{"id":31435,"date":"2011-01-28T10:32:17","date_gmt":"2011-01-28T15:32:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=31435"},"modified":"2011-01-28T10:32:17","modified_gmt":"2011-01-28T15:32:17","slug":"celine-polemika-wokol-pisarza-antysemity-jerzy-szygiel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=31435","title":{"rendered":"C\u00c3\u00a9line: polemika wok\u00f3\u0142 pisarza-antysemity – Jerzy Szygiel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Kto m\u00f3g\u0142 przypuszcza\u0107, \u017ce banalny, urz\u0119dniczy ok\u00f3lnik mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 tak\u0105 burz\u0119? Francuskie ministerstwo kultury na pocz\u0105tku ka\u017cdego roku wydaje rodzaj katalogu rocznic umieszczaj\u0105c w nim ok. pi\u0119ciuset postaci lub wydarze\u0144 z odpowiednimi notami – na u\u017cytek informacji b\u0105d\u017a celebracji. W tym roku, obok 50 rocznicy pierwszego koncertu ma\u0142o znanego u nas piosenkarza Johnny\u2019ego Hallydaya, umieszczono tam 50 rocznic\u0119 \u015bmierci Louisa-Ferdinanda Celine\u2019a, s\u0142ynnego na ca\u0142ym \u015bwiecie autora Podr\u00f3\u017cy do kresu nocy<\/em>. Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej katalog poszed\u0142 na przemia\u0142, z powodu protestu jednego z rzecznik\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej we Francji, \u201e\u0142owcy nazist\u00f3w\u201d, adwokata Serge\u2019a Karlsfelda: Celine by\u0142 antysemit\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Karlsfeld zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 ze swoim protestem bezpo\u015brednio do rz\u0105du i jego \u017c\u0105danie wycofania Celine\u2019a z listy zosta\u0142o natychmiast spe\u0142nione; specjalne o\u015bwiadczenie na ten temat wyg\u0142osi\u0142 minister kultury Frederic Mitterrand. Ale, zanim oka\u017ce si\u0119, co si\u0119 dzia\u0142o potem, wr\u00f3\u0107my do Celine\u2019a.<\/p>\r\n\r\n

Antysemityzm z mi\u0142o\u015bci?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Jest to – po Prou\u015bcie – najcz\u0119\u015bciej t\u0142umaczony na \u015bwiecie pisarz francuski. Czyta si\u0119 go oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c w Izraelu. W jego dziele literackim nie spos\u00f3b natkn\u0105\u0107 si\u0119 na jaki\u015b rasizm – je\u015bli zatrzyma\u0107 si\u0119 na \u201eizmach\u201d, to mo\u017cna z grubsza powiedzie\u0107, \u017ce jego ksi\u0105\u017cki by\u0142a przeciwne militaryzmowi, kolonializmowi i kapitalizmowi, ale nie to jest w nich najwa\u017cniejsze. Celine wywar\u0142 olbrzymi wp\u0142yw na \u015bwiatow\u0105 literatur\u0119 ze wzgl\u0119du na niebywa\u0142e nowatorstwo swojej prozy, zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem stylu jak i ironicznej my\u015bli – prekursorsko egzystencjalistycznej. Nie wg\u0142\u0119biam si\u0119 w to, bo nie to kwestionowa\u0142 Karlsfeld.<\/p>\r\n\r\n

Celine, opr\u00f3cz powie\u015bci, napisa\u0142 te\u017c cztery pamflety polityczne i je\u015bli co\u015b je \u0142\u0105czy z powie\u015bciami, to najwy\u017cej szczero\u015b\u0107. Pierwszy by\u0142 antystalinowski i antysemicki, a trzy pozosta\u0142e ju\u017c tylko antysemickie.<\/p>\r\n\r\n

Trudno jednoznacznie okre\u015bli\u0107 jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce Celine zmieni\u0142 si\u0119 w obsesyjnego antysemit\u0119, ale zdaje si\u0119, \u017ce spor\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a w tej historii Elisabeth Craig, ameryka\u0144ska tancerka, w kt\u00f3rej pisarz by\u0142 zakochany do szale\u0144stwa (to jej zadedykowa\u0142 Podr\u00f3\u017c do kresu nocy<\/em>). W 1933 roku pi\u0119kna Elisabeth niespodziewanie rzuci\u0142a go i uciek\u0142a do Kalifornii. Zrozpaczony Celine pojecha\u0142 jej szuka\u0107, ale tylko po to, by odkry\u0107 w ko\u0144cu, \u017ce wysz\u0142a ona za m\u0105\u017c za bardzo bogatego m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry by\u0142 jednocze\u015bnie \u017bydem. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce od tej pory pisarz z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nienawidzi\u0142 \u017byd\u00f3w i gardzi\u0142 kobietami, z tym, \u017ce pierwsze uczucie zdecydowanie przewy\u017csza\u0142o drugie. Pami\u0119ci o swojej tancerce nie pozby\u0142 si\u0119 do ko\u0144ca \u017cycia.<\/p>\r\n\r\n

Wkr\u00f3tce po powrocie z Ameryki pojecha\u0142 do Zwi\u0105zku Radzieckiego, by odebra\u0107 pieni\u0105dze za wydanie Podr\u00f3\u017cy<\/em> (cz\u0119sto klepa\u0142 bied\u0119). Po powrocie napisa\u0142 antystalinowski pamflet Mea culpa<\/em>, w kt\u00f3rym ZSRR nazywa\u0142 \u201epa\u0144stwem debilnej biurokracji i barbarzy\u0144stwa\u201d. W tym samym roku (1936) wysz\u0142a w Pary\u017cu ksi\u0105\u017cka Andre Gide\u2019a\u00a0Powr\u00f3t z ZSRR.<\/em>Gide pojecha\u0142 do Moskwy z delegacj\u0105 francuskich pisarzy na pogrzeb Maksyma Gorkiego. Wyg\u0142osi\u0142 tam odpowiedni ho\u0142d, ale wr\u00f3ci\u0142 pozbawiony z\u0142udze\u0144: stalinizm nie by\u0142 w stanie ukry\u0107 swego totalitarnego oblicza. \u015awiadectwa Celine\u2019a i Gide\u2019a kontrastowa\u0142y z pismami Louisa Aragona, dla kt\u00f3rego ZSRR ci\u0105gle symbolizowa\u0142 \u201ewspania\u0142\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 ludzko\u015bci.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Histeryk i wariat<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Antysemityzm pisarza wyrazi\u0142 si\u0119 w pe\u0142ni w dw\u00f3ch przedwojennych pamfletach Bagatelles pour un massacre<\/em> (1937) i L’\u00c3\u2030cole des cadavres<\/em> (1938). By\u0142y to dos\u0142ownie w\u015bciek\u0142e (i obsceniczne) teksty. W pierwszym Celine podejmowa\u0142 liczne tematy, jak g\u0142upota i k\u0142amstwo reklam (\u201eReklama! Czego pragnie wsp\u00f3\u0142czesny t\u0142um? Chce kl\u0119ka\u0107 przed z\u0142otem i g\u00f3wnem! Uwielbia lip\u0119!\u201d), kino, teatr, literatura i surrealizm, ale kpiny z \u017byd\u00f3w b\u0105d\u017a otwart\u0105 nienawi\u015b\u0107 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ka\u017cdym rozdziale. W drugim, ju\u017c w\u0142a\u015bciwie monotematycznym, przestrzega\u0142 przed moralnym \u201eza\u017cydzeniem\u201d \u015bwiata i proponowa\u0142 zbli\u017cenie z Niemcami, jakby w nich tkwi\u0142a \u201eostatnia nadzieja\u201d.<\/p>\r\n\r\n

W czasie wojny, w 1941 roku, wysz\u0142a jego ostania antysemicka ksi\u0105\u017cka Les beaux draps<\/em>, szybko zreszt\u0105 zakazana przez re\u017cim Vichy marsza\u0142ka Petaina. Celine\u2019a trudno nazwa\u0107 nazist\u0105, bo najwyra\u017aniej za w\u0142asnym narodem nie przepada\u0142, kpi\u0142 na ca\u0142ego. Nie przyst\u0105pi\u0142 do \u017cadnych ugrupowa\u0144 kolaboracyjnych, nie wyda\u0142 \u017cadnego \u017byda, ale czasem pisa\u0142 do proniemieckich gazet. Hitlerowcy z pocz\u0105tku go cenili, bo nie mia\u0142 nic przeciw okupacji, ale ma\u0142o brakowa\u0142o, by zosta\u0142 jedynym cz\u0142owiekiem na Ziemi, kt\u00f3rego ukaraliby za\u2026 antysemityzm. Mianowicie w pewnym momencie zacz\u0105\u0142 rozg\u0142asza\u0107, \u017ce sam kanclerz Hitler jest \u017bydem. Z dokument\u00f3w pozostawionych w Pary\u017cu wynika, \u017ce uznano go za \u201ehisteryka\u201d i \u201ewariata\u201d, Niemcy po prostu machn\u0119li r\u0119k\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Po wojnie pisarz przesiedzia\u0142 ponad rok w wi\u0119zieniu. Doszed\u0142 do wniosku, \u017ce Hitler \u201eskompromitowa\u0142 antysemityzm\u201d i zabroni\u0142 wydawania swoich pamflet\u00f3w. Wkr\u00f3tce zreszt\u0105 wesz\u0142y w \u017cycie odpowiednie zakazy i odt\u0105d nie wysz\u0142a \u017cadna z jego antysemickich ksi\u0105\u017cek, pozosta\u0142y tylko powie\u015bci. Zmar\u0142 jako cz\u0142owiek zmarginalizowany, w rozlatuj\u0105cym si\u0119 podparyskim domu. Do ko\u0144ca pisa\u0142 i leczy\u0142 (by\u0142 dyplomowanym lekarzem) jako \u201edoktor ubogich\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Perwersja moralno\u015bci<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Trzy lata temu prezydent Sarkozy, nota bene Francuz pochodzenia \u017cydowskiego, powiedzia\u0142 \u201eMo\u017cna przecie\u017c wielbi\u0107 Celine\u2019a nie b\u0119d\u0105c antysemit\u0105, tak jak mo\u017cna wielbi\u0107 Prousta nie b\u0119d\u0105c homoseksualist\u0105\u201d. Powiedzmy, \u017ce ta my\u015bl, by\u0107 mo\u017ce mimowolnie, ilustrowa\u0142a dotychczasowy stosunek do Celine\u2019a: oddzielano jego artystyczne zas\u0142ugi od politycznych grzech\u00f3w, cho\u0107 nikt o nich nie zapomnia\u0142. S\u0142owa Serge\u2019a Karlsfelda o \u201eCelinie-\u0142ajdaku\u201d wznowi\u0142y debat\u0119 na ten temat czy \u201eliteracki geniusz\u201d mo\u017ce usuwa\u0107 w cie\u0144 \u201eamoralno\u015b\u0107 publicysty\u201d itd., ale polemika posz\u0142a w wielu, do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105cych kierunkach.<\/p>\r\n\r\n

Po pierwsze, dosta\u0142o si\u0119 ministrowi kultury. Ledwo sko\u0144czy\u0142 m\u00f3wi\u0107 o niemoralnym Celinie podnios\u0142y si\u0119 g\u0142osy kwestionuj\u0105ce jego kwalifikacje jako nauczyciela moralno\u015bci. W 2009 roku musia\u0142 si\u0119 publicznie t\u0142umaczy\u0107 z turystyki seksualnej do Tajlandii, gdzie mia\u0142 utrzymywa\u0107 stosunki z nieletnimi ch\u0142opcami (sprawa rozesz\u0142a si\u0119 po ko\u015bciach, gdy wyja\u015bni\u0142, \u017ce kocha\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z 40-letnim bokserem), a teraz prasa oskar\u017ca go o sprowadzanie b.m\u0142odych ch\u0142opc\u00f3w do swej okaza\u0142ej, tunezyjskiej rezydencji (F. Mitterrand by\u0142 wielkim admiratorem obalonego w\u0142a\u015bnie dyktatora Ben Alego).<\/p>\r\n\r\n

Po drugie, dyskusj\u0119 o moralno\u015bci zast\u0105pi\u0142a dyskusja o roli lobby proizraelskiego we Francji, kt\u00f3ra wybuch\u0142a po wyg\u0142oszonych w telewizji s\u0142owach znanego krytyka literackiego Erica Naulleau \u201eTo skandal, \u017ce pewne lobby etniczne dyktuje post\u0119powanie pa\u0144stwu francuskiemu\u201d. Czy to prawda, \u017ce Francja nigdy nie mia\u0142a tak proizraelskiego rz\u0105du, jak w aktualnej epoce rz\u0105d\u00f3w Sarkozy\u2019ego? Chyba tak, skoro zgadzaj\u0105 si\u0119 w tej kwestii zar\u00f3wno ci, kt\u00f3rzy to popieraj\u0105 jak i ci, kt\u00f3rzy s\u0105 przeciw. To nie jest zjawisko nadzwyczajne czy odosobnione, w ko\u0144cu w Polsce te\u017c nigdy nie by\u0142o tak proizraelskiej administracji, jak rz\u0105d Donalda Tuska, ale to oddali\u0142o debat\u0119 od Celine\u2019a. Pytania \u201eczy popieranie otwarcie rasistowskiego, gwa\u0142c\u0105cego niemal wszystkie prawa mi\u0119dzynarodowe rz\u0105du izraelskiego ma co\u015b wsp\u00f3lnego\u00a0z moralno\u015bci\u0105?\u201d by\u0142y, co najmniej, nie na miejscu.<\/p>\r\n\r\n

Po trzecie, wr\u00f3ci\u0142a sprawa tzw. kreowania antysemityzmu. Czy Serge Karlsfeld przemy\u015bla\u0142 perwersyjne skutki swojej g\u0142o\u015bnej interwencji? Problem w tym, \u017ce cho\u0107 nazwisko Celine\u2019a znalaz\u0142o si\u0119 w obszernym katalogu rocznic, w\u0142a\u015bciwie nie przewidziano \u017cadnych celebracji. Ale teraz to si\u0119 mo\u017ce zmieni\u0107. Nie chodzi o karygodne, \u201ecelinowskie\u201d tytu\u0142y artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w internetowej publicystyce (w stylu \u201ePierdol\u0119 Serge\u2019a Karlsfelda\u201d), ale o pojawienie si\u0119 w sieci, po dziesi\u0119cioleciach, zakazanych tekst\u00f3w Celine\u2019a. Pewnie ma\u0142o kogo mog\u0105 one dzi\u015b przekona\u0107, ale ich wysyp \u015bwiadczy o przekorze, kt\u00f3r\u0105 da\u0142oby si\u0119, szczeg\u00f3lnie we Francji, przewidzie\u0107.<\/p>\r\n\r\n

Philippe Sollers, pisarz i krytyk, kt\u00f3ry sporo o Celinie pisa\u0142, nie jest zachwycony tak\u0105 reklam\u0105 pisarza: \u201eTa afera jest absurdalna. Zebra\u0142em moje teksty o Celinie w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra wysz\u0142a w 2009 roku, ale to nie czyni ze mnie notorycznego nazisty! On powiedzia\u0142 co\u015b definitywnego: \u201eJestem anarchist\u0105 do szpiku ko\u015bci\u201d. Dwaj nasi najwi\u0119ksi pisarze XX wieku to Proust i Celine. Koniec i kropka.\u201d<\/p>\r\n\r\n

Jerzy Szygiel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kto m\u00f3g\u0142 przypuszcza\u0107, \u017ce banalny, urz\u0119dniczy ok\u00f3lnik mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 tak\u0105 burz\u0119? Francuskie ministerstwo kultury na pocz\u0105tku ka\u017cdego roku wydaje rodzaj katalogu rocznic umieszczaj\u0105c w nim ok. pi\u0119ciuset postaci lub wydarze\u0144 z odpowiednimi notami – na u\u017cytek informacji b\u0105d\u017a celebracji. W tym roku, obok 50 rocznicy pierwszego koncertu ma\u0142o znanego u nas piosenkarza Johnny\u2019ego Hallydaya, umieszczono […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[48,66,26,102,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31435"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31435"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31435\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31435"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31435"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31435"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}