniem r\u00f3wnie\u017c jego zbrodnicza dzia\u0142alno\u015b\u0107 przed grudniem 1953 roku. Jak zauwa\u017cy\u0142 Jan Nowak – Jeziora\u0144ski (kt\u00f3ry osobi\u015bcie podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o emitowaniu audycji z udzia\u0142em oficera): Zas\u0142ugi J\u00f3zefa \u015awiat\u0142o dla ujawnienia bolesnej prawdy o zbrodniach komunistycznego re\u017cimu, nie mog\u0105 przys\u0142ania\u0107 faktu, \u017ce by\u0142 on cz\u0119\u015bci\u0105 tego re\u017cimu i by\u0142 osobi\u015bcie odpowiedzialny za wiele jego zbrodni.<\/p>\r\n

Leszek Szymowski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

http:\/\/wiadomosci.onet.pl\/kiosk\/historia\/brawurowa-ucieczka-najslynniejszego-zbiega,4,4155255,kiosk-wiadomosc.html<\/p>\r\n

\r\n

KOMENTARZ BIBU\u0141Y<\/em><\/strong>: * Zwracamy uwag\u0119 na b\u0142\u0105d historyczny w zakresie osoby Andrieja \u0179danowa, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 – jak twierdzi Autor – uczestniczy\u0107 w 1953 roku w rozgrywce politycznej po \u015bmierci Stalina, gdy\u017c \u0179danow zmar\u0142 w 1948 roku.<\/p>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Najs\u0142ynniejszy uciekinier polityczny z czas\u00f3w PRL realizowa\u0142 element wielkiej gry komunistycznych s\u0142u\u017cb specjalnych. – Tu m\u00f3wi J\u00f3zef \u015awiat\u0142o – tymi s\u0142owami zaczyna\u0142a si\u0119 najbardziej popularna w latach 50. audycja zakazanego „imperialistycznego Radia”, w kt\u00f3rej by\u0142y wysoki funkcjonariusz PRL-owskiej bezpieki opowiada\u0142 o kulisach wielkiej polityki, o najwa\u017cniejszych urz\u0119dnikach komunistycznego kraju i pope\u0142nianych przez nich zbrodniach. Audycje […]","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,84,81,55,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31479"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31479"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31479\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}